Πού να βρω μια ψυχή σαρανταπληγιασμένη κι απροσκύνητη, σαν την ψυχή μου, να της ξομολογηθώ; Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύουμαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι. Να μην αρνιέσαι τη νιότη σου ως τα βαθιά γεράματα, να μάχεσαι σε όλη σου τη ζωή να μετουσιώσεις σε κατάκαρπο δέντρο την εφηβική σου άνθηση, αυτός, θαρρώ, είναι ο δρόμος του ολοκληρωμένου ανθρώπου.

Έχουν να πουν πως άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται το θάνατο. Όχι, σου λέω εγώ. Άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται την αθανασία. Νιώθω σαν να χτυπάμε τα κεφάλια μας στα σίδερα. Πολλά κεφάλια θα σπάσουν. Μα κάποια στιγμή, θα σπάσουν και τα σίδερα.

Άσφαλτα κατέχει η χωματένια αυτή μήτρα την αξία του κάθε παιδιού της· κι όσο ανώτερη η ψυχή που έπλασε, τόσο και δυσκολότερη της αναθέτει εντολή: να σώσει τον εαυτό του ή τη ράτσα του ή τον κόσμο· από την πρώτη, τη δεύτερη, την τρίτη εντολή που σου αναθέτει διαβαθμίζεται η ψυχή σου.

Άστρα, πουλιά, σπόροι μέσα στο χώμα, όλα υπακούουν. Και μόνο ο άνθρωπος σηκώνει κεφάλι και θέλει να παραβεί το νόμο και να μετατρέψει την υπακοή σε ελευτερία. Γι’ αυτό κι απ’ όλα τα πλάσματα του Θεού αυτός μονάχα μπορεί κι αμαρταίνει. Τι θα πει αμαρταίνει; χαλνάει την αρμονία.

Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει.

Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύουμαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.

Δεν διαλέγεις αυτά που πιστεύεις. Αυτά διαλέγουν εσένα. Πιστεύω στα αναρίθμητα, εφήμερα προσωπεία που πήρε ο Θεός στους αιώνες και ξεκρίνω, πίσω από την άπαυτη ροή του, την απόλυτη ενότητα.

Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα τ’ανθρώπου, να σπας τα σύνορα! Ν’ αρνειέσαι οτι θωρούν τα μάτια σου! Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει

Ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Αν δε δει ο Θεός χέρι ανθρώπου, δε βάζει μήτε κι αυτός το δικό του. Σκύβω απάνω στο μερμήγκι, θωρώ μέσα στο γυαλιστερό μαύρο μάτι του το πρόσωπο του Θεού.

Θεός είναι η ακατάλυτη δύναμη που μεταμορφώνει την ύλη σε πνέμα. Κάθε άνθρωπος έχει μέσα του ένα κομμάτι από το θεϊκό αυτό στρόβιλο και γι’ αυτό κατορθώνει να μετουσιώνει το ψωμί και το νερό και το κρέας και να το κάνει στοχασμό και πράξη.

Δεν είναι νερό δροσερό ο Θεός, όχι, δεν είναι νερό δροσερό, να το πιεις, να δροσερέψεις. Είναι φωτιά, και πρέπει να περπατάς απάνω της. Κι όχι μονάχα να περπατάς, παρά, κι αυτό ‘ναι το πιο δύσκολο, παρά και να χορεύεις! Σίγουρα, ευτύς ως μπορέσεις να χορέψεις, η φωτιά γίνεται νερό δροσάτο, μα ώσπου να φτάσεις ως εκεί τι αγώνας, τι αγωνία, Θεέ μου!

*Ο Νίκος Καζαντζάκης (18 Φεβρουαρίου 1883-26 Οκτωβρίου 1957) ήταν Έλληνας μυθιστοριογράφος, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας. Είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ο περισσότερο μεταφρασμένος στο εξωτερικό. Μερικά από τα σημαντικότερα έργα του είναι: Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, Ο Τελευταίος Πειρασμός, O Καπετάν Μιχάλης.

Κάνοντας, λοιπόν, ένα ταξίδι στο παρελθόν, συναντάμε έναν από τους μεγαλύτερους λάτρεις του νησιού, τον Νίκο Καζαντζάκη. Ο Καζαντζάκης εγκαταστάθηκε, πρώτη φορά στην Αίγινα, το 1927. Η Αίγινα έγινε η έδρα του για να ολοκληρώσει το έργο «Οδύσσεια». Μετά από ταξίδια στο εξωτερικό, γύρισε στο νησί και το 1936 ολοκλήρωσε την κατασκευή του σπιτιού του, στο οικόπεδο που είχε αγοράσει έναν χρόνο πριν. Η Αίγινα έγινε η μόνιμη κατοικία του μέχρι το 1944, όπου και μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Με εξαίρεση μερικά μικρά διαστήματα, δεν γύρισε ποτέ στην Αίγινα. Η κατοικία του βρίσκεται στην περιοχή Λιβάδι. Για να φτάσει κανείς ως εκεί πρέπει να ακολουθήσει την παραλιακή οδό προς την Σουβάλα.

