Η Μεγάλη Παρασκευή του Γιώργου Σεφέρη

«Ο χτεσινός πλούτισε τη συλλογή μου. Ηταν ο πιο καθωσπρέπει που είδα ποτέ μου. Φράγκικη πολυφωνία (Η ζωή εν τάφω είχε γίνει Τραβιάτα ξεψυχισμένη): Φράκα. ‘Ασπρα γάντια. Χρυσαφικά. Κόκκινα κι άσπρα ροδοπέταλα, τόσο περιποιημένα, που μοιάζαν από celluloid. Κι η απαραίτητη εγγλεζοχιώτικη προφορά: κατ (h) ετ (h) έθης Κριστ (h) έ. Ο ωραιότερος και ο πιο αληθινός που είδα ήταν εκείνος που περνούσε με κλαπαδόρες κάτω από τον Παρθενώνα, τ’ Αϊ-Δημήτρη του Λουμπαρδιάρη. Συλλογίστηκα και τη Στέρνα και μου φάνηκε καλή και σωστή στον τόνο της. Λέω να τη δημοσιέψω το Σεπτέμβρη, μόνη. Τι λες; Μου μένει ακόμη ένας Επιτάφιος εδώ, κι έπειτα θα μπορέσω να αντικρίσω το Αιγαίο…» (Το κείμενο είναι απόσπασμα από το προσωπικό ημερολόγιο του ποιητή- αντιστοιχεί στον Απρίλιο του 1932 – περίοδο κατά την οποία εργαζόταν στο Λονδίνο ως διευθύνων του Ελληνικού Γενικού Προξενείου και εμπεριέχεται στο: «Μέρες Β’» Γιώργος Σεφέρης – Εκδόσεις Ίκαρος 1975)

Η Μεγάλη Παρασκευή του Αντωνη Σουρούνη

«Τίποτα δεν αγγίζει τις απριλιάτικες βιολέτες;/ τίποτα-: μονάχα ο ακάνθινος Ιησούς». (Ν. Καρούζος, Τα ποιήματα Β’) ή και… «…Πάσχα στο χωριό δε σημαίνει αναγκαστικά άσπρες λαμπάδες, κόκκινα αβγά και σουβλιστό αρνί την εποχή που βγαίνουν οι παπαρούνες. Ούτε και σταυρωτά φιλιά. Παπαρούνες μπορούν ν’ ανθίσουν και τον Γενάρη, φτάνει να το θες. Ο καθένας μπορεί ν’ αναστηθεί, όπου θέλει κι όποτε θέλει. Θα το καταλάβει όταν ασπαστεί τον εαυτό του. Κι επειδή μόνοι μας ερχόμαστε στον κόσμο και μόνοι μας φεύγουμε, ε, πρέπει, αν θέλουμε ν’ αναστηθούμε, να είμαστε κι εκεί μόνοι, ολομόναχοι. (Αντώνης Σουρούνης «Πάσχα στο χωριό» – Εκδόσεις Καστανιώτης).

Γιώργος Ιωάννου για την Μεγάλη Παρασκευή

«… Μα ήτανε την μέρα εκείνη Μεγάλη Παρασκευή, τότε ακριβώς που σταματάνε να εργάζονται, φεύγουνε στα χωριά τους ή στα τίμια σπίτια τους, -τότε και το Δεκαπενταύγουστο της Παναγιάς, άλλη μια φορά – κι είναι συγκινητικό-, δείχνει πως νοσταλγούν, θυμούνται πάντως την παρθενικότητα βάζοντας έξω από την πόρτα τους -όπου και το δισύλλαβο απαραιτήτως όνομα- την έτοιμη από καιρό επιγραφή που έγραψε κάποιος πελάτης καλλιγράφος και εγγράμματος: «Μετά το Πάσχα»..
…Μα βγαίνοντας από την εκκλησιά ο Επιτάφιος τράβηξε πρώτα πλάγια, χώθηκε μεσα στις γειτονιές με τα κλειστά ισόγεια με τα χαμαιτυπεία του λιβανιού και δεν τον είδαμε σχεδόν καθόλου. Κι όταν πήρε η κυκλοφορία να παραλύει να προηγούνται τα μικρά παιδιά, να ανάβουνε κεριά στα υψηλά πατώματα ετοιμαστήκαμε κι εμείς ν απολαύσουμε το μέγα θέαμα στο σκότος μέσα της κρεβατοκάμαρας. Από μπροστά μας, όταν διάβαιναν έψελνε η χορωδία τα εγκώμια. Μαθήτριες με επιπόλαιες φωνές παρόμοιες με τον γραφικό τους χαρακτήρα βαδίζοντας στο ψευτοκουρασμένο βήμα των στρατιωτών εκείνο με το επ’ ώμου λόγχη, βαδίζοντας ωραίοι και σκοτεινοί, τραβούσαν φορτωμένοι νιάτα και έξαψη.

