Τα smoothies θεωρούνται ένας από τους πιο εύκολους τρόπους για να αυξήσουμε την κατανάλωση φρούτων μέσα στη μέρα. Ρίχνουμε μια μπανάνα, λίγα berries, χτυπάμε τα υλικά στο blender και έχουμε ένα ρόφημα που μοιάζει ιδανικά υγιεινό. Ωστόσο, αυτή η νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια – Davis στις ΗΠΑ έρχεται να δείξει ότι αυτός ο ιδιαίτερα δημοφιλής συνδυασμός ίσως έχει ένα απρόσμενο μειονέκτημα.

Το θέμα δεν είναι ότι οι μπανάνες είναι ανθυγιεινές. Το πρόβλημα φαίνεται να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν ορισμένα συστατικά μεταξύ τους όταν αναμειγνύονται. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food & Function της Royal Society of Chemistry, φρούτα με υψηλά επίπεδα ενός ενζύμου που ονομάζεται πολυφαινολοξειδάση ή PPO μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ποσότητα φλαβανολών που απορροφά ο οργανισμός από ένα smoothie.

Οι φλαβανόλες είναι φυσικές φυτικές ενώσεις που έχουν συνδεθεί με καλύτερη καρδιαγγειακή λειτουργία και ενίσχυση της γνωστικής υγείας. Βρίσκονται σε τρόφιμα, όπως τα μήλα, τα αχλάδια, τα blueberries, τα βατόμουρα, τα σταφύλια, το κακάο και πολλά ακόμη συστατικά που χρησιμοποιούνται συχνά σε smoothies.

Το ένζυμο που κάνει τα φρούτα να σκουραίνουν

«Θέλαμε να κατανοήσουμε, σε ένα πολύ πρακτικό επίπεδο, πώς μια τόσο συνηθισμένη διατροφική επιλογή, όπως ένα smoothie με βάση τη μπανάνα, μπορεί να επηρεάζει τη διαθεσιμότητα των φλαβανολών για απορρόφηση από τον οργανισμό», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Javier Ottaviani, διευθυντής του Core Laboratory της Mars Edge και συνεργαζόμενος ερευνητής στο Τμήμα Διατροφής του UC Davis.

Όλοι έχουμε δει την πολυφαινολοξειδάση σε δράση. Όταν κόβουμε ένα μήλο ή ξεφλουδίζουμε μια μπανάνα, το φρούτο αρχίζει να σκουραίνει λόγω αυτής ακριβώς της ενζυμικής αντίδρασης. Οι ερευνητές θέλησαν να διαπιστώσουν αν η ίδια διαδικασία μπορεί να επηρεάζει και τα θρεπτικά συστατικά που περιμένουμε να πάρουμε από ένα smoothie. Για να το εξετάσουν, χρησιμοποίησαν φρέσκα smoothies με υλικά που περιείχαν διαφορετικά επίπεδα PPO. Οι μπανάνες είχαν υψηλή δραστικότητα PPO, ενώ τα ανάμεικτα berries χαμηλή.

Μπανάνες εναντίον berries

Οι συμμετέχοντες κατανάλωσαν τρία διαφορετικά σκευάσματα: ένα smoothie με μπανάνα, ένα smoothie με ανάμεικτα berries και μία κάψουλα φλαβανολών που χρησιμοποιήθηκε ως ομάδα ελέγχου. Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος και ούρων για να δουν πόσες φλαβανόλεςαπορροφήθηκαν από τον οργανισμό. Η διαφορά ήταν εντυπωσιακή. Όσοι κατανάλωσαν το smoothie με μπανάνα εμφάνισαν επίπεδα φλαβανολών κατά 84% χαμηλότερα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Αντίθετα, το smoothie με berries, που είχε χαμηλή δραστικότητα PPO, οδήγησε σε επίπεδα φλαβανολών παρόμοια με εκείνα της κάψουλας.
«Μας εξέπληξε το πόσο γρήγορα η προσθήκη μίας μόνο μπανάνας μείωσε τα επίπεδα φλαβανολών στο smoothie αλλά και την απορρόφησή τους από τον οργανισμό», ανέφερε ο Ottaviani. «Το εύρημα αυτό δείχνει πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζει ο τρόπος προετοιμασίας και ο συνδυασμός των τροφών».

Η μελέτη περιλάμβανε και ένα δεύτερο πείραμα, όπου οι συμμετέχοντες κατανάλωσαν φλαβανόλες μαζί με ρόφημα μπανάνας υψηλής PPO, χωρίς όμως τα υλικά να έρθουν σε επαφή πριν από την κατανάλωση. Ακόμη και τότε, τα επίπεδα φλαβανολών παρέμειναν μειωμένα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η δράση του ενζύμου μπορεί να συνεχίζεται και μετά την κατανάλωση, πιθανόν μέσα στο στομάχι.

Τι σημαίνει αυτό για το smoothie μας

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι οι μπανάνες είναι κακές για την υγεία. Αντίθετα, προσφέρουν φυτικές ίνες, κάλιο και πολλά ακόμη θρεπτικά συστατικά. Το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι ίσως δεν αποτελούν την καλύτερη επιλογή όταν στόχος είναι η μέγιστη πρόσληψη φλαβανολών από berries, σταφύλια, κακάο ή άλλα τρόφιμα πλούσια σε αυτές τις ενώσεις. Η Academy of Nutrition and Dietetics έχει προτείνει ημερήσια πρόσληψη 400 έως 600 mgφλαβανολών για την υποστήριξη της καρδιομεταβολικής υγείας. Οι ενώσεις αυτές βρίσκονται σε τρόφιμα όπως το τσάι, τα μήλα, τα berries, τα σταφύλια και το κακάο.
Για όσους θέλουν να ενισχύσουν την πρόσληψη φλαβανολών μέσω smoothies, οι ερευνητές προτείνουν να συνδυάζουν τα berries με συστατικά χαμηλής δραστικότητας PPO, όπως ανανά, πορτοκάλι, μάνγκο ή γιαούρτι. Οι μπανάνες μπορούν φυσικά να παραμείνουν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής ή να χρησιμοποιούνται σε smoothies όπου οι φλαβανόλες δεν αποτελούν τον βασικό στόχο. Αν όμως το smoothie βασίζεται σε berries, κακάο ή σταφύλια, ίσως είναι καλύτερο η μπανάνα να καταναλώνεται ξεχωριστά.

Μικρή μελέτη, αλλά με πρακτικό ενδιαφέρον

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη ήταν μικρή, παρότι σχεδιάστηκε προσεκτικά. Στο πρώτο μέρος συμμετείχαν οκτώ υγιείς άνδρες, ενώ το δεύτερο περιλάμβανε έντεκα άτομα. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, αλλά δεν αποτελούν ακόμη οριστικό συμπέρασμα για όλους. Ειδικοί στη διατροφή που σχολίασαν τη μελέτη υπογράμμισαν επίσης ότι δεν χρειάζεται υπερβολή στις αντιδράσεις. Ένα smoothie με μπανάνα εξακολουθεί να είναι θρεπτικό, ειδικά στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής. Η πέψη, οι διατροφικές συνήθειες και οι συνολικές ανάγκες κάθε οργανισμού παίζουν πάντα σημαντικό ρόλο.

Το βασικό μήνυμα, πάντως, είναι σαφές: ο συνδυασμός των υλικών μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά το τι απορροφά τελικά ο οργανισμός από ένα τρόφιμο. Ένα smoothie δεν είναι απλώς ένα ποτήρι γεμάτο θρεπτικά συστατικά. Ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα συστατικά του μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη διατροφική του αξία.

Σε μια πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα πρωτεϊνών αίματος από σχεδόν 24.000 ανθρώπους. Το συμπέρασμα; Η προηγμένη χαρτογράφηση των πρωτεϊνών μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο εμφάνισης 17 χρόνιων νοσημάτων με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από τους παραδοσιακούς δείκτες υγείας. Τα ευρήματα αυτά μας δείχνουν τον δρόμο για μια νέα εποχή στην προληπτική ιατρική, όπου τα μοριακά «αποτυπώματα» στο αίμα σου θα χτυπούν καμπανάκι κινδύνου πολύ πριν υπάρξει κλινική διάγνωση.

