Πριν από τη συνάντηση: Η προετοιμασία είναι μισή ηρεμία

Όταν έχουμε οργανώσει τη ζωή μας, πλέον, διαφορετικά από ό,τι την εποχή που συμβιώναμε με τους γονείς μας, οι ολιγοήμερες διακοπές μαζί με την οικογένεια, μας φέρνουν πίσω σε συνήθειες παλιότερων εποχών που η οικογένεια θεωρεί δεδομένες αλλά εμείς όχι. Εντάξει, όλα έχουν τον τρόπο τους, και με τη σωστή προετοιμασία, θα περάσουμε χαλαρές και γαλήνιες γιορτές. Αρκεί να αυξήσουμε τις αντοχές μας και να συνειδητοποιήσουμε ότι –πέρα από τη διαφορετικότητα– η οικογένεια είναι ο πυρήνας μας, στον οποίο υπάρχει πραγματική αγάπη, έστω και αν δεν καταφέρνει πάντα να εκφράζεται σωστά.

Μην υποτιμάς τη σημασία των διαλειμμάτων

Η παρατεταμένη συμβίωση, ειδικά με άτομα που μας δυσκολεύουν, αυξάνει εκθετικά την ένταση. Οι ειδικοί συμφωνούν: μικρές αποδράσεις μέσα στην ημέρα λειτουργούν ως «βαλβίδες αποσυμπίεσης». Ένας περίπατος, μια έξοδος για καφέ, ακόμη και λίγος χρόνος μόνος στο δωμάτιο, δεν είναι αγένεια, είναι αυτοπροστασία.

Γείωσε το σώμα για να ηρεμήσει το μυαλό

Σε στρεσογόνες καταστάσεις, το νευρικό σύστημα ενεργοποιείται πριν προλάβουμε να σκεφτούμε λογικά. Τεχνικές γείωσης, όπως η συνειδητή παρατήρηση των αισθήσεων ή ο αργός ρυθμικός αναπνευστικός κύκλος, βοηθούν να επανέλθουμε στο «εδώ και τώρα» και να μην παρασυρθούμε από παρορμητικές αντιδράσεις.

Διάλεξε εκ των προτέρων τι δε θα συζητήσεις

Ορισμένα θέματα λειτουργούν σχεδόν πάντα ως σπίθα: πολιτική, προσωπικές επιλογές, παλιά οικογενειακά τραύματα. Η απόφαση να τα αποφύγεις δεν είναι άρνηση, είναι όριο. Έχε έτοιμες ουδέτερες φράσεις που αλλάζουν ευγενικά τη ροή της συζήτησης.

Χαμήλωσε τον πήχη των προσδοκιών
Η ιδέα της «ιδανικής οικογένειας» απέχει πολύ από την πραγματικότητα των περισσότερων ανθρώπων. Η αποδοχή ότι οι σχέσεις μπορεί να είναι ατελείς αποφορτίζει την ανάγκη να πάνε όλα καλά και μειώνει την απογοήτευση.

Κατά τη διάρκεια: λιγότερη αντίδραση, περισσότερη επίγνωση

Άκου χωρίς να εμπλέκεσαι
Σε συζητήσεις με δύσκολα άτομα, το να αφήνεις τον άλλον να μιλά μειώνει την πιθανότητα σύγκρουσης. Οι ανοιχτές ερωτήσεις μεταφέρουν το βάρος της συζήτησης αλλού και σου επιτρέπουν να κρατήσεις συναισθηματική απόσταση.

Η αναπνοή ως άγκυρα
Όταν η ένταση ανεβαίνει, η αναπνοή είναι το πιο άμεσο εργαλείο ρύθμισης. Μερικοί αργοί, βαθιοί κύκλοι εισπνοής και εκπνοής αρκούν για να στείλουν στο σώμα το μήνυμα ότι «δεν υπάρχει κίνδυνος».

Παρατήρησε πότε πλησιάζεις το όριό σου
Αν νιώθεις ότι η υπομονή σου εξαντλείται, κάνε ένα νοητικό «check-in». Τι χρειάζεσαι για να κατέβεις ένα επίπεδο έντασης; Λίγο χώρο; Μια αλλαγή περιβάλλοντος; Αυτές οι ανάγκες είναι θεμιτές και δεν απαιτούν εξηγήσεις.

Απομακρύνσου πριν εκραγείς
Η αποχώρηση από μια φορτισμένη στιγμή δεν είναι ήττα. Είναι μια ώριμη επιλογή που προλαμβάνει συγκρούσεις και προστατεύει τις σχέσεις – αλλά κυρίως την ψυχική σου ισορροπία.

Δείξε κατανόηση στον εαυτό σου
Θυμός, λύπη ή αίσθημα μοναξιάς μέσα στην οικογένεια είναι πιο συνηθισμένα απ’ όσο παραδεχόμαστε. Είναι σημαντικό να μην προσθέτουμε ενοχές σε ήδη δύσκολα συναισθήματα.

Μετά τις γιορτές: φροντίδα, επεξεργασία, αποφόρτιση

Βάλε τις σκέψεις σου σε λέξεις
Η γραφή λειτουργεί σαν ψυχική εκτόνωση. Καταγράφοντας τι ένιωσες και τι σε δυσκόλεψε, μειώνεται η εσωτερική ανακύκλωση άγχους και αποκτάς καθαρότερη εικόνα των ορίων σου.

