Τι εξέτασαν οι επιστήμονες;

Η Καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θάνος Δημόπουλος από το ΕΚΠΑ, μας εξηγούν ότι η μελέτη αυτή δεν είναι μια απλή δημοσκόπηση. Αναλύθηκαν δεδομένα από 12 αμερικανικές πολιτείες για την περίοδο 2015–2022, καλύπτοντας πάνω από 4,2 εκατομμύρια περιστατικά καρκίνου.

Οι ερευνητές σύγκριναν δύο ομάδες:

• Όσους δεν παντρεύτηκαν ποτέ.

• Όσους είχαν παντρευτεί τουλάχιστον μία φορά (ακόμη και αν αργότερα χώρισαν ή χήρεψαν).

Τα νούμερα που προκαλούν αίσθηση

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που έμειναν ανύπαντροι σε όλη τους τη ζωή εμφάνιζαν υψηλότερα ποσοστά καρκίνου σχεδόν σε όλες τις κατηγορίες της νόσου. Συγκεκριμένα:

· Στους άνδρες, η συχνότητα ήταν 68% υψηλότερη.

· Στις γυναίκες, η διαφορά ήταν ακόμα μεγαλύτερη, φτάνοντας το 85%.

Αυτό το χάσμα γινόταν ακόμα πιο έντονο όσο αυξανόταν η ηλικία, κάτι που δείχνει ότι οι συνέπειες του τρόπου ζωής και της κοινωνικής απομόνωσης λειτουργούν συσσωρευτικά με το πέρασμα των χρόνων.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Δεν είναι μαγεία, είναι lifestyle

Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν: ο γάμος δεν είναι ένα «μαγικό φίλτρο» προστασίας. Είναι, όμως, ένας ισχυρός δείκτης για το πώς ζούμε. Ένας άνθρωπος σε μια σταθερή σχέση έχει συχνά:

· Καλύτερο δίκτυο στήριξης: Έναν σύντροφο που θα τον πιέσει να κάνει εκείνο το τσεκ-απ που αναβάλλει.

· Λιγότερες ριψοκίνδυνες συνήθειες: Πιο σταθερό πρόγραμμα ύπνου, διατροφής και λιγότερες καταχρήσεις.

· Οικονομική ασφάλεια: Καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και ποιοτικότερη διαβίωση.

Κοινωνικές ανισότητες και το «αποτύπωμα» της μοναξιάς

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι η υγεία μας επηρεάζεται από το κοινωνικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, οι μαύροι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ είχαν τα υψηλότερα ποσοστά καρκίνου, γεγονός που συνδέει την οικογενειακή κατάσταση με βαθύτερα ζητήματα, όπως η φτώχεια και οι κοινωνικοί αποκλεισμοί.

Από την άλλη, καταρρίπτεται ο μύθος ότι ο γάμος ωφελεί μόνο τους άνδρες. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η έλλειψη μιας σταθερής συντροφικής ζωής επηρεάζει εξίσου —αν όχι περισσότερο— και τις γυναίκες, τόσο μέσω της ψυχολογικής επιβάρυνσης όσο και μέσω αναπαραγωγικών παραγόντων.

Ο καθρέφτης της κοινωνίας μας

Πριν βγάλετε βιαστικά συμπεράσματα, θυμηθείτε: ένα χαρτί γάμου δεν εγγυάται την ευτυχία. Υπάρχουν ανύπαντροι με υπέροχες, υποστηρικτικές σχέσεις και παντρεμένοι που ζουν μέσα στην τοξικότητα.

Το πραγματικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η μοναξιά, η οικονομική ανασφάλεια και η έλλειψη φροντίδας αφήνουν σημάδια στο σώμα μας. Η υγεία μας είναι ένας συνδυασμός της βιολογίας μας και των ανθρώπων που έχουμε δίπλα μας.

Η συζήτηση κορυφώθηκε πέρυσι, όταν το διαδίκτυο άρχισε να αναρωτιέται αν είναι πλέον ντροπή να είσαι σε σχέση. Αν και όσα συμβαίνουν online δεν αντανακλούν πάντα την πραγματική ζωή — οι ζευγαρωμένοι εξακολουθούν να απολαμβάνουν μειωμένα έξοδα μετακίνησης, στέγασης και διαβίωσης — η ορατότητα και ο εορτασμός της μοναχικότητας αποτελούν σίγουρα μια πρόοδο, ειδικά για τις γυναίκες.

Η εμπειρία των γυναικών που δεν είχαν ποτέ σχέση

Σε αυτό το πλαίσιο, πώς νιώθουν σήμερα όσες δεν είχαν ποτέ σχέση; Νιώθουν πίεση να βγουν ραντεβού ή να συνάψουν ερωτικές σχέσεις; Απολαμβάνουν τον χρόνο τους κάνοντας ό,τι τις ευχαριστεί ή νιώθουν μοναξιά; Ας δούμε τι απαντούν οι ίδιες οι γυναίκες που δεν είχαν ποτέ σχέση.

«Προτιμώ να είμαι μόνη παρά να συμβιβαστώ»

«Έχω βγει ραντεβού αλλά δεν έχω κάνει ποτέ σχέση — και ειλικρινά, προτιμώ να είμαι μόνη παρά να συμβιβαστώ. Θέλω κάποιον με τον οποίο θα γελάμε και θα κάνουμε πλάκα, αλλά μέχρι τώρα δεν το έχω βρει. Θα συνεχίσω να ψάχνω, κι ίσως αυτό με κρατάει αισιόδοξη: το γεγονός ότι ελπίζω πως ο κατάλληλος υπάρχει εκεί έξω για μένα.»

«Μερικές φορές αγχώνομαι πολύ»

«Έχω βγει ραντεβού αλλά ποτέ δεν προχώρησα σε σχέση. Χθες το βράδυ μάλιστα είχα ένα μικρό εσωτερικό πανικό γι’ αυτό, αλλά έρχεται κατά κύματα. Η δουλειά με κρατάει αρκετά απασχολημένη.»

«Δεν χρειάζομαι σχέση για να είμαι ευτυχισμένη»

«Υπάρχουν πράγματα που θέλω να βελτιώσω στη ζωή μου, αλλά η αναζήτηση σχέσης δεν είναι προτεραιότητα. Με απασχολεί περισσότερο η καριέρα μου, η υγεία μου — σωματική και ψυχική — και οι φιλίες μου. Αν γνωρίσω ξαφνικά κάποιον που μου αρέσει, δεν θα το αποκλείσω, αλλά δεν πιστεύω πως χρειάζομαι σχέση για να είμαι ευτυχισμένη.»

«Χάνω την ελπίδα όσο μεγαλώνω»

«Είμαι καλά αλλά μερικές φορές νιώθω μοναξιά, ειδικά στις γιορτές ή του Αγίου Βαλεντίνου. Οι εφαρμογές γνωριμιών δεν βοηθούν και οι μόνοι άντρες που με πλησιάζουν είναι περίεργοι ή πολύ μεγαλύτεροι — στην ηλικία του πατέρα μου! Είναι εκνευριστικό, ειδικά όταν ακούς ‘θα βρεις κάποιον όταν το περιμένεις λιγότερο’. Γιατί δεν παραδέχονται απλά ότι στάθηκαν τυχεροί; Έχω ακόμη μια μικρή ελπίδα αλλά όσο περνούν τα χρόνια αυτή λεπταίνει.»

«Επενδύω σε σχολή, δουλειά και φίλους»

«Αντί να σπαταλώ ενέργεια στο ότι είμαι μόνη, τη διοχετεύω σε άλλα κομμάτια της ζωής μου: στη σχολή, στη δουλειά, στους φίλους μου. Προσπαθώ για το καλύτερο εκεί αντί να σκέφτομαι πόσο απελπιστικά single είμαι. Επίσης, δεν θέλω να συμβιβαστώ με κάτι μέτριο. Προτιμώ να περιμένω τον σωστό άνθρωπο και να ξέρω πως αξίζει πραγματικά.»

