Εθνική Πινακοθήκη – Κεντρικό Κτίριο

Νέα έκθεση

Changing Grounds, Συμπληρωματικές αφηγήσεις στο Αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης

Με μια πρωτότυπη έκθεση αρχειακής τέχνης και θεσμικής κριτικής συνεχίζεται το πρόγραμμα του Ενδιάμεσου Χώρου. Η έκθεση παρουσιάζει μια σειρά νέων έργων της εικαστικού Νατάσας Μπιζά, τα οποία αντλούν υλικό από το αρχείο της ΕΠΜΑΣ, αναδεικνύοντας λιγότερο γνωστές ή αθέατες πτυχές της ιστορίας της και των συλλογών της. Μέσα από επιλεγμένα αρχειακά επεισόδια, η καλλιτέχνιδα συνθέτει αφηγήσεις που φωτίζουν λεπτομέρειες και ιστορίες που συχνά παραμένουν στο περιθώριο. Η έκθεση στοχεύει στην ενεργοποίηση του αρχείου όχι μόνο ως πηγή τεκμηρίωσης, αλλά και ως εργαλείο διαλόγου ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, μέσα από σύγχρονες καλλιτεχνικές και επιμελητικές πρακτικές.

Αποτέλεσμα εντατικής έρευνας, η εικαστική εγκατάσταση της καλλιτέχνιδος εκκινεί από την αρχειακή τέχνη και τη μελέτη του υλικού πολιτισμού, τις οποίες προσεγγίζει ως μορφές θεσμικής κριτικής. Η έρευνα αυτή ανέδειξε τρεις θεματικές για την έκθεση: το Κτίριο της Πινακοθήκης, τους Ανθρώπους της, και τις Συλλογές της.

Τη σύνθετη εικαστική πρόταση της δημιουργού συγκροτούν τέσσερα έργα που αξιοποιούν ποικίλα εκφραστικά μέσα: βίντεο, καλλιτεχνικές εκτυπώσεις αρχειακών φωτογραφιών, χαράξεις σε ορείχαλκο, κατασκευές, εγκατάσταση στον χώρο, αναπαραγωγές αρχειακών εγγράφων και καλλιτεχνικό βιβλίο.
Η έκθεση εξερευνά τη φύση του αρχείου, ως ταυτόχρονα τεκμήριο και κατασκευή, θέτοντας στοχαστικά ερωτήματα για τη μνήμη, την ιστορία, την ταυτότητα και τη λήθη. Το δημόσιο πρόγραμμα της έκθεσης περιλαμβάνει θεματικές ξεναγήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και έκδοση δίγλωσσου καταλόγου.

Εγκαίνια: Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2025, 19:00
Διάρκεια: 12 Νοεμβρίου 2025 – 30 Σεπτεμβρίου 2026
Αίθουσα: Κεντρικό κτήριο ΕΠΜΑΣ, Ενδιάμεσος Χώρος
Επιμέλεια: Ελπινίκη Μεϊντάνη, επιμελήτρια της ΕΠΜΑΣ

Περιοδικές εκθέσεις που συνεχίζονται

Παναγιώτης Τέτσης, Η εμμονή του βλέμματος

Ξεναγήσεις από την επιμελήτρια της έκθεσης: Τετάρτη 5,12, 19 & 26 Νοεμβρίου στις 18:00 (Δεν απαιτείται κράτηση θέσης)
Χώρος: Κεντρικό Κτίριο ΕΠΜΑΣ, Σημείο συνάντησης: Είσοδος της έκθεσης, όροφος: -2
Επιμέλεια: Έφη Αγαθονίκου, Διευθύντρια Συλλογών, Καλλιτεχνικού και Μουσειολογικού Προγραμματισμού της ΕΠΜΑΣ
Διάρκεια έκθεσης: Απρίλιος 2025 – Ιανουάριος 2026

Francisco Goya, Los Caprichos – Μόνιμη Συλλογή

Εκπαιδευτικά Προγράμματα για παιδιά

Πετώντας μαζί με τη Λευκίππη

Έχετε ποτέ αναρωτηθεί για εκείνα τα πλάσματα της νύχτας που μοιάζουν μυστηριώδη ή τρομακτικά; Τι είναι αυτό που μας κάνει να τα φοβόμαστε ή να τα φανταζόμαστε διαφορετικά; Σε αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα-ταξίδι θα γνωρίσουμε τον μύθο της Λευκίππης, ενός φτερωτού πλάσματος που συνδέεται με τη νύχτα και τις μεταμορφώσεις. Μέσα από τα έργα της Περιοδικής Έκθεσης Francisco Goya, Los Caprichos, θα εξερευνήσουμε πώς ο καλλιτέχνης αποδίδει τους φόβους και τις πεποιθήσεις της εποχής του, ασκώντας παράλληλα κοινωνική κριτική μέσα από συμβολικές μορφές και φανταστικές εικόνες. Αφήστε ελεύθερη τη φαντασία σας και ελάτε να ξεκινήσουμε μαζί ένα ταξίδι ανάμεσα σε μύθους, σύμβολα και έργα τέχνης.

