Ωστόσο, οι αρμόδιες αρχές συντήρησης προειδοποιούν ότι η εύθραυστη κατάσταση του έργου ενδέχεται να το καθιστά επικίνδυνο για μεταφορά, αν το αίτημα εγκριθεί.

Σύμφωνα με την καταλανική εφημερίδα Ara, η κυβέρνηση των Βάσκων ζήτησε από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ισπανίας να εγκρίνει προσωρινό δανεισμό του πίνακα από τον Οκτώβριο του 2026 έως τον Ιούνιο του 2027. Η έκθεση θα συμπέσει με τη συμπλήρωση 90 ετών από τον βομβαρδισμό της Guernica, στις 26 Απριλίου 1937—μιας πόλης που καταστράφηκε από τις ναζιστικές και φασιστικές αεροπορικές δυνάμεις κατά τον ισπανικό εμφύλιο.

Ο Imanol Pradales, πρόεδρος (Lehendakari) της Χώρας των Βάσκων, χαρακτήρισε τη μεταφορά «φόρμουλα συμβολικής αποκατάστασης και ιστορικής μνήμης» για τον βασκικό λαό. Επισήμανε επίσης πως η κίνηση αυτή θα αποτελέσει «μήνυμα προς όλον τον κόσμο» για τις συνέπειες του πολέμου και τη φρίκη της δικτατορίας, σύμφωνα με το Ara.

Ιστορικές προσπάθειες και διαδρομή του πίνακα

Η βασκική κυβέρνηση έχει υποβάλει παρόμοια αιτήματα στο παρελθόν, όπως κατά τα εγκαίνια του Guggenheim Bilbao το 1997 και σε άλλες επετείους, χωρίς όμως επιτυχία. Αντίστοιχο αίτημα είχε καταθέσει και η Βαρκελώνη το 1992, αλλά δεν εγκρίθηκε.

Η “Guernica” δημιουργήθηκε στο Παρίσι μέσα σε πέντε έως έξι εβδομάδες το 1937 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Διεθνή Έκθεση εκείνης της χρονιάς, πριν περιοδεύσει σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Το 1939, ο πίνακας μεταφέρθηκε στο Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης, καθώς ο Πικάσο είχε θέσει ως όρο να επιστρέψει στην Ισπανία μόνο όταν αποκατασταθεί η δημοκρατία. Μετά το τέλος της δικτατορίας του Φρανθίσκο Φράνκο το 1975, η “Guernica” επέστρεψε στην Ισπανία το 1981. Αρχικά, εκτέθηκε στο Museo del Prado, πριν μεταφερθεί οριστικά στο Reina Sofía το 1992.

Ανησυχίες συντήρησης και πολιτικές διαστάσεις

Το Museo Reina Sofía εξέδωσε πρόσφατα έκθεση συντήρησης που «αποθαρρύνει έντονα» οποιαδήποτε μεταφορά, επικαλούμενο την ευαισθησία του έργου. Σε απάντηση, η βασκική κυβέρνηση πρότεινε τη δημιουργία κοινής επιτροπής για την αξιολόγηση της σκοπιμότητας και των εξόδων.

Το αίτημα έχει αποκτήσει πολιτική βαρύτητα λόγω των τρεχουσών ισορροπιών στην ισπανική κυβέρνηση. Σύμφωνα με τους Times του Λονδίνου, ο πρωθυπουργός Pedro Sanchez ηγείται κυβέρνησης μειοψηφίας με στήριξη δύο βασκικών εθνικιστικών κομμάτων που έθεσαν το θέμα. Ο Pradales προειδοποίησε ότι τυχόν απόρριψη θα ήταν «σοβαρό πολιτικό λάθος».

Ο Sanchez δεν έχει λάβει τελική απόφαση και οι διαβουλεύσεις με το Υπουργείο Πολιτισμού αναμένεται να συνεχιστούν μετά τις διακοπές του Πάσχα.

