Ερευνητές από κορυφαία ιδρύματα, όπως τα Πανεπιστήμια του Cambridge και του British Columbia, ανέλυσαν περισσότερα από τρία εκατομμύρια κύτταρα, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο ο ιστός του μαστού μεταλλάσσεται κατά την εμμηνόπαυση. Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο περιοδικό Nature Aging*, δείχνουν ότι οι αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία των κυττάρων δημιουργούν ένα περιβάλλον που, αντί να προστατεύει, μπορεί τελικά να ευνοήσει την ανάπτυξη καρκινικών όγκων.

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στον γυναικείο πληθυσμό, αντιπροσωπεύοντας το 15% των νέων διαγνώσεων παγκοσμίως. Είναι, μάλιστα, χαρακτηριστικό ότι τέσσερις στις πέντε περιπτώσεις αφορούν γυναίκες άνω των 50 ετών. Παρά τη συχνότητα αυτή, η επιστημονική κοινότητα είχε μέχρι σήμερα περιορισμένη γνώση για τις ακριβείς βιολογικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στον υγιή ιστό καθώς αυτός γερνάει. Χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές απεικόνισης και αναλύοντας δείγματα από 500 γυναίκες ηλικίας 15 έως 86 ετών, οι επιστήμονες κατάφεραν να παρακολουθήσουν την εξέλιξη του μαστού σε βάθος χρόνου, εντοπίζοντας τις δραματικές διαφορές μεταξύ των ηλικιακών ομάδων.

Η αρχιτεκτονική του μαστού κάτω από το μικροσκόπιο της εμμηνόπαυσης

Η έρευνα αποκάλυψε ότι η εμμηνόπαυση αποτελεί το σημείο καμπής για τις πιο ριζικές αλλαγές στον ιστό. Καθώς η γυναίκα μεγαλώνει, παρατηρείται μια σταδιακή αλλά σαφής μείωση του αριθμού των κυττάρων, τα οποία πλέον διαιρούνται και ανανεώνονται πολύ λιγότερο συχνά.

Η ίδια η «αρχιτεκτονική» του στήθους μεταβάλλεται: τα λόβια, οι δομές δηλαδή που είναι υπεύθυνες για την παραγωγή γάλακτος, αρχίζουν να συρρικνώνονται ή και να εξαφανίζονται εντελώς. Τη θέση του ενεργού ιστού καταλαμβάνουν τα λιποκύτταρα, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται μείωση των αιμοφόρων αγγείων που τροφοδοτούν την περιοχή.

Αυτές οι δομικές ανακατατάξεις δεν είναι απλώς αισθητικές ή λειτουργικές, αλλά επηρεάζουν άμεσα την υγεία των κυττάρων. Ο χάρτης δείχνει ότι οι αλλαγές αυτές δημιουργούν ένα «μικροπεριβάλλον» που επιτρέπει στα καρκινικά κύτταρα να επιβιώσουν και να πολλαπλασιαστούν πιο εύκολα. Επιπλέον, η μελέτη εξηγεί γιατί οι όγκοι που εμφανίζονται σε νεότερες γυναίκες έχουν διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά σε σχέση με εκείνους που εκδηλώνονται σε μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς το υπόβαθρο του ιστού πάνω στο οποίο αναπτύσσονται είναι εντελώς διαφορετικό.

Η εξασθένιση της ανοσοποιητικής «φρουράς»

Ίσως, η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη της μελέτης αφορά το ανοσοποιητικό σύστημα που εδρεύει μέσα στον μαστό. Στις νεότερες γυναίκες, ο ιστός είναι πλούσιος σε Β κύτταρα και ενεργά Τ κύτταρα, τα οποία λειτουργούν ως μια άγρυπνη φρουρά, ικανή να εντοπίζει και να καταστρέφει έγκαιρα κάθε προκαρκινικό κύτταρο. Με την πάροδο του χρόνου και την έλευση της εμμηνόπαυσης, αυτά τα προστατευτικά κύτταρα λιγοστεύουν και αντικαθίστανται από άλλους τύπους ανοσοκυττάρων που συνδέονται με τη φλεγμονή.