Ημερομηνίες: Σάββατο 1 & Κυριακή 9 Νοεμβρίου, Ώρα: 12:30
Χώρος: Κεντρικό Κτήριο ΕΠΜΑΣ – Μόνιμη Συλλογή
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Φρύνη Καρζή, Μουσειοπαιδαγωγός της ΕΠΜΑΣ
Ηλικία: 6-12 ετών (απαραίτητη η συνοδεία από ενήλικα)
Κρατήσεις: ekarzi@nationalgallery.gr

Ακολουθώντας το ουράνιο τόξο

Το παιδικό εργαστήριο της Εθνικής Πινακοθήκης αντλεί έμπνευση από τα εντυπωσιακά ουράνια τόξα που διατρέχουν το έργο του Παναγιώτη Τέτση. Μετά από μία σύντομη περιήγηση στην έκθεση Παναγιώτης Τέτσης, Η εμμονή του βλέμματος, μεταφερόμαστε στο παιδικό εργαστήριο της Εθνικής Πινακοθήκης, όπου δημιουργούμε τα δικά μας ουράνια τόξα. Με οδηγό μας το παιδικό βιβλίο Το Παραμύθι με τα Χρώματα του Αλέξη Κυριτσόπουλου, εξασκούμαστε στη θεωρία των χρωμάτων και μαθαίνουμε να κατανοούμε την τολμηρή χρήση του χρώματος του ζωγράφου.

Ημερομηνία: Σάββατο 8 Νοεμβρίου, Ώρα: 12:00
Χώρος: Κεντρικό Κτήριο ΕΠΜΑΣ – Μόνιμη Συλλογή
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Χριστίνα Μπότσου, Μουσειοπαιδαγωγός της ΕΠΜΑΣ
Ηλικία: 3-6 ετών (απαραίτητη η συνοδεία από ενήλικα)
Κρατήσεις: edu.episkepseis@nationalgallery.gr

Το μουσείο αφηγείται

Τι σημαίνουν οι φράσεις «αρχειακή τέχνη» και «καλλιτεχνική έρευνα»; Γιατί κατέχουν ολοένα και πιο σημαντική θέση στη σύγχρονη εικαστική παραγωγή; Στο εργαστήριο αυτό, τα παιδιά θα έχουν τη δυνατότητα να διερευνήσουν τις παραπάνω έννοιες μέσα από δημοσιεύματα, επιστολές και τηλεγραφήματα που προέρχονται από το αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης. Με βάση αυτά τα τεκμήρια, θα επιχειρήσουν να ανασυνθέσουν την ιστορία του μουσείου και να αναστοχαστούν κριτικά πάνω στις αφηγήσεις που τη συγκροτούν, ενεργοποιώντας το αρχείο του μουσείου. Αφορμή για το εργαστήριο αποτελεί η νέα περιοδική έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης, με τίτλο: Νατάσα Μπιζά – Changing grounds: Συμπληρωματικές ιστορίες στο αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης. Στο πλαίσιο αυτό, τα παιδιά θα πειραματιστούν με τη δημιουργία ενός καλλιτεχνικού βιβλίου (artist book), ως πεδίου τόσο δημιουργικής όσο και ερευνητικής πρακτικής, για τη δημιουργία ενός έργου αρχειακής τέχνης.

Ημερομηνία: Σάββατο 22 Νοεμβρίου, Ώρα: 12:00
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Χριστίνα Μπότσου, Μουσειοπαιδαγωγός της ΕΠΜΑΣ
Ηλικία: 6 – 12 ετών (απαραίτητη η συνοδεία από ενήλικα)
Κρατήσεις: edu.episkepseis@nationalgallery.gr

Θεματικές Ξεναγήσεις για το κοινό – Κεντρικό Κτήριο

Η αποτύπωση του προσώπου μέσα από τις συλλογές του μουσείου*

Τι κρατά τη μορφή ενός ανθρώπου ζωντανή μέσα στον χρόνο; Η θεματική αυτή ξενάγηση εξετάζει το παραπάνω ερώτημα. Ξεκινώντας από τις λιτές, σχεδόν ασκητικές μορφές των Αγίων στα τέλη του 16ου αιώνα – φιγούρες που εκπέμπουν δύναμη και συγκίνηση – προχωρά στο σήμερα, παρατηρώντας τις αλλαγές στα υλικά, στις τεχνικές και στην οπτική των καλλιτεχνών. Κάθε προσωπογραφία ανοίγει ένα παράθυρο στην ιστορία, προσφέροντας νέες ερμηνείες και βαθύτερες οπτικές. Ας ανακαλύψουμε μαζί πώς η τέχνη καταγράφει και αιχμαλωτίζει την ανθρώπινη μορφή μέσα στους αιώνες.