Αναγνώρισε τι σου αναλογεί – και τι όχι
Σε κάθε δυναμική, υπάρχουν πολλαπλοί παράγοντες. Αν υπήρξαν στιγμές που θα ήθελες να χειριστείς αλλιώς, η αναγνώριση είναι υγιής. Αν όμως κάποια πράγματα δεν ήταν στον έλεγχό σου, αξίζει να το αποδεχτείς χωρίς αυτοκριτική.

Διατήρησε ό,τι σε επαναφέρει στον εαυτό σου
Μετά από συναισθηματική φόρτιση, η επανασύνδεση με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ασφάλεια, αλλά και με δραστηριότητες που σε χαλαρώνουν, είναι ουσιαστικό μέρος της ψυχικής αποκατάστασης.

Όταν χρειάζεται, ζήτησε βοήθεια
Αν οι οικογενειακές συναντήσεις ενεργοποιούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα άγχους ή θυμού, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει βαθύτερη κατανόηση και νέους τρόπους διαχείρισης.

Τα οικογενειακά Χριστούγεννα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι βιώσιμα.
Αρκεί να είναι λίγο πιο συνειδητά, λίγο πιο ήπια και λίγο πιο ειλικρινή απέναντι στις ανάγκες μας. Αυτό από μόνο του είναι μια μορφή φροντίδας και, ίσως, το πιο ουσιαστικό δώρο των γιορτών.

Η Αυστραλία δείχνει τον δρόμο: Ήρθε η στιγμή να απαγορεύσουμε στα παιδιά μας τη χρήση των social media

Την περασμένη Τετάρτη, 10 Δεκεμβρίου 2025, τα παιδιά στην Αυστραλία ξυπνούν σε έναν –μέχρι πρότινος αδιανόητο– κόσμο: δεν έχουν πλέον πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η χώρα γίνεται η πρώτη, παγκοσμίως, που απαγορεύει τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, θέτοντας εκτός ορίων συνολικά δέκα δημοφιλείς πλατφόρμες, ανάμεσά τους το TikTok, το Instagram, το YouTube, το Snapchat, το Facebook, το X και το Reddit.

Αν γονείς και άλλες χώρες ακολουθήσουν το ίδιο παράδειγμα, είναι πολύ πιθανό τα παιδιά μας να μας ευγνωμονούν στο μέλλον.

Τα social media και το τίμημα στην υγεία των παιδιών

Και αυτό γιατί ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα social media επιβαρύνουν την υγεία και την ευημερία των παιδιών. Πρόσφατα, κορυφαίοι ερευνητές από όλο τον κόσμο, συνυπέγραψαν κοινή επιστημονική δήλωση σχετικά με το τι γνωρίζουμε σήμερα για την επίδραση των social media και των smartphones στα παιδιά. Οι επιστήμονες συναινούν ξεκάθαρα στο ότι: η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει πως, τα τελευταία 20 χρόνια, όσο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γίνονταν πανταχού παρόντα, η ψυχική υγεία των εφήβων επιδεινωνόταν…

Επιπλέον, τα κινητά τηλέφωνα και οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης διαταράσσουν τον ύπνο των παιδιών και συνδέονται με φαινόμενα εθισμού και προβλήματα προσοχής. Ειδικά στα κορίτσια, έχουν συσχετιστεί με τελειομανία, δυσαρέσκεια για την εικόνα του σώματος, αλλά και αυξημένο κίνδυνο παρενόχλησης, σεξουαλικής εκμετάλλευσης και διαδικτυακών «θηρευτών».

Με αυτά τα δεδομένα, εύλογα γεννάται το ερώτημα: γιατί να σκεφτεί κανείς να επιτρέψει στα παιδιά του τη χρήση των social media;

Μύθος πρώτος: «Τα παιδιά θέλουν πραγματικά να είναι στα social media»

Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι τα παιδιά επιθυμούν διακαώς να περνούν όλο τον χρόνο τους στα social media και πως γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να τους τα στερήσουν. Όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Πολλοί έφηβοι αναγνωρίζουν ότι τα social media είναι ανθυγιεινά. Αυτό που τους κρατά «κολλημένους» δεν είναι τόσο η επιθυμία, όσο ο φόβος ότι θα χάσουν κοινωνικές ευκαιρίες, αφού μεγάλο μέρος της φιλίας και της επικοινωνίας συνομηλίκων διατηρείται μέσα από αυτές τις πλατφόρμες. Αν όλοι οι γονείς έπαιρναν την ίδια απόφαση και δεν επέτρεπαν τη χρήση social media, το δίλημμα αυτό θα εξαφανιζόταν. Ακόμη και αν μόνο ένα μέρος των γονιών θέσει όρια, αυτό αρκεί για να αναγκάσει τους εφήβους να βρουν εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας.

