Με αυτό το ερώτημα έκλεισε η συζήτησή μου με τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη. Μια συζήτηση που ξεκίνησε από την αξία της μελέτης της ιστορίας ως εργαλείου κατανόησης της πραγματικότητας και πέρασε από τις μεγάλες τομές που διαμόρφωσαν το σύγχρονο ελληνικό κράτος. Άγγιξε, επίσης, ζητήματα, όπως η μεταπολεμική διαχείριση της μνήμης της Εθνικής Αντίστασης, η ατιμωρησία των δωσίλογων και η θεσμική σιωπή που για δεκαετίες σκέπασε ίσως το πιο μεγαλειώδες κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Όσο για την απάντηση στο τελευταίο ερώτημα της συνέντευξης, μπορούμε να τη βρούμε στη «μεγάλη επιστροφή» των 200 κομμουνιστών από το Σκοπευτήριο Καισαριανής. Η δύναμη αυτών των εικόνων είναι τεράστια. Οι άνθρωποι που φαίνονται σ’ αυτές συγκίνησαν βαθιά την ελληνική κοινωνία ακόμη και ογδόντα χρόνια μετά. Χαμογελαστοί και με το κεφάλι ψηλά μπροστά στο θάνατο, μας υπενθυμίζουν ότι όσο η ιστορία συνεχίζεται, όσο οι ιδέες ταξιδεύουν στις επόμενες γενιές, τόσο μεγαλώνει ο χώρος για τη δικαίωση αυτών που ονειρεύτηκαν τις όμορφες μέρες.

Κύριε Χαραλαμπίδη, γιατί είναι σημαντικό να μελετάμε την ιστορία;

Είναι σημαντικό να μελετάμε την ιστορία, γιατί μέσα από αυτήν —ιδιαίτερα τη σύγχρονη, με την οποία μπορεί να έχουμε και μια βιωματική επαφή, καθώς την έχουν ζήσει άνθρωποι που μπορεί να έχουμε γνωρίσει— μπορούμε να αποκτήσουμε τις αντιληπτικές ικανότητες που μας βοηθούν να καταλάβουμε πώς λειτουργεί ο κόσμος γύρω μας. Η μελέτη της ιστορίας είναι πάρα πολύ χρήσιμη, όχι μόνο για να μάθουμε τι έγινε στο παρελθόν, αλλά και για να καταλάβουμε το σήμερα. Η πραγματική ιστορία απέχει πάρα πολύ από εκείνη που μαθαίνουμε στο σχολείο. Δεν έχει να κάνει μόνο με ημερομηνίες, πρόσωπα και ονόματα. Έχει κυρίως να κάνει με το να καταλάβουμε με ποιον τρόπο οι άνθρωποι, στο παρελθόν, πήραν τις αποφάσεις που πήραν, συμπεριφέρθηκαν όπως συμπεριφέρθηκαν και έδρασαν σε πολύ κρίσιμα γεγονότα. Επομένως, η ιστορία είναι κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που μαθαίνουμε στο σχολείο και, αν μπούμε σε αυτή τη διαδικασία, αυτή η γνώση γίνεται πολύτιμη για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα.

Κάτι σαν εργαστήριο πολιτικής σκέψης, δηλαδή.

Ναι, και πολιτικής σκέψης και κατανόησης της πραγματικότητας. Νομίζω ότι δύο είναι οι λέξεις-κλειδιά: η γνώση και η κατανόηση. Αυτές συνήθως πάνε μαζί. Οπότε αυτό είναι το κρίσιμο: να μπορέσουμε να αποκτήσουμε αυτή τη χρήσιμη γνώση, που θα μας βοηθήσει στο σήμερα.

Το πεδίο της έρευνάς σας, ιστορικά, είναι το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Κι αν θέλουμε να εστιάσουμε στην Ελλάδα, κάποια από τα σημαντικότερα γεγονότα είναι ο Μεσοπόλεμος και η δεκαετία του ’40. Έχετε πλούσια γνώση για το τι συνέβη στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ποια περίοδος θεωρείτε ότι καθόρισε περισσότερο την εξέλιξη του ελληνικού κράτους;

Είναι δύο οι κορυφαίες περίοδοι. Η πρώτη έχει να κάνει με τις τεράστιες αλλαγές που έφερε η Μικρασιατική Καταστροφή, με την άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων. Ας σκεφτούμε ότι σε μια χώρα με 5,5 εκατομμύρια κατοίκους ήρθαν 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι η χώρα μετά το 1922 είναι πλέον μια άλλη χώρα. Έτσι, αυτό που λέμε εμείς οι ιστορικοί —ότι μετά την Επανάσταση του 1821 ιδρύθηκε το Νέο Ελληνικό Κράτος— μπορεί να συμπληρωθεί ως εξής: μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή έχουμε ουσιαστικά την επανίδρυση του κράτους, γιατί είναι τελείως διαφορετικό από εκείνο του 1912, όταν ξεκίνησε η δεκαετία των πολέμων. Σίγουρα, η Μικρασιατική Καταστροφή αλλάζει πάρα πολλά πράγματα —πολιτικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και γεωγραφικά— στη χώρα. Η δεύτερη κρίσιμη περίοδος, κυρίως για τις πολιτικές εξελίξεις, είναι η δεκαετία του ’40, κατά την οποία έχουμε πυκνά και καθοριστικά γεγονότα: τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά και, στη συνέχεια, τον καθεαυτό Εμφύλιο Πόλεμο. Επομένως, αν κάποιος ή κάποια ενδιαφέρεται να καταλάβει τις βαθιές αλλαγές και, κυρίως, το πώς διαμορφώθηκε το ελληνικό κράτος, θα πρέπει οπωσδήποτε να μελετήσει αυτές τις δύο περιόδους.