Τι έδειξε η μελέτη

Οι κλασικές εξετάσεις αίματος μετρούν μια ομάδα βασικών δεικτών –χοληστερίνη, ζάχαρο, γενική αίματος– οι οποίοι, όμως, αποτυπώνουν μόνο ένα μικρό κλάσμα όσων συμβαίνουν σε μοριακό επίπεδο. Οι επιστήμονες θέλησαν να δουν αν μια βαθύτερη βουτιά στις πρωτεΐνες και τους μεταβολίτες του αίματος θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα στην πρόβλεψη ασθενειών.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα από τη μεγάλη βρετανική βάση UK Biobank, ανέλυσαν δείγματα αίματος από 23.776 συμμετέχοντες, μετρώντας 2.923 πρωτεΐνες και 159 μεταβολίτες. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν αν αυτοί οι μοριακοί δείκτες τα πηγαίνουν καλύτερα στην «πρόγνωση» χρόνιων παθήσεων σε σχέση με τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία, ο δείκτης μάζας σώματος (BMI), η αρτηριακή πίεση και η χοληστερίνη.

Οι πρωτεΐνες νίκησαν τους παραδοσιακούς δείκτες σε 16 από τις 17 ασθένειες

Τα μοντέλα που βασίστηκαν αποκλειστικά σε πρωτεϊνικά δεδομένα αποδείχθηκαν πολύ πιο ισχυρά από εκείνα των μεταβολικών δεικτών για 16 από τις 17 ασθένειες που μελετήθηκαν. Οι παθήσεις αυτές κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα: από καρδιαγγειακά προβλήματα και μεταβολικές διαταραχές μέχρι διάφορες μορφές καρκίνου.

Ορισμένοι πρωτεϊνικοί δείκτες επιβεβαίωσαν όσα ήδη γνώριζαν οι επιστήμονες, όπως η πρωτεΐνη KLK3 (το γνωστό μας PSA) για τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, η ανάλυση έφερε στην επιφάνεια και εντελώς νέους δυνητικούς δείκτες, όπως η πρωτεΐνη PRG3 για τον καρκίνο του δέρματος, ανοίγοντας νέες πόρτες στην έρευνα για την έγκαιρη διάγνωση.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο; Αυτά τα μοριακά αποτυπώματα αποκάλυπταν τον κίνδυνο χρόνια πριν οι συμμετέχοντες εμφανίσουν κλινικά συμπτώματα ή πάρουν διάγνωση στα χέρια τους.

Πρωτεΐνες VS μεταβολικοί δείκτες: Με απλά λόγια

Αν οι όροι σου φαίνονται άγνωστοι, ας τους αποκωδικοποιήσουμε γρήγορα:

· Πρωτεΐνες αίματος (Πρωτεομική / Proteomics): Είναι η μελέτη των πρωτεϊνών, των «εργατών» των κυττάρων σου, που εκτελούν σχεδόν κάθε βιολογική λειτουργία, από την άμυνα του ανοσοποιητικού μέχρι την ανάπλαση των ιστών.

· Μεταβολικοί δείκτες (Μεταβολομική / Metabolomics): Είναι η μελέτη των μεταβολιτών, δηλαδή των μικρών μορίων που παράγονται όταν το σώμα διασπά την τροφή, τα φάρμακα ή τους ίδιους του τους ιστούς.

Και οι δύο κατηγορίες προσφέρουν ένα μοναδικό παράθυρο στη βιολογία σου που οι απλές εξετάσεις δεν μπορούν να δουν. Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι πρωτεΐνες αναδείχθηκαν σε ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες, πιθανότατα επειδή αντικατοπτρίζουν ένα πολύ μεγαλύτερο εύρος βιολογικών διεργασιών και αντιδρούν άμεσα στις αλλαγές της κατάστασης της υγείας μας.

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της υγείας και της μακροζωίας

Η έρευνα αυτή φέρνει μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη. Αντί να περιμένουμε να εκδηλωθούν συμπτώματα ή να βασιζόμαστε μόνο στη χοληστερίνη και το ζάχαρο νηστείας, τα μελλοντικά εργαλεία προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) θα μπορούν να εντοπίζουν ανεπαίσθητες βιολογικές αλλαγές πολύ νωρίτερα.

Για τη load-ahead ιατρική και τη longevity κουλτούρα, αυτό είναι game changer. Πιο πρώιμος εντοπισμός σημαίνει και πιο πρώιμη παρέμβαση, είτε μέσω στοχευμένων αλλαγών στον τρόπο ζωής, είτε με στενότερη παρακολούθηση και custom θεραπείες.

Φυσικά, μιλάμε για μια επιστήμη που τώρα γεννιέται. Αυτά τα εξελιγμένα τεστ δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμα στην αγορά, και ας μην ξεχνάμε: η πρόβλεψη δεν ταυτίζεται αυτόματα με την πρόληψη. Το να γνωρίζεις τον κίνδυνο έχει αξία μόνο αν σε οδηγήσει σε ουσιαστικές πράξεις.

Οι περιορισμοί που πρέπει να έχουμε κατά νου

Κρατάμε μερικές σημαντικές σημειώσεις:

· Πρόσβαση: Τα πλήρη πάνελ πρωτεϊνών αίματος δεν αποτελούν ακόμη καθημερινό εργαλείο στα μικροβιολογικά εργαστήρια. Δεν μπορείς απλώς να πας στον γιατρό σου και να τα ζητήσεις.

· Δείγμα πληθυσμού: Τα δεδομένα του UK Biobank αφορούν κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και λευκής φυλής, οπότε τα ευρήματα ίσως να μην έχουν την ίδια ακριβώς εφαρμογή σε κάθε δημογραφική ομάδα.

· Η πρόβλεψη δεν είναι θεραπεία: Το να αναγνωρίσεις ένα ρίσκο δεν βελτιώνει αυτόματα την υγεία σου. Η πραγματική αξία κρύβεται στο τι θα κάνεις με αυτή την πληροφορία.

Πώς να ενισχύσεις τους βιολογικούς σου δείκτες από σήμερα

Μπορεί να μην έχεις πρόσβαση σε αυτά τα high-tech τεστ αυτή τη στιγμή, όμως, η υποκείμενη βιολογία σου είναι ήδη εδώ και επηρεάζεται άμεσα από τις καθημερινές σου συνήθειες.

Πολλά από τα βιολογικά μονοπάτια που συνδέονται με τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών στη μελέτη –όπως η φλεγμονή, η μεταβολική δυσλειτουργία και η κυτταρική σηματοδότηση– διαμορφώνονται από παράγοντες που περνούν από το χέρι σου:

· Άσκηση: Η συστηματική σωματική δραστηριότητα κρατά υπό έλεγχο τη φλεγμονή και απογειώνει τη μεταβολική λειτουργία.

· Ύπνος: Ο ποιοτικός ύπνος είναι το μυστικό σου όπλο, καθώς ο κακός ύπνος αυξάνει τους δείκτες φλεγμονής και απορρυθμίζει τον μεταβολισμό.

· Ποιοτική διατροφή: Μια διατροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, αντιφλεγμονώδεις τροφές και ολόκληρα (μη επεξεργασμένα) τρόφιμα εξισορροπεί το ζάχαρο στο αίμα.

· Διαχείριση του στρες: Το χρόνιο στρες σαμποτάρει τα πάντα, από το ανοσοποιητικό σου μέχρι την καρδιαγγειακή σου υγεία.

· Μεταβολική υγεία: Το να διατηρείς σε φυσιολογικά επίπεδα το ζάχαρο, την πίεση και τη σύσταση του σώματός σου θωρακίζει τα ίδια ακριβώς συστήματα που μετρούν αυτά τα προηγμένα τεστ.

Οι κλασικές εξετάσεις συνεχίζουν να έχουν αξία

Ακόμα και με την εξέλιξη της ιατρικής ακριβείας, η παραδοσιακή πρόληψη παραμένει το θεμέλιο. Το ετήσιο check-up, οι βασικές εξετάσεις αίματος, οι προληπτικές ανιχνεύσεις για τον καρκίνο και η συζήτηση με τον γιατρό σου για το οικογενειακό ιστορικό είναι τα εργαλεία που σώζουν ζωές σήμερα.

Δες τα νέα εργαλεία, όπως η χαρτογράφηση των πρωτεϊνών, σαν το επόμενο level και όχι σαν αντικαταστάτη των βασικών. Στόχος είναι μια ολιστική προσέγγιση: γερές καθημερινές συνήθειες, κλασικό screening και, στο μέλλον, super εξατομικευμένες πληροφορίες που θα δουλεύουν μαζί για την υγεία σου.