Ημερομηνία: Σάββατο 8 Νοεμβρίου, Ώρα: 12:00
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Μαρίνα Τομαζάνη, Ιστορικός τέχνης & Επιμελήτρια της ΕΠΜΑΣ
Κρατήσεις: edu.episkepseis@nationalgallery.gr

Γνωρίζοντας τον Παναγιώτη Τέτση*

Σε συνέχεια του κύκλου των θεματικών ξεναγήσεων θα επισκεφθούμε γωνιές της Ελλάδας και του εξωτερικού μέσα από το βλέμμα του Παναγιώτη Τέτση στην περιοδική έκθεση του μουσείου με τίτλο: Παναγιώτης Τέτσης – Η εμμονή του βλέμματος. Από την εμβληματική Λαϊκή Αγορά της οδού Ξενοκράτους με τον έντονο χρωματισμό έως τα σκιερά πεύκα της Ύδρας, θα ταξιδέψουμε και θα γνωρίσουμε έναν από τους μεγαλύτερους Έλληνες ζωγράφους του 20ού αιώνα.

Ημερομηνία: Σάββατο 15 Νοεμβρίου, Ώρα: 12:00
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Μαρίνα Τομαζάνη, Ιστορικός τέχνης & Επιμελήτρια της ΕΠΜΑΣ
Κρατήσεις: edu.episkepseis@nationalgallery.gr

ΠΑΡΑΡΤΉΜΑΤΑ

Εθνική Γλυπτοθήκη

Η ΦΑΡΜΑ

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά

Στη Φάρμα της Τέχνης: Μία ιστορία για μικρούς και μεγάλους

Στην Γλυπτοθήκη βρίσκεται μια φάρμα αλλιώτικη από τις άλλες. Εκεί, τα ζώα της τέχνης δεν έχουν φωνές· έχουν ιστορίες. Ιστορίες που ξυπνούν μέσα από τη φαντασία και τη δημιουργία. Η αφήγησή μας είναι εμπνευσμένη από το αλληγορικό μυθιστόρημα «Η Φάρμα των Ζώων» (1945) του Τζορτζ Όργουελ, ενός από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Το εμβληματικό του σύνθημα: «Όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά κάποια ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα» θα γίνει η αφετηρία για παιχνίδι, συζήτηση και δημιουργική εξερεύνηση. Μικροί και μεγάλοι θα περιπλανηθούν στη Φάρμα της Τέχνης, θα συναντήσουν τα «ζώα» της και θα γίνουν κι εκείνοι κομμάτι μιας ιστορίας που ζωντανεύει στο φυσικό περιβάλλον του Άλσους.

Ημερομηνία: Κυριακή 16 Νοεμβρίου, Ώρα: 11:00
Σχεδίαση & Διεξαγωγή: Φρύνη Καρζή, Μουσειοπαιδαγωγός της ΕΠΜΑΣ
Ηλικία: 8-12 ετών
Κρατήσεις: ekarzi@nationalgallery.gr

Ξενάγηση στη μόνιμη έκθεση

Στην Εθνική Γλυπτοθήκη παρουσιάζεται η έκθεση της μόνιμης συλλογής Νεοελληνικής Γλυπτικής, που αποτυπώνει την αρχή και τη εξέλιξή της από τον 19ο έως τις αρχές του 21ου αιώνα. Η Εθνική Γλυπτοθήκη είναι ανοιχτή για το κοινό και τα σχολεία καθημερινά (εκτός Τρίτης) από τις 9.00 έως τις 16.00 ενώ δύο φορές την εβδομάδα, υπάρχει η δυνατότητα ξενάγησης για σχολεία. Το κοινό μπορεί, επίσης, να γνωρίσει τη μόνιμη έκθεση μέσα από ξεναγήσεις με την επιμελήτρια της συλλογής, Τώνια Γιαννουδάκη.

Ημερομηνίες: Τετάρτη 5 & 26 Νοεμβρίου, Ώρα: 18:00

Μουσείο Καπράλου – Αίγινα

Δείτε εδώ τα εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες

Παράρτημα ΕΠΜΑΣ – Κέρκυρα

Η ζωγραφική στο Ιόνιο: 18ος-19ος αιώνας

Παράρτημα ΕΠΜΑΣ – Ναύπλιο

Συνεχίζεται η έκθεση: ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ – Ίχνη παρουσίας

Δείτε εδώ αναλυτικά τα εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες.

Δείτε εδώ αναλυτικά τα εργαστήρια για εφήβους & ενήλικες.

*Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας στις ηλεκτρονικές κρατήσεις. Η ολοκλήρωση της κράτησης θα πραγματοποιείται όταν λάβετε σχετικό επιβεβαιωτικό email το οποίο θα σας ζητηθεί να επιδείξετε με την είσοδο σας στα ταμεία.

Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, να μιλήσω στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας. Επειδή οι ιδιότητες αυτές είναι που καθορίσανε τον χώρο μέσα στον οποίο μού ετάχθη να μεγαλώσω και να ζήσω. Και αυτές είναι που ένιωσα, σιγά-σιγά, να ταυτίζονται μέσα μου με την ανάγκη να εκφρασθώ. Είναι σωστό να προσκομίζει κανείς στην τέχνη αυτά που του υπαγορεύουν η προσωπική του εμπειρία και οι αρετές της γλώσσας του. Πολύ περισσότερο, όταν οι καιροί είναι σκοτεινοί και αυτό που του υπαγορεύουν είναι μια, όσο το δυνατόν, μεγαλύτερη ορατότητα. Δεν μιλώ για τη φυσική ικανότητα να συλλαμβάνει κανείς τ’ αντικείμενα σ’ όλες τους τις λεπτομέρειες, αλλά για τη μεταφορική, να κρατά την ουσία τους και να τα οδηγεί σε μια καθαρότητα τέτοια που να υποδηλώνει συνάμα την μεταφυσική τους σημασιολογία. Ο τρόπος με τον οποίο μεταχειρίστηκαν την ύλη οι γλύπτες της Κυκλαδικής περιόδου, που έφτασαν ίσια-ίσια να ξεπεράσουν την ύλη, το δείχνει καθαρά. Όπως επίσης, ο τρόπος που οι εικονογράφοι του Βυζαντίου επέτυχαν από το καθαρό χρώμα να υποβάλλουν το «θείο». Μια τέτοια, διεισδυτική και συνάμα μεταμορφωτική, επέμβαση, μέσα στην πραγματικότητα επεχείρησε, πιστεύω, ανέκαθεν και κάθε υψηλή ποίηση. Όχι ν’ αρκεστεί στο «νυν έχον» αλλά να επεκταθεί στο «δυνατόν γενέσθαι».

Κάτι που, είναι η αλήθεια, δεν εκτιμήθηκε πάντοτε. Ίσως γιατί οι ομαδικές νευρώσεις δεν το επέτρεψαν. Ίσως γιατί ο ωφελιμισμός δεν άφησε τα μάτια των ανθρώπων ανοιχτά όσο χρειάζεται. Η ομορφιά και το φως συνέβη να εκληφθούν άκαιρα ή ανώδυνα. Και όμως. Η διεργασία που απαιτείται για να φτάσει κανείς στο σχήμα του Αγγέλου είναι, πιστεύω πολύ πιο επώδυνη από την άλλη που εκμαιεύει όλων των λογιών τους Δαιμόνους. Βέβαια υπάρχει το αίνιγμα. Βέβαια υπάρχει το μυστήριο. Αλλά το μυστήριο δεν είναι μια σκηνοθεσία που επωφελείται από τα παιχνίδια της σκιάς και του σκότους για να μας εντυπωσιάσει απλώς. Είναι αυτό που εξακολουθεί να παραμένει μυστήριο και μέσα στο απόλυτο φως. Είναι τότε που προσλαμβάνει την αίγλη εκείνη που ελκύει και που την ονομάζουμε ομορφιά. Την ομορφιά που είναι μια οδός -η μόνη ίσως οδός- προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει. Επειδή αυτό είναι στο βάθος η ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει. Από τα μυριάδες μυστικά σήματα, που μ’ αυτά είναι διάσπαρτος ο κόσμος και που αποτελούν άλλες τόσες συλλαβές μιας άγνωστης γλώσσας, να συνθέσεις λέξεις και από τις λέξεις φράσεις που η αποκρυπτογράφησή τους να σε φέρνει πιο κοντά στην βαθύτερη αλήθεια.

Πού, λοιπόν, βρίσκεται σε έσχατη ανάλυση η αλήθεια; Στη φθορά και τον θάνατο που διαπιστώνουμε κάθε μέρα γύρω μας ή στη ροπή που μας ωθεί να πιστεύουμε ότι αυτός ο κόσμος είναι ακατάλυτος και αιώνιος; Είναι φρόνιμο ν’ αποφεύγουμε τις μεγαλεπήβολες εκφράσεις, το ξέρω. Οι κατά καιρούς κοσμολογικές θεωρίες τις χρησιμοποίησαν, ήρθαν σε σύγκρουση, ακμάσανε, πέρασαν. Η ουσία όμως έμεινε, μένει. Και η ποίηση, που εγείρεται στο σημείον όπου ο ορθολογισμός καταθέτει τα όπλα του για να τ’ αναλάβει εκείνη και να προχωρήσει μέσα στην απαγορευμένη ζώνη, ελέγχεται να είναι ίσια-ίσια εκείνη που προσβάλλεται λιγότερο από τη φθορά. Διασώζει σε καθαρή μορφή τα μόνιμα, τα βιώσιμα στοιχεία που καταντούν δυσδιάκριτα μέσα στο σκότος της συνείδησης όπως τα φύκια μέσα στους βυθούς των θαλασσών.

Να γιατί μας χρειάζεται η διαφάνεια. Για να διακρίνουμε τους κόμπους στο νήμα που μες από τους αιώνες τεντώνεται και μας βοηθεί να σταθούμε όρθιοι πάνω σ’ αυτή τη γη.