Χαρακτηριστικό είναι ένα πείραμα του 2023: φοιτητές κλήθηκαν να απαντήσουν πόσα χρήματα θα έπρεπε να τους καταβάλουν οι ερευνητές για να απενεργοποιήσουν τους λογαριασμούς τους στα social media για έναν μήνα. Οι περισσότεροι θα υπέθεταν ότι ζητήθηκαν δεκάδες χιλιάδες δολάρια. Στην πραγματικότητα, το μέσο ποσό ήταν μόλις 50 δολάρια, ενώ το διάμεσο ακόμα χαμηλότερο, στα 30.

Όταν, όμως, οι ερευνητές ρώτησαν πόσα χρήματα θα απαιτούσαν αν όλοι οι συνομήλικοί τους έκαναν το ίδιο, η απάντηση εξέπληξε τους πάντες: οι φοιτητές δήλωσαν πρόθυμοι να πληρώσουν οι ίδιοι για να συμβεί αυτό.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ρόλος των γονιών είναι να παρέμβουν. Αν όλοι λέγαμε στα παιδιά μας ότι δεν επιτρέπεται η χρήση social media πριν από τα 16, κανένα παιδί δεν θα ένιωθε ότι «χάνει» κοινωνικά.

Μύθος δεύτερος: «Τα παιδιά θα μας μισήσουν»

Η απομάκρυνση από τα social media δεν θα βελτίωνε μόνο τις σχέσεις των παιδιών μεταξύ τους. Θα τα βοηθούσε να μένουν περισσότερο στο παρόν, να εξοικειώνονται με τα συναισθήματά τους και να παρατηρούν τον κόσμο γύρω τους, αντί να στρέφονται στην οθόνη κάθε φορά που νιώθουν άβολα ή βαριούνται. Θα τους άφηνε περισσότερο χρόνο για σωματική δραστηριότητα, μειώνοντας δυνητικά τον κίνδυνο παχυσαρκίας, και θα βελτίωνε την ποιότητα του ύπνου τους. Όλα αυτά συνδέονται άμεσα με καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά θα υποδεχθούν με ενθουσιασμό μια τέτοια απόφαση. Χωρίς μια κρατική ρύθμιση τύπου Αυστραλίας, είναι πιθανό να υπάρξουν αρχικά αντιδράσεις και ανησυχία για τις κοινωνικές συνέπειες. Όμως, η διαχείριση αυτών των αντιδράσεων αποτελεί μέρος της γονεϊκής ευθύνης.

Όταν τα παιδιά μας ήταν νήπια, τα εμβολιάσαμε για να τα προστατεύσουμε, ακόμη κι αν έκλαιγαν. Δεν τους επιτρέψαμε να τρώνε παγωτό και μπισκότα για βραδινό, όσο κι αν το ήθελαν. Η ευθύνη μας σήμερα δεν είναι διαφορετική.

Ακόμη κι αν η απαγόρευση των social media προκαλέσει πρόσκαιρη δυσαρέσκεια, πολιτικές τύπου Αυστραλίας είναι πολύ πιθανό να κάνουν τα παιδιά μας πιο υγιή και πιο ευτυχισμένα μακροπρόθεσμα. Και, όπως δείχνει η εμπειρία, οι διαμαρτυρίες τους, συνήθως, διαρκούν πολύ λιγότερο απ’ όσο φοβόμαστε.

Η «υγιής ενσυναίσθηση» σέβεται την αυτονομία του κάθε ανθρώπου ως προς τον χρόνο που χρειάζεται για να επεξεργαστεί, να βρει λύσεις ή να αντιδράσει. Διαφέρει από τη συμπόνια, καθώς νιώθουμε μαζί με το άτομο και όχι απλώς λύπηση για αυτό, εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια ενηλίκων Rebecca Love.

Στον πυρήνα της, η υγιής ενσυναίσθηση απαιτεί σαφή όρια που διαχωρίζουν τα δικά μας συναισθήματα από των άλλων. Η ισορροπία όμως χάνεται όταν παρεμβαίνουμε υπερβολικά για να λύσουμε προβλήματα ή αναλαμβάνουμε υπέρμετρη ευθύνη για τα συναισθήματα των άλλων — μια κατάσταση γνωστή ως «τοξική ενσυναίσθηση».

«Η τοξική ενσυναίσθηση χαρακτηρίζεται από υπερταύτιση και υπερβολική ανάληψη ευθύνης για την ψυχική κατάσταση, την ευημερία ή τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων κάποιου άλλου, εις βάρος των δικών μας σχέσεων, της αυτοφροντίδας και της εσωτερικής μας ηρεμίας», επισημαίνει η Love.

Σημάδια τοξικής ενσυναίσθησης

Αν και συχνά δεν είναι εμφανές εξαρχής, υπάρχουν ορισμένα σημάδια που δείχνουν ότι η ενσυναίσθηση έχει μετατραπεί σε τοξική ταύτιση. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό είναι η συνεχής προσπάθεια ικανοποίησης των άλλων (people pleasing). Βάζοντας διαρκώς τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές μας, μπορεί να χάσουμε την αίσθηση του εαυτού μας.

Όπως εξηγεί η Love, όσοι προσπαθούν συνεχώς να ευχαριστούν τους άλλους συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την αξία τους έξω από τη διαρκή προσφορά βοήθειας και επίλυσης ξένων προβλημάτων.