Με μια ματιά

Η νέα αυτή μελέτη δείχνει ότι το πρωτεϊνικό προφίλ του αίματος μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο για 17 χρόνιες ασθένειες με απίστευτη ακρίβεια, ακόμη και χρόνια πριν από τη διάγνωση. Μπορεί αυτά τα advanced τεστ να μην είναι ακόμα στο κοντινό σου εργαστήριο, όμως τα βιολογικά μονοπάτια που μετρούν χτίζονται και επηρεάζονται από το lifestyle που επιλέγεις να κάνεις σήμερα.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι πολλά από τα σημαντικότερα αποτελέσματα δεν εμφανίζονται αμέσως. Αντίθετα, το σώμα φαίνεται να εισέρχεται σε μια εντελώς διαφορετική βιολογική κατάσταση μετά από περίπου τρεις ημέρες χωρίς τροφή. Τα ευρήματα προσφέρουν μια από τις πιο ξεκάθαρες εικόνες μέχρι σήμερα για το τι συμβαίνει στο ανθρώπινο σώμα σε μοριακό επίπεδο κατά τη διάρκεια παρατεταμένης νηστείας. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η εργασία αυτή θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει στην ανάπτυξη θεραπειών που μιμούνται τις ευεργετικές επιδράσεις της νηστείας χωρίς να απαιτείται πολυήμερη αποχή από το φαγητό.

Τι συμβαίνει στο σώμα κατά την παρατεταμένη νηστεία

Ο άνθρωπος εξελίχθηκε ώστε να μπορεί να επιβιώσει σε περιόδους έλλειψης τροφής. Όταν η τροφή δεν είναι διαθέσιμη, το σώμα μεταβαίνει από τη χρήση γλυκόζης που λαμβάνει από τα γεύματα στην αξιοποίηση των αποθεμάτων λίπους για ενέργεια.

Η νηστεία εφαρμόζεται εδώ και χιλιάδες χρόνια για θρησκευτικούς, πολιτιστικούς και ιατρικούς λόγους. Τα τελευταία χρόνια έχει προσελκύσει ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον λόγω ερευνών που τη συνδέουν με απώλεια βάρους, βελτίωση του μεταβολισμού και διαδικασίες κυτταρικής ανανέωσης.

Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες είχαν περιορισμένη κατανόηση για τον ακριβή τρόπο με τον οποίο το σώμα αντιδρά σε παρατεταμένες περιόδους νηστείας. Για να μελετήσουν το φαινόμενο, ερευνητές από το Queen Mary University of London’s Precision Healthcare University Research Institute (PHURI) και τη Norwegian School of Sports Sciences παρακολούθησαν 12 υγιείς εθελοντές κατά τη διάρκεια μιας επταήμερης νηστείας μόνο με νερό. Καθημερινά συλλέγονταν δείγματα αίματος πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη νηστεία.

Χρησιμοποιώντας προηγμένη τεχνολογία πρωτεωμικής, η ομάδα κατέγραψε περίπου 3.000 πρωτεΐνες που κυκλοφορούσαν στο αίμα. Αυτές οι πρωτεΐνες παρέχουν πολύτιμες ενδείξεις για το τι συμβαίνει στα όργανα και τους ιστούς ολόκληρου του σώματος.

Μεγάλες αλλαγές ξεκινούν μετά την τρίτη ημέρα

Όπως ήταν αναμενόμενο, το σώμα στρέφεται γρήγορα από την καύση γλυκόζης στην καύση λίπους μέσα στις πρώτες δύο έως τρεις ημέρες νηστείας.

Οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 5,7 κιλά, συμπεριλαμβανομένου τόσο λίπους όσο και άλιπης μάζας. Μετά την επανέναρξη της διατροφής για τρεις ημέρες, η περισσότερη άλιπη μάζα επανήλθε ενώ η απώλεια λίπους διατηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό.

Ωστόσο, οι ερευνητές εντόπισαν κάτι πιο απρόσμενο: Οι μεγάλες αλλαγές στη δραστηριότητα των πρωτεϊνών σε όλο το σώμα δεν ξεκίνησαν αμέσως, αλλά έγιναν πολύ πιο εμφανείς μετά από περίπου τρεις ημέρες χωρίς θερμίδες.

Περισσότερο από το ένα τρίτο των πρωτεϊνών που μετρήθηκαν άλλαξαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της νηστείας. Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι μεταβολές στις πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη δομή του εξωκυττάριου πλέγματος, το οποίο παρέχει δομική υποστήριξη στους ιστούς και τα όργανα – συμπεριλαμβανομένων των νευρώνων στον εγκέφαλο.

Οι αλλαγές στις πρωτεΐνες ήταν εξαιρετικά συνεπείς μεταξύ των εθελοντών, γεγονός που υποδηλώνει ότι το σώμα ακολουθεί μια πολύ συντονισμένη αντίδραση στην παρατεταμένη νηστεία.

“Για πρώτη φορά μπορούμε να δούμε τι συμβαίνει σε μοριακό επίπεδο σε όλο το σώμα όταν νηστεύουμε,” δήλωσε η Claudia Langenberg, διευθύντρια του PHURI.

“Η νηστεία, όταν γίνεται με ασφάλεια, αποτελεί αποτελεσματική παρέμβαση για την απώλεια βάρους. Δημοφιλείς δίαιτες που περιλαμβάνουν διαλείπουσα νηστεία υπόσχονται οφέλη πέρα από την απώλεια βάρους. Τα αποτελέσματά μας παρέχουν στοιχεία για αυτά τα οφέλη – αλλά έγιναν ορατά μόνο μετά από τρεις ημέρες πλήρους αποχής από θερμίδες, αργότερα απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.”

Πιθανά οφέλη πέρα από την απώλεια βάρους

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά δεδομένα από μεγάλες μελέτες στον άνθρωπο για να εξετάσουν πώς οι αλλαγές στις πρωτεΐνες κατά τη νηστεία μπορεί να επηρεάσουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν πιθανούς συσχετισμούς με βελτίωση σε αρκετές βιολογικές οδούς που σχετίζονται με τον κίνδυνο ασθενειών και φλεγμονής. Εντοπίστηκαν επίσης μεταβολές σε πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη δομική υποστήριξη του εγκεφάλου.

Τα ευρήματα ενισχύουν το ενδιαφέρον για το αν η νηστεία θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει στην ανάπτυξη θεραπειών για παθήσεις που σχετίζονται με τον μεταβολισμό, τη γήρανση, τη φλεγμονή ή την υγεία του νευρικού συστήματος.

Το ενδιαφέρον για τη σχετική έρευνα έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο μετά τη δημοσίευση της μελέτης το 2024. Νεότερες ανασκοπήσεις συνδέουν πλέον τη διαλείπουσα νηστεία με βελτιωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη, καλύτερα λιπιδαιμικά προφίλ και πιθανή ενίσχυση της εγκεφαλικής και καρδιαγγειακής λειτουργίας. Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως κατά την πολυήμερη νηστεία ο οργανισμός εισέρχεται σε βαθιά κετογονική κατάσταση αλλάζοντας δραστικά τον τρόπο που τα κύτταρα χρησιμοποιούν ενέργεια.

Πιθανοί κίνδυνοι και προφυλάξεις

Παρά τις δυνητικά ευεργετικές βιολογικές επιδράσεις της νηστείας, οι επιστήμονες προειδοποιούν πως η παρατεταμένη αποχή από τροφή δεν στερείται κινδύνων.

Mεταγενέστερη μελέτη πρωτεωμικής σχετικά με πολυήμερη νηστεία μόνο με νερό εντόπισε αύξηση της φλεγμονής, ενεργοποίηση αιμοπεταλίων και μεταβολές στις οδούς πήξης του αίματος κατά τις εκτεταμένες περιόδους νηστείας. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να αποτελούν προσωρινές καταστάσεις στρες, αλλά επισημαίνουν την ανάγκη περαιτέρω έρευνας σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ακραίας νηστείας στην υγεία.

Οι ειδικοί σημειώνουν επίσης ότι η πολυήμερη νηστεία αυξάνει τον κίνδυνο αφυδάτωσης, διαταραχών ηλεκτρολυτών, ζάλης, μυϊκής απώλειας και επιπλοκών για άτομα με προϋπάρχουσες παθήσεις.

Γι’ αυτό τον λόγο η παρατεταμένη νηστεία δεν θα πρέπει να επιχειρείται χωρίς ιατρική καθοδήγηση, ιδιαίτερα από άτομα με διαβήτη, διατροφικές διαταραχές, καρδιαγγειακά προβλήματα ή άλλες χρόνιες παθήσεις.