«Ως single μπορώ να κάνω ό,τι θέλω»

«Δεν έχω ξεπεράσει τελείως τη δυσαρέσκεια που νιώθω ως single — θέλω σχέση. Προτιμώ πάντως τη μοναξιά από μια κακή σχέση· απλά δεν θέλω να μείνω μόνη για πάντα. Χρησιμοποιώ dating apps, συμμετέχω σε singles events, βγαίνω με φίλους… Απλά δεν έχει συμβεί ακόμα κι αυτό με στενοχωρεί.
Από την άλλη όμως, επειδή ήμουν πάντα μόνη αυτό είναι το ‘φυσιολογικό’ για μένα. Δεν θεωρώ ότι η σχέση είναι ο default τρόπος ζωής — ξέρω ότι ως single μπορώ να ταξιδεύω, να πάω συναυλίες, να τρώω έξω. Αλλά τώρα που τα έχω κάνει όλα μόνη μου, ανυπομονώ να τα μοιραστώ με κάποιον.»

«Είναι δύσκολο γιατί όλες οι φίλες μου έχουν παντρευτεί»

«Όλες οι στενές μου φίλες έχουν ήδη παντρευτεί κι αυτό είναι δύσκολο. Έχω κλάψει αρκετές φορές γι’ αυτό. Δεν με ενοχλεί τόσο η μοναξιά όσο το ότι υπάρχει ένα ρομαντικό κομμάτι μέσα μου που παραμένει ανικανοποίητο.»

«Κουράζομαι εύκολα από τους ανθρώπους»

«Δεν νιώθω δυσαρέσκεια· μου αρέσει που είμαι μόνη. Κουράζομαι εύκολα από τους ανθρώπους κι έτσι για να μην πληγώνω κανέναν προτιμώ αυτή τη ζωή.»

«Δεν είναι εύκολο όταν έρχεται η μοναξιά»

«Για πολύ καιρό ένιωθα δυσφορία επειδή ένιωθα ‘πίσω’ σε σχέση με τις φίλες μου. Ένιωθα περίεργη κι είχα δυσκολία διαχείρισης συναισθημάτων και μοναξιάς· έπρεπε να αντιμετωπίσω ανεκπλήρωτους έρωτες. Τώρα έχω συμφιλιωθεί με την ιδέα γιατί συνειδητοποίησα πως δεν ήμουν έτοιμη για σχέση κι είχα άλλες προτεραιότητες. Πρέπει πρώτα να δουλέψω με τον εαυτό μου πριν αφήσω κάποιον άλλον στη ζωή μου. Δεν θα κάνω σχέση μόνο για να ‘ταιριάξω’. Δεν έχω εμπειρία ούτε στο dating ούτε στο σεξ κι αυτό με αγχώνει κάποιες φορές. Δεν ξέρω τι θέλω αλλά ξέρω τι δεν θα δεχτώ ποτέ – έχοντας δει πολλούς γύρω μου πληγωμένους. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου πως δεν θα συμβιβαστώ με κάτι λιγότερο απ’ όσα αξίζω ούτε θα κάνω σχέση απλά για την κοινωνική αποδοχή. Η αυτοαγάπη βοηθά πολύ στη διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων – στο τέλος της ημέρας μόνο με τον εαυτό σου περνάς κάθε δευτερόλεπτο της ζωής σου. Δεν είναι εύκολο κάθε μέρα, ειδικά όταν εμφανίζεται η μοναξιά, αλλά δεν θα πιεστώ σε κάτι που δεν είμαι έτοιμη.»

«Δεν ξέρω τι χάνω»

«Στα 20s μου όλοι γύρω μου έμπαιναν σε σχέσεις κι ένιωθα εκτός. Πλέον όμως δυσκολεύομαι καν να φανταστώ τι ‘κενό’ θα κάλυπτε μια σχέση για μένα αφού ποτέ δεν ήμουν σε μία. Έχω συνηθίσει τη διαφορετικότητά μου και πλέον δεν με πειράζει τόσο.»

«Εστιάζω στο μέλλον μου μαζί με τον εαυτό μου»

«Δεν ήταν επιλογή από την αρχή· μεγάλωνα όμως σε ινδική οικογένεια όπου ο γάμος/οι σχέσεις ήταν πάντα στην κουβέντα κι έτσι ανέπτυξα σχεδόν απέχθεια για αυτές τις λέξεις. Επέλεξα λοιπόν αντί γι’ αυτό να στρέψω την προσοχή στο δικό μου μέλλον – όχι σε ένα κοινό μέλλον με άλλον άνθρωπο.
Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να είσαι single – πολλοί όμως αισθάνονται δυσαρέσκεια λόγω μοναξιάς. Ακόμα και σήμερα παρουσιάζεται ως κάτι αρνητικό ενώ στην πραγματικότητα πολλές γυναίκες απλά δεν αντέχουν τα προβλήματα των άλλων όταν έχουν ήδη τα δικά τους! Για μένα το single life δεν είναι καθόλου πρόβλημα.».

Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που τον τρόπο ζωής του χαρακτηρίζει η λεγόμενη υπερ-ανεξαρτησία (hyper-independence).

Η διαδρομή του «μοναχικού λύκου»

Συχνά, νιώθουμε σιγουριά και αυτοπεποίθηση για την ικανότητά μας να μη βασιζόμαστε σε κανέναν. Όμως, πίσω από αυτή την εικόνα της «σούπερ γυναίκας», συχνά δεν κρύβεται μόνο μια σημαντική ικανότητα, αλλά ένας βαθύς φόβος: ο φόβος μήπως γίνουμε βάρος, ο φόβος της απόρριψης ή η ανάγκη για απόλυτο έλεγχο.

Η επιστήμη είναι σαφής: η ποιότητα των σχέσεών μας είναι το «κλειδί» για την ευτυχία και τη μακροζωία. «Είμαστε προγραμματισμένοι για σύνδεση», εξηγεί ο κλινικός ψυχολόγος Dr. Stephen Blumenthal. «Το να υπάρχεις μόνος σου κάνει κακό στην υγεία». Ενώ η ανεξαρτησία είναι υγιής, η υπερ-ανεξαρτησία οδηγεί συχνά στην απομόνωση. Πολλοί άνθρωποι είναι εξαιρετικά επιτυχημένοι στη δουλειά τους, αλλά οι προσωπικές τους σχέσεις μοιάζουν με «ναυάγιο».

Η παγίδα του burnout και το πρότυπο της «δυνατής γυναίκας»

Για πολλές από εμάς, αυτή η συμπεριφορά είναι διδαγμένη. Μεγαλώνουμε, πολλές γυναίκες να μεγαλώνουν μόνες τους τα παιδιά τους και, ταυτόχρονα, να τα καταφέρνουν σε πολύ απαιτητικές δουλειές. Αυτό το πρότυπο ωθεί πολλές νεαρές γυναίκες να μιμηθούν το πρότυπο της υπέρ-ανεξάρτητης γυναίκας, αλλά τις οδηγούν, συχνά, και στο burnout. «Δεν κατάλαβα πόσα είχα φορτωθεί μέχρι που έπαθα μια κρίση πανικού και βρέθηκα στο νοσοκομείο», ομολογούν συχνά οι παθούσες, όπως αναφέρει ο Dr. Stephen Blumenthal. «Ακόμα και τότε, το πρώτο πράγμα που σκέφτονται είναι οι υποχρεώσεις “μένουν πίσω”».