Ένα ακόμη σημάδι είναι η απώλεια σεβασμού στην αυτονομία του άλλου. Μπορεί να αρχίσετε να επιβάλλετε λύσεις στα προβλήματά τους, αναλαμβάνοντας έτσι την ευθύνη για κάτι που δεν σας ανήκει. «Συχνά δίνουν ανεπιθύμητες συμβουλές και νιώθουν προσωπικά προσβεβλημένοι ή θυμωμένοι αν ο άλλος δεν τις αποδεχτεί ή ακολουθήσει», προσθέτει η Love.

Γιατί είμαστε επιρρεπείς στην τοξική ενσυναίσθηση

Η Love αναφέρει πως συχνά οι ρίζες της τοξικής ενσυναίσθησης βρίσκονται σε άλυτα τραύματα του παρελθόντος. Όταν οι δικές μας επώδυνες εμπειρίες δεν έχουν επεξεργαστεί, οι κοινές καταστάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως «πυροδοτητές». «Η υπερταύτιση ή υπερβολική προσφορά μπορεί να είναι ένας τρόπος να προσφέρουμε στους άλλους αυτό που θα θέλαμε να είχαμε λάβει εμείς», σημειώνει.

Χαμηλή αυτοεκτίμηση παίζει επίσης ρόλο, καθώς η διαρκής αυτοθυσία μπορεί να εκφράζει την πεποίθηση ότι η αξία μας εξαρτάται από το πόσο βοηθούμε τους γύρω μας — ακόμα κι αν ξεπερνάμε τα όριά μας.

Τα όρια αποτελούν βασικό παράγοντα. «Το να κατανοούμε πού τελειώνουμε εμείς και πού αρχίζουν οι άλλοι είναι ουσιώδες για υγιή ενσυναίσθηση», τονίζει η Love. Χωρίς σαφή όρια, δυσκολευόμαστε να πούμε όχι και βιώνουμε το άγχος ή τον πόνο των άλλων σαν να ήταν δικός μας.

Οι συνέπειες της τοξικής ενσυναίσθησης

Όσοι υιοθετούν συστηματικά τα συναισθήματα των άλλων καταλήγουν συχνά εξαντλημένοι. Η χαρά μειώνεται ή γεννιέται αγανάκτηση, παρά την πρόθεση βοήθειας. Ο Michael G. Wetter, διπλωματούχος του American Board of Professional Psychology και ιδρυτής του Wetter Psychological Services, εξηγεί: «Με τον χρόνο, η ανεξέλεγκτη ενσυναίσθηση οδηγεί σε συναισθηματικό μούδιασμα — έναν προστατευτικό μηχανισμό που όμως μειώνει και τις θετικές εμπειρίες.»

Η τοξική ενσυναίσθηση μπορεί επίσης να προκαλέσει ψυχική καταπόνηση — κόπωση συμπόνιας, αυξημένο άγχος ή κατάθλιψη. «Όταν ο εαυτός μπλέκεται υπερβολικά με τα συναισθήματα των άλλων, επηρεάζεται αρνητικά η λήψη αποφάσεων και μπορεί να προκύψει σύγχυση ταυτότητας», προσθέτει ο Wetter.

Οι επιπτώσεις όμως δεν περιορίζονται στο μυαλό. Το σώμα συμμετέχει στον κύκλο αυτό: «Η τοξική ενσυναίσθηση διατηρεί το σύστημα αντίδρασης στο στρες σε συνεχή εγρήγορση. Αυξημένη κορτιζόλη, διαταραχές ύπνου, πονοκέφαλοι, πεπτικά προβλήματα, μυϊκή ένταση και κόπωση είναι συχνά φαινόμενα», επισημαίνει ο Wetter.

Πώς επηρεάζονται οι γύρω σας

Υπάρχουν συνέπειες και για το άτομο που λαμβάνει αυτή την υπερβολική ενσυναίσθηση. Εκτός από τη σύγχυση ρόλων και ορίων, απειλείται η αυτονομία του. Όπως λέει η θεραπεύτρια Courtney Shrum, «όταν κάποιος ταυτίζεται υπερβολικά με τον πόνο σας, μοιάζει σαν να αναλαμβάνει εκείνος την επούλωση — κάτι που μπορεί να σας αφήσει αδύναμους ή εξαρτημένους».

Ο αποδέκτης μπορεί επίσης να νιώσει ενοχή αν διαπιστώσει ότι το μοίρασμα των συναισθημάτων του «κοστίζει» στον άλλο. Αυτό οδηγεί συχνά στη σιωπή και την απομόνωση αντί για τη σύνδεση.

Πρακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση της τοξικής ενσυναίσθησης

Εάν πιστεύετε ότι έχετε πέσει στην παγίδα της τοξικής ενσυναίσθησης, υπάρχουν πρακτικοί τρόποι για αλλαγή. Η Shrum προτείνει σωματικούς ελέγχους κατά τη διάρκεια της ημέρας: παρατηρήστε αν αισθάνεστε δύσπνοια, μυϊκή ένταση ή κούραση — σημάδια ότι πλησιάζετε τα όριά σας.