Από τον Ηράκλειτο έως τον Πλάτωνα και από τον Πλάτωνα έως τον Ιησού διακρίνουμε αυτό το «δέσιμο» που φτάνει κάτω από διάφορες μορφές ως τις ημέρες μας και που μας λέει περίπου το ίδιο: ότι εντός του κόσμου τούτου εμπεριέχεται και με τα στοιχεία του κόσμου τούτου ανασυντίθεται ο άλλος κόσμος, ο «πέραν» η δεύτερη πραγματικότητα η υπερτοποθετημένη επάνω σ’ αυτήν όπου παρά φύσιν ζούμε. Είναι μια πραγματικότητα που τη δικαιούμαστε και που από δική μας ανικανότητα δεν αξιωνόμαστε.

Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σε εποχές υγιείς το κάλλος ταυτίσθηκε με το αγαθόν και το αγαθόν με τον Ήλιο. Κατά το μέτρο που η συνείδηση καθαίρεται και πληρούται με φως, τα μελανά σημεία υποχωρούν και σβήνουν αφήνοντας κενά που -όπως ακριβώς στους φυσικούς νόμους- τα αντίθετά τους έρχονται να πληρώσουν τη θέση τους.

Κι αυτό, με τέτοιον τρόπο που τελικά το δημιουργημένο αποτέλεσμα να στηρίζεται και στις δύο πλευρές, θέλω να πω στο «εδώ» και στο «επέκεινα». Ο Ηράκλειτος δεν είχε ήδη μιλήσει για μιαν «εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίην»; Εάν είναι ο Απόλλων ή η Αφροδίτη, ο Χριστός ή η Παναγία, που ενσαρκώνουν και προσωποποιούν την ανάγκη να δούμε υλοποιημένο εκείνο που σε ορισμένες στιγμές διαισθανόμαστε, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει η αναπνοή της αθανασίας που μας επιτρέπουν. Η ποίηση οφείλει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, πέραν από συγκεκριμένα δόγματα, να επιτρέπει αυτή την αναπνοή.

Πως να μην αναφερθώ εδώ πέρα στον Φρειδερίκο Χαίλντερλιν, τον μεγάλο ποιητή που με το ίδιο πνεύμα εστράφηκε προς τους Θεούς του Ολύμπου και προς τον Ιησού; Η σταθερότητα που έδωσε σ’ ένα είδος οράματος είναι ανεκτίμητη. Και η έκταση που μας αποκάλυψε μεγάλη. Θα έλεγα τρομακτική. Αυτή άλλωστε είναι που τον έκανε, όταν μόλις ακόμη άρχιζε το κακό που σήμερα μας πλήττει, ν’ ανακράξει: Wozu Dichter in durftiger Zeit!

Οι καιροί φευ εστάθηκαν ανέκαθεν για τον άνθρωπο durftiger. Αλλά και η ποίηση ανέκαθεν λειτουργούσε. Δύο φαινόμενα προορισμένα να συνοδεύουν την επίγεια μοίρα μας και που το ένα τους αντισταθμίζει το άλλο. Πως αλλιώς. Αφού και η νύχτα και τ’ άστρα εάν μας γίνονται αντιληπτά είναι χάρη στον ήλιο.

Με τη διαφορά ότι ο ήλιος, κατά τη ρήση του αρχαίου σοφού, εάν υπερβεί τα μέτρα καταντά «ύβρις». Χρειάζεται να βρισκόμαστε στη σωστή απόσταση από τον ηθικόν ήλιο, όπως ο πλανήτης μας από τον φυσικόν ήλιο, για να γίνεται η ζωή επιτρεπτή. Μας έφταιγε άλλοτε η αμάθεια. Σήμερα μας φταίει η μεγάλη γνώση. Δεν έρχομαι μ’ αυτά που λέω να προστεθώ στην μακρά σειρά των επικριτών του τεχνικού μας πολιτισμού. Μια σοφία παλαιή όσο και η χώρα που μ’ εξέθρεψε, μ’ εδίδαξε να δέχομαι την εξέλιξη, να χωνεύω την πρόοδο μαζί με όλα της τα παρεπόμενα, όσο δυσάρεστα και αν μπορεί να είναι αυτά.

Τότε όμως η ποίηση; Τί αντιπροσωπεύει μέσα σε μια τέτοια κοινωνία; Απαντώ: τον μόνο χώρο όπου η δύναμη του αριθμού δεν έχει πέραση. Και ακριβώς, η εφετινή απόφασή σας να τιμήσετε στο πρόσωπό μου την ποίηση μιας μικρής χώρας δείχνει σε πόσο αρμονική ανταπόκριση βρίσκεστε με την χαριστική αντίληψη της τέχνης, την αντίληψη ότι η τέχνη είναι η μόνη εναπομένουσα πολέμιος της ισχύος που κατήντησε να έχει στους καιρούς μας η ποσοτική αποτίμηση των αξιών.

