Ο ρόλος των ορμονών στην πείνα και τον κορεσμό

«Ορισμένες ορμόνες έχουν βασικό ρόλο: διασφαλίζουν ότι καταναλώνουμε την ποσότητα τροφής που χρειάζεται ο οργανισμός καθημερινά», εξηγεί η Ρευματολόγος Ελένη Κομνηνού, Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων στο Metropolitan General. «Αυτές οι ορμόνες στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο για να ρυθμίσουν πότε πεινάμε και πότε νιώθουμε κορεσμό. Η γκρελίνη και η λεπτίνη αποτελούν δύο από τις βασικές ορμόνες σε αυτή τη διαδικασία, σε συνεργασία με άλλες ορμόνες, όπως το GLP-1, η κορτιζόλη και η ινσουλίνη».

Το σύστημα ρύθμισης της όρεξης είναι κρίσιμο για την ισορροπία του οργανισμού. Όταν διαταράσσεται, μπορεί να οδηγήσει σε υπερκατανάλωση τροφής και μακροπρόθεσμα σε αύξηση του σωματικού βάρους ή παχυσαρκία. Οι ορμόνες λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι που ενημερώνουν τον εγκέφαλο για το πότε και πόσο πρέπει να φάμε.

Γκρελίνη: Η ορμόνη της πείνας

Η γκρελίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της πείνας», παράγεται κυρίως από τα κύτταρα του στομάχου και έχει βασικό ρόλο στην έναρξη της πείνας. Όσο περισσότερο χρόνο περνάμε χωρίς φαγητό, τόσο αυξάνονται τα επίπεδα γκρελίνης στο αίμα μας. Όταν η ορμόνη φτάσει στον εγκέφαλο, διεγείρει την όρεξή μας, προετοιμάζοντάς μας για το επόμενο γεύμα. Μετά το φαγητό, η παραγωγή της μειώνεται, στέλνοντας σήμα κορεσμού στον εγκέφαλο.

Γκρελίνη και σωματικό βάρος

Παράδοξα, τα άτομα με παχυσαρκία συνήθως έχουν χαμηλότερα επίπεδα γκρελίνης, ενώ η ορμόνη αυξάνεται όταν κάποιος χάνει βάρος μέσω δίαιτας. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να διατηρήσουν το νέο τους βάρος. Αντίθετα, μετά από χειρουργικές επεμβάσεις γαστρικής παράκαμψης, τα επίπεδα γκρελίνης παραμένουν χαμηλά, ενισχύοντας τη μακροπρόθεσμη επιτυχία της απώλειας βάρους. Υψηλά επίπεδα γκρελίνης παρατηρούνται επίσης σε διατροφικές διαταραχές όπως η νευρική ανορεξία ή η καχεξία, ως απάντηση στην απώλεια βάρους.

Λεπτίνη: Ο φυσικός ελεγκτής του λίπους

Η λεπτίνη, η «ορμόνη του κορεσμού», παράγεται από τα λιπώδη κύτταρα και ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του ’90. Ο κύριος ρόλος της είναι να ενημερώνει τον εγκέφαλο ότι τα αποθέματα ενέργειας του οργανισμού είναι επαρκή. Όταν τα λιπώδη κύτταρα είναι γεμάτα, η λεπτίνη στέλνει σήμα κορεσμού, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας την ενεργειακή δαπάνη μέσω δραστηριότητας. Όταν τα κύτταρα είναι άδεια, η λεπτίνη μειώνεται και ο οργανισμός λαμβάνει σήμα να καταναλώσει τροφή.

Αντίσταση στη λεπτίνη: Όταν η επικοινωνία διακόπτεται

Σε ορισμένα άτομα με παχυσαρκία, παρατηρείται η λεγόμενη αντίσταση στη λεπτίνη: ο εγκέφαλος δεν ανταποκρίνεται σωστά στην ορμόνη, με αποτέλεσμα παρά τα υψηλά επίπεδα λεπτίνης στο αίμα, η όρεξη παραμένει αυξημένη. Συνδυασμός διατροφής και άσκησης μπορεί να επαναφέρει την ευαισθησία του οργανισμού στη λεπτίνη και να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια βάρους.