Η Αθήνα είναι ίσως η μοναδική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που δε διαθέτει Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Επίσης, στο βιβλίο σας “Οι δωσίλογοι” παρουσιάζετε, μεταξύ άλλων, μια σειρά από στοιχεία και γεγονότα σχετικά με την ατιμωρησία των συνεργατών των δυνάμεων κατοχής μετά την απελευθέρωση τον Οκτώβρη του 1944. Μία ακόμα παράξενη πραγματικότητα είναι ότι στη σύγχρονη Ελλάδα δε γιορτάζεται το τέλος του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου, αλλά η αρχή του. Συνδέονται, άραγε, όλα αυτά τα γεγονότα μεταξύ τους; Αν κάποιος ρωτήσει «γιατί», υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής στην απάντηση;

Ναι, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής και έχει να κάνει με το πώς οικοδομήθηκε η μεταπολεμική Ελλάδα — ακόμη και με το ανθρώπινο υλικό από το οποίο συγκροτήθηκε. Τι εννοώ; Κομβικής σημασίας εδώ είναι τα Δεκεμβριανά και, βέβαια, ο Εμφύλιος. Στα Δεκεμβριανά, επειδή προηγούνται χρονικά, έχουμε μια καθοριστική ανατροπή: η μεγαλύτερη αντιστασιακή δύναμη, αυτή που κυριαρχούσε τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά μετά τη λήξη της Κατοχής —δηλαδή το ΕΑΜ— βρέθηκε στην πλευρά των ηττημένων. Έτσι, το μεταπολεμικό κράτος των «Εθνικοφρόνων», όπως ονομαζόταν τότε για να διαχωρίζεται από τους κομμουνιστές, οι οποίοι θεωρούνταν ότι δεν ανήκαν στο ελληνικό έθνος, στελεχώθηκε και από αρκετούς ανθρώπους που είχαν συνεργαστεί με τους κατακτητές. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν κάθε λόγο να διαγράψουν το κατοχικό τους παρελθόν, καθώς επρόκειτο για ένα παρελθόν που δεν μπορούσε να μνημονεύεται δημόσια από όσους είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς.

Σωστά.    

Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η Ελλάδα είναι το μοναδικό κράτος που δεν έδρεψε τις αντιστασιακές του δάφνες, ώστε να μπορέσει να καταλάβει μια τιμητική θέση στη μεταπολεμική Ευρώπη. Μετά τη λήξη του Πολέμου, οι Γάλλοι, οι Βέλγοι, οι Ολλανδοί, ακόμη και οι Ιταλοί, αλλά και οι Αυστριακοί, προσπάθησαν να αναδείξουν την αντιστασιακή τους δράση. Εμείς, αντίθετα, τη «χώνουμε κάτω από το χαλί», γιατί σε αυτή την αντιστασιακή δράση η μεγαλύτερη οργάνωση ήταν το ΕΑΜ, δηλαδή οι ηττημένοι των Δεκεμβριανών και, αργότερα, οι ηττημένοι του Εμφυλίου. Αν σε αυτό προσθέσουμε και τις μακροχρόνιες διώξεις —δηλαδή το εμφυλιοπολεμικό καθεστώς που άρχισε να διαμορφώνεται αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά και κατέρρευσε με την πτώση της Χούντας το 1974— βλέπουμε ότι για περίπου τριάντα χρόνια, με πολύ μικρά διαλείμματα, κυριάρχησε αυτή η σκληρή Δεξιά που προέκυψε μετά τα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο και η οποία επιδίωξε να διαγράψει αυτό το παρελθόν. Και αυτό για δύο λόγους: αφενός, επειδή ένα τμήμα της είχε στιγματιστεί από τη συνεργασία με τον Κατακτητή· αφετέρου, επειδή δεν μπορούσε να οικειοποιηθεί το αντιστασιακό κίνημα, καθώς αυτό ανήκε κυρίως στο ΕΑΜ. Έτσι επιβλήθηκε μια θεσμική σιωπή γύρω από τα ζητήματα αυτά. Γι’ αυτό δεν έχουμε Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, καθώς το ίδιο το θέμα της Εθνικής Αντίστασης υπονομεύτηκε πλήρως. Γι’ αυτό και δεν γιορτάζουμε τη λήξη του πολέμου, αφού αυτή συνδέεται με τη σύγκρουση που είχε ήδη αρχίσει από τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής ανάμεσα στο ΕΑΜ και τις λεγόμενες Εθνικές Οργανώσεις. Η σύγκρουση αυτή εκδηλώθηκε ανοιχτά στα Δεκεμβριανά και, αργότερα, στον Εμφύλιο. Αν, λοιπόν, γιορτάζαμε τη λήξη του πολέμου, θα έπρεπε να αναφερθούμε και στο ποιος συνέβαλε στην Απελευθέρωση — και εκεί θα έπρεπε να μνημονευτεί το ΕΑΜ. Το ΕΑΜ ήταν μια θεσμικά απαγορευμένη λέξη, τουλάχιστον μέχρι το 1974, για να μην πούμε μέχρι το 1982, όταν αναγνωρίστηκε επίσημα από το κράτος. Καταλαβαίνετε, επομένως, ότι όλο αυτό το σύνθετο πλέγμα συνθηκών μάς οδήγησε σε πολλές συνέπειες — όχι μόνο σε σχέση με τα ζητήματα που προαναφέραμε, αλλά και σε άλλα θέματα που μας απασχολούν ακόμη και σήμερα.

Το θέμα των τελευταίων ημερών είναι οι φωτογραφίες της Καισαριανής από την εκτέλεση των 200 Κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944. Διακρίνω ότι η πλειοψηφία του κόσμου αισθάνθηκε και περηφάνια και δέος· αναπτύχθηκε ένα έντονο κοινωνικό συναίσθημα. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο λόγος;