Γιατί οι επιστήμονες ενθουσιάστηκαν με τα ευρήματα

Οι ερευνητές θεωρούν πως ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τον χρόνο αντίδρασης του οργανισμού στη νηστεία.

Αν και πολλές δημοφιλείς προσεγγίσεις στηρίζονται σε μικρότερα παράθυρα αποχής από τροφή, η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει πως κάποιες από τις πιο δραστικές μοριακές αλλαγές απαιτούν αρκετές ημέρες πλήρους στέρησης θερμίδων.

“Τα ευρήματά μας παρέχουν βάση για αρχαίες γνώσεις σχετικά με τους λόγους που η νηστεία χρησιμοποιείται ως θεραπευτικό μέσο,” εξηγεί ο Maik Pietzner, επικεφαλής του PHURI Health Data Chair και συν-επικεφαλής της Computational Medicine Group στο Berlin Institute of Health at Charité.

“Αν και η νηστεία μπορεί να είναι ωφέλιμη για κάποιες καταστάσεις υγείας, συχνά δεν αποτελεί επιλογή για ασθενείς με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ελπίζουμε τα ευρήματα αυτά να βοηθήσουν στην κατανόηση των μηχανισμών πίσω από τα οφέλη της νηστείας ώστε να αναπτυχθούν θεραπείες προσβάσιμες στους ασθενείς.”

Ένα αρσενικό χελιδόνι πλησιάζει μια αφύλακτη φωλιά, παρατηρεί τον χώρο και στη συνέχεια με το ράμφος του πετάει τα αυγά των «κατοίκων» έξω. Σε διπλανή φωλιά, μετά από αρκετές προσπάθειες, ένα άλλο αρσενικό καταφέρνει να πετάξει ένα νεοσσό εκτός φωλιάς, με αποτέλεσμα τον θάνατό του. Το συγκεκριμένο πουλί έχει ήδη σκοτώσει αρκετούς νεοσσούς με αυτό τον τρόπο, προφανώς για να καταλάβει τη φωλιά και να ξεκινήσει τη δική του οικογένεια.

Οι ορνιθολόγοι που παρακολουθούν τα χελιδόνια της περιοχής Třeboňsko εδώ και 13 χρόνια, κατέγραψαν αυτές τις σκληρές πρακτικές που χρησιμοποιούν τα πουλιά στον αγώνα για επιβίωση και αναπαραγωγή.

Η κοινωνική μονογαμία και η απιστία στα χελιδόνια

Τα χελιδόνια θεωρούνται κοινωνικά μονογαμικά – αρσενικά και θηλυκά σχηματίζουν προσωρινά ζευγάρια που χτίζουν μαζί τη φωλιά και φροντίζουν τους νεοσσούς. Ωστόσο, κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, είναι σύνηθες να συμβαίνουν εξωζευγαρωματικές συνευρέσεις με γειτονικά πουλιά.

«Τα μεγαλύτερης ηλικίας αρσενικά, τριών έως τεσσάρων ετών, είναι πιο επιτυχημένα στο να προσελκύουν εξωζευγαρωματικές συντρόφους, παρόλο που η ποιότητα του σπέρματός τους είναι χαμηλότερη», εξηγεί ο Tomáš Albrecht, επικεφαλής της Ομάδας Οικολογίας Εξέλιξης Πτηνών του Ινστιτούτου Βιολογίας Σπονδυλωτών της CAS. Για τα θηλυκά φαίνεται πως μετρά περισσότερο η εμπειρία και ίσως ορισμένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την επιβίωση σε τέτοια ηλικία.

Έως και το 20% των νεοσσών σε κάθε φωλιά προέρχεται από εξωζευγαρωματικές συνευρέσεις. Πολλά ζευγάρια χελιδονιών καταφέρνουν να αναπαραχθούν δύο ή ακόμη και τρεις φορές το καλοκαίρι. Κατά μέσο όρο, ένα θηλυκό γεννά πέντε έως δέκα νεοσσούς ανά σεζόν. Τα αρσενικά παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία: σε κάποιες φωλιές δεν έχουν δικά τους μικρά, ενώ άλλα καταφέρνουν να αποκτήσουν έως και είκοσι πέντε απογόνους.

Τα χελιδόνια συχνά φροντίζουν νεοσσούς άλλων ζευγαριών. Τα αρσενικά παρακολουθούν στενά τις «άτακτες» συντρόφους τους· περίπου το 20% των αρσενικών – κυρίως νεαρά ενός έτους που δεν βρήκαν κοινωνικό σύντροφο – προσπαθούν να ζευγαρώσουν με διαθέσιμες θηλυκές. Τα θηλυκά ωστόσο πάντα βρίσκουν σύντροφο, καθώς υπάρχει υπερπληθυσμός αρσενικών. Επιπλέον, κάποιες φορές τα θηλυκά αφήνουν αυγά σε ξένες φωλιές, αφήνοντας την εκκόλαψη και φροντίδα στους «θετούς» γονείς — φαινόμενο γνωστό ως παρασιτισμός φωλιάς.

Η τάξη στη φωλιά και ο παρασιτισμός

Η φροντίδα ξένων αυγών ή νεοσσών απαιτεί ενέργεια από τα χελιδόνια, επηρεάζοντας αρνητικά τη δική τους αναπαραγωγή. Το θηλυκό επωάζει τα αυγά για 14 ημέρες και στη συνέχεια οι δύο γονείς τρέφουν τους νεοσσούς για περίπου τρεις εβδομάδες μέχρι να πετάξουν μόνοι τους.

Για να διαπιστώσουν αν τα χελιδόνια έχουν αναπτύξει άμυνα κατά του παρασιτισμού ή αν απλώς αγαπούν την καθαριότητα, οι Τσέχοι ερευνητές τοποθέτησαν στις φωλιές αντικείμενα διαφορετικού σχήματος και χρώματος από τα αυγά των χελιδονιών. Διαπίστωσαν ότι τα πουλιά έδιναν σημασία μόνο στο σχήμα: αντικείμενα σε σχήμα αυγού γίνονταν πιο εύκολα αποδεκτά από παράξενα σχήματα όπως αστέρια.

«Αυτό δείχνει πως η απομάκρυνση παρασιτικών αυγών είναι έκφραση της ανάγκης για τάξη στη φωλιά», λέει ο Michal Šulc. Εκείνος και ο συνάδελφός του Václav Jelínek, επίσης από το Ινστιτούτο Βιολογίας Σπονδυλωτών της CAS, κινηματογραφούν τις φωλιές με ειδικούς chip readers κάτω από το δέρμα των πουλιών, παρακολουθώντας έως 60 φωλιές επί 24ώρου βάσεως για τον εντοπισμό τόσο παρασιτών όσο και «δολοφόνων» νεοσσών.

Μοναδική βάση δεδομένων & επιστημονικές μέθοδοι

Οι ορνιθολόγοι της Tσεχικής Ακαδημίας Επιστημών, υπό τον Tomáš Albrecht, συλλέγουν δεδομένα για τα χελιδόνια επί 13 χρόνια σε τέσσερις περιοχές — συμπεριλαμβανομένης μιας βιολογικής φάρμας, ενός αχυρώνα και ενός στάβλου όπου μπορούν να φιλοξενηθούν δεκάδες ζευγάρια σε μικρό χώρο.

Έχουν δημιουργήσει μια ανεπανάληπτη βάση δεδομένων για 11.000 πουλιά, γεγονός μοναδικό στην έρευνα άγριων πτηνών. Τα χελιδόνια παραμένουν πιστά στον τόπο όπου πρωτοφώλιασαν, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετούν συστηματικά κάθε στάδιο της ζωής τους.

Τα στοιχεία συλλέγονται άνοιξη-καλοκαίρι· τέσσερις φορές τον χρόνο προσπαθούν να παγιδεύσουν όλα τα χελιδόνια στα σημεία παρακολούθησης. Φέτος αιχμαλώτισαν 170 πουλιά με δίχτυα γύρω από κτήρια όπου φώλιαζαν. Κάθε χελιδόνι μαρκάρεται με μοναδικό συνδυασμό έγχρωμων δακτυλιδιών για ακριβή αναγνώριση.

Στο κινητό εργαστήριο στο σημείο αιχμαλώτισης οι ορνιθολόγοι καταγράφουν κατάσταση υγείας, βάρος και μορφομετρικά χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν θεωρητικά να λειτουργούν ως «σήματα» σεξουαλικής επιλογής. Παίρνουν επίσης δείγματα σπέρματος για ανάλυση κινητικότητας και κληρονομικότητας διαφόρων χαρακτηριστικών.