Ορμόνες και μελλοντικές θεραπείες

«Η γκρελίνη και η λεπτίνη, μαζί με άλλες ορμόνες, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της όρεξης και του σωματικού βάρους», καταλήγει η κ. Κομνηνού. Η κατανόηση της λειτουργίας τους είναι καθοριστική για την ανάπτυξη νέων θεραπειών κατά της παχυσαρκίας και άλλων σχετικών παθήσεων, αποτελώντας ένα από τα πιο ενεργά πεδία έρευνας στη σύγχρονη ιατρική.

Σε μελέτη περίπτωσης αναφέρεται ότι μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1 βαθμό Κελσίου μπορεί να μειώσει την πρόσληψη τροφής κατά 0,11%. Ενώ αυτή η μελέτη επικεντρώθηκε στη συμπεριφορά των καταναλωτών και όχι σε βιολογικούς μηχανισμούς, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει μια επιστημονική εξήγηση πίσω από το φαινόμενο.

«Όταν βρισκόμαστε σε ένα ιδιαίτερα ζεστό περιβάλλον, στην πραγματικότητα έχουμε λιγότερη όρεξη και καταναλώνουμε λιγότερες θερμίδες ως μέθοδο για να μειώσουμε την θερμοκρασία του σώματος» εξηγεί η Άλισον Τσάιλντρες, διαιτολόγος και αναπληρώτρια καθηγήτρια Διατροφικών Επιστημών στο Texas Tech University.

Τι είναι η θερμική επίδραση των τροφών;

Όπως αναφέρει η ίδια, πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την όρεξη, αλλά υπάρχει σημαντική διαφορά στην ποσότητα των θερμίδων που καταναλώνουν οι άνθρωποι τον χειμώνα και το καλοκαίρι. «Οι άνθρωποι σε θερμότερα κλίματα τρώνε συνήθως λιγότερες θερμίδες. Αυτό διότι όταν καταναλώνουμε θερμίδες, το σώμα παράγει θερμότητα καθώς τις αφομοιώνει με αποτέλεσμα να ανεβαίνει ακόμα περισσότερο η θερμοκρασία του» εξηγεί η ίδια.

Η ποσότητα της θερμότητας που παράγεται από την πέψη είναι γνωστή ως «θερμική επίδραση των τροφών». Οι τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες έχουν τη μεγαλύτερη θερμική επίδραση, επομένως τρόφιμα όπως το κοτόπουλο, το βοδινό κρέας, τα φασόλια, τα αυγά, οι φακές και τα θαλασσινά μπορεί να σας ζεστάνουν περισσότερο καθώς αρχίζετε να τα χωνεύετε.

Τι να τρώμε στον καύσωνα

Κύριο μέλημά σας, ειδικά τις πιο ζεστές ημέρες του καλοκαιριού, θα πρέπει να είναι η ενυδάτωση.

Η εφίδρωση είναι ο τρόπος του σώματος να μειώνει φυσικά την θερμοκρασία του, αλλά η υπερβολική εφίδρωση χωρίς αναπλήρωση υγρών μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, η οποία μπορεί στη συνέχεια να συμβάλει στη θερμική εξάντληση.

Μερικές από τις πιο ενυδατικές τροφές είναι τα πεπόνια, τα μούρα, το μαρούλι, το σέλινο, οι ντομάτες, τα αγγούρια και το γιαούρτι. Εξίσου σημαντικό είναι να πίνετε άφθονο νερό ή άλλα ενυδατικά ροφήματα, χωρίς πρόσθετη ζάχαρη, καθώς συμβάλλουν στην αναπλήρωση της ποσότητας των υγρών που χάνουμε λόγω της εφίδρωσης.

*Εάν η απώλεια της όρεξης συνοδεύεται από συμπτώματα όπως υψηλός πυρετός, γρήγορος καρδιακός ρυθμός, ναυτία και σύγχυση, τότε αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια γιατί μπορεί να είναι περίπτωση θερμοπληξίας.

Πηγή: Vita.gr