«Το σώμα στέλνει προειδοποιητικά σημάδια πριν το καταλάβει ο νους», εξηγεί η Shrum. Αυτοί οι έλεγχοι σας βοηθούν να διακρίνετε πότε η ενσυναίσθησή σας μετατρέπεται σε αυτοεγκατάλειψη ώστε να επαναφέρετε τον εαυτό σας στη βάση του.

Επίσης προτείνει την εξωτερίκευση της ευθύνης: θυμίστε στον εαυτό σας ότι αυτά που ακούτε ανήκουν στον άλλο — δεν είναι δικό σας πρόβλημα προς επίλυση. Ένα απλό σημείωμα στο κινητό ή στο γραφείο μπορεί να βοηθήσει μετά από δύσκολες συζητήσεις.

«Το να ονοματίζετε τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ εαυτού και άλλου εκπαιδεύει το νευρικό σας σύστημα ώστε να φροντίζετε χωρίς να κουβαλάτε», λέει η Shrum.

Mετά από μια φορτισμένη συνομιλία, δεσμευτείτε σε μια μικρή δραστηριότητα που σας ευχαριστεί: γράψτε ημερολόγιο, ακούστε μουσική ή βγείτε έξω για περπάτημα — δημιουργώντας έτσι ένα τελετουργικό αποφόρτισης.

«Αυτές οι πρακτικές βοηθούν στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος ώστε η ενσυναίσθηση να μην οδηγεί σε εξάντληση», εξηγεί η Shrum.

Η ενσυναίσθηση είναι απαραίτητη για ασφαλείς και υποστηρικτικές σχέσεις — αλλά είναι σημαντικό από νωρίς να υιοθετήσουμε συνήθειες που αποτρέπουν την εκτροπή της σε ανθυγιεινά μονοπάτια.

Το κλειδί είναι να παραμένετε γειωμένοι στο σώμα σας», καταλήγει η Shrum. «Σε κάθε σχέση βάλτε σημεία ελέγχου: παρατηρήστε την ενέργεια, την ένταση και τα σημάδια κόπωσης στον εαυτό σας.» Έτσι θα ξεχωρίζετε αν απλώς ακούτε με φροντίδα ή αν αρχίζετε ασυνείδητα να κουβαλάτε τα συναισθήματα του άλλου σαν δικά σας. «Αυτό το μικρό διάλειμμα βοηθά στη μετάβαση από την απορρόφηση των συναισθημάτων στην υποστήριξη χωρίς αυτοεγκατάλειψη».

Πηγή: Huffpost

Όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αδιάκριτες ερωτήσεις, το πρώτο ένστικτο είναι συχνά να απαντήσουμε αυθόρμητα, ακόμα και απότομα. Ωστόσο, μια πιο ψύχραιμη και συνειδητή προσέγγιση μπορεί να προστατεύσει τα προσωπικά μας όρια, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί την ευγένεια και τη συνοχή της συνομιλίας.

Οι παρακάτω στρατηγικές μπορούν να σε βοηθήσουν να χειριστείς τέτοιες καταστάσεις με αυτοπεποίθηση και διακριτικότητα.

Κάνε μια παύση πριν απαντήσεις

Η πρώτη αντίδραση σε μια αδιάκριτη ερώτηση είναι συχνά πανικός. Μια απλή παύση και μια φράση όπως «Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα ερώτηση. Γιατί ρωτάς;», σου δίνει χρόνο να σκεφτείς, ενώ παράλληλα μεταφέρει την ευθύνη στην άλλη πλευρά να αιτιολογήσει την ερώτησή της. Συχνά, αυτό αρκεί για να κάνουν πίσω, κατανοώντας ότι έχουν ξεπεράσει τα όρια.

Αναγνώρισε τα συναισθήματά σου

Είναι φυσιολογικό να αισθάνεσαι άβολα, να ιδρώνουν οι παλάμες σου ή να νιώθεις συναισθηματική ένταση. Τα σήματα αυτά είναι χρήσιμα: σε ενημερώνουν ότι πρέπει να οριοθετήσεις τη συζήτηση ή να απομακρυνθείς. Δεν χρειάζεται να ντραπείς για τις αντιδράσεις σου – είναι ένας φυσικός μηχανισμός αυτοπροστασίας.

Χτίσε μια αμφίδρομη συνομιλία

Αν επιλέξεις να απαντήσεις, προσπάθησε να δημιουργήσεις διάλογο αντί μονολόγου. Αναγνώρισε τις διαφορές μεταξύ σου και του συνομιλητή σου (π.χ. ηλικία, υπόβαθρο, ενδιαφέροντα) και ζητά την άποψή του, δείχνοντας σεβασμό, πριν μοιραστείς τη δική σου. Αυτό καθιστά τη συζήτηση πιο ισορροπημένη και λιγότερο επικριτική.

Έχεις δικαίωμα να μην απαντήσεις

Δεν είσαι υποχρεωμένος να μοιραστείς προσωπικές πληροφορίες. Αν νιώθεις άβολα, μπορείς να το εκφράσεις ευγενικά: «Νιώθω λίγο άβολα που μιλάω γι’ αυτό, οπότε προτιμώ να μην το συζητήσουμε. Πώς είναι τα πράγματα με εσένα;» Με αυτόν τον τρόπο, επιστρέφεις την κουβέντα στον συνομιλητή, χωρίς να δημιουργείται ένταση.