Αυτή η τάση επηρεάζει συχνά και την προσωπική ζωή της σύγχρονης γυναίκας. Πολλές επιτυχημένες γυναίκες στα 30 ή τα 40 τους, έχοντας κατακτήσει οικονομική και επαγγελματική ευστάθεια, αναρωτιούνται: «Αφού τα έχω όλα, χρειάζομαι πραγματικά έναν σύντροφο;». Η υπερ-ανεξαρτησία δίνει την ψευδαίσθηση του ελέγχου, αλλά τις κρατάει μακριά από την αγάπη, γιατί δεν νιώθουν ασφαλείς να ανοιχτούν σε σχέσεις και ανθρώπους.

Η ρίζα του προβλήματος: Γιατί υψώνουμε τείχη;

Σύμφωνα με την ψυχοθεραπεύτρια Kathleen Saxton, η υπερ-ανεξαρτησία ξεκινά συχνά από την παιδική ηλικία. Αν οι γονείς ήταν συναισθηματικά απόμακροι, αναξιόπιστοι ή πολύ απασχολημένοι, το παιδί μαθαίνει ότι «δεν μπορώ να βασιστώ σε κανέναν, άρα θα βασιστώ μόνο στον εαυτό μου». Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που κρύβει συχνά καταπιεσμένη θλίψη ή θυμό.

Στην ενήλικη ζωή, αυτά τα άτομα μπορεί να νιώθουν υπερήφανα, αλλά εσωτερικά είναι εξαντλημένα. Το τίμημα είναι η συναισθηματική αποξένωση. Αν δεν μοιράζεσαι ποτέ την ευάλωτη πλευρά σου, κανείς δεν μπορεί να σε γνωρίσει πραγματικά και κανείς δεν μπορεί να σε βοηθήσει.

Από την απομόνωση στη «μικρο-εξάρτηση»

Η λύση δεν είναι να γίνουμε ξαφνικά ανήμποροι, αλλά να μάθουμε να εμπιστευόμαστε. Η Saxton προτείνει την πρακτική της «μικρο-εξάρτησης» (micro-dependence):

Ζητήστε βοήθεια για κάτι μικρό: Μια απλή χάρη που δεν είναι ζωτικής σημασίας.

Μοιραστείτε μια ανησυχία: Επιτρέψτε σε κάποιον να δει μια μικρή ρωγμή στην εικόνα σας.
Αποδεχτείτε μια ευγενική χειρονομία: Αφήστε κάποιον να σας κεράσει έναν καφέ ή να σας βοηθήσει με μια σακούλα, χωρίς να νιώθετε ότι του «χρωστάτε».

Ο κόσμος δεν καταρρέει όταν ζητάμε βοήθεια. Αντίθετα, γίνεται απείρως καλύτερος. Οι άνθρωποι είναι συνήθως πολύ πιο πρόθυμοι να βοηθήσουν από ό,τι φανταζόμαστε στο μυαλό μας.

Η υγιής οικειότητα απαιτεί αμοιβαιότητα. Το να επιτρέπουμε στους άλλους να μας στηρίξουν δεν είναι αδυναμία, αλλά η ύψιστη μορφή θάρρους.

Ένας αρχαίος φόβος σε έναν νέο κόσμο

Για χιλιάδες χρόνια, η μοναξιά ήταν μηχανισμός επιβίωσης. Στις πρώτες κοινωνίες, κανείς δεν μπορούσε να επιβιώσει μόνος: η τροφή, η προστασία και η φροντίδα απαιτούσαν ομάδα. Το να ανήκεις σήμαινε ασφάλεια, το να μείνεις μόνος σήμαινε κίνδυνο και απειλή για την επιβίωση. Για αυτό ο εγκέφαλος ανέπτυξε τον «κοινωνικό πόνο»: έναν βιολογικό συναγερμό που ενεργοποιείται όταν κινδυνεύουμε να αποκοπούμε. Η απόρριψη και η απομάκρυνση «πονούν» για να μας ωθήσουν πίσω στην ομάδα.

Αυτός ο μηχανισμός ήταν πολύτιμος σε μικρές, δεμένες κοινότητες. Όμως όσο οι πόλεις μεγάλωναν και ο τρόπος ζωής γινόταν πιο ατομικιστικός, ο συναγερμός άρχισε να χτυπά συχνότεραχωρίς πραγματικό κίνδυνο. Σήμερα γνωρίζουμε λιγότερους ανθρώπους από κοντά, περνάμε λιγότερο ποιοτικό χρόνο μαζί τους και οι κοινότητες έχουν συρρικνωθεί. Ο εγκέφαλός μας αντιδρά σε έναν κόσμο που δεν ταιριάζει στη βιολογία του, έτσι η μοναξιά εξαπλώνεται.

Όταν η πόλη μεγαλώνει πιο γρήγορα από τις σχέσεις

Παρότι είμαστε πιο «συνδεδεμένοι» από ποτέ, η μοναξιά αυξάνεται. Η τεχνολογία μάς έδωσε αμέτρητους τρόπους επικοινωνίας, αλλά όχι βάθος στις σχέσεις. Μετά το 1950, η αστικοποίηση διέλυσε τις παραδοσιακές γειτονιές και οικογένειες. Οι ζωές μας έγιναν πιο μετακινούμενες, πιο απαιτητικές, πιο ατομικές. Ζούμε σε έναν «κόσμο οθόνης», βγαίνουμε λιγότερο, συμμετέχουμε σε λιγότερες κοινότητες και οι δεσμοί μας γίνονται όλο και πιο ρευστοί.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή την τάση. Σύμφωνα με τη μελέτη Social Isolation in America (McPherson, Smith-Lovin&Brashears, 2006) ο μέσος αριθμός στενών φίλων έπεσε από 3 το 1985 σε 2 το 2004, ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που δήλωναν ότι δεν έχουν κανέναν κοντινό φίλο σχεδόν τριπλασιάστηκαν. Επίσης, ο World Health Organization (2025) αναφέρει ότι 1 στους 6 ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει συχνά μοναξιά ή κοινωνική απομόνωση.

Το παράδοξο είναι ξεκάθαρο: όσο μεγαλώνουν οι πόλεις και τα μέσα επικοινωνίας πληθαίνουν, τόσο συρρικνώνεται η ουσία της σχέσης. Ίσως τελικά δεν μας λείπουν τα μέσα επαφής αλλά οι άνθρωποι που μας αγγίζουν πραγματικά.

Όταν η μοναξιά γίνεται απειλή για την υγεία

Το στρες που προκαλεί η μοναξιά είναι ένα από τα πιο ανθυγιεινά φορτία που μπορούμε να κουβαλήσουμε. Επιταχύνει τη γήρανση των κυττάρων, αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό και επιδεινώνει σοβαρές ασθένειες. Η ψυχολόγος Julianne Holt-Lunstad έδειξε ότι η χρόνια μοναξιά είναι εξίσου επικίνδυνη με την παχυσαρκία και συγκρίσιμη με το κάπνισμα μισού πακέτου τσιγάρων την ημέρα. Επιπλέον, αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, κατάθλιψη και άνοια. Γίνεται κατανοητό πως η μοναξιά δεν είναι απλά ένα συναίσθημα. Είναι μια βιολογική λειτουργία που μπορεί να διαβρώσει σώμα και νου όταν ο άνθρωπος ζει μόνιμα αποκομμένος.

Πώς ξαναβρίσκουμε τη θέση μας στους άλλους

Η αντιμετώπιση της μοναξιάς ξεκινά με την αποδοχή της. Είναι φυσιολογική, ανθρώπινη, κοινή και δεν εξαφανίζεται μαγικάαλλά σταδιακά όταν τη δούμε καθαρά και δουλέψουμε μαζί της. Όταν την παρατηρούμε χωρίς φόβο, κατανοούμε καλύτερα τις δικές μας αντιδράσεις: μήπως ερμηνεύουμε αρνητικά κάτι ουδέτερο; Μήπως πολλές φορές βάζουμε τις χειρότερες προθέσεις στους άλλους για να προστατευτούμε;

Παράλληλα, χρειάζεται έκθεση. Όχι απαραίτητα σε μεγάλες κοινωνικές σκηνές, αλλά στην απλή καθημερινότητα: ένα χαμόγελο, μια ερώτηση, μια μικρή προθυμία να ενδιαφερθούμε για τον άλλον. Η σύνδεση απαιτεί ρίσκο, να μοιραστούμε κομμάτια του εαυτού μας, να δείξουμε τι μας αρέσει, πώς σκεφτόμαστε.

