Υποθέσεις που φέρνουν πονοκέφαλο. Όμως, εκείνο που μού έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν η υπόθεση ενός πλανήτη πανομοιότυπου με τη Γη, αλλά με τη διπλάσια ηλικία. Εδώ είμαστε. Η πιο εξελιγμένη μορφή ζωής εκεί είχε δημιουργήσει αποικίες σε κοντινούς πλανήτες και δορυφόρους αφού είχε εξαντλήσει– καλή ώρα – τους πόρους του δικού της. Η τεχνολογία είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε είχε δημιουργήσει τεχνητά περιβάλλοντα, μέσα στα οποία μπορούσαν να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται όλοι οι οργανισμοί.

Το πιο απίστευτο; Το επίπεδο της φυσικής νοημοσύνης των κυρίαρχων όντων ήταν τόσο υψηλό, που δε χρειαζόταν καν σώμα για να φιλοξενηθεί. Εγκέφαλοι σε γυάλες και τα ρομπότ να κάνουν τις δουλειές! Αδιανόητο. Άραγε αυτά τα πλάσματα θα ήταν σε θέση να καταργήσουν την εκμετάλλευση του ενός από το άλλο ή θα έκαναν ακόμα σαχλαμάρες τρώγοντας ωμό αλεύρι στο TikTok;

Πίσω στα δικά μας τώρα. Οι άνθρωποι το 2025 έχουν συχνά την ψευδαίσθηση ότι η εκδοχή του κόσμου που βιώνουν είναι η μοναδική. Ζουν σα να μην ξέρουν ότι θα πεθάνουν. Δεν είναι φτιαγμένοι για να αντιμετωπίζουν τα ασαφή όρια της πραγματικότητας. Πολλές φορές, δεν αντέχουν τον πόνο και την απώλεια. Κλείνονται στη φούσκα της αυτοπροστασίας τους και δε βλέπουν πέρα από τη μύτη τους. Περιμένουν άσκοπα τη σωστή στιγμή, που θα τα φέρει όλα στη θέση τους, ενώ ο χρόνος γλιστράει ανάμεσά τους. Είναι νωρίς ακόμα για την εξέλιξή τους κι αργά για τη μικρή ζωή τους. Τα αυτονόητα θα τα λύσουν οι άλλοι στο μέλλον, αυτοί οι πανέξυπνοι που θα έχουν τα μυαλά τους σε γυάλα. Θα έχουν συνειδητοποιήσει τα πάντα, αλλά δε θα έχουν σώμα να τα αισθανθούν. Ειρωνεία.

Δεν ξέρω πώς θα είναι τα πράγματα, όταν δε θα υπάρχω εδώ. Θέλω να φαντάζομαι ότι θα είναι πιο εύκολα. Ότι ο φόβος και η αδικία θα λυγίσουν. Ότι το σκοτάδι δε θα βρίσκει χώρο να απλωθεί. Ότι οι τάξεις θα διαλυθούν. Ότι τα σύμβολα δε θα έχουν καμία αξία. Ότι οι σφαίρες δε θα βρίσκουν τον στόχο. Ότι οι αλυσίδες θα κοπούν. Και οι άνθρωποι – όπως και να είναι –θα στέκονται δίπλα, δίπλα και θα σκέφτονται για εμάς τους παλιούς– κι ας ήμασταν λίγοι και μικροί – ότι κάποτε κι εμείς προσπαθήσαμε.

Θα ήθελα να μάθω ποια ιδιοφυία του human resources σκέφτηκε να ρωτήσει κάτι τέτοιο και ποια απάντηση θα τον/την ικανοποιούσε. Στην αρχή, θεωρούσα ότι η «κλισεδιά» που θα πω θα καθορίσει την πρόσληψη, παρά η επάρκεια σε τεχνικά και γνωστικά στοιχεία, που απαιτούσε η θέση. Από ένα σημείο και μετά, κατάλαβα ότι δεν παίζει τόσο σημαντικό ρόλο (τουλάχιστον για μένα) και όταν προετοιμαζόμουν για μία συνέντευξη, σκεφτόμουν όλες τις πιθανές απαντήσεις για τη μελλοντική ζωή μου, που θα έκαναν και τον τελευταίο γιάπη της δεκάρας να νιώσει άβολα.