Είναι, το ξέρω, άτοπο ν’ αναφέρεται κανείς σε προσωπικές περιπτώσεις. Και ακόμη πιο άτοπο να παινά το σπίτι του. Είναι όμως κάποτε απαραίτητο, στο βαθμό που αυτά βοηθούν να δούμε πιο καθαρά μιαν ορισμένη κατάσταση πραγμάτων. Και είναι σήμερα η περίπτωση. Μου εδόθηκε, αγαπητοί φίλοι, να γράφω σε μια γλώσσα που μιλιέται μόνον από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ’ όλ’ αυτά, μια γλώσσα που μιλιέται επί δυόμιση χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και μ’ ελάχιστες διαφορές. Η παράλογη αυτή, φαινομενικά, διάσταση, αντιστοιχεί και στην υλικο-πνευματική οντότητα της χώρας μου. Που είναι μικρή σε έκταση χώρου και απέραντη σε έκταση χρόνου. Και το αναφέρω όχι διόλου για να υπερηφανευθώ αλλά για να δείξω τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας ποιητής όταν χρησιμοποιεί για τα πιο αγαπημένα πράγματα τις ίδιες λέξεις που χρησιμοποιούσαν μία Σαπφώ ή ένας Πίνδαρος π.χ. -χωρίς ωστόσο να έχει το αντίκρυσμα που είχαν εκείνοι επάνω στην έκταση της πολιτισμένης τότε ανθρωπότητας. Εάν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσον επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε.

Συμβαίνει όμως ν’ αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις. Χωρίς να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος εικοσιπέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μην γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα. Να τι είναι το μεγάλο βάρος παράδοσης που το όργανο αυτό σηκώνει. Το παρουσιάζει ανάγλυφα η νέα ελληνική ποίηση.

Η σφαίρα που σχηματίζει η νέα ελληνική ποίηση έχει, θα μπορούσε να πει κανείς, όπως κάθε σφαίρα δύο πόλους: τον βόρειο και τον νότιο. Στον ένα τοποθετείται ο Διονύσιος Σολωμός που από την άποψη της εκφραστικής επέτυχε -προτού υπάρξει ο Mallarme στα ευρωπαϊκά γράμματα- να χαράξει με άκρα συνέπεια και αυστηρότητα την αντίληψη της καθαρής ποίησης με όλα της τα παρεπόμενα: να υποτάξει το αίσθημα στη διάνοια, να εξευγενίσει την έκφραση και να δραστηριοποιήσει όλες τις δυνατότητες του γλωσσικού οργάνου προς την κατεύθυνση του θαύματος. Στον άλλο πόλο, τοποθετείται ο Κ. Π. Καβάφης, αυτός που παράλληλα με τον T.S. Eliot έφτασε στην άκρα λιτότητα, στη μεγαλύτερη δυνατή εκφραστική ακρίβεια, εξουδετερώνοντας τον πληθωρισμό στη διατύπωση των προσωπικών του βιωμάτων.

Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους κινήθηκαν οι μεγάλοι μας άλλοι ποιητές, ο Ανδρέας Κάλβος, ο Κωστής Παλαμάς, ο Αγγελος Σικελιανός, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Γιώργος Σεφέρης, άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο προς το έν ή το άλλο από τα δύο άκρα. Αυτή είναι μια πρόχειρη και όσο γίνεται πιο σχηματική χαρτογράφηση του νεοελληνικού ποιητικού λόγου. Το πρόβλημα για μας που ακολουθήσαμε ήταν να επωμιστούμε τα υψηλά διδάγματα που μας κληροδότησαν και, ο καθένας με τον τρόπο του, να τ’ αρμόσουμε πάνω στη σύγχρονη ευαισθησία. Πέραν από τα όρια της τεχνικής, οφείλαμε να φτάσουμε σε μια σύνθεση που από το ένα μέρος ν’ αναχωνεύει τα στοιχεία της ελληνικής παράδοσης και από το άλλο να εκφράζει τα κοινωνικά και ψυχολογικά αιτήματα της εποχής μας. Με άλλα λόγια, να φτάσουμε να προβάλλουμε τον τύπο του «Ευρωπαίου-Ελληνα». Δεν μιλώ για επιτυχίες μιλώ για προσπάθειες. Οι κατευθύνσεις είναι που έχουν σημασία για τον μελετητή της λογοτεχνίας.

Πώς όμως ν’ αναπτυχθούν οι κατευθύνσεις αυτές ελεύθερα όταν οι συνθήκες της ζωής είναι στις ημέρες μας εξοντωτικές για τον δημιουργό; Και πως να διαμορφωθεί η πνευματική κοινότητα όταν οι φραγμοί των γλωσσών ορθώνονται αξεπέραστοι; Σας γνωρίζουμε και μας γνωρίζετε από το 20 ή έστω το 30% που απομένει ύστερα από την μεταγλώτισση. Ειδικά εμείς όλοι, όσοι κρατάμε από μια συγκεκριμένη παράδοση και αποβλέπουμε στα θαύματα του λόγου, στον σπινθήρα που τινάζουν εκάστοτε δύο λέξεις κατάλληλα τοποθετημένες, παραμένουμε βουβοί, αμετάδοτοι. Πάσχουμε από την έλλειψη μιας κοινής γλώσσας. Και ο αντίκτυπος απ’ αυτή την έλλειψη -αν ανεβούμε την κλίμακα- σημειώνεται ακόμη και στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της κοινής μας πατρίδας, της Ευρώπης.