(απόσπασμα από το κείμενο του Γιώργου Ιωάννου «Επιτάφιος θρήνος» (ψευδώνυμο του Γιώργου Σορολόπη, Θεσσαλονίκη 1927- Αθήνα 1985) – περιέχεται στην ομότιτλη συλλογή – Εκδόσεις Κέδρος, 1980, 1985).

Η Μεγάλη Παρασκευή του Νίκου Καζαντζακη

Μια κάρτα με τη δυναμική μορφή του Ιησού, που εκδιώκει τους εμπόρους από τον ναό, (εκφράζει, σαφώς, την έννοια της «κάθαρσης» της Εκκλησίας από κάθε «ξένο» προς αυτήν στοιχείο) στέλνει το Πάσχα του 1926 απο την Ιερουσαλήμ ο Νίκος Καζαντζάκης στον Ρεθυμνιώτη φίλο του επίσκοπο, Βασίλειο Μαρκάκη (επίσκοπο τότε Αρκαδίας, με έδρα τις Μοίρες της Μεσσαράς Κρήτης και υποστηρικτή αργότερα της Εθνικής Αντίστασης).

«Ιερουσαλήμ, Πάσχα 1926
Από την Αγία Πόλη Σας στέλνω ένα
χαιρετισμό γεμάτο σεβασμό και αγάπη.
Ποτέ δε Σας ξεχνώ κι αλησμόνητες μένουν
στον νου και στην καρδιά μου οι θαυμάσιες (-αστές;)
ώρες που πέρασα στην επισκοπή Σας
Καλή Λαμπρή κι ο Χριστός ανέστη!
Ν. Καζαντζάκης»

Γιάννης Καιροφύλας

«Τα γεγονότα δεν επέτρεψαν να γίνει η Ανάσταση σύμφωνα με τα έθιμα. Ούτε οι καμπάνες ακούστηκαν χαρμόσυνες για το Χριστός Ανέστη. Σε λίγα σπίτια, έφτιαξαν την πατροπαράδοτη μαγειρίτσα. Ο κόσμος δεν είχε διάθεση να βάψει κόκκινα αβγά. Η πορεία προς το Γολγοθά έχει αρχίσει. Η μια τραγική είδηση ακολουθεί την άλλη. Η Αθήνα είναι μια πόλη χωρίς ζωή. Πασχαλιάτικα οι δρόμοι είναι άδειοι. Στις αίθουσες των κινηματογράφων δεν πατάει ψυχή. Κι έχουν βάλει ταινίες ωραίες, εορταστικές. Το ίδιο και στα θέατρα…» – απόσπασμα κειμένου του δημοσιογράφου – «αθηναιογράφου» Γιάννη Καιροφύλα από το βιβλίο του «Η Αθήνα του ’40 και της Κατοχής» (εκδόσεις Ιρις-Α.Σ Φιλιππότης 2001)

« …Ακούσαμε και πάλι, όπως κάθε Πάσχα, ομοβροντίες και κανονιές, αλλά δεν ήταν το κανονάκι του Λυκαβηττού με τις χαρμόσυνες βολές. Βόμβες έπεφταν παντού. Τατόι, Ελευσίνα, Πειραιά. Τα σμήνη των επιδρομών δεν έπαυαν κι οι σειρήνες μόλις εσήμαιναν λήξι, σήμαιναν πάλι έναρξι. Καθίσαμε να φάμε, ανόρεχτα κι αμίλητοι. Είχαμε βράσει και αβγά, αλλά δεν τα βάψαμε κόκκινα…» (Ελευθέριος Ειμαρμένος « Μαρτυρίες 40-41»)