Αφού δεν έχω βρει την απάντηση για τον εαυτό μου, πώς θα τη δώσω σε κάποιον/α που κάθεται απέναντί μου, σ’ ένα παγωμένο γραφείο και φοράει ένα ψεύτικο χαμόγελο; Έτσι προετοίμαζα απαντήσεις του τύπου: «Να δουλεύω απερίσπαστος για την εταιρεία σας, με πίστη και αυταπάρνηση» ή «να γίνω καλλιεργητής καπνού στην Ποταμούλα Αιτωλοακαρνανίας» και η αγαπημένη μου «απ’ αύριο σκέψου πού θα ‘σαι πού θα ‘μαι τι κι άντρας που είμαι, φοβάμαι, φοβάμαι».

Τελικά δεν χρειάστηκε ποτέ να μπει μπροστά αυτό το κομμάτι της φαντασίας μου, αφού η συγκεκριμένη ερώτηση δεν έπεσε ξανά στο τραπέζι. Τύχη βουνό είχαν και δεν πλήρωσαν την αλαζονεία τους απέναντι στη μοίρα. Ωστόσο, ρίχνοντας κάτω το στρες και τον φόβο, αντιλήφθηκα ότι η αβεβαιότητα για το μέλλον μού προκαλεί μια φυσική ανησυχία, που δυσκολεύει την ισορροπία ανάμεσα στην επιθυμία να πάνε όλα καλά και τη βαθιά ριζωμένη γνώση ότι «είναι θάλασσα ο πόνος και οι χαρές νησιά», που λέει και ο μπαμπάς μας, ο Θανάσης. Άλλο πώς θέλω να είμαι σε πέντε χρόνια και άλλο πώς θα είμαι στ’ αλήθεια. Είναι σαν την παροιμία με το Θεό, τον άνθρωπο, τα σχέδια και το γέλιο, που δυσκολεύτηκε να βάλει σε σειρά γόνος γνωστής οικογένειας και πρώην ισχυρός άνδρας της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Από την αρχαιότητα έως σήμερα, ο φόβος για το μέλλον περνάει από χέρι σε χέρι. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν (και χρησιμοποιούν) τη μαντεία για να κατανοήσουν το άγνωστο. Οι πρόγονοί μας, όταν δεν είχαν να κάνουν κάτι, κοιτούσαν τον ουρανό προσπαθώντας να βγάλουν κάποιο νόημα και να το συσχετίσουν με τις ζωές τους. Την ίδια ώρα που ένας Βαβυλώνιος ένωνε τελίτσες στον ουρανό και σχηματιζόταν ένα αφαιρετικό λιοντάρι, ένας Κινέζος έβλεπε στην ίδια μεριά, μια τίγρη ή μια άλλη απροσδιόριστη δυναμική φιγούρα. Ούτε σ’ αυτό δεν καταφέραμε να συντονιστούμε. Τουλάχιστον, αυτοί έχουν το ελαφρυντικό ότι δεν είχαν ίντερνετ, διαστημική υπηρεσία και τεχνητή νοημοσύνη.

Σήμερα, με την ιλιγγιώδη άνοδο της τεχνολογίας και της επιστήμης, δεν έχουμε κανένα ελαφρυντικό να πιστεύουμε ότι η είσοδος του Πλούτωνα στον Υδροχόο θα επηρεάσει τις σχέσεις μας και τις συνεργασίες μας για τα επόμενα 20 χρόνια. Υπάρχουν «σοβαρά» ΜΜΕ, που φιλοξενούν στήλες και εκπομπές αφιερωμένες στα ζώδια, εκμεταλλευόμενα την ανθρώπινη τάση απόκτησης ενός μηχανισμού ελέγχου απέναντι στο άγνωστο και την ανάγκη για συναισθηματική υποστήριξη ή ανακούφιση.