Λέμε, και το διαπιστώνουμε κάθε μέρα, ότι ζούμε σ’ ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική θα έλεγα τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Οταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης, προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή.

Για τον ποιητη – μπορεί να φαίνεται παράξενο αλλά είναι αληθές -η μόνη κοινή γλώσσα που αισθάνεται να του απομένει είναι οι αισθήσεις. Εδώ και χιλιάδες χρόνια, ο τρόπος που αγγίζονται δύο σώματα δεν άλλαξε. Μήτε οδήγησε σε καμιά σύγκρουση όπως οι εικοσάδες των ιδεολογιών που αιματοκύλισαν τις κοινωνίες μας και μας άφησαν με αδειανά χέρια.

Ομως όταν μιλώ για αισθήσεις δεν εννοώ το προσιτό, πρώτο ή δεύτερο, επίπεδό τους. Εννοώ το απώτατο. Εννοώ τις «αναλογίες των αισθήσεων» στο πνεύμα. Ολες οι τέχνες μιλούν με ανάλογα. Μια οσμή μπορεί να είναι ο βούρκος ή η αγνότητα. Η ευθεία γραμμή ή η καμπύλη, ο οξύς ή ο βαθύς ήχος, αποτελούν μεταφράσεις κάποιας οπτικής ή ακουστικής επαφής. Ολοι μας γράφουμε καλά ή κακά ποιήματα κατά το μέτρο που ζούμε και διανοούμαστε με την καλή ή την κακή σημασία του όρου. Μια εικόνα πελάγους από τον Ομηρο φτάνει άθικτη ως τις ημέρες μας. Ο Rimbaud την αναφέρει σαν mer melee au soleil και την ταυτίζει με την αιωνιότητα. Ενα κορίτσι που κρατάει ένα κλώνο μυρτιάς από τον Αρχίλοχο επιβιοί σ’ έναν πίνακα του Matisse και μας καθιστά πιο απτή την αίσθηση, τη μεσογειακή, της καθαρότητας.

Εδώ αξίζει να σκεφτεί κανείς ότι ακόμη και μία παρθένος της βυζαντινής εικονογραφίας, δεν διαφέρει πολύ. Παρά ένα κάτι ελάχιστο, συχνά, το εγκώσμιο φως γίνεται υπερκόσμιο και τανάπαλιν. Μια αίσθηση που μας δόθηκε από τους αρχαίους και μια άλλη από τους μεσαιωνικούς έρχονται να γεννήσουν μια τρίτη που τους μοιάζει όπως το παιδί στους γεννήτορές του.

Μπορεί η ποίηση ν’ ακολουθήσει έναν τέτοιο δρόμο; Οι αισθήσεις μες απ’ τον αδιάκοπο καθαρμό τους να φτάσουν στην αγιότητα; Τότε η αναλογία τους θα επαναστραφεί επάνω στον υλικό κόσμο και θα τον επηρεάσει.

Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση και δη στους καιρούς τους durftiger είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ’ όλ’ αυτά βρίσκεται στα χέρια μας.

Τι ξέρεις για το Movember;

Το Movember ως έμπνευση ξεκίνησε, το 2003, στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, όταν μια ομάδα φίλων είχε την ιδέα να επαναφέρει στη μόδα το μουστάκι ως διασκεδαστική πρόκληση. Από εκεί προέρχεται και ο όρος, από τις λέξεις “moustache” (μουστάκι) και “November” (Νοέμβριος). Στην πρωτοβουλία αυτή, αποφάσισαν να δώσουν και έναν σκοπό: να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση για την ανδρική υγεία. Έτσι, γεννήθηκε το κίνημα Movember που σήμερα είναι γνωστό παγκοσμίως.

Οι στόχοι του Movember

Η ευαισθητοποίηση για την ανδρική υγεία κινείται –μέσω των αντίστοιχων εκστρατειών επικοινωνίας– κυρίως, γύρω από την ενημέρωση 3 σημαντικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο άνδρας:

· Καρκίνος του προστάτη: Πρόκειται για τον πιο κοινό καρκίνο στους άνδρες παγκοσμίως.

· Καρκίνος των όρχεων: Είναι ένας τύπος καρκίνου λιγότερο συχνός, αλλά παραμελημένος, τις περισσότερες φορές.

· Ψυχική υγεία και πρόληψη αυτοκτονιών: Το Movember επικεντρώνεται στη μείωση του στιγματισμού και την προώθηση ανοιχτής συζήτησης γύρω από τα ψυχικά προβλήματα των ανδρών.