Η Μεγάλη Παρασκευή του Οδυσσέα Ελύτη

Την άνοιξη του 1935, ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος κι εγώ αποβιβαζόμασταν στο λιμάνι της Μυτιλήνης. Μια πρόσκληση να περάσουμε τις ημέρες του Πάσχα σε σπίτι φιλικό ήταν η αφορμή. Αλλά η αιτία η βαθύτερη ήταν να βαδίσουμε πάνω στα ίχνη που δεν μπορεί παρά να είχε αφήσει, πεθαίνοντας εκεί ένα χρόνο πριν, ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος. Από δρόμους άφτιαχτους, κακοτράχαλους, μισοπατημένους απ’ το βλαστομάνημα του Μαγιού, προωθηθήκαμε ως τις πιο ξεμοναχιασμένες άκριες του νησιού, ως τα πιο λιγοσύχναστα χωριά και δεν αφήσαμε καφενείο για καφενείο που να μη σταματήσουμε. Όσο που να ‘ρθει ο καφές ή η λεμονάδα, το μάτι μας είχε κιόλας φέρει βόλτα εκατό φορές τους τέσσερις τοίχους του μαγαζιού. Κι όταν, όπως μας έλαχε μερικές φορές, σπάνιες είναι η αλήθεια, επισημαίναμε αναρτημένο έργο του Θεόφιλου, με τρόπο φέρναμε την κουβέντα, ζητούσαμε πληροφορίες, αρχινούσαμε τα παζάρια, τέλος, φορτώναμε στο αυτοκίνητό μας το λάφυρο και φεύγαμε. (απόσπασμα από το βιβλίο του Οδυσσέα Ελύτη «Ο ζωγράφος Θεόφιλος», Εκδ. Γνώση).

Με πληροφορίες από iefimerida

Κι η κατάνυξη, αυτό το σπρώξιμο των ποδιών μας πίσω από κάποιον Επιτάφιο στο χωριό, ανάμεσα σε μυρωδιές λουλουδιών και ανθρώπων, μοιάζει να είναι η ξεκούραση που προσδοκούσαμε μαζί με την πρώτη ζεστή ημέρα της άνοιξης. Κάθε τέτοια μέρα, κάθε Μεγάλη Παρασκευή, μοιραζόμαστε τις μοναξιές μας με τους μόνους αυτού του κόσμου και πιστεύουμε στα θαύματα γιατί θυμόμαστε πως πρέπει να ελπίζουμε.

Έξοδος

Η τελετή γινόταν στη μεγάλη σάλα, μόλις μ’ είχαν ξεκρεμάσει απ’ το ηλιοβασίλεμα, με τύλιξαν μ’ ένα σεντόνι, μα οι πληγές φάνηκαν στον τοίχο, το πλήθος συνωστίζονταν στις σκάλες, ζητούσε ν’ αναστηθώ, μα εγώ έπρεπε να μείνω αγνός από θαύματα, και κρυβόμουν πίσω απ’ τα παλτά των ξένων στο διάδρομο, τρώγοντας τα φύλλα από παλιά ημερολόγια, το ξημέρωμα ήταν ωχρό πίσω απ’ τις μπουκάλες, βγήκα στο δρόμο και γονάτισα στον πρώτο περαστικό, «γιατί το ‘κανες;» με ρωτούσε ο Θεός, «είναι ο καιρός της βασιλείας μου, Κύριε, πώς ν’ αρνηθώ;» και τότε ο Θεός μου ‘βαλε στο χέρι αυτό το κλειδί, έτσι μπορώ τώρα ν’ ακούω ήρεμος το ανελέητο βήμα πίσω απ’ τον τοίχο, αθέατος μέσα σε όποια θεία εικόνα.

Ήμουν τόσο μονάχος, που τα σκυλιά που με γάβγισαν στο δρόμο ανέβαιναν τώρα μαζί μου στον ουρανό.

Άλλωστε, η Μεγάλη Παρασκευή είναι η μέρα της απόλυτης μυσταγωγίας και της κατάνυξης. Την ημέρα αυτή οι καμπάνες δε σταματούν να χτυπούν πένθιμα, οι μυρωδιές από τα λουλούδια είναι διάσπαρτες στην ατμόσφαιρα, λιβάνι και κεριά πλημμυρίζουν τις εκκλησίες, τις μονές και τα ξωκλήσια της πόλης που περιμένουν τους πιστούς για το ξεχωριστό έθιμο της περιφοράς του στολισμένου Επιταφίου. Παρακάτω θα βρείτε τέσσερις ιστορικούς Επιταφίους που συγκεντρώνουν ντόπιους και μη κάθε χρόνο και μας φέρνουν κοντά στην παράδοση.