Δεινόσαυροι ανάμεσά μας – εξελικτική ιστορία & συμπεριφορές

Τα πτηνά είναι ουσιαστικά ζωντανοί δεινόσαυροι: η εξελικτική γραμμή τους ξεκινά πριν από 140 εκατομμύρια χρόνια στην Ιουρασική περίοδο — περίπου 80 εκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων θηλαστικών. Οι δύο αυτές γραμμές χωρίστηκαν πριν από περίπου 300 εκατομμύρια χρόνια στην Λιθανθρακοφόρο περίοδο.

Από εξελικτικής πλευράς έχουμε λίγα κοινά μαζί τους· ανέπτυξαν θερμόαιμο μεταβολισμό ανεξάρτητα από τα θηλαστικά. «Παρατηρώντας τα πτηνά βλέπουμε την παράλληλη εξέλιξη χαρακτηριστικών — είναι λίγο σαν εξωγήινοι στα μάτια μας», σχολιάζει ο Albrecht.

Τι κάνει ένα χελιδόνι ελκυστικό;

Οι ερευνητές εστίασαν στα μακριά ουραία φτερά των αρσενικών — χαρακτηριστικό που θεωρείται συχνά ένδειξη σεξουαλικής επιλογής. Τα αποτελέσματά τους όμως αμφισβητούν αυτή τη θεωρία: «Παρότι κάθε σχολικό βιβλίο λέει ότι οι ουρές αποτελούν ισχυρό σεξουαλικό γνώρισμα επιλογής συντρόφου, τα στοιχεία μας δεν το επιβεβαιώνουν», λέει ο Albrecht.

Ίσως όμως η ουρά παίζει ρόλο στην επικράτηση μεταξύ ανταγωνιστών για κατειλημμένες φωλιές. Εκείνοι που επιστρέφουν πρώτοι από την Αφρική έχουν πλεονέκτημα: μπορούν να καταλάβουν ελεύθερες φωλιές προηγούμενων ετών ή να εκδιώξουν άλλους — ακόμη και σκοτώνοντας μικρά ή διεκδικώντας υπάρχουσα φωλιά αντί να χτίσουν νέα μέσα σε μία εβδομάδα μόχθου.

Τα αρσενικά μένουν πιστά στον τόπο όπου πρωτοφώλιασαν, διευκολύνοντας έτσι τη συστηματική καταγραφή γενεαλογικών σχέσεων μέσω DNA αλλά και την ανάλυση της μακροβιότητας κάθε ατόμου — σε κάποιες περιοχές υπάρχουν έως 30 φωλιές όπου η απιστία είναι συχνή.

Aίμα & υγεία: Mαθητές της μαλάριας

Κατά την αιχμαλώτιση λαμβάνονται επίσης δείγματα αίματος για εντοπισμό παρασίτων (όπως η μαλάρια) και αιματολογικές εξετάσεις που αποκαλύπτουν τη γενική κατάσταση του κάθε ατόμου. Η μαλάρια προσβάλλει συχνά τα χελιδόνια στους χειμερινούς τόπους διαχείμασης στην Αφρική· το ένα τέταρτο εμφανίζεται εδώ στη χρόνια φάση της νόσου.

Οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν πώς σχετίζεται η μαλάρια με τη γήρανση του οργανισμού των χελιδονιών. Η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει βιολογική ηλικία διαφορετική από τη χρονολογική – κάτι που αφορά τόσο την κτηνιατρική όσο και την ανθρώπινη ιατρική επιστήμη σχετικά με τις χρόνιες λοιμώξεις.

Το γηραιότερο χελιδόνι, σύμφωνα με τις καταγραφές των Τσέχων ορνιθολόγων, έζησε μέχρι οκτώ έτη – ωστόσο ο μέσος όρος ζωής είναι μόλις ένα έως δύο χρόνια.

Tο μέλλον των χελιδονιών & οι προκλήσεις της σύγχρονης γεωργίας

Τα χελιδόνια προτιμούν να φτιάχνουν τις φωλιές τους μέσα σε αγροτικά κτίρια λόγω της θερμότητας που προσφέρουν τα ζώα. Εάν αυτά εξαφανιστούν από μια περιοχή, σύντομα εξαφανίζονται κι εκείνα καθώς οι νεοσσοί δεν εγκαθίστανται πλέον εκεί. Μετά την εκκόλαψη οι νεαρές εξερευνούν πιθανούς τόπους μόνιμης εγκατάστασης διανύοντας δεκάδες χιλιόμετρα αν χρειαστεί· αν βρουν κατάλληλο μέρος επιστρέφουν δια βίου.

Αυτή τη χρονιά οι ορνιθολόγοι χρειάστηκε να νοικιάσουν έξι πρόβατα ώστε να δημιουργήσουν κατάλληλες συνθήκες για νέα αποικία αφού ο αγρότης διέκοψε τη βοοτροφία στη φάρμα όπου παρακολουθούσαν επί χρόνια τα πουλιά.

Παρά την αίσθηση αφθονίας, σύμφωνα με τον Albrecht τα χελιδόνια είναι κυρίως απειλούμενο είδος λόγω έλλειψης χώρων για φώλιασμα αλλά και υπερβολικής καθαριότητας στη σύγχρονη γεωργία: «Οι άνθρωποι δεν εκτρέφουν πλέον ζώα όπως παλιά· στάβλοι κι αχυρώνες καθαρίζονται σχολαστικά κι έτσι πολλές φορές καταστρέφονται οι φωλιές». Τα χελιδόνια εγκαταλείπουν τις φωλιές τέλη Αυγούστου–αρχές Σεπτεμβρίου μετακινούμενα αρχικά στα καλάμια πριν φύγουν τελικά για την Αφρική — μια συμπεριφορά που προκαλούσε σύγχυση παλαιότερα στους ανθρώπους, οι οποίοι πίστευαν πως χειμεριάζουν μέσα στη λάσπη!

Mετανάστευση & μυστήρια ταξίδια προς Νότο

Τα χελιδόνια της Νότιας Βοημίας διαχειμάζουν στα τροπικά δάση του Κονγκό ή στις σαβάνες της νότιας Αφρικής. Είναι εξαιρετικοί ταξιδιώτες μεγάλων αποστάσεων· μπορούν να καλύψουν δύσκολες διαδρομές μέσα σε λίγες εβδομάδες αλλά γνωρίζουμε λίγα σχετικά με τις στάσεις ή το ταξίδι τους λόγω του μικρού βάρους τους — οι δορυφορικοί πομποί είναι πολύ βαρείς γι’ αυτά. Χρησιμοποιούνται μόνο μικροσκοπικοί γεωεντοπιστές (geolocators) στο όριο του ανεκτού βάρους (17–20 γραμμάρια). Αυτοί καταγράφουν στοιχεία ηλιοβασιλέματος/ανατολής ώστε μετά την επανασύλληψη του πουλιού να υπολογίζεται περίπου η διαδρομή του προς Νότο αλλά και οι τόποι διαχείμασης.

Οι πιθανότητες επιβίωσης ως την επόμενη χρονιά είναι περίπου 50%, καθώς πολλά πέφτουν θύματα θηρευτών κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης. Ο εντοπισμός των τόπων διαχείμασης μπορεί επίσης να γίνει μέσω ανάλυσης ισοτόπων άνθρακα-αζώτου στα φτερά — στοιχεία που εισέρχονται στο σώμα μέσω της τροφής στα διαφορετικά οικοσυστήματα (σαβάνα/δάσος).

Aκόμη κι οι ορμόνες φύλου ή στρες αποθηκεύονται στα αναπτυσσόμενα φτερά!. Η ανάλυσή τους αποκαλύπτει τι κατάσταση υγείας είχε το πτηνό στους χειμερινούς τόπους διαχείμασης· μάλιστα καθώς κάθε λωρίδα στο φτερό αντιστοιχεί σε μία ημέρα ανάπτυξης (όπως οι δακτύλιοι δέντρων) μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσο γρήγορα μεγάλωσε κάθε πούπουλο. Από το 2010 η ομάδα συγκεντρώνει μοναδική συλλογή φτερών από αγροχελίδονα (Barn Swallow) προς ανάλυση.