Πρώτα απ’ όλα, είναι η δύναμη των ίδιων των φωτογραφιών. Ακόμη κι αν δεν γνωρίζει κανείς το ιστορικό πλαίσιο, βλέπει ανθρώπους να βαδίζουν προς το εκτελεστικό απόσπασμα με θαρραλέα στάση. Αυτό από μόνο του είναι συγκλονιστικό. Οι φωτογραφίες είναι εξαιρετικά δυνατές — κυρίως εκείνη στην οποία περπατούν κοιτάζοντας τον φακό, ενώ φαίνεται πως τραγουδούν. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι έχουμε απομακρυνθεί τόσο πολύ από τέτοιες στάσεις ζωής, ώστε μας φαίνονται σχεδόν αδιανόητες. Πολλοί άνθρωποι ζηλεύουν αυτούς τους ανθρώπους — όχι επειδή εκτελέστηκαν, αλλά επειδή είχαν μια αλύγιστη πίστη στις ιδέες τους. Οι ιδέες, εδώ και πολλά χρόνια, έχουν πολεμηθεί με φανατικό τρόπο. Έχει καλλιεργηθεί μια αντίληψη ότι όλα πρέπει να παρουσιάζονται με έναν απολίτικο τρόπο, σαν να είναι κακές οι ιδεολογίες. Ξαφνικά, λοιπόν, εκεί που πολλοί πίστεψαν ότι οι ιδέες «χρεοκόπησαν», βλέπουν ανθρώπους να βαδίζουν προς τον θάνατο με το κεφάλι ψηλά, ακριβώς επειδή πιστεύουν σε αυτές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ζούμε σε δύσκολες εποχές, όπου η αξιοπρέπεια των ανθρώπων συχνά καταρρακώνεται από τη δύναμη των ισχυρών. Οι ισχυροί μοιάζει να κάνουν ό,τι θέλουν, χωρίς να τηρούν νόμους, υποσχέσεις ή τη διεθνή νομιμότητα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι άνθρωποι βλέπουν σε αυτές τις φωτογραφίες «τους δικούς τους» αδύναμους ανθρώπους, οι οποίοι ακόμη και με τον θάνατό τους μοιάζουν να νικούν εκείνους που κατέχουν την ισχύ. Οι όροι αντιστρέφονται. Όταν ο Γερμανός υπαξιωματικός τράβηξε αυτές τις φωτογραφίες —πιθανότατα καμαρώνοντας— δεν μπορούσε να φανταστεί ότι 80 χρόνια μετά μια ολόκληρη κοινωνία θα συγκλονιζόταν, παίρνοντας όμως το μέρος εκείνων που ο ίδιος θεωρούσε αδύναμους. Όλα αυτά —και πολλά ακόμη— νομίζω ότι αγγίζουν τους ανθρώπους σήμερα. Τους υπενθυμίζουν ότι τα σημαντικά πράγματα δεν είναι μόνο η οικονομική ανάπτυξη, οι ισολογισμοί ή οι προϋπολογισμοί. Τα ουσιώδη ίσως βρίσκονται αλλού. Για τους νέους ανθρώπους, αυτή η φωτογραφία ανοίγει άλλα ερωτήματα και άλλους δρόμους. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον να διερευνήσουμε γιατί αυτές οι εικόνες συντάραξαν σε τόσο μεγάλο βαθμό την ελληνική κοινωνία. Ήταν κάτι πρωτόγνωρο — και κανείς δεν το περίμενε.

Είδαμε πολλές αναλύσεις και αρθρογραφίες στον αστικό Τύπο, οι οποίες προσπάθησαν να αποδομήσουν το γεγονός, να απαξιώσουν την ιδεολογία των εκτελεσμένων και να ευτελίσουν τη συζήτηση στο σήμερα, χρησιμοποιώντας και τη θεωρία των δύο άκρων. Μια θεωρία που τα τελευταία χρόνια αναμασάται, όχι μόνο από την εγχώρια δεξιά και άκρα δεξιά, αλλά ακόμη και από επίσημα χείλη Ευρωπαίων αξιοματούχων. Θα ήθελα το σχόλιό σας για αυτήν την ταύτιση που επιχειρείται.

Αφήνω τα χυδαία σχόλια στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, γιατί δεν πρέπει να ασχολούμαστε με αυτά. Θα μιλήσω, όμως, γι’ αυτούς που προσπάθησαν να αρθρογραφήσουν ή, τέλος πάντων, να διατυπώσουν έναν συγκροτημένο λόγο στον δημόσιο χώρο. Είναι γεγονός ότι η Δεξιά αισθάνεται άβολα —και λέω «Δεξιά», γιατί η Δεξιά πάντα υπάρχει— με αυτά τα γεγονότα, όπως η Κατοχή ή το Πολυτεχνείο. Η Δεξιά δεν βλέπει τον εαυτό της ιδιαίτερα στο αντιστασιακό κίνημα, ενώ η Αριστερά μπορεί να τον βλέπει. Γι’ αυτό η Δεξιά τέτοια γεγονότα προσπαθεί πάντα να τα υπονομεύει. Είναι κατανοητό, αλλά άλλο αυτό και άλλο να προσπαθείς με ύποπτους τρόπους να απαξιώσεις το γεγονός. Η Αριστερά διαχρονικά, και ιδιαίτερα την περίοδο της Κατοχής, και συγκεκριμένα το Κομμουνιστικό Κόμμα, ήταν ο πολιτικός φορέας με τους περισσότερους νεκρούς, με τεράστια διαφορά. Αυτή είναι η ιστορική πραγματικότητα. Αν δε μας αρέσει, είναι δικό μας πρόβλημα, όχι πρόβλημα της ιστορίας. Αυτά τα θέματα οι ιστορικοί τα έχουμε λήξει εδώ και χρόνια. Δεν τίθεται ζήτημα για το τι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και πώς πρέπει να τους χαρακτηρίσουμε. Αυτά είναι δικά μας προβλήματα, του σήμερα. Να τους πούμε Έλληνες, πατριώτες, κομμουνιστές; Και τα τρία ήταν —αλλά στο εκτελεστικό απόσπασμα οδηγήθηκαν επειδή ήταν κομμουνιστές. Το λέει και η ίδια η διαταγή του Γερμανού στρατιωτικού διοικητή: γιατί ήταν κομμουνιστές. Ένα από τα δύσκολα πράγματα προς διαχείριση από τη Δεξιά σήμερα είναι η φωτογραφία. Η χυδαιότητα που επιβάλλονται πολλά πράγματα στη δημόσια σφαίρα, ακόμη κι αν δεν ισχύουν, είναι εμφανής. Άνθρωποι σε δημόσια πόστα εκφέρουν έναν ακροδεξιό λόγο, έναν λόγο ανορθολογισμού, θέλοντας μάλιστα να τον επιβάλλουν. Αυτές τις φωτογραφίες, όμως, δεν μπορείς να τις «τουμπάρεις», δίνοντάς τους μια διαφορετική ερμηνεία. Είναι πολύ ξεκάθαρο τι λένε αυτές οι φωτογραφίες, και γι’ αυτό είναι πολύ αμήχανη η θέση των ανθρώπων που αρθρογραφούν. Πολλοί έχουν και μεγάλη νευρικότητα — όλα δείχνουν ότι έχουν νευριάσει από αυτό που βλέπουν. Όλα αυτά είναι πολύ σημαντικά για την κατανόηση της πολιτικής πραγματικότητας σήμερα. Ήρθε ένα γεγονός από το πουθενά και έχει αναταράξει ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Έχει σημασία να δούμε πώς αντιδρά η μία και η άλλη πλευρά και, γενικότερα, το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Και μια τελευταία ερώτηση, με αφορμή ξανά το γεγονός της εκτέλεσης και την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα» που είναι το κεντρικό της θέμα: Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια σκηνή λίγο πριν φύγουν από το Χαϊδάρι, όπου ένας μελλοθάνατος —ίσως ο επικεφαλής τους— λέει: «χαλάλι μωρέ τα 25 χρόνια που πάλεψα», ταυτίζοντας τον αγώνα του με την ίδρυση του Σ.Ε.Κ.Ε., για να συνεχίσει λέγοντας ότι «θα έρθουν οι όμορφες μέρες. Θα έρθουνε. Νιώθω καλά. Φεύγω σαν άνθρωπος». Θα ήθελα να σας ρωτήσω: θα δικαιωθεί ποτέ αυτός ο άνθρωπος που πίστεψε τότε κάτι τέτοιο;