«Ναι, είμαι απ’ αυτές. Θέλω ν’ ακούω ότι η ζωή μου θα καλυτερέψει ακόμα κι αν δεν υπάρχει κανένα στοιχείο υπέρ αυτού του ισχυρισμού», μου είπε πρόσφατα μια φίλη. Ήξερα ότι θα με στραβοκοιτάξει, αλλά επέλεξα να απαντήσω με Βλαδίμηρο Μαγιακόφκι από το ποίημα «ξελασπώστε το μέλλον»: «Σε νιώθω, αλλά το μέλλον δε θα ‘ρθει από μονάχο του, έτσι νέτο σκέτο, αν δεν πάρουμε μέτρα κι εμείς». Δε με στραβοκοίταξε μόνο, μ’ έβρισε!

Όσο κλισέ και να ακούγεται, για να βάλω το χεράκι μου στο μέλλον, δεν έχω άλλη επιλογή από το να ζω και να παλεύω για το σήμερα. Αύριο, μπορεί να μην υπάρχω κι ας νομίζω ότι αυτό το έργο θα κρατήσει για πάντα. Τουλάχιστον, ζω μέσα από την ομορφιά της προσπάθειας και των ονείρων μου με την ελπίδα ότι φεύγοντας θ’ αφήσω κάτι. Όσο ατελής πάντως και να είμαι, γνωρίζω πολύ καλά ότι όση δύναμη κι επιρροή ασκεί στις σχέσεις μου και στη συμπεριφορά μου η σελήνη, άλλη τόση ασκεί και το όρος Πεντέλη.

Σωματικά, οι οικόσιτες γάτες διαφέρουν σχετικά λίγο από τους άγριους συγγενείς τους. Οι περισσότερες ράτσες γατών είναι μικρότερες από 200 ετών και είναι αρκετά ομοιόμορφες σε μέγεθος και σχήμα. Όλα αυτά βοηθούν να υπογραμμιστεί πόσο πρόσφατα έγινε η εξημέρωση της γάτας.

Εκτροφή

Μόλις πρόσφατα εμφανίστηκαν ράτσες όπως τα Ragdolls και τα Birmans, καθώς και ο σγουρομάλλης Cornish Rex και η άτριχη σφίγγα. Άλλες ράτσες όπως οι γάτες Περσίας είναι αρχαιότερες (η προέλευσή τους μπορεί να εντοπιστεί στη Μέση Ανατολή το 1600), αλλά εξακολουθούν να είναι σχετικά νεαρές σε σύγκριση με πολλές ράτσες σκύλων. Και παρόλο που ορισμένες ράτσες σκύλων έχουν σημαντικές διαφορές στα ένστικτα και την προσωπικότητα, οι περισσότερες ράτσες γατών διαφέρουν κυρίως στην εμφάνιση, όχι ιδιαίτερα στην ιδιοσυγκρασία ή το μέγεθος.

Οι εκτροφείς γατών εξακολουθούν να δημιουργούν ενεργά νέες ποικιλίες, συμπεριλαμβανομένων υβριδίων οικόσιτων/αγριόγατων. Η Βεγγάλη ήταν αρχικά μια ασιατική λεοπάρδαλη γάτα που διασταυρώθηκε με μια οικιακή γάτα. Η Σαβάνα είναι μια διασταύρωση μιας Αφρικανής σερβάλ και μιας οικόσιτης γάτας. Μερικοί πιστεύουν ότι και οι δύο ράτσες είναι αμφιλεγόμενες λόγω της άγριας καταγωγής τους.

Γάτες του μέλλοντος

Στην Ευρώπη πριν από περισσότερα από 1.000 χρόνια, οι γάτες χρησιμοποιήθηκαν τόσο ως έλεγχος παρασίτων όσο και ως πηγή γούνας. Όταν μια ομάδα Σκανδιναβών αρχαιολόγων συνέκρινε το μέγεθος των δερμάτων γάτας από την εποχή των Βίκινγκς με τα σώματα των σύγχρονων γατών, διαπίστωσαν ότι οι γάτες του 21ου αιώνα ήταν 16% μεγαλύτερες.

Αυτό που έκανε αυτά τα αποτελέσματα τόσο ασυνήθιστα είναι ότι η εξημέρωση συνήθως συρρικνώνει ένα ζώο. Τα σκυλιά είναι ένα τέταρτο μικρότερα από τους λύκους. Τα ζώα κτηνοτροφίας, όπως τα βοοειδή, τα πρόβατα και οι κατσίκες, είναι επίσης μικρότερα από τα άγρια ​​αντίστοιχά τους.