Η ενσυναίσθηση επίσης, είναι ένα ισχυρό αντίδοτο. Αυτό που συχνά θέλουμε να κάνει κάποιος για εμάς, να μας ακούσει, να μας καταλάβειμπορούμε να το προσφέρουμε εμείς πρώτοι. Η προσφορά μάς συνδέει, μειώνει το άγχος και ενεργοποιεί τις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ασφάλεια.

Τέλος, χρειάζεται να βρούμε τη «φυλή» μας: ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα και τρόπο σκέψης. Όταν κάνουμε δραστηριότητες που αγαπάμε, οι κατάλληλοι άνθρωποι εμφανίζονται φυσικά και οι σχέσεις χτίζονται χωρίς εξαναγκασμό.

Όταν η σύνδεση ξεκινά από μέσα μας

Η κοινωνία και οι πόλεις μας επηρεάζουν, αλλά δεν καθορίζουν τα πάντα. Ο καθένας από εμάς έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τον μικρό του κόσμο: να καλλιεργήσει τις σχέσεις που τον θρέφουν, να αναζητήσει ανθρώπους που τον καταλαβαίνουν, να σταθεί με καλοσύνη δίπλα σε όσους συναντά. Ίσως η απάντηση να βρίσκεται σε κάτι απλό: στο θάρρος να είμαστε ο εαυτός μας και να επιτρέψουμε στους άλλους να μας δουν. Όταν το κάνουμε, ανοίγει ο δρόμος για συνδέσεις που πραγματικά μας αλλάζουν. Τότε η μοναξιά αρχίζει να υποχωρεί, όχι γιατί ο κόσμος έγινε ευκολότερος, αλλά γιατί εμείς γίναμε πιο ανοιχτοί σε αυτόν.

*Γιώργος Ρωσσώνης, Ψυχοθεραπευτής

Τα καφενεία του 17ου αιώνα προσέφεραν δημοκρατικούς χώρους συνάντησης (αν δεν ήσουν γυναίκα). Επαναστάσεις ξεκίνησαν σε αμερικανικά και γαλλικά καφέ τον 18ο αιώνα. Ιστορικά, ήταν καταφύγιο. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, στα απομνημονεύματά της, περιγράφει πώς περνούσε ολόκληρες ημέρες στο Café de Flore τον παγωμένο χειμώνα του 1942-43, φτάνοντας νωρίς για να βρει τη ζεστή θέση δίπλα στη σόμπα. «Πάντα νιώθαμε μια έκρηξη χαράς, βγαίνοντας από το σκοτάδι και μπαίνοντας σε αυτή τη φωτεινή φωλιά», έγραφε. Όσοι σύχναζαν εκεί έγιναν μια «οικογένεια» θαμώνων. «Αισθανόμασταν σαν στο σπίτι μας, ασφαλείς».

Αυτό αγγίζει την ουσία των καλών καφέ: τους λεγόμενους τρίτους χώρους, όρο που επινόησε ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg, αναφερόμενος σε χώρους που δεν είναι ούτε το σπίτι ούτε η δουλειά. Αυτοί οι χώροι, σύμφωνα με τον Oldenburg, είναι προσβάσιμοι και συμπεριληπτικοί· επιτρέπουν στους επισκέπτες να περνούν απαρατήρητοι αλλά υποδέχονται και τους τακτικούς· προσφέρουν χώρο για συζήτηση και παιχνίδι.

Η αξία των τρίτων χώρων στη σύγχρονη ζωή

Δικαιολογημένα υπάρχουν αντιδράσεις για την απώλεια τέτοιων χώρων λόγω της πανδημίας Covid, της οικονομικής αστάθειας και του διαδικτύου. «Το ίντερνετ έχει γίνει ο τρίτος μας χώρος». Όμως το διαδίκτυο δεν μπορεί να καλύψει όλα όσα προσφέρει ένας τρίτος χώρος: ασφάλεια όταν το σπίτι δεν αποτελεί καταφύγιο· μια ανάσα για όποιον χρειάζεται απλώς να βρίσκεται αλλού.

Η ανάγκη για νέες κοινότητες και λύσεις

Η αξία των ουδέτερων, φιλόξενων χώρων είναι ανεκτίμητη, αν και δεν αποτυπώνεται στους ισολογισμούς. Ίσως είναι ουτοπικό να περιμένουμε από την ελεύθερη αγορά να τους προσφέρει. Η Γαλλία έχει χάσει 160.000 καφέ από τη δεκαετία του ’60. Οι αρνητικές συνέπειες της κοινωνικής απομόνωσης είναι καλά τεκμηριωμένες: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τη μοναξιά «παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας».

Βέβαια, οι τρίτοι χώροι δεν χρειάζεται να είναι τόσο περίπλοκοι. Δεν θα μπορούσαν κάποιοι από αυτούς τους χώρους –με φορολογικές ελαφρύνσεις ή κρατικές επιδοτήσεις– να μετατραπούν σε νέους τρίτους χώρους; Σε κόμβους κοινότητας, repair cafés, βιβλιοθήκες αντικειμένων ή διακριτικούς χώρους συνάντησης;

Πηγή: The Guardian

Η Sole-Smith σημειώνει ότι οι λευκοί ετεροφυλόφιλοι άνδρες έχουν συνηθίσει να θεωρούν τη δική τους ευτυχία ως βαρόμετρο της κοινωνίας συνολικά. Αν αυτοί είναι δυστυχισμένοι, τότε, κατά τη συλλογική αντίληψη, έχει αποτύχει όλη η κοινωνία. Αντίθετα, η μοναξιά των γυναικών αντιμετωπίζεται ως δικό τους προσωπικό φταίξιμο. Αυτή η διάκριση δεν αναδεικνύεται μόνο από το Barómetro de la Soledad, αλλά και από τη δημόσια συζήτηση και τα σατιρικά προγράμματα.

Η φιλία μεταξύ ανδρών έχει εξελιχθεί σε αντικείμενο χλευασμού. Στο αρχικό του μονόλογο στο Saturday Night Live, ο κωμικός John Mulaney αστειεύτηκε: «Ο πατέρας σου δεν έχει φίλους και αν νομίζεις το αντίθετο, κάνεις λάθος». Παρά τα γέλια, το υπόβαθρο είναι πολύ λιγότερο διασκεδαστικό.

Όπως εξηγεί στην ICON η συγγραφέας Nuria Labari, οι άνδρες διαθέτουν λιγότερη πολιτισμική εκπαίδευση στη φροντίδα των σχέσεων — όχι μόνο φιλικών, αλλά και οικογενειακών ή συντροφικών. Η κυρίαρχη ανδροκρατική κουλτούρα υπονομεύει την συναισθηματική ανεξαρτησία των ανδρών, οδηγώντας σε ελλείψεις στις δεξιότητες επικοινωνίας και επίλυσης συγκρούσεων.

Ανδρικές φιλίες και στερεότυπα

Ο ιστορικός Fernando Herranz Velázquez επισημαίνει πως οι τυπικές ανδρικές φιλίες βασίζονται στην προβολή της αρρενωπότητας. Σε τέτοιους κύκλους είναι εξαιρετικά δύσκολο να εκφράσεις ανοιχτά τα συναισθήματά σου ή να ζητήσεις υποστήριξη. Η παραβίαση αυτών των άγραφων κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε περιθωριοποίηση ή ακόμη και σε αποκλεισμό από την «αντρική» ταυτότητα — χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ταμπού γύρω από την αναζήτηση ψυχολογικής βοήθειας.