Είναι εκατομμύρια οι άνθρωποι που πέθαναν πιστεύοντας σε παρόμοια πράγματα σε όλον τον κόσμο. Δεν ξέρω αν θα δικαιωθούν· αυτό θα φανεί στην πορεία. Σήμερα, που ζούμε σε μια πολύ ζοφερή περίοδο —πολύ πιο ζοφερή απ’ ό,τι θα περιμέναμε πριν από τρία χρόνια—, όπου η ακροδεξιά προωθεί με εντυπωσιακή ταχύτητα τη δική της ατζέντα σε όλον τον πλανήτη, κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι αυτοί οι άνθρωποι πέθαναν μάταια. Όμως δεν μπορούμε ποτέ να προβλέψουμε τι θα φέρει το μέλλον. Κάποτε, μετά την πτώση του Τείχους και των καθεστώτων του Υπαρκτού ή ανύπαρκτου Σοσιαλισμού, κάποιοι είπαν ότι αυτό ήταν «το τέλος της ιστορίας». Και πολύ σύντομα διαψεύστηκαν. Η ιστορία δεν τελειώνει έτσι. Η ιστορία συνεχίζεται, γιατί οι άνθρωποι τη γράφουν. Όσο υπάρχουν ανθρώπινες κοινωνίες, θα υπάρχει και ιστορία.

Ίσως ο αγώνας να φαίνεται πολλές φορές μάταιος, αλλά ποτέ κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς αυτός ο αγώνας και οι ιδέες μπορούν να περάσουν σε επόμενες γενιές και να εμφανιστούν ξανά. Ένα πολύ πετυχημένο πρωτοσέλιδο της «Εποχής» έλεγε «Η μεγάλη επιστροφή», δείχνοντας αυτή τη φωτογραφία. Έχουμε λοιπόν μια μεγάλη επιστροφή τώρα. Δεν ξέρουμε πόσο θα κρατήσει, αλλά αυτό που συνέβη δεν είναι κάτι απλό. Αυτή είναι η γοητεία των ιδεών —και η γοητεία της πολιτικής. Πάντα μας φέρνει απέναντι σε καταστάσεις που δεν τις περιμένουμε. Και αυτό είναι, τελικά, και το όμορφο στη ζωή.

Κύριε Χαραλαμπίδη, σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τον χρόνο σας.

Κι εγώ.

Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως «μνήμη παχυσαρκίας», αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την απώλεια βάρους και τη μακροπρόθεσμη υγεία. Εξηγεί γιατί πολλοί δυσκολεύονται να διατηρήσουν τα κιλά που έχασαν και γιατί ορισμένοι κίνδυνοι υγείας παραμένουν, παρά τη φαινομενική βελτίωση.

Στο επίκεντρο αυτής της ανακάλυψης βρίσκονται τα ανοσοκύτταρα CD4 T. Αυτά τα κύτταρα συμβάλλουν στην άμυνα του οργανισμού απέναντι σε λοιμώξεις και στη διατήρηση της ισορροπίας. Στους ανθρώπους με παχυσαρκία, τα CD4 T υποβάλλονται σε λεπτές γενετικές αλλαγές.

Η μελέτη έδειξε ότι η παχυσαρκία μεταβάλλει αυτά τα κύτταρα μέσω μιας διαδικασίας που λέγεται μεθυλίωση του DNA. Αυτή αλλάζει τη συμπεριφορά ορισμένων γονιδίων χωρίς να τροποποιεί το ίδιο το DNA. Ακόμη και μετά την απώλεια βάρους, αυτές οι αλλαγές παραμένουν για μεγάλο διάστημα.

Η μακρόχρονη επίδραση της παχυσαρκίας στο ανοσοποιητικό

Αυτό σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί σαν το σώμα να βρίσκεται ακόμα υπό πίεση λόγω παχυσαρκίας. Με απλά λόγια, ο οργανισμός «θυμάται» την προηγούμενη κατάσταση.

Τα ευρήματα αυτά συμφωνούν με ευρύτερες επιστημονικές έρευνες, όπως εκείνες του Ινδικού Συμβουλίου Ιατρικών Ερευνών (ICMR) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), που επισημαίνουν πως η παχυσαρκία προκαλεί μακροχρόνια φλεγμονή και ανισορροπία στο ανοσοποιητικό.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα είναι πως η απώλεια βάρους δεν αποκαθιστά άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Η μελέτη υπολογίζει ότι μπορεί να χρειαστούν 5 έως 10 χρόνια σταθερής διατήρησης βάρους για πλήρη ανάκαμψη του οργανισμού.

Δύο βασικές διεργασίες εξηγούν αυτή τη δυσκολία: η αυτοφαγία (αυξημένη ή απορρυθμισμένη στον οργανισμό με παχυσαρκία) και η γήρανση των ανοσοκυττάρων (senescence), όπου τα κύτταρα χάνουν αποτελεσματικότητα και παράγουν φλεγμονώδη σήματα.

Διατροφή, κορεσμένα λιπαρά και ο ρόλος τους

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τον ρόλο συγκεκριμένων διατροφικών συστατικών, ιδιαίτερα των κορεσμένων λιπαρών όπως η παλμιτική. Αυτές οι ουσίες δεν προσθέτουν μόνο θερμίδες αλλά επηρεάζουν τη λειτουργία των κυττάρων.

Τα κορεσμένα λιπαρά μπορούν να τροποποιήσουν τη δομή των κυτταρικών μεμβρανών, να επηρεάσουν τη μεταφορά σημάτων στο εσωτερικό των κυττάρων και να προκαλέσουν αλλαγές που φθάνουν μέχρι τον πυρήνα τους, μεταβάλλοντας τη γονιδιακή δραστηριότητα.