Ο ποιητής Κώστας Βάρναλης περνούσε ολόκληρα καλοκαίρια στο νησί, αναζητώντας την ιδανική κατοικία, που θα τον κρατούσε για πάντα εκεί. Πολλά από τα έργα του είναι συνδεδεμένα με την Αίγινα.

Άλλο ένα παράδειγμα αποτελεί ο εικαστικός Νίκος Νικολάου, του οποίου το σπίτι έχει μετατραπεί σε μουσείο, όπου εκτίθενται οι πίνακές του, αλλά και ο αδελφικός του φίλος, ο ζωγράφος Γιάννης Μόραλης. Ο Μόραλης εγκαταστάθηκε στην Αίγινα, τη δεκαετία του ΄70, χτίζοντας τον δικό του χώρο για να μπορεί να μένει και να εργάζεται έξι μήνες τον χρόνο. Το επιβλητικό κτίσμα, που εξακολουθεί να αποπνέει την ενέργεια του ζωγράφου, σχεδιάστηκε από τον φίλο του αρχιτέκτονα, Άρη Κωσταντινίδη. Πήγαινε εκεί το Πάσχα, συντροφιά με τους φίλους του Νικολάου και Καπράλο κι επέστρεφε στην Αθήνα το φθινόπωρο.

Ο Οδυσσέας Ελύτης αγαπούσε να κάνει βόλτες στα σοκάκια και στον παραλιακό δρόμο του νησιού. Eρχόταν για διακοπές, αρκετά συχνά, και μαζί με τους Νίκο Νικολάου και Γιάννη Μόραλη αποτελούσαν την ιστορική παρέα των τριών.

Στην ουσία, όλοι οι καλλιτέχνες αυτό έκαναν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο έκφρασης, ενώ ήταν όλοι μια μεγάλη παρέα. Μουσικοί με τις ορχήστρες τους, όπως ο ρεμπέτης Γιώργος Μπάτης, που έπαιζε μπουζούκι στο παρκάκι, δίπλα στο Δημαρχείο του νησιού, και η Σωτηρία Μπέλου. Zωγράφοι, όπως ο Ανδρέας Βουρλούμης που, μέσα από τις υδατογραφίες του και το δικό του βλέμμα, παρουσίασε την Αίγινα.

Ο γλύπτης Ντέιβιντ Κένεντι άφησε το Λονδίνο για να εγκατασταθεί μόνιμα στο Σφεντούρι της Αίγινας από το 1972, όπου αντλούσε έμπνευση για τις φιγούρες των ζώων, που φιλοτεχνούσε. Δεν ήταν εύκολο για εκείνον να ξεκινήσει, καθώς, ως ζωγράφος ακόμα και πριν ασχοληθεί με τη γλυπτική, δεν είχε καν χρήματα να αγοράσει καμβάδες και χρώματα. Χάρη στον γλύπτη Χρήστο Καπράλο, ο οποίος του έδωσε κάποιο ποσό για να αγοράσει έναν σουγιά και ένα κομμάτι ξύλο, ο Κένεντι προσανατολίστηκε στη γλυπτική.

Όσο για τον Καπράλο, στην περιοχή Πλακάκια, βρίσκεται το εργαστήριό του, που στεγάζει σήμερα τα γλυπτά του, όλα φιλοτεχνημένα εκεί, ενώ λειτουργεί και σαν μουσείο.

Ο θρυλικός «Παναγάκης»

Το σημείο αναφοράς και συνάντησης στην Αίγινα ήταν ένα: η ταβέρνα του Παναγάκη, στο λιμάνι του νησιού, που υπάρχει ακόμα. Ο Παναγάκης υπήρξε, για δεκαετίες, το αγαπημένο στέκι λόγιων και μουσικών, που άφησαν ιστορία στο τραγούδι, εικαστικών και ηθοποιών του ελληνικού κινηματογράφου. Κανένας ανταγωνισμός μεταξύ τους δεν υπήρξε, όλοι μαζί, αλλά και ταυτόχρονα μόνοι, απολάμβαναν απλές, καθημερινές στιγμές με φόντο τον αγαπημένο τους τόπο.