Ο δημοσιογράφος Sam Graham-Felsen, σε δοκίμιό του στους The New York Times, περιγράφει πώς, μένοντας σπίτι για να φροντίζει τα παιδιά του και απομακρυνόμενος από τους φίλους του, βρήκε παρηγοριά στο podcast The Joe Rogan Experience. Το βασικό μήνυμα; Η άσκηση είναι το κλειδί για την ευτυχία. Έτσι ξεκίνησε να προπονείται για 1.000 συνεχόμενες ημέρες. Παρότι ένιωσε δυνατός σωματικά, διαπίστωσε ότι η μοναξιά του παρέμενε: «Μπορούσα να προπονούμαι ασταμάτητα, αλλά δεν μπορούσα να πάρω ένα τηλέφωνο στους φίλους μου», ομολογεί.

Η Labari εξηγεί ότι συμπτώματα όπως η υπερβολική ενασχόληση με τη γυμναστική ή τα σπορ σχετίζονται συχνά με βαθύτερες ψυχοκοινωνικές δυσκολίες. Η αποσύνδεση της σωματικής απόλαυσης από την ολιστική ευεξία δείχνει σοβαρή δυσκολία σύνδεσης σώματος και νου — κάτι που ενισχύεται πολιτισμικά στους άνδρες.

Η αυτοβελτίωση και ο ρόλος των social media

Άρθρο στο Medium επισημαίνει πως η τάση αυτοβελτίωσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενθαρρύνει τους άνδρες να επικεντρώνονται στην πρόοδό τους στο γυμναστήριο, τη διατροφή ή τις συνήθειες ύπνου και οικονομίας. Ωστόσο, αγνοείται η σημασία της ενσυναίσθησης και της ουσιαστικής κοινωνικής επαφής. Όπως γράφει η Andrea Gomez, «ο κοινωνικός χρόνος θεωρείται χαμένος αν δεν συνοδεύεται από μετρήσιμη πρόοδο».

Η συγγραφέας Sabina Urraca, συν-δημιουργός του «La amistad y sus derivas», τονίζει ότι τόσο ο αθλητισμός όσο και το αλκοόλ λειτουργούν συχνά ως «καμουφλάζ» που καλύπτει την ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ ανδρών. Οι φιλίες μπορούν να διαρκούν χρόνια χωρίς ποτέ να ανοίγονται οι συμμετέχοντες πραγματικά για τα προβλήματά τους.

Η ίδια παρατηρεί πως στις φωτογραφίες των ανδρών στο Tinder κυριαρχούν εικόνες άθλησης — γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο ο αθλητισμός λειτουργεί ως εκτόνωση καταπιεσμένων συναισθημάτων ή ακόμη και βίας.

Το σώμα ως πεδίο έκφρασης της ανδρικής ταυτότητας

Η María Folguera, συγγραφέας, σημειώνει ότι ο αθλητισμός επιβάλλει σαφείς στόχους και ρόλους. Μέσω του αγώνα ή του αποτελέσματος επιτρέπεται η έκφραση συναισθημάτων που αλλιώς θα ήταν απαγορευμένα στην παραδοσιακή αντρική κουλτούρα: αγκαλιές, δάκρυα ή ξέσπασμα θεωρούνται αποδεκτά μόνο στο πλαίσιο της ομάδας ή της νίκης.

Ο Herranz Velázquez προσθέτει πως πολλοί άνδρες διοχετεύουν τη μοναξιά τους στη γυμναστική επειδή αυτή η πρακτική είναι βαθιά ριζωμένη στην έννοια της αρρενωπότητας. Η δύναμη και το σώμα συνδέονται ιστορικά με το πρότυπο του πολεμιστή ή του προστάτη — μια εικόνα επιτυχίας που ενισχύει την αυτοεκτίμηση αλλά και τη θέση μέσα στην αντρική κοινότητα.

Αν και η άσκηση μπορεί πράγματι να βοηθήσει στη βελτίωση της ψυχικής υγείας, όταν γίνεται αποκλειστικά για να πληρούνται τα κοινωνικά πρότυπα ανδροπρέπειας μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολές και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Επιπλέον, όταν προστίθενται παράγοντες όπως αντιδραστικός πατριαρχισμός ή ακροδεξιές ιδεολογίες, δημιουργούνται οι ιδανικές συνθήκες για ένα επικίνδυνο κοινωνικό φαινόμενο.

Ο Herranz Velázquez τονίζει ότι αυτά τα μοτίβα δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες ιδεολογίες — ο πατριαρχικός τρόπος σκέψης διαπερνά κάθε χώρο και πολιτικό φάσμα. Οι λεγόμενες masculinist ομάδες εμφανίζονται τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερά· ο σεξισμός δεν γνωρίζει όρια πολιτικής τοποθέτησης.

Πηγή: EL PAÍS

Και αυτό είναι το μεγάλο – και τρομακτικό – παράδοξο της σύγχρονης εποχής: ενώ τα εργαλεία για επικοινωνία και σύνδεση είναι παντού, η ουσιαστική ανθρώπινη επαφή φαίνεται πως λείπει όσο ποτέ. Πίσω από τις οθόνες, τα emojis, τα likes, τις «καρδούλες», τα follow και τα σχόλια στο διαδίκτυο, οι άνθρωποι πνίγονται στη σιωπή και στην απομόνωση, με την αποξένωση να δημιουργεί μια βαθιά ανάγκη για αληθινή σύνδεση.

Αυτό το κενό δεν είναι απλώς ψυχολογικό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η μοναξιά σκοτώνει… Κυριολεκτικά. Περίπου 100 άνθρωποι την ώρα χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της μοναξιάς, όπως αναφέρεται σε έκθεση του ΠΟΥ.

Αυτό μεταφράζεται σε πάνω από 871.000 ανθρώπους τον χρόνο. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος: η μοναξιά – ως επιδημία – ξεπερνά μερικές από τις πιο θανατηφόρες ασθένειες της εποχής μας.
Η νέα έκθεση του ΠΟΥ, με τίτλο From Loneliness to Social Connection: Charting the Path to Healthier Societies, εξηγεί ότι μοναξιά είναι εκείνο το επίμονο συναίσθημα που νιώθεις όταν η κοινωνική σου ζωή δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που χρειάζεσαι. Η κοινωνική απομόνωση είναι η αντικειμενική απουσία κοινωνικών επαφών. Και τα δύο είναι βλαβερά για το σώμα σου.

Σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, καρδιακών παθήσεων, διαβήτη, γνωστικής εξασθένησης και πρόωρου θανάτου. Οι μοναχικοί άνθρωποι έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη και μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν αυξημένο άγχος και αυτοκτονικές σκέψεις. Πρόκειται για μια βιολογική ωρολογιακή βόμβα, που απειλεί όχι μόνο την κοινωνική ζωή αλλά και την ίδια την ζωή.

Η επιδημία της μοναξιάς

Παρά το ατελείωτο scroll και τα «likes» που υπόσχεται η εποχή των social media, η ψηφιακή εποχή φαίνεται να επιδεινώνει το πρόβλημα — ειδικά για τις νεότερες γενιές και για άτομα που ζουν σε χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα. «Ακόμη και σε έναν ψηφιακά συνδεδεμένο κόσμο, πολλοί άνθρωποι νιώθουν μόνοι», δήλωσε η Chido Mpemba, συμπρόεδρος της Επιτροπής του ΠΟΥ για την Κοινωνική Σύνδεση, σύμφωνα με το Vice. Όμως το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στα κινητά μας. Η κακή υγεία, η οικονομική ανασφάλεια, τα κενά στην εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η απουσία κοινοτήτων με δημόσιους χώρους ή δυνατότητα ενός περιπάτου, όλα συμβάλλουν στην εντεινόμενη κρίση μοναξιάς.