Αυτή η αλληλουχία επηρεάζει τον μεταβολισμό, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και την αποθήκευση λίπους. Η έρευνα εντόπισε σαφείς συνδέσεις μεταξύ των ανοσολογικών αυτών αλλαγών και της αντίστασης στην ινσουλίνη, χαρακτηριστικό του μεταβολικού συνδρόμου.

Επιβεβαιώνεται έτσι αυτό που πολλοί ειδικοί στη διατροφή υποστηρίζουν: η τροφή δεν είναι μόνο καύσιμο, αλλά «πληροφορία» για τον οργανισμό μας.

Η σημασία της πρόληψης και της μακροπρόθεσμης φροντίδας

Τα ευρήματα μετατοπίζουν τη συζήτηση από την απλή απώλεια βάρους στη μακροπρόθεσμη διαχείριση της υγείας. Η παχυσαρκία δεν αφορά μόνο την ποσότητα λίπους, αλλά τις βαθιές αλλαγές στα εσωτερικά συστήματα του σώματος.

Εξηγείται έτσι γιατί η επαναπρόσληψη βάρους είναι συχνή, γιατί χρόνιες ασθένειες επιμένουν ακόμη και μετά την απώλεια κιλών, αλλά και γιατί η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από τις καθυστερημένες παρεμβάσεις.

Υπάρχει όμως και αισιόδοξο μήνυμα. Η στοχευμένη αντιμετώπιση διεργασιών όπως η φλεγμονή ή η κυτταρική γήρανση ίσως επιταχύνει την ανάκαμψη. Ορισμένα φάρμακα ή αλλαγές στον τρόπο ζωής φαίνεται πως βοηθούν προς αυτή την κατεύθυνση, αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Η υγεία ως μακροχρόνια προσπάθεια

Το σώμα δεν ξεχνά εύκολα. Κάθε συνήθεια, κάθε περίοδος ζωής αφήνει αποτύπωμα. Η συγκεκριμένη έρευνα υπενθυμίζει πως η υγεία δεν αφορά γρήγορες λύσεις ή βραχυπρόθεσμους στόχους—αλλά συνέπεια σε βάθος χρόνου.

Η κίνηση, η ισορροπημένη διατροφή και η διατήρηση ενός υγιούς βάρους από νωρίς μπορούν να αποτρέψουν αυτές τις μακροχρόνιες αλλαγές πριν εγκατασταθούν στον οργανισμό.

Κατεβαίνω και ανεβαίνω το στενό του σπιτιού μου. Μου αρκεί να βλέπω τη θάλασσα από το ψηλότερο σημείου του δρόμου αυτή την απερίγραπτη ώρα του πρωινού. Δε θέλω να πάω πουθενά. Αυτή η πόλη με στραγγίζει με το συμβιβασμό και τη μιζέρια της. Τα αιώνια θέματα της φυγής μου διαλύονται από τα ευφάνταστα σκίτσα των πιτσιρικιών στο λασπωμένο καπό του αυτοκινήτου μου. Πέη με ρόδες Λούνα Παρκ. Πάρτε στα χέρια σας την κατάσταση, παιδιά μου. Τα πάντα μπορούν να γίνουν υψηλή τέχνη.

Ο ανώνυμος ήρωας ενός βιβλίου του Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς* παίρνει το τρένο αφήνοντας οριστικά πίσω τη ζωή του στην πόλη, σε μια πορεία απαλλαγής από τον εαυτό του και τους δισταγμούς του. Εμείς εδώ, οι επώνυμοι, όταν θέλουμε να κάνουμε το ίδιο παίρνουμε τα αυτοκίνητά μας. Τα οδηγούμε στη Δροσοπούλου και τη λεωφόρο Ηρακλείου και, αν τα αφήσουμε μόνα τους, ξέρουν το δρόμο για να γυρίσουν σπίτι. Όλες οι διαδρομές μας στην πόλη αποκτούν νόημα και υποβοηθούνται από ένα ανελέητο κυνηγητό. Τρέχουμε ο ένας πίσω από τον άλλον από περιέργεια ή από ανάγκη να ξεφύγουμε από τη ρουτίνα μας. Από ένα σημείο και μετά η περιέργεια μετατρέπεται σε οργισμένη και παράλογη καταδίωξη. Εδώ είμαστε τώρα.

Όλος αυτός ο παραλογισμός, πριν με καταπιεί, με βοηθάει να καταλάβω τι αξίζει και τι όχι. Νιώθω σαν ένας ανώνυμος ήρωας βιβλίου κι εγώ. Ο συγγραφέας με βάζει να νοσταλγώ τα μοναχικά βουνά των παιδικών μου χρόνων. Την καλοκαιρινή φύση με τις μυρωδιές των βοτάνων και τους κελαηδισμούς των πουλιών. Την αύρα των προγόνων μου. Μου καθρεφτίζει το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης που βρίσκεται στην αγάπη και την ομορφιά, αλλά με δείχνει συνεχώς αφηρημένο να το χάνω. Ελπίζω να κρατάει για το τέλος μια ανατροπή και στο επίμετρο να γράφει ένα απόσπασμα από το ποίημα «Ελεγείο όχι θλιμμένο» του Washington Delgado.

Δεν ξέρω τι άλλο να σου γράψω πέρα από κάτι τέτοιο αταξινόμητο. Τα αντικείμενα για τα οποία σου έχω μιλήσει υπάρχουν δίπλα σ’ αυτά που δεν υπάρχουν και για τα οποία δεν έχει ακουστεί ούτε λέξη. Τα βιβλία αλλάζουν θέση κατά προτεραιότητα. Βιβλιοθήκη, τραπεζάκι, κομοδίνο και αντίστροφα. Είναι τόσα πολλά για μια τόσο μικρή ζωή. Ο φωτισμός εξακολουθεί να μην έρχεται σε ισορροπία. Ή θα είναι έντονος ή θα είναι χαμηλός. Όταν θα φύγω, θα τα αφήσω όλα όπως τα είδες την τελευταία φορά. Οι μαγνήτες διάσημων προσωπικοτήτων στο ψυγείο, η fleece πεταμένη στον καναπέ και οι σκληροί μου δίσκοι κλειδωμένοι στο ντουλάπι. Θα πάρω μόνο ό,τι μας κάνει ξεχωριστούς και θα το φέρω σε μια μεγάλη υπερσύγχρονη πόλη. Εκεί θα μπορώ να ζήσω μέχρι την άλλη μου ζωή χωρίς να γίνω άλλη μια αλληγορία που θα διαβάσεις. Εκεί κάθε πρωί που θα ανοίγω το παράθυρο, το τοπίο θα αλλάζει.