Στο πρακτικό κομμάτι (ποιος είπε ότι οι άνδρες δεν μπορούν να είναι πρακτικοί όταν θέλουν;), το κίνημα του Movember έχει θέσει στόχο τη συγκέντρωση χρημάτων. Τα κεφάλαια που συγκεντρώνονται, μέσω δωρεών, χρηματοδοτούν έρευνες, προγράμματα υποστήριξης και καμπάνιες ενημέρωσης.

Προώθηση της πρόληψης

Στο πλαίσιο του Movember, οι άνδρες ενθαρρύνονται να επισκέπτονται τον γιατρό, να κάνουν εξετάσεις και να φροντίζουν τη σωματική και ψυχική τους υγεία.

Πώς λειτουργεί το Movember

· Άφησε μουστάκι (“Grow a Mo”)

Οι συμμετέχοντες, γνωστοί ως “Mo Bros”, αφήνουν το μουστάκι τους να μεγαλώσει όλο τον Νοέμβριο, προκαλώντας, με το νέο τους look, συζητήσεις και ευαισθητοποιώντας τους γύρω τους, για ζητήματα της ανδρικής υγείας.

· Υποστήριξη από τις γυναίκες

Οι “Mo Sistas” συμμετέχουν οργανώνοντας εκδηλώσεις και ενθαρρύνοντας τους άνδρες να υποστηρίξουν τον σκοπό.

· Δημιούργησε δραστηριότητες

Εκτός από το να αφήνουν μουστάκι, το κίνημα περιλαμβάνει και δράσεις φυσικής δραστηριότητας, όπως αγώνες δρόμου (Move for Movember), αλλά και πρωτοβουλίες συγκέντρωσης χρημάτων, όπως fundraising.

Ο θετικός αντίκτυπος

Από τη θέσπισή του, το Movember έχει συγκεντρώσει πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια και έχει χρηματοδοτήσει περισσότερα από 1.250 έργα, που σχετίζονται με την υγεία των ανδρών, έχοντας παρουσία σε περισσότερες από 20 χώρες.

Το μήνυμα του Movember

Το μήνυμα είναι σαφές: η φροντίδα για την ανδρική υγεία είναι ζωτικής σημασίας, και όλοι μπορούν να παίξουν έναν ρόλο σε αυτήν την προσπάθεια.

19 Νοεμβρίου – Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα

Η 19η Νοεμβρίου κάθε έτους έχει θεσπιστεί ως Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα (International Men’s Day) και είναι αναγνωρισμένη σε περισσότερες από 70 χώρες. Το μήνυμα της Ημέρας επικεντρώνεται στη συμβολή των ανδρών στην οικογένεια, την κοινωνία και τον πολιτισμό, καθώς και σε ζητήματα υγείας που αντιμετωπίζουν. Παρόλο που έχει παγκόσμια απήχηση, παραμένει μια σχετικά άγνωστη γιορτή, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες.

Η καθιέρωση της γιορτής

Η ιδέα προτάθηκε το 1991 και τελικά, θεσπίστηκε το 1999, στα νησιά Τρινιντάντ και Τομπάγκο. Τη γιορτή καθιέρωσε ο Δρ. Τζέρομ Τιλακσίνγκ, για να τονίσει την ανάγκη ανάδειξης των ανδρικών θεμάτων, όπως οι ανισότητες στην υγεία και η συμβολή τους στην οικογένεια και την κοινωνία. Ωστόσο, η γιορτή δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ, γεγονός που περιορίζει την προβολή της σε ορισμένες χώρες.

Γιατί είναι παραμελημένη η Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα στην Ελλάδα;

Σε αντίθεση με την Ημέρα της Γυναίκας, η Ημέρα του Άνδρα δεν συνδέθηκε με μαζικά κοινωνικά κινήματα ή ιστορικούς αγώνες, κάτι που δυσκολεύει την αποδοχή της. Επίσης, στη χώρα μας, στερεότυπα φύλου, όπως η άποψη ότι ο ρόλος των ανδρών θεωρείται αποτελεί μία πάγια κατάκτηση, μειώνουν την αίσθηση της ανάγκης θεσμοθέτησης για μια τέτοια αφιερωματική ημέρα. Τέλος, η συγκεκριμένη ημέρα δεν έχει υποστηριχθεί από οργανώσεις ή θεσμούς στην Ελλάδα, και διεθνώς, ενώ η ενημέρωση και η προώθηση δράσεων γύρω από αυτήν είναι ελάχιστες.

Οφείλουμε να αποδεχτούμε πως οι όποιες συζητήσεις, αλλά και η ενημέρωση, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα, προσφέρουν μια ευκαιρία να αναγνωριστεί η σημασία της ανδρικής υγείας, καθώς οι άνδρες έχουν χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής και αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους αυτοκτονίας σε σχέση με τις γυναίκες. Επιπλέον, προβάλλει τη σημασία των ανδρών ως συζύγων, πατέρων και μελών της κοινότητας.