Αν προσθέσουμε και μια κοινωνία που προωθεί την ατομικότητα εις βάρος της συλλογικότητας, έχουμε το τέλειο «κοκτέιλ» για την επιδημία της μοναξιάς, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και χειροτερεύει.

Θεμελιώδεις αλλαγές και δράση σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο

Η στρατηγική του ΠΟΥ για την αντιμετώπιση της μοναξιάς απαιτεί θεμελιώδεις, συστημικές αλλαγές: χάραξη πολιτικών που προάγουν την κοινωνική αλληλεπίδραση, χρηματοδότηση της σχετικής έρευνας, καλύτερους τρόπους μέτρησης και παρατήρησης της μοναξιάς, καθώς και δημόσιες καμπάνιες που υπενθυμίζουν στους ανθρώπους τη σημασία της επικοινωνίας, ακόμη και με άτομα που δεν γνωρίζουμε, πάντα με λογική και με ασφάλεια.

Σε αντίθεση με τη μοναξιά και την απομόνωση, η κοινωνική σύνδεση λειτουργεί σαν «μαξιλάρι ασφαλείας»: μειώνει τη φλεγμονή, βελτιώνει την ψυχική υγεία και υποστηρίζει την μακροζωία. Δυστυχώς η κοινωνική απόσταση καθρεφτίζεται σήμερα σε κάθε πτυχή της ζωής μας και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικών δημόσιας υγείας, οφείλουν να αναζητήσουν λύσεις. Ίσως πάλι – και ο καθένας ατομικά – να πρέπει απλώς να απαντήσει σε εκείνο το μήνυμα που αγνόησε πριν από λίγες ημέρες.

Πηγή: Newsbeast

Η Επιτροπή για την Κοινωνική Σύνδεση του ΠΟΥ (WHO’s Commission on Social Connection) διερεύνησε σε βάθος ποιες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο από κοινωνική απομόνωση και τι σημαίνει αυτό για την υγεία και την ευημερία τους. Σύμφωνα με την έκθεση, οι νέοι άνθρωποι επηρεάζονται περισσότερο: το 20,9% των εφήβων και το 17,4% των ενηλίκων κάτω των 30 ετών δηλώνουν ότι αισθάνονται μόνοι. Το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 11,8% για τα άτομα άνω των 60 ετών.

Παρότι τα γενικά ποσοστά είναι παρόμοια μεταξύ ανδρών και γυναικών, τα κορίτσια στην εφηβεία αναδεικνύονται ως η πιο ευάλωτη ομάδα, με 24,3% να δηλώνουν ότι βιώνουν μοναξιά.

«Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που τροφοδοτούν τη μοναξιά και την απομόνωση», δήλωσε ο Dr Vivek Murthy, πρώην γενικός χειρουργός στις ΗΠΑ και συν-πρόεδρος της επιτροπής του ΠΟΥ. Ανάμεσα σε αυτούς ανέφερε τη σωματική και ψυχική υγεία, που μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω απομόνωση, τη κοινωνική περιθωριοποίηση, αλλά και τη χρήση των ψηφιακών μέσων με επιβλαβή ή υπερβολικό τρόπο. Ο ΠΟΥ διαχωρίζει τη μοναξιά από την κοινωνική απομόνωση: κάποιος θεωρείται κοινωνικά απομονωμένος όταν του λείπουν επαρκείς κοινωνικές συνδέσεις, ενώ μοναξιά είναι το επώδυνο συναίσθημα που προκύπτει όταν δεν υπάρχουν οι σχέσεις που επιθυμεί.

Τα δεδομένα για την κοινωνική απομόνωση είναι πιο περιορισμένα, ωστόσο η Επιτροπή εκτιμά ότι επηρεάζει έως και έναν στους τρεις ηλικιωμένους και έναν στους τέσσερις νέους. Η μοναξιά και η απομόνωση έχουν σοβαρές συνέπειες για την υγεία: συνδέονται με περίπου 871.000 θανάτους ετησίως και αυξημένο κίνδυνο για εγκεφαλικά επεισόδια, καρδιοπάθειες, διαβήτη, γνωστική έκπτωση και ψυχικές ασθένειες.

Η ύπαρξη ισχυρών κοινωνικών σχέσεων, από την άλλη, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την υγεία και ακόμη και να αυξήσει τη διάρκεια ζωής. Οι ειδικοί του ΠΟΥ καλούν τις εθνικές κυβερνήσεις να θέσουν τη μοναξιά ως πολιτική προτεραιότητα, προτείνοντας περισσότερη έρευνα και στρατηγικές που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.

«Για πολύ καιρό δεν αναγνωρίζαμε τη σημασία της κοινωνικής υγείας», δήλωσε ο Dr Vivek Murthy. «Αυτό πρέπει να αλλάξει». Μερικές χώρες έχουν ήδη αναλάβει δράση. Η Σουηδία, για παράδειγμα, ξεκίνησε φέτος ένα πρόγραμμα 30 εκατομμυρίων ευρώ για την αντιμετώπιση της μοναξιάς, με πρωτοβουλίες όπως η ενεργή προσέγγιση ηλικιωμένων που μπορεί να είναι απομονωμένοι.

Σύμφωνα με τον Jakob Forssmed, υπουργό Κοινωνικών Υποθέσεων και Δημόσιας Υγείας της Σουηδίας, στους επόμενους μήνες θα δοθούν σε νέους ηλικίας 16 έως 18 ετών «κάρτες δραστηριοτήτων», με οικονομική ενίσχυση για συμμετοχή σε αθλητικές, πολιτιστικές και άλλες κοινωνικές δράσεις – υπό την προϋπόθεση ότι θα αφορούν ομαδικές δραστηριότητες.

Ο στόχος, όπως λέει, είναι να ενισχυθούν οι κοινωνικές δεξιότητες των νέων και να ενδυναμωθούν οι δεσμοί ανάμεσα στις γενιές. «Αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνο για όσους είναι μόνοι ή απομονωμένοι», σημειώνει ο Jakob Forssmed. «Είναι πρόβλημα για ολόκληρη την κοινωνία».

Πηγή: Marieclaire

Πώς γίνεται να είμαστε τόσο συνδεδεμένοι, αλλά ταυτοχρόνως και τόσο απομονωμένοι;

Στην εποχή της ψηφιακής επικοινωνίας, η συνεχής σύνδεση μέσω των social media φαίνεται να έχει φέρει στο προσκήνιο ένα νέο φαινόμενο: τη νέα μοναξιά.

Ένας από τους κεντρικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη «νέα μοναξιά» είναι η απουσία ουσιαστικής κοινωνικής σύνδεσης. Η επικοινωνία μέσω ψηφιακών μέσων στερείται της συναισθηματικής πολυπλοκότητας, αλλά και του αυθορμητισμού που χαρακτηρίζει τις δια ζώσης αλληλεπιδράσεις

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μοιάζουν σαν φάρμακο για τη μοναξιά, αλλά τελικά την ενισχύουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι χρήσιμα για τη μεταφορά πληροφοριών. Όμως, ταυτόχρονα, γίνονται και μέσον για την παραπλάνηση του κοινού και τη χειραγώγησή του.

Ωστόσο, η μοναξιά δεν είναι αποκλειστικά προϊόν της χρήσης των κοινωνικών δικτύων. Παράγοντες όπως οι απαιτήσεις της σύγχρονης εργασιακής ζωής, η κινητικότητα και οι κοινωνικές αλλαγές, διαδραματίζουν επίσης κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση της αίσθησης απομόνωσης και η εντατική χρήση της τεχνολογίας μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής αυτών των τάσεων.