*Το βιβλίο έχει τίτλο «Στόμα γεμάτο χώμα»

Στο «πάντα καλοκαίρι» το «αν» και το «άμα» αποκτούν άλλη δυναμική. Οι λέξεις «αγόρι μου» είναι πανελεύθερες, η «σταλιά» μια μελλοντική αργκό, η «ορφάνια» μια μορφή αξιοπρέπειας.

Η Μαρινέλλα, η σπουδαία ερμηνεύτρια που πέθανε χθες, σε ηλικία 88 χρόνων, είναι ένα από τα πρόσωπα που υπάρχουν ως ηχοτοπία στο άθροισμα των καλοκαιριών μας. Τότε που τα ανοιχτά παράθυρα σε σπίτια και αυτοκίνητα σήμαιναν ιστορίες με φινάλε δυναμικό και ελπιδοφόρο.

Αγάπησε βαθιά, κυρίως όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ. Ήταν η αφαιρετική της υπόσχεση στους χιλιάδες που την θαύμασαν. Δημιούργησε νωρίς τον ανεξάρτητο εαυτό της. Έζησε στο έπακρο. Διάλεξε ένα τέλος που την περιείχε, σχεδόν αναδυόμενη.

Σήμερα, δίπλα στη θάλασσα, ακούγαμε ραδιόφωνο. Κάποια στιγμή δυνάμωσα: «Να παίζει το τρανζίστορ τα αμερικάνικα». Αμέσως μεταφέρθηκα στο «πάντα καλοκαίρι». Είδα την καντίνα στην παραλία να σείεται στους ρυθμούς της Μαρινέλλας, σε ένα σέπια, ατέρμονο απόγευμα.

Μαμά, τι είναι τρανζίστορ; Η απορία ενός παιδιού την άνοιξη του 2026.

«Τρέχω» να του δείξω το δικό μας, αυτό που υπήρχε μόνιμα στην αποθήκη των παππούδων μου. Αλλά με σταμάτησε η φωνή με τις παρακάτω λέξεις: «Τραγουδάω εξήντα τόσα χρόνια, αλλά ποτέ δεν ένιωσα ότι έκλεισα τον κύκλο μου και δεν είπα φτάνει. Όταν το αποφασίσω, θα είναι το πιο ήσυχο φευγιό που θα υπάρχει».

Έγινε, σε μεγάλο ποσοστό. Το χειροκρότημα εκείνης της φθινοπωρινής βραδιάς μένει αέναο. Από τη ζωή στο «για πάντα», χωρίς πόνο, χωρίς εξαϋλωση.

Η Κυριακή Παπαδοπούλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 19 Μαΐου 1938, σε μια οικογένεια με ρίζες από την Κωνσταντινούπολη. Από πολύ μικρή έδειξε πως η σκηνή δεν της ήταν ξένη. Η φωνή της ξεχώρισε νωρίς, μέσα από παιδικές ραδιοφωνικές εκπομπές, ενώ πριν καν φτάσει στην εφηβεία είχε ήδη έρθει σε επαφή με το κοινό, συμμετέχοντας σε διαφημιστικές δράσεις της εποχής. Τα χρόνια πέρασαν και η έμφυτη αυτή κλίση άρχισε να παίρνει μορφή. Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, το τραγούδι μπήκε οριστικά στη ζωή της. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε το πρώτο της «σχολείο», με τα νυχτερινά κέντρα της πόλης να γίνονται ο χώρος όπου δοκιμάστηκε, εξελίχθηκε και τελικά ξεχώρισε. Στο «Πανόραμα», στη Νέα Ελβετία, έκανε τα πρώτα της ουσιαστικά βήματα, κερδίζοντας τις εντυπώσεις όχι μόνο με τη φωνή της αλλά και με την παρουσία της.

Εκεί, μια γνωριμία αποδείχθηκε καθοριστική. Ο μουσικός Στέλιος Ζαφειρίου στάθηκε δίπλα της και λειτούργησε ως γέφυρα για το επόμενο μεγάλο βήμα: τη συνάντησή της με τον Στέλιο Καζαντζίδη. Ο σπουδαίος λαϊκός ερμηνευτής διέκρινε από την πρώτη στιγμή το ιδιαίτερο ηχόχρωμα και τη δυναμική της, ανοίγοντας μπροστά της έναν δρόμο που έμελλε να την οδηγήσει στην κορυφή. Κι όμως, πριν ακόμα αρχίσει να γράφεται αυτή η μεγάλη πορεία, υπήρχε μια απόφαση που θα καθόριζε την ταυτότητά της. Η Κυριακή Παπαδοπούλου έπρεπε να αποκτήσει ένα όνομα που να ταιριάζει στη σκηνή, ένα όνομα που να «μένει». Έτσι, το 1956, μέσα από τη συνεργασία της με τον τραγουδιστή Τόλης Χάρμας, γεννήθηκε το «Μαρινέλλα». Ο ίδιος, εμπνευσμένος από τραγούδι του, της πρότεινε το όνομα που έμελλε να γίνει συνώνυμο μιας ολόκληρης καλλιτεχνικής εποχής.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η Κυριακή πέρασε στο παρασκήνιο και η Μαρινέλλα βγήκε στο φως. Ένα όνομα που δεν ήταν απλώς μια επιλογή, αλλά μια νέα ταυτότητα, αυτή που θα συνόδευε μια από τις πιο σπουδαίες διαδρομές στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού.

Πηγή: Bovary

Με καταγωγή από τη Μάνη και έντονες εικόνες από τα παιδικά της χρόνια στην αγορά της Καλαμάτας, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον γεμάτο αρώματα, αγνά προϊόντα και ανθρώπους που αντιμετώπιζαν το φαγητό με σεβασμό. Από εκεί κράτησε μια βασική αρχή: στο τραπέζι δεν προσφέρεται μόνο τροφή, αλλά και πολιτισμός.

Αν και οι σπουδές της ξεκίνησαν στον χώρο της διερμηνείας και της μετάφρασης —με υψηλό επίπεδο κατάρτισης και γνώση πέντε γλωσσών—, η πραγματική της έκφραση βρέθηκε τελικά στη γαστρονομία. Ακολούθησε σπουδές μαγειρικής και εξελίχθηκε σε εκπαιδεύτρια, μεταδίδοντας όχι μόνο τεχνικές, αλλά και μια ολόκληρη φιλοσοφία σε νέους επαγγελματίες.