Και δεν είναι μόνο οι κροκέτες με μεγάλη πυκνότητα ενέργειας που έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερες γάτες. Οι επιστήμονες έχουν επίσης τεκμηριώσει μεγαλύτερα μεγέθη σώματος σε ελεύθερη περιαγωγή και άγριες γάτες στο Αυστραλιανό δάσος (Australian bush). Αν και αυτές οι γάτες μπορεί να κλέψουν υπολείμματα ανθρώπινης τροφής, δεν τρέφονται όλες τακτικά από τους ανθρώπους. Φυσικά, οι γάτες δεν θα φτάσουν μαγικά στο μέγεθος του Γκοτζίλα παρά θα αποκτήσουν ξαφνικά αντίχειρες.

Μεγάλες και φιλικές

Μια πιθανότητα είναι ότι οι γάτες του μέλλοντος θα είναι μεγαλύτερες από τα σημερινά αιλουροειδή. Η συνεχής επαφή με τον άνθρωπο μπορεί επίσης να βοηθήσει τις γάτες να γίνουν πιο φιλικές. Από τη φύση τους, οι γάτες τείνουν να είναι πιο μοναχικές και αδιάφορες από τους σκύλους, οι οποίοι έχουν μακρά εξελικτική ιστορία ως αγέλη παρά ως μοναχικοί κυνηγοί. Η συνεχής επαφή με τους ανθρώπους μπορεί να βοήθησε να δοθεί στις πιο φιλικές γάτες ένα πλεονέκτημα επιβίωσης, καθιστώντας τες να μεταδώσουν πιο κοινωνικά γονίδια στους απογόνους τους.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να βοήθησε στη δημιουργία ενός πιο χαλαρού κατοικίδιου – χωρίς να καταστρέψει ένα από τα πιο αξιαγάπητα μέρη της ζωής με μια γάτα: ότι όταν το γατάκι σας αγκαλιάζει, ξέρετε ότι είναι πραγματική αγκαλιά.

Όταν οι επιστήμονες συνέκριναν τις κοινωνικές συμπεριφορές και τις προσωπικότητες των κατοικίδιων γατών με τις λεοπαρδάλεις, τις λεοπαρδάλεις του χιονιού, τα αφρικανικά λιοντάρια και τις σκωτσέζικες αγριόγατες, διαπίστωσαν ότι οι οικιακές γάτες δεν ήταν ακριβώς κατάλληλες για ομαδική ζωή. Έτειναν να είναι κυριαρχικές, νευρωτικές και παρορμητικές – όχι ακριβώς τα χαρακτηριστικά που θέλετε σε έναν φίλο.

Ωστόσο, οι προσωπικότητες των σπιτικών γατών έμοιαζαν περισσότερο με αυτές του πιο κοινωνικού αφρικανικού λιονταριού, το οποίο έχει βρει έναν τρόπο να ζει σε ομάδες. Αυτό υποδηλώνει ότι οι γάτες έχουν την πρώτη ύλη για να προσαρμοστούν σε ένα πιο κοινωνικό μέλλον. Και παρόλο που οι μεγάλες αποικίες γατών μπορεί να μην είναι ίδιες με τα λιοντάρια, τα λιοντάρια δείχνουν ότι οι γάτες μπορούν να ζουν δίπλα-δίπλα όταν οι περιστάσεις είναι κατάλληλες.

Καθώς οι άνθρωποι ξοδεύουν περισσότερο χρόνο μαθαίνοντας για την ψυχολογία και τη συμπεριφορά της γάτας, αυτή η προσπάθεια δημιουργεί μια ευκαιρία να βελτιώσουμε τη σχέση μας. Καταλαβαίνοντας τι κάνει τις γάτες – τι τις παρακινεί, τι τις κάνει ευτυχισμένες, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να ανεχθούν – μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι γάτες μας έχουν την καλύτερη δυνατή ζωή.