Η αντιμετώπιση αδιάκριτων ερωτήσεων δεν είναι μόνο θέμα ευγένειας, αλλά και αυτοσεβασμού. Κάθε φορά που βάζεις όρια με ψυχραιμία και σαφήνεια, στέλνεις το μήνυμα ότι η προσωπική σου ζωή είναι σεβαστή. Μερικές στρατηγικές, λίγη προσοχή στα συναισθήματά σου και ένα χαμόγελο μπορούν να κάνουν τη διαφορά, μετατρέποντας μια δυσάρεστη στιγμή σε μια ευκαιρία για διπλωματία και αυτοπεποίθηση.

Πηγή: The Grace

Σύμφωνα με τον περιβόητο Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή πανευρωπαϊκά τον Φεβρουάριο του 2024, οι διαδικτυακές πλατφόρμες φέρουν την ευθύνη για τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για τους ανήλικους χρήστες, εφαρμόζοντας μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, περιορίζοντας την προώθηση εθιστικών συμπεριφορών και αποκλείοντας ακατάλληλο περιεχόμενο. Ωστόσο, έναn χρόνο μετά την εφαρμογή του Νόμου, αποδεικνύεται ότι οι στόχοι παραμένουν ανεκπλήρωτοι.

Σύμφωνα με κάποια από τα αποτελέσματα της έρευνας, η πλειοψηφία των παιδιών κάτω των 13 ετών χρησιμοποιούν TikTok, Instagram και YouTube, παραβιάζοντας τα όρια ηλικίας των VLOPs. Οι περισσότεροι ανήλικοι δηλώνουν ψευδή ηλικία, γεγονός που αποκαλύπτει την αδυναμία των πλατφορμών στην αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας.

Η χρήση κοινωνικών δικτύων ξεκινά από το Δημοτικό και είναι καθημερινή, γεγονός που ενισχύει τις υποχρεώσεις προστασίας ανηλίκων. Μάλιστα, πολλά παιδιά δαπανούν πάνω από 4 ώρες ημερησίως στις πλατφόρμες, με 1 στους 4 μαθητές Γυμνασίου/Λυκείου να δηλώνει υπερβολική χρήση, ενισχύοντας την ανάγκη για εργαλεία γονικού ελέγχου και αυτορρύθμισης. Την ίδια ώρα, στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπάρχει σοβαρό έλλειμμα γονικού ελέγχου, ενώ 1 στα 4 παιδιά ανοίγει λογαριασμό χωρίς να είναι ενήμεροι οι γονείς. Όσο για την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο είναι εκτεταμένη και κυρίως τυχαία. Πάντως τα παιδιά μπορεί να γνωρίζουν πώς να κάνουν αναφορά, ωστόσο οι μικρότερες ηλικίες δυσκολεύονται, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για φιλικότερους μηχανισμούς “Report & Block”.

Εκτεταμένη χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους – Παραβίαση των ηλικιακών ορίων

Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους είναι καθολική και ξεκινά ήδη πριν την ηλικία των 13 ετών, παραβιάζοντας τις ηλικιακές προϋποθέσεις πρόσβασης που έχουν ορίσει οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες (VLOPs).

Συγκεκριμένα, το 41% των μαθητών Δημοτικού και το 51% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσαν ότι ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα μεταξύ 10 και 12 ετών, ενώ από τους μαθητές που χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα το 66% στο Δημοτικό και το 74% στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση παραδέχονται ότι δήλωσαν ψευδή ηλικία κατά την εγγραφή τους, παρακάμπτοντας με ευκολία τους μηχανισμούς ελέγχου ηλικίας (age gates). Αυτή η πρακτική εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την επαρκή εφαρμογή των υποχρεώσεων age assurance που προβλέπει ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.

Υπερβολικός χρόνος οθόνης – Ανάγκη για λειτουργίες αυτορρύθμισης

Η έρευνα καταγράφει σημαντικά ποσοστά υπερβολικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ανήλικους, με το 56% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου και το 29% των μαθητών Δημοτικού να δηλώνουν ότι περνούν πάνω από 3 ώρες τα σαββατοκύριακα online, ενώ και τις καθημερινές τα ποσοστά είναι ανησυχητικά αυξημένα. Στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση το 39% των μαθητών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί το διαδίκτυο περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα και στο Δημοτικό το 18%.

Επιπλέον, 1 στους 4 μαθητές Γυμνασίου/Λυκείου δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση και ότι χρειάζεται βοήθεια για να τη μειώσει. Το εύρημα αυτό συνδέεται άμεσα με τις προβλέψεις του DSA για την ανάγκη εφαρμογής εργαλείων αυτορρύθμισης, ειδοποιήσεων χρήσης και διακοπών πρόσβασης, με στόχο τη μείωση της εθιστικής χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών.