Το Μετόχι του Παναγίου Τάφου

Ο πιο γνωστός επιτάφιος της Αθήνας ξεκινά από το Αγιοταφίτικο Μετόχι. Βρίσκεται στην οδό Ερεχθέως στα Αναφιώτικα στην Πλάκα και είναι ένας ναός του 17ου αιώνα. Κτίστηκε στη θέση ενός αρχαίου ναού αφιερωμένου στη Θεά Αφροδίτη και λειτούργησε ως γυναικείο μοναστήρι. Το Καθολικό, ο κεντρικός ναός, του παλιού μοναστηριού είναι μια καμαροσκέπαστη μονόκλιτη Βασιλική. Μάλιστα, στα δεξιά της εισόδου του ναού, θα δεις μικρά κομματάκια λίθων από τον Πανάγιο Τάφο και τον Γολγοθά. Ακολουθεί πιστά το τυπικό του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και είναι ο πρώτος ναός στον οποίο φτάνει το Άγιο Φως το Σάββατο της Ανάστασης και από εκεί το διανείμουν σε κάθε εκκλησία της χώρας. Η περιφορά του Επιταφίου γίνεται στα γραφικά σοκάκια της Πλάκας μέσα σε ένα ιδιαίτερο κατανυκτικό κλίμα.

Άγιος Δημήτριος ο Λουμπαρδιάρης

Περπατώντας στον πεζόδρομο της οδού Αποστόλου Παύλου στο Θησείο, θα φτάσετε στο γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου του Λουμπαρδιάρη που βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου του Φιλοπάππου, ανάμεσα στη βουή της πόλης και το πράσινο που δίνει ανάσες. Η εκκλησία, σύμφωνα με τη μια εκδοχή χρονολογείται από την περίοδο της Τουρκοκρατίας και σύμφωνα με μια άλλη από τον 9ο αιώνα. Ο πεζόδρομος και η θέα στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης το καθιστούν ως μια από τις ιδανικότερες επιλογές, για να ακολουθήσουν τον Επιτάφιο όσοι μαγεύονται από το αστικό τοπίο.

Αγία Μαρίνα

Ο ναός της Αγίας Μαρίνας ξεχωρίζει πάνω στον λόφο του Αστεροσκοπείου, στον αρχαίο λόφο των Νυμφών, στην περιοχή του Θησείου. Στη νοτιοανατολική γωνία του έχει ενσωματωθεί ο παλαιότερος -σπηλαιώδης- αρχικός ναός ο οποίος σήμερα λειτουργεί ως βαπτιστήριο. Ο αρχικός ναός χρονολογείται στις αρχές του 13ου αιώνα και πιθανότατα κατασκευάστηκε σε θέση όπου υπήρχε αρχαία δεξαμενή νερού, ενώ η σημερινή εκκλησία ξεχωρίζει για τον ιδιαίτερο ρυθμό της -ένας μεγάλος κεντρικός τρούλος τον οποίο περιβάλλουν τέσσερις μικρότεροι. Η περιφορά του Επιταφίου γίνεται στην μαρμαρόστρωτη πλατεία ακριβώς μπροστά από τον ναό με την ωραιότερη θέα, τη φωτισμένη Ακρόπολη.

Εισόδια της Θεοτόκου

Γνωστό σε όλους τους Αθηναίους, το εκκλησάκι των Εισοδίων της Θεοτόκου χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και λέγεται ότι είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού αφιερωμένου στην Αθηνά ή τη Δήμητρα. Αποτελεί μια από τις πιο γραφικές και ιστορικές εκκλησίες της πόλης και αν την επιλέξετε για την ακολουθία της Μεγάλης Παρασκευής θα βιώσετε την πιο μεγαλιώδη περιφορά Επιταφίου στην πόλη, καθώς συναντά τους Επιταφίους και άλλων ναών του κέντρου της Αθήνας.