Η μοναξιά είναι ένα μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας. Σήμερα οι άνθρωποι είμαστε πιο απομονωμένοι από ποτέ. Όλο και περισσότεροι ζουν μόνοι τους. Στη ρευστή κοινωνική πραγματικότητα που ζούμε επικρατεί ανασφάλεια και βία. Ο ατομικισμός ενισχύεται και η αλληλεγγύη συρρικνώνεται σε έναν αλλοτριωμένο κόσμο.

Οι πόλεις δεν είναι πλέον τόποι συνάντησης και ανταλλαγής ιδεών μεταξύ των ανθρώπων αλλά χώροι εργασίας και δικτύων κυκλοφορίας. Η μοναξιά δεν αφορά μόνο όσους ζουν μόνοι αλλά και άτομα που ζουν μαζί με άλλους. Όσο χαλαρώνουν οι παραδοσιακοί θεσμοί και οι δεσμοί των ανθρώπων τόσο η μοναξιά απλώνεται.

Είναι η μοναξιά η νέα επιδημία της εποχής;

Τα διεθνή ΜΜΕ μιλούν συχνά για μια νέα επιδημία, αφού όλο και περισσότεροι άνθρωποι προσβάλλονται από αυτήν. Η κοινωνική απομόνωση και οι επιπτώσεις της δεν αφορούν πλέον μόνο τους ηλικιωμένους αλλά και τους νέους.

Όπως υποστηρίζουν πολλοί ειδικοί, η μοναξιά αποτελεί μια πραγματική κρίση της δημόσιας υγείας, γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι επιστήμονες που ισχυρίζονται ότι μαζί με την κατάθλιψη, πολύ σύντομα θα αποτελούν τις μεγάλες επιδημίες του 21ου αιώνα. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση μπορεί να είναι τόσο επιζήμιες για τη σωματική υγεία όσο το κάπνισμα 15 τσιγάρων την ημέρα, ενώ η έλλειψη κοινωνικών σχέσεων είναι ένας παράγοντας που αυξάνει την πιθανότητα θνησιμότητας κατά 26%.

Η σχέση μεταξύ κοινωνικών δικτύων και μοναξιάς

Η συσχέτιση μεταξύ κοινωνικών δικτύων και μοναξιάς είναι πολυδιάστατη και εξαρτάται από πολλαπλούς κοινωνικοδημογραφικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Η υπερβολική ενασχόληση με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης συσχετίζεται με αυξημένα επίπεδα μοναξιάς, ιδίως μεταξύ των ατόμων που χρησιμοποιούν αυτά τα μέσα ως υποκατάστατο των διαπροσωπικών επαφών.

Το άτομο χρησιμοποιεί την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να δημιουργήσει προσωρινούς δεσμούς στην εικονική πραγματικότητα. Επιθυμεί σχέσεις που δεν θα το πνίγουν, αλλά θα είναι σχετικά λειτουργικές στη φαντασία του, ώστε να νιώσει κάποια στήριξη. Η ποιότητα της σχέσης με τον άλλο αντικαθίσταται από την ποσότητα. Τα συναισθήματα δίνουν τη θέση τους σε ατέλειωτες διεγέρσεις, τις οποίες τροφοδοτεί η διαρκής ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Επιπλέον, η εξάρτηση από τις διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του χρόνου που αφιερώνεται σε διαπροσωπικές επαφές στον φυσικό κόσμο. Η αντικατάσταση της δια ζώσης επικοινωνίας με την ψηφιακή εγείρει ανησυχίες για την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων και τη μακροπρόθεσμη επίδρασή της στην κοινωνική συνοχή.

Ο κόσμος γίνεται όλο και περισσότερο μηχανιστικός εις βάρος της βαθύτερης επαφής με τον εαυτό μας, εις βάρος της σκέψης μας, της γλώσσας μας, της φαντασία μας, των ονείρων μας.

Η ψυχολογική επίδραση της συνεχούς συνδεσιμότητας

Δίχως αμφιβολία, η ψηφιακή επανάσταση προσφέρει απίστευτες ευκολίες -από την άμεση επικοινωνία μέχρι την ατελείωτη ροή πληροφοριών. Εντούτοις, η ψυχική μας υγεία και η συνολική ευημερία φαίνεται να πληρώνουν σημαντικά το τίμημα.

Αυτό το παράδοξο έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, οι οποίοι προσπαθούν να αποκαλύψουν τις βαθύτερες αιτίες και τις κοινωνικοψυχολογικές συνέπειες αυτού του φαινομένου. Η άνθιση των κοινωνικών δικτύων έχει ανατρέψει τις παραδοσιακές μορφές κοινωνικής αλληλεπίδρασης, προσφέροντας νέες δυνατότητες επικοινωνίας, αλλά και προκαλώντας ανησυχία σχετικά με την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Οι ψηφιακές πλατφόρμες προσφέρουν τη δυνατότητα να μοιραζόμαστε πληροφορίες και να επικοινωνούμε, αλλά η συνεχής έκθεση σε φιλτραρισμένες, επιμελημένες ψηφιακές εικόνες της ζωής των άλλων μπορεί να μας αφήνει με μια αίσθηση αποξένωσης και απομάκρυνσης από τον πραγματικό κόσμο.

Η συνεχής συνδεσιμότητα και η δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες ανά πάσα στιγμή μπορεί να προκαλέσουν “ψηφιακή υπερφόρτωση”. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε συναισθηματική εξάντληση, καθώς οι άνθρωποι νιώθουν την πίεση να είναι διαρκώς διαθέσιμοι και ενημερωμένοι. Η υπερβολική χρήση ψηφιακών συσκευών μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, καθώς οι χρήστες συγκρίνουν τις ζωές τους με τις ζωές των άλλων. Η συστηματική έκθεση στις «ιδανικές» εικόνες ζωής που προβάλλονται στα κοινωνικά δίκτυα επιφέρει ένα φαινόμενο κοινωνικής σύγκρισης, το οποίο συχνά οδηγεί σε συναισθήματα ανεπάρκειας και μειωμένης αυτοεκτίμησης. Οι χρήστες τείνουν να συγκρίνουν την καθημερινότητά τους με τις εξιδανικευμένες εκδοχές της ζωής άλλων, εντείνοντας την αίσθηση μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης.

Κι εδώ έρχεται η έννοια της ψηφιακής αποτοξίνωσης (digital detox)

Mία αναγκαία στιγμή όπου οι άνθρωποι επιδιώκουν να επανασυνδεθούν με τον εαυτό τους, αλλά και με τον κόσμο γύρω τους. Παγκοσμίως έχει αναπτυχθεί ένα κίνημα «αποσύνδεσης» από το ψηφιακό κόσμο που έχει ως στόχο να εμπνεύσει και να βοηθήσει τους ανθρώπους να εξελιχθούν.

Συμπερασματικά, αντιλαμβανόμαστε ότι η μοναξιά απειλεί τη σωματική και ψυχική υγεία των ανθρώπων. Απαραίτητο μέτρο για την καταπολέμησή της κρίνεται η κοινωνική σύνδεση. Η κοινωνική σύνδεση μειώνει το αίσθημα της μοναξιάς και το στρες, ενισχύει παράλληλα το ανοσοποιητικό μας σύστημα και συντελεί στην διατήρηση της υγείας της καρδιάς με αποτέλεσμα να ζούμε πιο χαρούμενοι.

Ας αγκαλιάσουμε το πνεύμα της σύνδεσης και ας κάνουμε τον κόσμο μας ένα πιο ζεστό τόπο για όλους τους ανθρώπους.