Η διεθνής της δραστηριότητα είναι έντονη, χωρίς όμως να χάνει ποτέ τον προσανατολισμό της. Στη Σικελία, αντί για μια μόνιμη θέση executive chef, επιλέγει να δημιουργεί εποχικά γαστρονομικά events, μέσα από τα οποία αναδεικνύει προϊόντα της Μεσσηνίας και συνθέτει μενού εμπνευσμένα από τον τόπο της, συνοδευμένα από ελληνικά κρασιά και αποστάγματα. «Κουβαλώ πάντα την Ελλάδα μέσα μου, με τη Μεσσηνία στο επίκεντρο», επισημαίνει.

Έχει παρουσιάσει την ελληνική γαστρονομία σε χώρες, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, ενώ στην Πάρμα απέσπασε το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό συνδυασμού φαγητού και κρασιού, μαζί με τη σεφ Ελένη Λάγγη από τη Λακωνία. Παράλληλα, έχει μαγειρέψει για τους σεφ του Λευκού Οίκου και έχει συμμετάσχει σε παρουσιάσεις στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.

Η φιλοσοφία της είναι σαφής: η γαστρονομία λειτουργεί ως γέφυρα που ενώνει ανθρώπους και πολιτισμούς. Δεν αποτελεί ούτε επιφανειακή εικόνα ούτε μέσο εντυπωσιασμού. «Η γη, η γαστρονομία και ο πολιτισμός δεν είναι παιχνίδι», τονίζει. Για τη Γεωργία Κουτσούκου, το ουσιαστικό είναι η επιστροφή στην αυθεντικότητα, η σύνδεση με τις ρίζες και η αναζήτηση της ουσίας — γιατί μόνο τότε η γεύση αποκτά αληθινό νόημα.

Με πληροφορίες από Kalamata Times

Νομίζω ότι αυτή ήταν η Μελίνα Μερκούρη. Γεννημένη για να διανύσει τη γη, με ένα κόκκινο φόρεμα, στο ύψος ενός κόσμου που συμμετέχει στην ιστορία και στον ήχο της σύγκρουσης.

Ζώντας συναρπαστικά και το ωραίο και το δύσκολο, έγινε πολύ γρήγορα η καινούρια όψη της ελευθερίας. Μιας ελευθερίας που μπορούσε να διεκδικήσει ακόμη και με το γέλιο της. Το δυνατό και διαπεραστικό γέλιο.

32 χρόνια από τον θάνατό της (6 Μαρτίου 1994) και 105 από τη γέννησή της (18 Οκτωβρίου 1920), η ύπαρξή της είναι ένας διαρκής αέρας.

Στην οδό Τσακάλωφ, στο πρώτο κλάμα. Στα φωτισμένα, ζεστά μάρμαρα. Στην Επίδαυρο. Στα νερά του Πειραιά. Το αμάνικο μπλουζάκι της Ντένης Βαχλιώτη σαν μικρή σημαία.

Στον χορό. Στη σύμπνοια. «Σαμιώτισσα, πότε θα πας στη Σάμο». Ο «Δικαστής». Και στο σύμπαν του Χατζιδάκι.

Σε ένα υπέροχο ιδίωμα για δικαιοσύνη και αυθυπαρξία.

Η «Στέλλα» ανεβαίνει τη Βασιλίσσης Σοφίας. Περνάει τα ανθοπωλεία. Κοιτάζει δεξιά. Συνεχίζει. Με αγέραστο περπάτημα. Μοιράζεται το θάρρος της.

Και αυτές τις μέρες, βρίσκεται μέσα στο πλήθος. Ξεχωρίζει (και) από το κόκκινο φόρεμα. Και από τα υψωμένα χέρια.

Και είμαστε ακόμη στα μισά του δρόμου.

Στα 96 του, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα ερχόταν η στιγμή που θα μπορούσε να «βάλει πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που θεωρείται από τα χειρότερα εγκλήματα της ναζιστικής κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με πολυβόλα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, λίγα μόλις μέτρα από το διαμέρισμά του, σκοτώθηκαν ως αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού στρατηγού από αντάρτες λίγες μέρες νωρίτερα.

Ο Βαγγέλης Σακκάτος ήταν παιδί κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής στην Αθήνα, από το 1941 έως το 1944. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν τους άνδρες να βαδίζουν προς το σκοπευτήριο, με το κεφάλι ψηλά και βλέμμα αποφασισμένο προς την κάμερα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, οδηγήθηκαν στον θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια σε μια ύστατη πράξη αντίστασης.

«Αυτό ακούμε πάντα», λέει ο Σακκάτος, που για χρόνια διεκδικούσε μαζί με άλλους αριστερούς την ανέγερση μνημείου στη μνήμη τους. «Και τώρα βλέπουμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας».

Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, όταν οι φωτογραφίες αναρτήθηκαν στο eBay από τον Tim de Craene, Βέλγο συλλέκτη που ειδικεύεται σε αναμνηστικά του Τρίτου Ράιχ, δεν ήταν γνωστό αν υπήρχαν τέτοιες εικόνες.

Η αποκάλυψη των ιστορικών φωτογραφιών

Ένα μνημείο στη μνήμη των νεκρών υπάρχει σήμερα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ελλείψει φωτογραφικών τεκμηρίων, οι μαρτυρίες για τις τελευταίες στιγμές των κομμουνιστών βασίζονταν στα χειρόγραφα σημειώματα που είχαν πετάξει μέσα από τα φορτηγά καθώς μεταφέρονταν στον θάνατο από το Μπλοκ 15, το διαβόητο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι όπου κρατούνταν πολιτικοί κρατούμενοι.

Την Παρασκευή, ύστερα από έντονες αντιδράσεις για την εμφάνιση των φωτογραφιών, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία με τον De Craene για την αγορά των φωτογραφιών και εκείνος τις απέσυρε από την πώληση. Τα ντοκουμέντα, που πιστεύεται ότι τραβήχτηκαν από τον Hermann Heuer, αξιωματικό της Βέρμαχτ, χαρακτηρίστηκαν ως «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας».

Οι φωτογραφίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου απαθανατίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 Ελλήνων πριν εκτελεστούν από ναζιστικό απόσπασμα.