Αυτό το νέο, φλεγμονώδες περιβάλλον είναι λιγότερο αποτελεσματικό στην άμυνα του οργανισμού. Ταυτόχρονα, τα κύτταρα του ιστού αρχίζουν να επικοινωνούν λιγότερο μεταξύ τους, χάνοντας τον απαραίτητο συντονισμό που κρατά τις κυτταρικές διεργασίες υπό έλεγχο.

Αυτή η απώλεια επικοινωνίας και η εξασθένιση της ανοσοποιητικής επιτήρησης φαίνεται πως ανοίγουν την πόρτα στα προκαρκινικά κύτταρα, επιτρέποντάς τους να ξεφύγουν από τους μηχανισμούς ελέγχου και να εξελιχθούν σε όγκους. Η κατανόηση αυτού του λεπτομερούς χάρτη αποτελεί πλέον το κλειδί για νέες στρατηγικές πρόληψης και πιο στοχευμένες θεραπείες στο μέλλον.

Ενδείξεις-Γονίδια που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο & Σύγχρονες επιλογές πρόληψης και αποκατάστασης

Όπως εξηγεί ο Πρόεδρος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού (ΕΧΕΜ), Βασίλης Βενιζέλος, Αναπληρωτής Καθηγητής στο University of Nicosia και Διευθυντής Μονάδας Μαστού στο Metropolitan Hospital, «η σύγχρονη γενετική δεν είναι απλώς ένα εργαλείο για όσες έχουν ήδη διαγνωστεί. Είναι και ένα πολύτιμο προληπτικό εργαλείο για γυναίκες που ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο – ακόμη κι αν δεν έχουν νοσήσει».

Ποιες γυναίκες πρέπει να κάνουν γενετικό έλεγχο – ακόμη κι αν δεν έχουν νοσήσει;

Η γενετική εξέταση δεν αφορά μόνο τις ασθενείς με καρκίνο. Υπάρχουν περιπτώσεις γυναικών χωρίς διάγνωση, στις οποίες ο προληπτικός έλεγχος κρίνεται απαραίτητος – ειδικά όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό που πληροί συγκεκριμένα κριτήρια:

· Αν έχεις συγγενή πρώτου βαθμού (μητέρα, αδελφή, κόρη) με καρκίνο μαστού ή ωοθηκών που διαγνώστηκε πριν από τα 50.

· Αν δύο συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν νοσήσει από καρκίνο του μαστού και τουλάχιστον η μία είχε διάγνωση πριν τα 50.

· Αν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού με καρκίνο των ωοθηκών, ανεξαρτήτως ηλικίας διάγνωσης.

Τι ισχύει για τις γυναίκες που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού;

Ακόμη κι όταν η διάγνωση έχει ήδη γίνει, ο γενετικός έλεγχος παραμένει κρίσιμος για τη θεραπευτική στρατηγική, αλλά και για την ενημέρωση των συγγενών. Ειδικότερα, προτείνεται σε περιπτώσεις όπως:

· Διάγνωση σε ηλικία κάτω των 50 ετών.

· Αν πρόκειται για τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού.

· Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού σε συγγενείς πρώτου ή δεύτερου βαθμού.

· Αν η ασθενής έχει εμφανίσει δύο ή περισσότερους πρωτοπαθείς καρκίνους μαστού.

Ποια είναι τα «επικίνδυνα» γονίδια;

Εκτός από τα γνωστά BRCA1 και BRCA2, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει και άλλα γονίδια που αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού:

· BRCA1, BRCA2

· PALB2

· CDH1

· PTEN

· STK11

· TP53

Για τις γυναίκες που διαπιστώνεται ότι είναι φορείς παθογόνων μεταλλάξεων στα παραπάνω γονίδια, οι κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπουν ως κύρια επιλογή την προφυλακτική αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή με άμεση αποκατάσταση (Risk-Reducing Mastectomy – RRM), καθώς μειώνει τον κίνδυνο κατά περίπου 90%.

Ιδιαίτερα για τις φορείς των BRCA1 και BRCA2, προτείνεται επίσης η προφυλακτική αφαίρεση των σαλπίγγων και των ωοθηκών (σαλπιγγοωοθηκεκτομή), λόγω του αυξημένου κινδύνου εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών.