Αν και η Guernica δεν ήταν η πρώτη στρατηγικά ασήμαντη, μη πολεμική πόλη που έγινε ποτέ στόχος αεροπορικών βομβαρδισμών, η καταστροφή της από τη Ναζιστική Λεγεώνα Κόνδορων, σε συνεργασία με τους Ισπανούς Εθνικιστές υπό τη διοίκηση του στρατηγού Francisco Franco, δεν άφησε καμία αμφιβολία ότι η φύση του πολέμου είχε αλλάξει αμετάκλητα. Ακόμη και σήμερα, η απλή αναφορά της Guernica προκαλεί οργή και φρίκη, σε μεγάλο βαθμό λόγω της πίνακα του Pablo Picasso.

Ο Picasso είχε κληθεί από την εξόριστη Ρεπουμπλικανική κυβέρνηση να δημιουργήσει μια τοιχογραφία για το Ισπανικό Περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση του 1937, που πραγματοποιήθηκε εκείνη τη χρονιά στο Παρίσι. Τα πρώτα σκίτσα του Picasso για την τοιχογραφία φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί σε άρνηση, ή ίσως σε πείσμα, του εμφυλίου πολέμου που μαινόταν τότε. Μετά τον βομβαρδισμό της Guernica στις 26 Απριλίου, ωστόσο, ο Picasso άλλαξε απότομα ταχύτητα και άρχισε να εργάζεται σε ένα ριζικά διαφορετικό είδος ζωγραφικής.

Αρκετές από τις πιο εξέχουσες φιγούρες στον πίνακα – ο ταύρος και το πληγωμένο άλογο, σίγουρα, αλλά και το πουλί που βρίσκεται στο τραπέζι ανάμεσά τους και η γυναίκα που κρατά ένα κερί για να φωτίσει τη σκηνή μπροστά της – ανακαλούν χαρακτήρες από τη μεγάλη και πυκνά δουλεμένη χάραξη του 1935, γνωστή ως “The Minotauromachy”, με τους αντικρουόμενους συνειρμούς και τις υποδείξεις της θυσίας. Ίσως ο Picasso θεώρησε ότι αυτές οι αναφορές ήταν κατάλληλες στο πλαίσιο ενός εμφυλίου πολέμου.

Στα χρόνια μετά τη ζωγραφική της, η Guernica συχνά θεωρείται ότι ξεπερνά την ιδιαιτερότητα του βομβαρδισμού της βασκικής πόλης, ως γενική καταδίκη των φρικαλεοτήτων του πολέμου. Το γεγονός ότι η τοιχογραφία στάλθηκε από το Παρίσι στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και τελικά έφτασε στην Ισπανία μόλις το 1981, μετά τον θάνατο του Φράνκο και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, έχει αναμφίβολα συνεισφέρει σε αυτή την «οικουμενοποίηση» του έργου.

Στις μέρες μας η Guernica θεωρείται μέρος της ιστορίας. Η έλλειψη χρώματος ενισχύει τη λειτουργία του πίνακα ως ντοκιμαντέρ. Σαν μια φωτογραφία που θα έδειχνε ένα ιστορικό γεγονός όσο πιο ωμά και αντικειμενικά γίνεται.

Η Guernica παραμένει επίκαιρη σήμερα, ακόμη και πολλά χρόνια μετά το τέλος του ισπανικού εμφυλίου πολέμου και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Χρησιμοποιήθηκε σε πολλές άλλες συγκρούσεις, ως υπενθύμιση ότι τέτοια βάσανα εναντίον αθώων δεν πρέπει ποτέ να δικαιολογούνται. Ο ζωώδης χαρακτήρας της σκηνής και οι φιγούρες της μας θυμίζουν επίσης ότι ο πόλεμος είναι πάνω από όλα μια απανθρωποποίηση. Είναι ένα μήνυμα για τον πόλεμο και τη βία γενικότερα. Συχνά θεωρείται σύμβολο του παγκόσμιου πόνου και δείχνει ότι ακόμα κι αν είμαστε αμέτοχοι, όλοι έχουν καθήκον να διαμαρτυρηθούν ενάντια στη βία.

Πηγή: The Washington Post

Το πορτρέτο της γυναίκας χάθηκε όταν ο Πικάσο ζωγράφισε πάνω του, πιθανώς λίγους μήνες αργότερα, το 1901 για να απεικονίσει τον φίλο του γλύπτη Mateu Fernández de Soto να κάθεται σε ένα τραπέζι σε αποχρώσεις του μπλε και του πράσινου. Όμως, σχεδόν 125 χρόνια αργότερα, τα περιγράμματα του αρχικού πορτρέτου αποκαλύφθηκαν από το Ινστιτούτο Τέχνης Courtauld στο Λονδίνο, όταν εξέτασαν το έργο τέχνης χρησιμοποιώντας υπέρυθρες και ακτίνες Χ πριν από μια έκθεση.