Mελλοντικά ερωτήματα & τι μας μαθαίνουν τα χελιδόνια;

Aν κι έχουν αγαπηθεί ιδιαίτερα από τον άνθρωπο, πολλά μυστήρια γύρω από τη ζωή των χελιδονιών παραμένουν άλυτα· χάρη όμως στο μοναδικό dataset οι επιστήμονες αρχίζουν σταδιακά να συνθέτουν το πολύπλοκο παζλ της ζωής αυτού του είδους: Πώς γερνά ένα χελιδόνι; Είναι πράγματι χρήσιμη στρατηγική η πολυγαμία; Τελικά ωφελείται κι η θηλυκή πλευρά; Πόσο έλεγχο έχει το θηλυκό στη γονιμοποίηση; Υστερούν τελικά οι νεοσσοί που μεγαλώνουν με θετούς γονείς;

Aπαντήσεις ίσως βοηθήσουν κάποτε ακόμη κι εμάς, αποκαλύπτοντας βαθύτερες πτυχές της δικής μας αναπαραγωγής ή κοινωνικής δομής: γιατί άραγε στις περισσότερες ανθρώπινες κοινωνίες κυριαρχεί η μονογαμία; Μήπως τελικά κι εμείς αγαπάμε απλώς… την τάξη;

Η σημασία αυτών των θεραπειών αναγνωρίζεται πλέον και σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής υγείας. Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» έχει εντάξει τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών υψηλού κινδύνου, με τη θεραπεία να χορηγείται για ορισμένο χρονικό διάστημα υπό ιατρική παρακολούθηση. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας περνά πλέον και μέσα από στοχευμένες φαρμακευτικές λύσεις.
Καθώς όμως όλο και περισσότεροι ασθενείς επιτυγχάνουν σημαντική απώλεια βάρους με αυτά τα φάρμακα, προκύπτει ένα νέο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν το βάρος σταθεροποιηθεί; Είναι απαραίτητο να συνεχίζεται η εβδομαδιαία θεραπεία για πάντα ή υπάρχει τρόπος να διατηρηθούν τα αποτελέσματα με πιο αραιή χορήγηση;

Τι διερεύνησε η νέα επιστημονική μελέτη

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Obesity εξέτασε αν η θεραπεία με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 μπορεί να συνεχιστεί με μειωμένη συχνότητα χορήγησης μετά την αρχική επιτυχία, χωρίς να χαθούν τα οφέλη που έχουν ήδη επιτευχθεί. Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, κ. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, μαζί με τη βιολόγο Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, αναφέρουν ότι στόχος της μελέτης ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσο μια στρατηγική συντήρησης της θεραπείας μπορεί να διατηρήσει όχι μόνο τη μείωση του σωματικού βάρους αλλά και τις θετικές αλλαγές στη σύσταση σώματος και στους δείκτες του μεταβολικού συνδρόμου.

Ποιοι συμμετείχαν στην έρευνα

Η μελέτη περιέλαβε 30 ενήλικες ασθενείς που είχαν ήδη χάσει σημαντικό βάρος με εβδομαδιαία χορήγηση σεμαγλουτίδης ή τιρζεπατίδης. Όταν το βάρος τους έφτασε σε σημείο σταθεροποίησης, το λεγόμενο plateau, δεν διέκοψαν τη θεραπεία. Αντίθετα, οι γιατροί προχώρησαν σε ένα σχήμα μειωμένης συχνότητας, συνήθως με χορήγηση ανά δύο εβδομάδες, διατηρώντας την ίδια δόση.
Οι ερευνητές εξέτασαν τρία διαφορετικά στάδια: την περίοδο πριν από την έναρξη της θεραπείας, τη φάση κατά την οποία το βάρος είχε σταθεροποιηθεί με την εβδομαδιαία χορήγηση και την περίοδο συντήρησης με πιο αραιές δόσεις.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Το μέσο σωματικό βάρος των ασθενών μειώθηκε από 87,9 ± 2,4 κιλά πριν από τη θεραπεία στα 74,1 ± 2,4 κιλά όταν σταθεροποιήθηκε η απώλεια βάρους και στη συνέχεια έφτασε στα 72,4 ± 2,2 κιλά κατά τη φάση της μειωμένης συχνότητας χορήγησης. Δηλαδή, οι ασθενείς όχι μόνο διατήρησαν τα αποτελέσματα αλλά συνέχισαν να χάνουν επιπλέον βάρος, εύρημα που ήταν στατιστικά σημαντικό. Η περίοδος παρακολούθησης διήρκεσε κατά μέσο όρο 36,3 εβδομάδες.

Παράλληλα, παρατηρήθηκε μείωση τόσο του συνολικού σωματικού λίπους όσο και του λίπους στην περιοχή του κορμού, ενώ η σκελετική μυϊκή μάζα παρέμεινε σταθερή. Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς στη θεραπεία της παχυσαρκίας δεν έχει σημασία μόνο το πόσα κιλά χάνονται αλλά και η ποιότητα της απώλειας βάρους.

Μπορεί η πιο αραιή θεραπεία να είναι λύση;

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, οι μεταβολικές βελτιώσεις που είχαν ήδη επιτευχθεί με την αρχική θεραπεία διατηρήθηκαν και κατά τη φάση της πιο αραιής χορήγησης. Αυτό δείχνει ότι μια στρατηγική σταδιακής μείωσης της συχνότητας των ενέσεων θα μπορούσε να αποτελέσει μια πιθανή επιλογή συντήρησης για ορισμένους ασθενείς.

Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερο συχνή φαρμακευτική παρέμβαση, χωρίς να χαθούν τα οφέλη που έχουν ήδη επιτευχθεί τόσο στο βάρος όσο και στους μεταβολικούς δείκτες.

Τρία ερωτήματα που απασχολούν πλέον τους ειδικούς

• Μπορεί η θεραπεία με GLP-1 να συνεχιστεί με πιο αραιές δόσεις μετά την απώλεια βάρους;
• Διατηρούνται οι μεταβολικές βελτιώσεις όταν μειώνεται η συχνότητα των ενέσεων;
• Θα μπορούσε μια τέτοια στρατηγική συντήρησης να κάνει τη θεραπεία πιο πρακτική για τους ασθενείς μακροπρόθεσμα;

Η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να μελετά αυτές τις παραμέτρους, καθώς το μεγάλο ζητούμενο στη διαχείριση της παχυσαρκίας δεν είναι μόνο η απώλεια κιλών αλλά κυρίως η μακροχρόνια διατήρησή τους.

Η μελέτη των GrimaldiD, ReidKJ, AbbottSM, KnutsonKL και ZeePC εστιάζει σε κάτι φαινομενικά απλό αλλά συχνά παραμελημένο: το πότε τρώμε σε σχέση με το πότε κοιμόμαστε. Εξετάζει πώς η παράταση της νυχτερινής νηστείας, όταν ευθυγραμμίζεται με τον ύπνο, μπορεί να επηρεάσει βασικούς δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας. Τα βασικά ευρήματα συνοψίζουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, Βιολόγος.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε υπέρβαρους και παχύσαρκους ενήλικες ηλικίας 36 έως 75 ετών και βασίστηκε σε μια αλλαγή που μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία στην πράξη: το τελευταίο γεύμα της ημέρας να ολοκληρώνεται τουλάχιστον τρεις ώρες πριν την ώρα του ύπνου. Μια μικρή μετατόπιση στο καθημερινό πρόγραμμα, που όπως φαίνεται μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο το σώμα «κλείνει» τη μέρα και περνά στη νυχτερινή φάση αποκατάστασης.

Βελτίωση της νυχτερινής αρτηριακής πίεσης

Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα αφορά τη λεγόμενη νυχτερινή πτώση της αρτηριακής πίεσης. Η ομάδα που ακολούθησε παρατεταμένη νυχτερινή νηστεία 13 έως 16 ωρών εμφάνισε σημαντική βελτίωση στη νυχτερινή πτώση της διαστολικής πίεσης, στοιχείο που συνδέεται με καλύτερη καρδιαγγειακή ρύθμιση και χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Ευνοϊκές αλλαγές στο αυτόνομο νευρικό σύστημα

Οι συμμετέχοντες που έτρωγαν νωρίτερα το βράδυ παρουσίασαν χαμηλότερο νυχτερινό καρδιακό ρυθμό και αυξημένη μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού. Πρόκειται για δείκτες που αντανακλούν καλύτερη ισορροπία μεταξύ συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, άρα πιο αποτελεσματική νυχτερινή αποκατάσταση.

Μείωση του νυχτερινού βιολογικού στρες

Στη διάρκεια της νύχτας, τα επίπεδα κορτιζόλης ήταν χαμηλότερα στην ομάδα της παρατεταμένης νηστείας. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει μειωμένο βιολογικό στρες και καλύτερη προσαρμογή του οργανισμού στη φάση του ύπνου, όπου ενεργοποιούνται μηχανισμοί επιδιόρθωσης και ανάκαμψης.