Πότε και πώς αποφασίζεται μια προφυλακτική μαστεκτομή;

Η απόφαση για προφυλακτική μαστεκτομή δεν είναι εύκολη ούτε οριζόντια. Είναι μία βαθιά προσωπική επιλογή, που λαμβάνεται με την καθοδήγηση εξειδικευμένης ομάδας. Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνουν:

· Τον βαθμό μείωσης του κινδύνου που προσφέρει η επέμβαση.

· Τις διαθέσιμες τεχνικές αποκατάστασης του μαστού.

· Τους ενδεχόμενους κινδύνους και τις επιπλοκές του χειρουργείου.

· Το οικογενειακό ιστορικό και την εκτιμώμενη διάρκεια ζωής.

· Τις ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις της απόφασης στην εικόνα σώματος, τη σεξουαλικότητα και την ποιότητα ζωής.

Γενετικός έλεγχος και για άλλες μορφές καρκίνου

Ορισμένα από τα γονίδια που προαναφέρθηκαν συνδέονται και με άλλες μορφές καρκίνου:

· Καρκίνος ωοθηκών: BRCA1, BRCA2, PALB2

· Καρκίνος παγκρέατος: BRCA2, PALB2

· Καρκίνος προστάτη: BRCA2

· Γαστρικό λοβιακό καρκίνωμα: CDH1

Αυτό σημαίνει ότι η γενετική συμβουλευτική δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον καρκίνο του μαστού. Ο γιατρός οφείλει να εξετάζει και άλλες περιπτώσεις, καθώς και να ενημερώνει τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας που ενδεχομένως είναι φορείς, ώστε να προστατευτούν εγκαίρως.

Ποιες είναι οι χειρουργικές επιλογές αποκατάστασης για φορείς που δεν έχουν νοσήσει;
Για τις γυναίκες που είναι φορείς γονιδιακών μεταλλάξεων αλλά δεν έχουν εμφανίσει καρκίνο, υπάρχουν σύγχρονες, αισθητικά και ιατρικά εξελιγμένες επιλογές:

· Μαστεκτομή με διατήρηση δέρματος και θηλών, με άμεση αποκατάσταση μέσω ενθεμάτων.

· Μαστεκτομή με διατήρηση δέρματος και θηλών, με αποκατάσταση μέσω αυτόλογων κρημνών (ιστός από το ίδιο το σώμα).

· Ρομποτική ή ενδοσκοπική μαστεκτομή, που διατηρεί το δέρμα και τις θηλές, με τοποθέτηση ενθεμάτων.

Πρόληψη με πυξίδα τη γνώση

Ο γενετικός έλεγχος δεν είναι τρομακτικός, είναι απελευθερωτικός! Προσφέρει τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης, πρόληψης και στρατηγικού σχεδιασμού. Μπορεί να σώσει ζωές, να καθοδηγήσει αποφάσεις και να χτίσει ένα μέλλον χωρίς φόβο, αλλά με ενδυνάμωση.

Όπως λέει και ο κ. Βενιζέλος: «ο γενετικός έλεγχος δεν αφορά μόνο την ασθένεια. Αφορά την πρόληψη, την ενημέρωση, και την ουσιαστική φροντίδα των γυναικών για τον εαυτό τους και τις επόμενες γενιές».

Έχω μια φίλη που εντόπισε μόνη της ένα ογκίδιο στο στήθος της την ώρα που έκανε μπάνιο. Τελικά αποδείχτηκε καρκίνος του μαστού, η φίλη μου έκανε επέμβαση και τις απαραίτητες εξετάσεις κι αυτή τη στιγμή είναι γερή και δυνατή. Γιατί, λοιπόν, η αυτοεξέταση του μαστού είναι μία πρακτική που αρκετοί γιατροί αρχίζουν να μην προτείνουν;

Τι είναι η αυτοεξέταση του μαστού και κάθε πότε πρέπει να γίνεται

Η αυτοεξέταση δεν είναι εύκολο και όπως επισημαίνουν συχνά οι μαστολόγοι, το γεγονός ότι πολλές γυναίκες εντοπίζουν οι ίδιες ένα όγκο στο μαστό, δεν σημαίνει ότι έμαθαν να αυτοεξετάζονται. «Ένας έμπειρος μαστολόγος μάλλον θα το είχε πιάσει ακόμα και δυο χρόνια νωρίτερα. Συνεπώς, δεν βλάπτει να αυτοεξετάζεστε, αλλά μην παραλείπετε τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο από τον ειδικό μαστολόγο», συμβουλεύει ο  Γιάννης Φύσσας, Ειδικός Χειρουργός Μαστού -Μαστολόγος.