Το πορτρέτο της γυναίκας «αναδύθηκε κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια μας… κομμάτι-κομμάτι», λόγω του τρόπου που μοιάζει με μωσαϊκό μια υπέρυθρη κάμερα σαρώνει μια εικόνα, εξήγησε ο Barnaby Wright, αναπληρωτής επικεφαλής της γκαλερί Courtauld. Αν και οι ειδικοί «ήταν αρκετά πεπεισμένοι ότι κάτι κρυβόταν κάτω από την επιφάνεια γιατί… μπορείτε να δείτε πινελιές… που δεν σχετίζονταν πραγματικά με το τελειωμένο πορτρέτο», δεν ήξεραν τι θα έβρισκαν μόλις άρχιζαν να το σκανάρουν, είπε ο Wright στο CNN.

Δεν είναι ακόμα σίγουροι για την ταυτότητα της γυναίκας, αν και μοιάζει με πολλές άλλες γυναίκες που ζωγράφισε ο Picasso στο Παρίσι το 1901, καθώς μοιράζεται το χαρακτηριστικό σινιόν χτένισμα που ήταν της μόδας τότε στη γαλλική πρωτεύουσα. «Μπορεί να ήταν απλώς κάποια που έκανε μοντέλο για τον Picasso… μπορεί να ήταν ερωμένη, μπορεί να ήταν φίλη».

Ο Picasso ήταν μόλις 19 ετών όταν έφτασε στο Παρίσι το 1901, αλλά έβρισκε ήδη διαφορετικούς τρόπους να ζωγραφίζει τα θέματά του. Εγκαταλείποντας αυτό το παλαιότερο πορτρέτο και ζωγραφίζοντας πάνω του, ο Picasso πιθανότατα «όχι απλώς άλλαζε θέμα αλλά και το στυλ του καθώς ανέπτυξε τον διάσημο τρόπο ζωγραφικής της Μπλε Περιόδο», είπε ο Wright.

Κατά τη διάρκεια της Μπλε Περιόδου του, ο Picasso χρησιμοποίησε πιο σκοτεινά χρώματα για να απεικονίσει τα θέματά του καθώς απομακρύνθηκε από το προηγούμενο ιμπρεσιονιστικό στυλ του, μια αλλαγή που εν μέρει επηρεάστηκε από την αυτοκτονία του καλού του φίλου Carlos Casagemas.

Η απεικόνιση μέσω των ακτίνων Χ υποδηλώνει ότι ο Picasso ξαναδούλεψε αυτόν τον καμβά ίσως έως και τρεις ή τέσσερις φορές, εν μέρει επειδή δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει νέα υλικά αλλά και επειδή «είναι ξεκάθαρο ότι του άρεσε η διαδικασία μετατροπής μιας εικόνας σε άλλη», είπε ο Wright. «Ζωγράφισε τη φιγούρα του φίλου του ακριβώς πάνω από τη γυναίκα… η μια φιγούρα αναδύεται από την άλλη, μεταμορφώνοντας τη μια στην άλλη».

Ωστόσο, τα υπολείμματα του πορτρέτου της γυναίκας παραμένουν ορατά στο εκπαιδευμένο μάτι. «Μόλις μάθετε τι υπάρχει από κάτω από αυτήν την τεχνική εικόνα και επιστρέψετε στον τελειωμένο πίνακα, μπορείτε να δείτε μερικά από αυτά τα σημάδια πολύ καθαρά – το μάτι, το αυτί και τα μαλλιά της», είπε ο Wright. «Αυτή η απόκοσμη παρουσία της γυναίκας, στην πραγματικότητα δεν είναι απλώς κάτω από την επιφάνεια, αλλά στην πραγματικότητα πιέζει την ίδια την επιφάνεια».

Πηγή: CNN UK / Κεντρική φωτογραφία:  
The Courtauld Institute of Art