Γονική επίβλεψη: Ελλιπής στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Παρότι στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση σύμφωνα με τους μαθητές το 50% των γονέων χρησιμοποιεί εργαλεία γονικού ελέγχου, στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση η απουσία εποπτείας είναι εμφανής: οι μαθητές/τριες δηλώνουν ότι το 71% των γονέων δεν χρησιμοποιεί κανένα εργαλείο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το 26,2% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσε πως δημιούργησε λογαριασμό χωρίς τη γνώση ή συγκατάθεση των γονιών του, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ενίσχυση μηχανισμών γονικής συναίνεσης, ειδικά για χρήστες κάτω των 13 ετών, όπως προβλέπει το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο.

Έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο

Το 34% των παιδιών Δημοτικού και το 61% των παιδιών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσε ότι έχει δει βλαβερό ή ακατάλληλο περιεχόμενο, και στην πλειονότητα των περιπτώσεων (πάνω από 60%) αυτό προέκυψε τυχαία.

Στην ερώτηση «αν σε ενοχλεί όταν η πλατφόρμα προβάλλει συνεχώς παρόμοιο περιεχόμενο με αυτό που ήδη παρακολουθείς», οι απόψεις των μαθητών Γυμνασίου / Λυκείου διίστανται: το 43% απαντά θετικά, ενώ το 56% δηλώνει πως δεν το θεωρεί ενοχλητικό. Ωστόσο, το 49% των μαθητών εντοπίζει έναν πιθανό κίνδυνο σε αυτή την τακτική των πλατφορμών. Από αυτούς, το 39% επισημαίνει ότι η πρακτική αυτή τούς οδηγεί στο να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο διαδίκτυο απ’ ό,τι είχαν αρχικά σκοπό. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τον λεγόμενο εθιστικό σχεδιασμό (addictive design) των πλατφορμών, που στοχεύει στο να κρατά τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο ενεργό και συνδεδεμένο, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Το εύρημα αυτό ενισχύει την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία στους μηχανισμούς σύστασης περιεχομένου, όπως ρητά απαιτεί ο DSA για τις VLOPs, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανήλικους χρήστες.

Διαδικτυακός εκφοβισμός

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός αφορά τόσο σε μαθητές Δημοτικού όσο και τους μαθητές της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Δημοτικό, το 6 % δηλώνει ότι έχει πέσει θύμα και το 9 % ότι έχει υπάρξει μάρτυρας. Στο Γυμνάσιο/Λύκειο, το 6 % έχει πέσει θύμα και το 15 % έχει γίνει μάρτυρας, όμως οι περισσότεροι προσπαθούν να το διαχειριστούν μόνοι τους ή να στηρίξουν το θύμα χωρίς να το αναφέρουν. Τα στοιχεία δείχνουν την ανάγκη για ενίσχυση της ενημέρωσης και στήριξης σε όλες τις ηλικίες.

Κίνδυνοι Διαδικτύου

Αν και τα παιδιά Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αισθάνονται ότι έχουν επαρκή ενημέρωση για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, η πραγματικότητα φαίνεται να απέχει. Το 18% έχει δεχτεί να συναντηθεί με κάποιον που γνώρισε διαδικτυακά, το 13 % αποδέχεται αιτήματα φιλίας από αγνώστους, το 12% έχει μοιραστεί πολύ προσωπικές φωτογραφίες.

Κίνδυνοι στα κοινωνικά δίκτυα

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου, ο σημαντικότερος κίνδυνος που αντιλαμβάνονται από τη χρήση των κοινωνικών δικτύων είναι η κλοπή ή διασπορά προσωπικών δεδομένων (27%). Ακολουθεί η παράσυρση σε υπερβολική ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα (24%), γεγονός που υποδηλώνει ότι τα παιδιά αναγνωρίζουν τον κίνδυνο εθισμού και σπατάλης χρόνου. Στη συνέχεια, αναφέρουν ως κίνδυνο τις επαφές με αγνώστους (16 %) και τέλος η παραπληροφόρηση (15 %) αξιολογείται ως επίσης υπαρκτός αλλά λιγότερο άμεσος κίνδυνος.

Γνώσεις και περιορισμοί στη χρήση εργαλείων αναφοράς (Report & Block)

Η πλειοψηφία των μαθητών Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (93 %) δηλώνει ότι γνωρίζει πώς να κάνει αναφορά (report) ή αποκλεισμό (block) περιεχομένου ή χρηστών, ενώ το 29 % των μαθητών Δημοτικού δηλώνει ότι δεν έχει τις ίδιες γνώσεις ή δεξιότητες.

Πηγή: Cretalivenews

Το να αρνηθείτε ευγενικά δεν είναι εύκολο. Όπως εύκολο δεν είναι να βάλετε και όρια, κυρίως στα αγαπημένα σας πρόσωπα. Δεν είναι, όμως, ακατόρθωτο. Οι ψυχολόγοι και σύμβουλοι σχέσεων Eric Haseltine, PhD, and Chris Gilbert, προτείνουν να αλλάξουμε στάση ξεκινώντας από την προοπτική μας. «Όταν αξιολογούμε τον εαυτό μας καλύτερα και πιστεύουμε πως έχουμε αξία, τότε το ίδιο αρχίζουν να πιστεύουν και οι άλλοι για εμάς». Με λίγα λόγια, όταν αρνείστε ευγενικά, χωρίς να γίνεστε απότομη, οι άλλοι αρχίζουν και σας εκτιμούν περισσότερο.