Η διαχρονική επίδραση στη συλλογική μνήμη

Ελάχιστα γεγονότα στην συλλογική μνήμη ενός έθνους που υπέστη πάνω από τρία χρόνια γερμανικής κατοχής έχουν τόσο μεγάλη βαρύτητα. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς – αποκορύφωμα της κομμουνιστικής αντιστασιακής δράσης – ενέπνευσαν κορυφαίους Έλληνες καλλιτέχνες: ποιητές, τραγουδοποιούς, ζωγράφους και σκηνοθέτες έχουν αντλήσει έμπνευση από αυτό το συγκλονιστικό επεισόδιο.

«Άλλο να ακούς για το θάρρος τους και άλλο να το βλέπεις», λέει ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του ΚΚΕ που ξεναγεί επισκέπτες στο σκοπευτήριο και το μουσείο εθνικής αντίστασης στην Καισαριανή. «Τώρα ξέρουμε πως στάθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με υπερηφάνεια, αλλά σηκώνοντας τη γροθιά τους. Την προηγούμενη νύχτα είχαν φροντίσει να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβήθηκαν ό,τι επρόκειτο να συμβεί – το θεώρησαν τιμή».

Οι εκτελέσεις έγιναν λίγους μήνες πριν οι ηττημένες δυνάμεις του Χίτλερ αρχίσουν να αποχωρούν από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1944, πάνω από τρία χρόνια μετά την είσοδο της Βέρμαχτ στην Αθήνα και τέσσερα μετά τη γενική εισβολή του Μουσολίνι από την Αλβανία.

Ο Heuer, που υπηρετούσε στη χώρα από το 1943, πιθανότατα ανήκε σε μονάδα του υπουργείου διαφώτισης και προπαγάνδας του Γκέμπελς με αποστολή την καταγραφή της καθημερινότητας στις κατεχόμενες περιοχές. «Οι εικόνες μάς επιτρέπουν να δούμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και μέσα από τα μάτια του κατακτητή», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό Nature*, αποκαλύπτουν έναν αναπάντεχο σύμμαχο σε αυτή τη διαδικασία: την αναπνοή μας.

Η επιστήμη πίσω από τον ύπνο, την αναπνοή και τη μνήμη

Παλαιότερες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι ο ύπνος επηρεάζει άμεσα τη μνήμη μέσω των «βραδέων ταλαντώσεων» και των «αδράκτων» (spindles) – συγκεκριμένων προτύπων εγκεφαλικής δραστηριότητας που ευνοούν τη διατήρηση των αναμνήσεων. Αυτά τα φαινόμενα εμφανίζονται κυρίως κατά το στάδιο 2 του ύπνου (ελαφρύς ύπνος), το οποίο καταλαμβάνει περίπου το 50% της συνολικής διάρκειας της νυχτερινής μας ανάπαυσης.

Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές επιδίωξαν να κατανοήσουν πώς αυτοί οι ρυθμοί συνδέονται με τη φυσιολογία του σώματος. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απομνημονεύσουν 120 συνδυασμούς εικόνων και λέξεων πριν από έναν δίωρο μεσημεριανό ύπνο σε εργαστήριο. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, η εγκεφαλική δραστηριότητα και ο ρυθμός αναπνοής τους παρακολουθούνταν στενά.

Η αναπνοή ως «μαέστρος» της μνήμης

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: διαπιστώθηκε μια ισχυρή σύνδεση μεταξύ της αναπνοής και της επανενεργοποίησης των αναμνήσεων. Συγκεκριμένα, οι βραδείες ταλαντώσεις και οι άδρακτοι παρουσίαζαν αυξημένη δραστηριότητα κατά την κορύφωση της εισπνοής.

Αυτό υποδηλώνει ότι η ποιότητα της αναπνοής καθορίζει την αποτελεσματικότητα της μνήμης:

• Η σωστή αναπνοή δρα ενισχυτικά στη σταθεροποίηση των πληροφοριών.
• Η διαταραγμένη ή ανθυγιεινή αναπνοή μπορεί να εμποδίσει τη γνωστική λειτουργία.
• Αυτή η ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη δημόσια υγεία και την τρίτη ηλικία. Καθώς μεγαλώνουμε, οι αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο γίνονται συχνότερες, γεγονός που, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, εξηγεί εν μέρει τη μείωση της μνημονικής ακρίβειας στους ηλικιωμένους.

Πώς να βελτιώσετε την ποιότητα της αναπνοής σας τη νύχτα

Όπως εξηγεί ο Dr. Thomas Schreiner, συν-συγγραφέας της μελέτης: «Η αναπνοή μας επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι αναμνήσεις σταθεροποιούνται. Είναι ο ρυθμός που καθοδηγεί τα εγκεφαλικά πρότυπα».

Για να διασφαλίσετε ότι η αναπνοή σας λειτουργεί υπέρ της μνήμης σας, ακολουθήστε αυτές τις πρακτικές συμβουλές:

• Ιδανική θερμοκρασία: Διατηρήστε το υπνοδωμάτιο στους 18-19°C.
• Ενίσχυση ρινικής αναπνοής: Δοκιμάστε ειδικές ταινίες μύτης για να διευκολύνετε τη ροή του αέρα και να αποφύγετε τη στοματική αναπνοή.
• Καθαρή ατμόσφαιρα: Κρατήστε τον χώρο ελεύθερο από αλλεργιογόνα και σκόνη.
• Σωστή στάση ύπνου: Προτιμήστε να κοιμάστε στο πλάι ή με ελαφρώς ανασηκωμένο το κεφάλι για να προλάβετε το ροχαλητό.
• Προσοχή στη διατροφή: Αποφύγετε το αλκοόλ και τα βαριά γεύματα αργά το βράδυ.
• Εξειδικευμένα συμπληρώματα: Εξετάστε τη χρήση σκευασμάτων που υποστηρίζουν την ποιότητα του ύπνου, πάντα με επιστημονική καθοδήγηση.

Ανεξάρτητα από την ηλικία μας, ο ποιοτικός ύπνος είναι απαραίτητος για να αισθανόμαστε στα καλύτερά μας και να διατηρούμε τις αναμνήσεις μας ζωντανές. Η διασφάλιση μιας άνετης, βαθιάς και ανεμπόδιστης αναπνοής κατά τη διάρκεια της νύχτας δεν είναι απλώς θέμα ξεκούρασης, αλλά μια επένδυση στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου μας.