Η φυσική εξέλιξη των παιδιών μας είναι να μεγαλώνουν και να φεύγουν από το σπίτι, ανοίγοντας τα φτερά τους και στήνοντας τη δική τους ζωή όπως την ονειρεύονται και όπως την επιθυμούν. Για εμάς τους γονείς, όμως, αυτή η μεγάλη αλλαγή, το άδειο από παιδιά σπίτι μπορεί να δημιουργήσει μέσα μας το σύνδρομο της άδειας φωλιάς. Συναισθήματα ανάμικτης χαράς για τα παιδιά μας που προχωράνε στη ζωή τους με νοσταλγία για την παιδική τους ηλικία που τελείωσε, απουσία σκοπού και εορταστικής διάθεσης. Προφανώς, αυτό δεν ισχύει για όλους τους γονείς που βιώνουν την περίοδο της μετακόμισης των ενηλίκων παιδιών τους – πολλοί μπορεί να νιώθουν εντελώς διαφορετικά συναισθήματα και να απολαμβάνουν αυτήν τη διαφορά στην καθημερινότητα. Εμείς εδώ θα επικεντρωθούμε στους γονείς που βιώνουν πιο έντονα την απουσία των παιδιών τους αυτές τις μέρες και που νοσταλγούν τα Χριστούγεννα που γέμιζαν κούπες με γάλα για τον Άγιο Βασίλη…

5 συμβουλές για να περάσετε όμορφες γιορτές – ακόμα και χωρίς τα παιδιά σας

Σε αυτό το θέμα επικεντρώνεται και η συγγραφέας SusanGross, μία από τους δύο συγγραφείς του βιβλίου The Empty Nest Companion: A Little Book of Love and Encouragement for when your Child leaves The Nest, που βοηθά τους γονείς να κάνουν πιο ομαλά τη μετάβαση σε αυτήν τη νέα φάση της ζωής τους.

Δημιουργήστε καινούριες παραδόσεις

Η Gross μας αποτρέπει απ’ το να συγκρίνουμε τον τρόπο που περνάμε τις γιορτές, τόσο με αυτά που ζούσαμε παλιότερα που μπορεί το σπίτι μας να ήταν γεμάτο με τα παιδιά μας και φιλικές ή συγγενικές οικογένειες με τα δικά τους, όσο και με τις εικόνες που βλέπουμε στις ταινίες και τα social media. «Η ζωή τώρα είναι διαφορετική και θα συνεχίσει να αλλάζει καθώς εξελίσσονται οι ζωές των παιδιών σας», σχολιάζει και προτρέπει αντί για συγκρίσεις με το παρελθόν να ξεκινήσουμε καινούργιες παραδόσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν τα παιδιά, μπορεί και όχι.

Θα μπορούσατε, ας πούμε, να οργανώσετε μία ολιγοήμερη απόδραση μακριά από το σπίτι, με φίλους ή μόνοι σας ή να κλείσετε τραπέζι για εορταστικό φαγητό σε ένα εστιατόριο. Η μετακόμιση των παιδιών από το σπίτι μπορεί να είναι η τέλεια αφορμή για να κάνουμε -επιτέλους!- κάτι διαφορετικό, κάτι ξεκούραστο, κάτι που θα μας ανανεώσει προσωπικά αλλά και ως ζευγάρι. Εξάλλου τα παιδιά μας δεν έχουν… εξαφανιστεί, μπορούμε, αν έχουν δικές τους οικογένειες ή θέλουν να περάσουν τις γιορτές με την παρέα τους, να κανονίσουμε ένα οικογενειακό τραπέζι μια από τις επόμενες ημέρες, όχι απαραίτητα τα Χριστούγεννα ή την Πρωτοχρονιά!

Διατηρήστε τα έθιμα που σας δίνουν χαρά

Όπως γράφει στο βιβλίο της η Gross, αν συνηθίζατε να στολίζετε… υπέρλαμπρα το σπίτι για τις γιορτές και τώρα δεν έχετε διάθεση ή σας προκαλεί στεναχώρια, απλά παραλείψτε το. Διατηρήστε μόνο τις παραδόσεις που σας γεμίζουν χαρά. «Ίσως είναι ώρα να περάσετε τις οικογενειακές παραδόσεις στα παιδιά σας. Μπορείτε, για παράδειγμα, να τους χαρίσετε κάποια από τα αγαπημένα σας στολίδια για το χριστουγεννιάτικο δέντρο ή κάποια διακοσμητικά που είχαν φτιάξει στο σχολείο και τα έχετε κρατήσει ως αναμνηστικά».

Τώρα είναι η πιο κατάλληλη στιγμή για να φτιάξετε καινούργιες παραδόσεις: να στολίσετε έναν καθρέφτη με τα φωτάκια, να βάλετε μερικά αστέρια στις κουρτίνες, να γεμίσετε ένα γυάλινο βάζο με στολίδια ένα ποτήρι κρασί ή απλά να βγείτε με τον σύντροφο ή τις φίλες σας για ένα ποτήρι κρασί στο στολισμένο κέντρο της πόλης.

Διαφοροποιήστε τις προσδοκίες σας

Εάν τα παιδιά σας σπουδάζουν σε άλλη πόλη ή σε άλλη χώρα, μπορεί να περιμένατε ότι θα επιστρέψουν στο σπίτι για τις γιορτές – εκείνα όμως να είχαν τελικά άλλα σχέδια. «Μπορεί να είχατε σχεδιάσει στο μυαλό σας μια μεγάλη οικογενειακή συνάντηση, ότι θα πηγαίνατε για τις χριστουγεννιάτικες αγορές με την κόρη σας, ότι θα ψήνατε γλυκά στο σπίτι. Τα παιδιά όμως συχνά έχουν διαφορετικές ανάγκες, θέλουν να κάνουν γιορτές με τους φίλους τους, με τους συντρόφους τους, να ταξιδέψουν. Ακόμη όμως κι αν έρθουν όντως στο σπίτι, μπορεί να περνούν τον περισσότερο χρόνο έξω με τις παρέες τους. Μην πιέζεστε και μην τα πιέζετε. Τα παιδιά σας ζουν μία νέα φάση της ζωής τους, ανακαλύπτουν την ενήλικη ζωή. Διαχειριστείτε τις δικές σας προσδοκίες και όσο καλύτερα επικοινωνείτε και όσο πιο ευέλικτη είστε, τόσο πιο ομαλά και όμορφα θα περάσουν αυτές οι γιορτινές μέρες», σχολιάζει η Gross.

Μην είστε αυστηροί με τον εαυτό σας

Ωραία τα λέμε στη θεωρία, ωστόσο δεν είναι όλα εύκολο για όλους. Πολλοί γονείς που βιώνουν το σύνδρομο της άδειας φωλιάς αισθάνονται πραγματική θλίψη καθώς αποχαιρετούν την οικογενειακή ζωή όπως την είχαν χτίσει τις τελευταίες δεκαετίες. «Κάποιοι γονείς περνάνε ομαλά από τη μία φάση στην άλλη, κάποιοι άλλοι βιώνουν πιο συναισθήματα απώλειας. Αυτό που πάντα προτείνουμε είναι ότι αν νιώθετε πως δυσκολεύστε, βγάλτε το από μέσα σας. Συζητήστε με τους κοντινούς σας ανθρώπους, γράψτε τις σκέψεις σας σε ένα ημερολόγιο, κι αν αυτό δεν είναι αρκετό ίσως είναι καλή ιδέα να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ψυχολόγου», προτείνει η Gross στο βιβλίο της.

Τελευταία σκέψη

To σύνδρομο της άδειας φωλιάς μπορεί να είναι πιο έντονο τώρα τις γιορτές. Είναι όμως κι αυτή μία φάση που βιώνουμε ως γονείς καθώς τα παιδιά μας εξελίσσονται, ανεξαρτητοποιούνται, γίνονται ενήλικες. Και είναι τόσο σπουδαίο που τα καταφέραμε να μεγαλώσουμε παιδιά που έχουν τη δύναμη και τη θέληση να πατήσουν στα πόδια τους και να φύγουν από τις φτερούγες μας που θα πρέπει πραγματικά να χαιρόμαστε γι’ αυτά και να λέμε ένα μεγάλο μπράβο στον εαυτό μας για την αυτοπεποίθηση που τους εμφυσήσαμε.