Καλύτερη μεταβολική απόκριση στη γλυκόζη

Παρότι δεν καταγράφηκε σημαντική αλλαγή σε έναν βασικό δείκτη ευαισθησίας στην ινσουλίνη, οι δοκιμασίες ανοχής γλυκόζης έδειξαν χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης και βελτιωμένη πρώιμη έκκριση ινσουλίνης. Με απλά λόγια, ο οργανισμός των συμμετεχόντων ανταποκρινόταν πιο αποτελεσματικά στη μεταγευματική αύξηση του σακχάρου.

Μια παρέμβαση απλή και βιώσιμη στην πράξη

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τα οφέλη προέκυψαν χωρίς δραστικούς περιορισμούς θερμίδων ή αυστηρά διατροφικά πρωτόκολλα. Η παρέμβαση βασίστηκε στον συγχρονισμό της σίτισης με τον κιρκαδικό ρυθμό και τον ύπνο, αξιοποιώντας τη νύχτα ως φυσική περίοδο μεταβολικής ρύθμισης. Το μόνο ουσιαστικό ζητούμενο ήταν το τελευταίο γεύμα να ολοκληρώνεται τουλάχιστον τρεις ώρες πριν την κατάκλιση.

Σύμφωνα με τις ειδικούς, η κατανάλωση τροφής αργά το βράδυ μπορεί να διαταράξει το εσωτερικό βιολογικό ρολόι, επηρεάζοντας αρνητικά την αρτηριακή πίεση, τον καρδιακό ρυθμό και τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Αντίθετα, το νωρίτερο βραδινό επιτρέπει στο σώμα να περάσει ομαλά στη νυχτερινή «λειτουργία αποκατάστασης».

Συνολικά, η παρατεταμένη νυχτερινή νηστεία σε ευθυγράμμιση με τον ύπνο αναδεικνύεται ως μια απλή, ρεαλιστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη στρατηγική για τη βελτίωση της καρδιομεταβολικής υγείας. Σε μια εποχή όπου τα καρδιομεταβολικά νοσήματα παραμένουν κορυφαία αιτία νοσηρότητας, μικρές αλλαγές στο πότε τρώμε μπορεί να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με το τι τρώμε.

Όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση, πρόκειται για την πρώτη κλινική δοκιμή σε ελεγχόμενο περιβάλλον για τη διερεύνηση του πώς εξαπλώνεται η γρίπη μέσω του αέρα μεταξύ φυσικά μολυσμένων ατόμων (όχι ατόμων που μολύνθηκαν σκόπιμα σε εργαστήριο) και μη μολυσμένων ατόμων.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εύρεση τρόπων για τον έλεγχο κρουσμάτων γρίπης αποτελεί προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία, καθώς έως και ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη κολλούν εποχική γρίπη κάθε χρόνο.

Ερευνητές από τις Σχολές Δημόσιας Υγείας, Μηχανικών και Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, έβαλαν πέντε φοιτητές που ήταν ήδη άρρωστοι με γρίπη σε δωμάτιο ξενοδοχείου στην περιοχή της Βαλτιμόρης με έντεκα υγιείς ενήλικες εθελοντές μέσης ηλικίας (δύο από αυτούς εμβολιασμένοι με το εμβόλιο της γρίπης). Οι συμμετέχοντες ήταν χωρισμένοι σε δύο ομάδες, τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2024. Το αποτέλεσμα; Κανείς από τους υγιείς εθελοντές δεν κόλλησε γρίπη.

Κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι συμμετέχοντες έζησαν για δύο εβδομάδες σε έναν απομονωμένο όροφο ξενοδοχείου και έκαναν καθημερινές δραστηριότητες που προσομοιώνουν διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν, όπως συνομιλίες και σωματικές δραστηριότητες (γιόγκα, διατάσεις και χορό). Οι κοινές αυτές δράσεις διαρκούσαν από 111 έως 250 λεπτά. Οι ασθενείς χειρίζονταν επίσης αντικείμενα, όπως στυλό, τάμπλετ και μικρόφωνο πριν τα μοιράσουν σε όλη την ομάδα.

Γρίπη: Οι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετάδοσης

Οι ερευνητές μέτρησαν ένα ευρύ φάσμα παραμέτρων καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος, όπως την παρακολούθηση των συμπτωμάτων των συμμετεχόντων, καθημερινά ρινικά δείγματα και δείγματα σάλιου και αιματολογικούς ελέγχους για τον εντοπισμό αντισωμάτων. Η μελέτη μέτρησε την έκθεση στον ιό στην περιοχή αναπνοής των εθελοντών, καθώς και τον ατμοσφαιρικό αέρα της αίθουσας δραστηριότητων.

«Τα δεδομένα μας υποδεικνύουν βασικούς παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετάδοσης της γρίπης: ο βήχας είναι ένας σημαντικός παράγοντας. Οι φοιτητές που είχαν γρίπη, είχαν πολύ ιό στη μύτη τους, αλλά δεν έβηχαν σχεδόν καθόλου, οπότε μόνο μικρές ποσότητες ιού εκτοξεύτηκαν στον αέρα», επισημαίνει η Δρ. Τζιάνγιου Λάι, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, που ηγήθηκε της ανάλυσης δεδομένων.

Όπως προσθέτει, «ο άλλος σημαντικός παράγοντας είναι ο αερισμός και η κυκλοφορία του αέρα. Ο αέρας στη αίθουσα της μελέτης αναμειγνυόταν συνεχώς και γρήγορα από ένα θερμαντικό σώμα και έναν αφυγραντήρα και έτσι οι μικρές ποσότητες ιού στον αέρα αραιώνονταν». Επιπλέον, παρατηρεί ότι οι ενήλικες μέσης ηλικίας είναι συνήθως λιγότερο ευάλωτοι στη γρίπη σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες, λόγω παλαιότερων εμβολιασμών και μολύνσεων, κάτι που αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα για την απουσία περιστατικών γρίπης.

Η έλλειψη μετάδοσης σε αυτή τη μελέτη προσφέρει σημαντικές ενδείξεις για το πώς μπορούμε να προστατευτούμε από τη γρίπη φέτος.

«Το να βρίσκεσαι κοντά, πρόσωπο με πρόσωπο με άλλους ανθρώπους σε εσωτερικούς χώρους, όπου ο αέρας δεν ανανεώνεται πολύ, φαίνεται να είναι το πιο επικίνδυνο και είναι κάτι που όλοι τείνουμε να κάνουμε συχνά. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι οι φορητοί καθαριστές αέρα που ανακινούν και καθαρίζουν τον αέρα θα μπορούσαν να βοηθήσουν πολύ. Αλλά αν είστε πολύ κοντά και κάποιος βήχει, ο καλύτερος τρόπος για να παραμείνετε ασφαλείς είναι να φοράτε μάσκα, ειδικά Ν95», τονίζει ο δρ. Ντόναλντ Μίλτον, καθηγητής στο Τμήμα Παγκόσμιας, Περιβαλλοντικής και Επαγγελματικής Υγείας της Σχολής Δημόσιας Υγείας και ειδικός στη βιολογία της αερομεταφερόμενης μεταδοτικότητας μολυσματικών ασθενειών.

Πηγή: Lifo.gr

Μια ομάδα ερευνητών αποφάσισε να εξετάσει σε βάθος το ερώτημα, διερευνώντας κατά πόσο οι προσωπικές τάσεις επηρεάζουν τον κίνδυνο θανάτου. Για να το διαπιστώσουν, ανέλυσαν υπάρχοντα δεδομένα για τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά σε πάνω από 500.000 άτομα από τέσσερις ηπείρους. Τα στοιχεία συνολικά αντιστοιχούσαν σε σχεδόν 6 εκατομμύρια έτη ζωής και περισσότερους από 40.000 θανάτους.

Ορισμένα χαρακτηριστικά φάνηκαν να σχετίζονται περισσότερο με πρόωρο θάνατο από άλλα. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology. Όπως δήλωσε η συν-συγγραφέας Máire McGeehan, ερευνήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, «ο τρόπος που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και συμπεριφερόμαστε δεν επηρεάζει μόνο την ικανοποίηση από τη ζωή και τις κοινωνικές μας σχέσεις, αλλά και το πόσο ζούμε».