Εάν μια γυναίκα θέλει να υιοθετήσει την τακτική της αυτοεξέτασης, αυτή μπορεί να γίνεται κάθε μήνα και πάντα μετά το τέλος της περιόδου, αλλά να είναι αφορμή για έκτακτο ραντεβού σε περίπτωση κάποιου ύποπτου ευρήματος και όχι αφορμή για αποφυγή του ραντεβού στο γιατρό, επειδή εσείς δεν πιάνετε τίποτα ύποπτο, όπως εξηγεί ο γιατρός.

Οι πιθανοί «κίνδυνοι» από τη αυτοεξέταση μαστού

Οι ειδικοί της Mayo Clinic στις ΗΠΑ επισημαίνουν ότι η αυτοεξέταση μαστών είναι ένας ασφαλής τρόπος για να εξοικειωθεί μια γυναίκα με την εικόνα και την αίσθηση του στήθους της. Ωστόσο, η πρακτική αυτή έχει κάποιους περιορισμούς και πιθανά ρίσκα.

Αχρείαστη ανησυχία και αγωνία με τον εντοπισμό ενός ογκιδίου: Οι περισσότερες αλλαγές ή ογκίδια που ψηλαφούν οι γυναίκες στους μαστούς τους δεν είναι καρκινικά. Ωστόσο, εάν εντοπίσεις κάτι στο στήθος σου είναι πολύ πιθανό να αγχωθείς και να ανησυχήσεις για το τι μπορεί να είναι. Μπορεί να υπομείνεις αρκετές ημέρες ανησυχίας και αγωνίας μέχρι να επισκεφθείς τον ειδικό γιατρό που θα ελέγξει τι ακριβώς συμβαίνει.

Υπερεκτίμηση της αυτοεξέτασης: Εάν επαναπαυτείς με την αυτοεξέταση μαστών και δεν επισκέπτεσαι τον μαστολόγο τακτικά ή μεγαλώνεις πολύ τα μεσοδιαστήματα των ιατρικών σου εξετάσεων, τότε μπορεί να θέτεις σε κίνδυνο την υγεία σου. Η αυτοεξέταση μαστών δεν υποκαθιστά την κλινική εξέταση από τον μαστολόγο, τη μαστογραφία ή τον υπέρηχο.

«Σύμφωνα με τις στατιστικές το 90% των καρκίνων του μαστού στην Ελλάδα, ανακαλύπτονται πρώτα από τις ίδιες τις ασθενείς. Παρόλα αυτά προσέξτε! Όσο κι αν αυτό που θα διαβάσετε σας φαίνεται περίεργο, είναι αλήθεια! Έχει βρεθεί ότι πολλές γυναίκες που αυτοεξετάζονται καθυστερούν μέχρι και δύο χρόνια να αναφέρουν στο γιατρό κάποιο εύρημα από το μαστό τους. Όταν κάτι το ψηλαφάς κάθε μήνα και μεγαλώνει αργά-αργά μαζί σου, δεν συνειδητοποιείς ότι αυτό μπορεί να είναι κάτι κακό. Είναι όπως τα μικρά παιδιά. Όταν τα βλέπεις κάθε μέρα δεν το καταλαβαίνεις ότι μεγαλώνουν.