Μάθετε να λετε «όχι» δίνοντας προσοχή στο σώμα σας

Οι δύο ψυχολόγοι τονίζουν πόσο σημαντικό είναι να προσέχουμε και να κατανοούμε το σώμα μας. Τις αντιδράσεις του, τις λειτουργίες του, τις ενοχλήσεις του. «Αν το σώμα σας επαναστατεί, αυτό είναι μια ένδειξη ότι χρειάζεται να μειώσετε τα “ναι” που απαντάτε. Σφιχτοί μύες, πόνοι στο στομάχι, κούραση, ενοχλήσεις στον λαιμό είναι μερικές μόνο ενδείξεις».

Πάρτε χρόνο πριν απορρίψετε μία πρόταση

Καταπολεμήστε τον αυθορμητισμό και την ανάγκη σας να πείτε αμέσως «ναι» σε μία προσφορά ή πρόταση. Αντίθετα, πέιτε πως θα σκεφτείτε όσα σας είπαν και θα απαντήσετε μέσα στις επόμενες ώρες ή ημέρες. «Ακόμα κι αν χρειαστεί να πιεστείτε για λίγο, θα καταφέρετε να σκεφτείτε αν πραγματικά θέλετε να δεχθείτε ή όχι και να προετοιμάσετε μια ολοκληρωμένη απάντηση», προτείνουν οι ειδικοί.

Βρείτε έναν εναλλακτικό τρόπο να αρνηθείτε

Μερικές φορές δεν χρειάζεται να είστε απόλυτα ευθύς στον τρόπο που θα απορρίψετε μια πρόταση. Μπορείτε, για παράδειγμα, να πείτε: «Εκτιμώ πολύ την προσφορά σου, αλλά δεν λειτουργεί απόλυτα με εμένα» ή «Είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό που προτείνεις, αλλά δυστυχώς, είχα ήδη άλλα σχέδια».

Ζητήστε βοήθεια

Αυτό είναι χρήσιμο κυρίως σε επαγγελματικό επίπεδο, αφού τείνουμε να αναλαμβάνουμε ευθύνες, χωρίς να βάζουμε όρια. Μην φοβηθείτε να ζητήσετε βοήθεια ή στήριξη από ανωτέρους και συναδέλφους. Αν θέλετε η δουλειά να γίνει σωστά, πρέπει οι ευθύνες να μοιραστούν.

Μπορείτε να αλλάξετε γνώμη

Αν αιφνιδιαστήκατε με μία πρόταση και δέχθηκατε να είστε μέρος της αμέσως, μπορείτε να αρνηθείτε αργότερα (σε λογικό χρονικό πλαίσιο). Εξηγήστε ότι απαντήσατε χωρίς να πολυσκεφτείτε τις υποχρεώσεις που θα είχατε και τώρα συνειδητοποιήσατε ότι δεν μπορείτε να ανταπεξέλθετε.

Πηγή: Marie Claire

Τα προσωπικά όρια του σώματος ενός παιδιού είναι ζωτικής σημασίας για την υγιή ανάπτυξή του, όπως τονίζει η ψυχολόγος Charlotte Reznick. Το φιλί ενός παιδιού στα χείλη, μαζί με άλλες παρεμβατικές πρακτικές, όπως το τάισμα με το ζόρι και το επιθετικό γαργάλημα, μπορεί να στείλει ένα μήνυμα ότι ο προσωπικός του χώρος είναι ανοιχτός σε εισβολή και πρέπει όλα αυτά να τα υποστεί. Κάτι το οποίο θα είναι καταστροφικό, αν τελικά το υιοθετήσει και δεν μάθει να βάζει τα όριά του στα άλλα άτομα.

Το σύνδρομο του «θύματος»

Πιο αναλυτικά, τέτοιες συνήθειες των γονιών μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο να αναπτύξει το παιδί ένα «σύνδρομο θύματος», οδηγώντας σε δυσκολία στον καθορισμό ορίων και στο να πει «όχι». Επίσης, την αντίθεσή τους σε αυτή την πρακτική δηλώνουν και οι παθολόγοι. Μέσω του φιλιού στο στόμα, μεταφέρονται βακτήρια, τα οποία ένας ενήλικας, με πιο δυνατό ανοσοποιητικό σύστημα, μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα. Σε αντίθεση με τα παιδιά, τα οποία είναι πιο ευάλωτα σε επιβλαβείς λοιμώξεις.

Τέλος, ένας ακόμη κίνδυνος, που ενέχει μέσα από αυτή τη συνήθεια, είναι πως τα παιδιά ενδέχεται να ακολουθήσουν αυτήν την τακτική και στους άλλους ανθρώπους. Δηλαδή, μπορεί να καταλήξουν να φιλούν άλλα άτομα, μεγάλους και μικρούς στο στόμα, μιμούμενα την πρακτική των γονιών τους. Κάτι το οποίο δημιουργεί, επίσης, κινδύνους.

Πηγή: Jenny.gr