Ποια χαρακτηριστικά συνδέονται με τη μακροζωία

Σύμφωνα με τα ευρήματα της ομάδας, ο αυξημένος νευρωτισμός—δηλαδή το άγχος, η ανησυχία και η συναισθηματική αστάθεια—μπορεί να σχετίζεται με πρόωρο θάνατο, ιδιαίτερα στους νεότερους. Αντίθετα, η υψηλή ευσυνειδησία, δηλαδή η οργάνωση και η αυτοπειθαρχία, συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου. Το ίδιο ίσχυε και για την εξωστρέφεια—την προτίμηση στην κοινωνική αλληλεπίδραση—κυρίως όμως στην Αυστραλία και τη Βόρεια Αμερική. Τα χαρακτηριστικά της δεκτικότητας και της ευγένειας δεν φάνηκαν να έχουν σημαντική επίδραση.

Η McGeehan τόνισε ότι «οι επιδράσεις αυτές είναι παρόμοιου μεγέθους με εκείνες που αποδίδονται σε βασικούς κοινωνικούς παράγοντες δημόσιας υγείας, όπως το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο».

Ο ρόλος των συνηθειών και της βιολογίας

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους η προσωπικότητα μπορεί να επηρεάσει την υγεία και τον κίνδυνο θανάτου. Έχει διαπιστωθεί σύνδεση της προσωπικότητας με συμπεριφορές υγείας, στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχους, βιολογικές διαδικασίες και αντιδράσεις στο στρες. Για παράδειγμα, ο νευρωτισμός ή η ευσυνειδησία μπορεί να καθορίσουν αν κάποιος καπνίζει ή ασκείται τακτικά, αν δοκιμάζει ουσίες ή ακολουθεί προληπτικούς ελέγχους υγείας.

Τα χαρακτηριστικά αυτά συνδέονται επίσης με βιολογικούς δείκτες όπως η φλεγμονή, η ορμονική ισορροπία και η καρδιαγγειακή υγεία — παράγοντες κρίσιμοι για τη μακροζωία. Μάλιστα, οι συσχετίσεις μεταξύ κινδύνου θανάτου και νευρωτισμού ή ευσυνειδησίας εξηγούνται εν μέρει από παράγοντες όπως το κάπνισμα και η καρδιαγγειακή κατάσταση: όταν αυτοί λαμβάνονται υπόψη, το μέγεθος της επίδρασης μειώνεται.

Πολιτισμικές διαφορές και περιορισμοί της έρευνας

Γιατί όμως η εξωστρέφεια φαίνεται να ωφελεί κυρίως τους Αυστραλούς και τους Βορειοαμερικανούς; Οι συγγραφείς υποθέτουν πως αυτό σχετίζεται με το πώς κάθε κουλτούρα επιβραβεύει διαφορετικές συμπεριφορές. Σε πιο ατομικιστικές κοινωνίες, όπως αυτές των ΗΠΑ ή της Αυστραλίας, η εξωστρέφεια μπορεί να οδηγεί σε μεγαλύτερη κοινωνική ενσωμάτωση ή οικονομικά οφέλη.

Ωστόσο, ένα σημαντικό όριο της έρευνας είναι ότι περιέλαβε μόνο δείγματα από το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και την Ιαπωνία — δηλαδή κυρίως ανεπτυγμένες χώρες με λευκούς πληθυσμούς. Χώρες της Ασίας (εκτός Ιαπωνίας), της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής αποκλείστηκαν. Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να εξετάσουν αυτές τις περιοχές αλλά και το πώς οι αλλαγές στην προσωπικότητα κατά τη διάρκεια της ζωής επηρεάζουν τον κίνδυνο θανάτου.

Η προσωπικότητα αλλάζει—και μαζί της οι πιθανότητες ζωής

Ευτυχώς, πολλές πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η προσωπικότητα δεν είναι τόσο στατική όσο πιστεύαμε παλιά. Αυτό σημαίνει πως τα αποτελέσματα δεν καθορίζουν οριστικά τη μοίρα κανενός· αντίθετα θα μπορούσαν να βοηθήσουν κάποιους να βελτιώσουν τις συμπεριφορές τους — και τελικά τη ζωή τους.

Ο ύπνος επηρεάζει ακόμα και τη συσσώρευση λίπους στην κοιλιά

Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα πρόσφατης μελέτης του 2025 που δείχνει ότι όσοι κοιμούνται λιγότερο από 5 έως 6 ώρες την ημέρα εμφανίζουν αυξημένο κοιλιακό λίπος σε σχέση με όσους κοιμούνται πάνω από 7 ώρες. Και εδώ δεν μιλάμε για αισθητικό θέμα, αλλά για σοβαρό δείκτη, που σχετίζεται με τις πιθανότητες εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 και άλλων καρδιομεταβολικών νοσημάτων.

Tips διατροφής για καλύτερο ύπνο και περισσότερη ενέργεια

Οι ειδικοί επισημαίνουν τροφές και συνήθειες που υποστηρίζουν τον οργανισμό ώστε να χαλαρώνει πιο εύκολα το βράδυ, να ξεκουράζεται καλύτερα και να διατηρεί πιο σταθερό βάρος. Για παράδειγμα, ένα από τα συχνότερα λάθη που κάνουμε είναι να τρώμε ελάχιστα όλη τη μέρα και πολύ το βράδυ. Αυτό μπερδεύει τον μεταβολισμό, επιβαρύνει την πέψη και διαταράσσει τον ύπνο.

Ποιες είναι οι καλές διατροφικές συνήθειες για… όνειρα γλυκά;

Μείωσε ζάχαρη και καφεΐνη όσο πλησιάζει το βράδυ: Η καφεΐνη μπορεί να παραμείνει ενεργή στο σώμα έως και έξι ώρες. Αυτό σημαίνει ότι καφές, τσάι και αναψυκτικά τύπου κόλα καλό είναι να σταματούν νωρίς το απόγευμα. Η ζάχαρη από την άλλη προκαλεί απότομες αυξομειώσεις ενέργειας, κάτι που δυσκολεύει τη φυσική χαλάρωση του οργανισμού το βράδυ.

Οι σύνθετοι υδατάνθρακες συμβάλουν στον καλό ύπνο: Τα δημητριακά ολικής άλεσης και τα ζυμαρικά ολικής βοηθούν στη σταδιακή αύξηση της ινσουλίνης, κάτι που ευνοεί την παραγωγή τρυπτοφάνης στον εγκέφαλο. Η τρυπτοφάνη είναι πρόδρομος της σεροτονίνης, της ορμόνης που μας χαλαρώνει και προετοιμάζει το σώμα για ύπνο.Ένα απλό πιάτο ζυμαρικών ολικής με σάλτσα ντομάτας ή ένα μπολ δημητριακά με γάλα μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για έναν καλύτερο βραδινό ύπνο.

Ένα ζεστό ρόφημα πριν τον ύπνο κάνει τη διαφορά: Το χαμομήλι, ο δυόσμος και η μέντα βοηθούν στη χαλάρωση και στην πέψη. Μελέτη στο περιοδικό Emotion έχει δείξει ότι τα ζεστά ροφήματα ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας, στοιχεία που ευνοούν τον καλό ύπνο.

Οι βιταμίνες Β και ο ύπνος: Πουλερικά, ψάρια, ρεβίθια, μπανάνες και σολομός είναι τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Β6, απαραίτητη για τη μετατροπή της τρυπτοφάνης σε σεροτονίνη. Η βιταμίνη Β3 έχει συνδεθεί με καλύτερη ποιότητα ύπνου και λιγότερα νυχτερινά ξυπνήματα.Ο σολομός ξεχωρίζει γιατί συνδυάζει καλά λιπαρά, υψηλό κορεσμό και υποστήριξη της μελατονίνης.

Το γάλα που μας έδινε η μαμά το βράδυ: Το γάλα περιέχει τρυπτοφάνη και βιταμίνες του συμπλέγματος Β και έχει συσχετιστεί με καλύτερη ποιότητα ύπνου σε μελέτες που έχουν δημοσιευτεί στο Nutrition Research. Ένα ποτήρι πριν τον ύπνο παραμένει μια απλή αλλά αποτελεσματική συνήθεια.

Τινάζεσαι στον ύπνο σου;

Αν δυσκολεύεσαι να χαλαρώσεις όταν ξαπλώνεις ή «τινάζεσαι» συχνά, το μαγνήσιο μπορεί να παίζει ρόλο. Το σπανάκι είναι πλούσιο σε μαγνήσιο, με ελάχιστες θερμίδες και πολλές φυτικές ίνες. Συνδύασέ το στα γεύματά σου με βιταμίνη C για καλύτερη απορρόφηση σιδήρου, όπως σε σπανακόρυζο με λεμόνι ή πράσινα smoothies.