Πηγή: National Geographic

Την παραπάνω απάντηση μου έδωσε – μεταξύ άλλων – μια τεχνητή νοημοσύνη (chatGPT), όταν ρώτησα αν υπάρχει η πιθανότητα τα ρομπότ στο μέλλον να εξαφανίσουν τον άνθρωπο. Μια απάντηση, σε διπλωματικό τόνο, που αφήνει κι ένα παραθυράκι του στυλ «χρειάζεται να προσέχεις κιόλας», θα μπορούσε να πει κάποιος/α.  Όμως αν σκεφτούμε ψύχραιμα και σε βάθος, θα καταλήξουμε στο «είναι απίθανη και επιστημονικά ανεπιβεβαίωτη».

Όσα χρόνια περπατάει το είδος μας πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη, δίνει ένα διαρκή αγώνα επίλυσης προβλημάτων. Μέσα σε χιλιάδες  χρόνια εξέλιξης, καταφέραμε όχι μόνο να επιβιώνουμε μέρα με τη μέρα, αλλά να δημιουργούμε τεχνολογικά θαύματα, που δε χωράνε καλά καλά στο ανθρώπινο μυαλό. Σκέφτομαι, πολλές φορές, αν υπήρχε μια χρονομηχανή να μεταφέρει έναν κάτοικο της Αθήνας το 1821 στην Αθήνα του 2024, ποια θα ήταν η αντίδρασή του; Ποιο θα ήταν αυτό που θα του προκαλούσε τη μεγαλύτερη εντύπωση; Σίγουρα, θα βίωνε μια σοκαριστική κατάσταση, όπως αντίστοιχα θα βιώναμε εμείς αν μπαίναμε στην ίδια χρονομηχανή και ταξιδεύαμε 200 χρόνια στο μέλλον.

Με λίγα λόγια, η πρόοδος της τεχνολογίας είναι εκθετικά ταχύτατη σε βαθμό που είναι δύσκολο να φανταστείς την εξέλιξή της. Αυτό το ζήτημα δημιουργεί έναν αντανακλαστικό φόβο, ο οποίος συνοψίζεται στον προβληματισμό για τη θέση και το ρόλο του ανθρώπου στα νέα δεδομένα που φέρνει μαζί της αυτή η εξέλιξη. Ένας εργάτης, που μερικά χρόνια πριν η δουλειά του ήταν να βάζει καπάκια σε οδοντόκρεμες, ανησυχούσε ότι με τη βιομηχανική επανάσταση θα έχανε τη δουλειά του. Όμως η αλλαγή στο μοντέλο της σχέσης του ανθρώπου με την εργασία, που διέρχεται μέσα από την ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν μπορεί παρά να είναι προς όφελος όλων μας. Ποιος θέλει να περάσει όλο του τον εργασιακό βίο βάζοντας καπάκια σε οδοντόκρεμες;  Ή ποιος θέλει να οργώνει το χωράφι του με το αλέτρι τη στιγμή που υπάρχει το τρακτέρ; Το στοιχείο που κάνει τη διαφορά και απαλλάσσει το άτομο από το φόβο και το βαρετό/κουραστικό εργασιακό εξαναγκασμό είναι – είτε το θέλουμε είτε όχι – κοινωνικό και πολιτικό.  Είναι η στόχευση που λέει ότι ο πλούτος που παράγεται από τις μηχανές (και όχι μόνο) ανήκει σε όλους μας. Είναι η ασφάλεια που νιώθεις, όταν έχεις πρόσβαση σε κάθε κοινωνικό αγαθό. Είναι το γεγονός που συμβαίνει, όταν μοιράζεσαι την όποια ευημερία.

Συνοψίζοντας, κανένα ρομπότ δε θα μας σκοτώσει για να κατακτήσει τον κόσμο και καμία μηχανή δεν θα μας πάρει τη δουλειά. Το πρώτο δε θα γίνει ποτέ γιατί λείπει το κίνητρο. Το δεύτερο γιατί τοποθετημένο σε ανάλογο πλαίσιο μας απελευθερώνει και μας ωθεί ν’ ασχοληθούμε με κάτι άλλο. Το σίγουρο είναι ότι έχουμε όλα τα εργαλεία για να ζήσουμε όπως μας αξίζει, στο ύψος των ονείρων μας, στο ύψος των ανθρώπων.