Το σενάριο είναι συνήθως το εξής: Μία γυναίκα βρίσκει κάτι στο στήθος της, που ως μη ειδική δεν μπορεί να το αξιολογήσει με βεβαιότητα. Γι’ αυτό αρχίζει να το παρακολουθεί κάθε λίγες μέρες ή μήνες, τελικά το συνηθίζει και πείθει τον εαυτό της ότι «να, αφού τόσους μήνες το πιάνω και δεν έπαθα τίποτα, άρα δεν είναι τίποτα κακό» ή ότι «αυτό σίγουρα υπήρχε από παλιά, αλλά εγώ δεν το είχα πιάσει πιο πριν». Άλλο σενάριο είναι αυτό της «πολύ επιμελούς γυναίκας με τους οζώδεις μαστούς». Αυτή επισκέπτεται τον μαστολόγο της τακτικά με οτιδήποτε της φαίνεται ύποπτο. Όμως κατά κανόνα πιάνει καλοήθη μορφώματα και τελικά κουράζεται, ή ντρέπεται, ή αισθάνεται ότι ταλαιπωρεί το γιατρό της άδικα. Έτσι, πολλές φορές, μπορεί να μην πάει στο γιατρό, όταν αληθινά έχει καρκίνο», συμφωνεί και εξηγεί παραστατικά ο Γιάννης Φύσσας.

Για το τέλος, ας κρατήσουμε στο μυαλό μας το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Μαστολογική Εταιρεία έχει διακόψει τα μαθήματα αυτοεξέτασης σε ομάδες γυναικών από το 1994. Αυτό έγινε γιατί οι περισσότερες γυναίκες καθυστερούσαν και να ψηλαφίσουν έναν καρκίνο μαστού και να τον αναφέρουν στο γιατρό γιατί δεν τις πονάει – παρότι η πεποίθηση ότι ο καρκίνος πάντα πονάει είναι εσφαλμένη.

Η σωστή πρόληψη του καρκίνου του μαστού

Ανάλογα με την ηλικία, το προσωπικό και το οικογενειακό σου ιστορικό θα πρέπει να επισκέπτεσαι ένα κέντρο μαστού, όπου θα δεις τον μαστολόγο που θα σε εξετάσει κλινικά, θα κάνεις μαστογραφία ή/και υπερηχογράφημα.

Μήπως σου έχει έρθει ηλεκτρονικά παραπεμπτικό για δωρεάν μαστογραφία στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος ελέγχου καρκίνου του μαστού; Μπες στο proliptikes.gov.gr και μάθε ποιες δωρεάν προληπτικές εξετάσεις δικαιούσαι κι εκμεταλλεύσου αυτή την αφορμή για να κάνεις «δώρο» στον εαυτό σου ένα τσεκ απ!

Είμαι καλυμμένη αν γίνεται εξέταση μαστών στον γυναικολόγο μου; Έχει σημασία αν κάνω μαστογραφία και υπέρηχο μαστών ή μόνο τη μία από τις δύο εξετάσεις; Οι παραπάνω ερωτήσεις είναι πολύ στοχευμένες, αφορούν σε όλες εμάς και κυρίως στις γυναίκες μετά τα 40 τους χρόνια και οι απαντήσεις τους σχετίζονται με την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού και κατ’ επέκταση την αντιμετώπισή του. Ας μην ξεχνάμε ότι, σύμφωνα με στοιχεία από το Άλμα Ζωής, τον Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικών με Καρκίνο του Μαστού, εάν ο καρκίνος του μαστού διαγνωστεί έγκαιρα η πιθανότητα πλήρους ίασης αγγίζει το 97%!

Πού να απευθυνθώ για εξέταση μαστών

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Μαστολογικής Εταιρείας (EUSOMA), ο έλεγχος των μαστών θα πρέπει να γίνεται από ειδικά κέντρα μαστού. Δηλαδή από κέντρα όπου συνυπάρχουν ο ειδικός ακτινολόγος μαστού, ο  μαστολόγος, ο κυτταρολόγος, ο τεχνολόγος του μαστογράφου, η νοσηλεύτρια μαστού αλλά και υπάρχει συνεργασία με πλαστικό χειρουργό, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, παθολογοανατόμο, ψυχολόγο και γενετιστή.

Ποιες είναι οι απαραίτητες εξετάσεις για τον μαστό;

Οι εξετάσεις αυτές εξειδικεύονται ανάλογα με την ηλικία, το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό της κάθε γυναίκας. Είναι, επίσης, σημαντικό να γίνονται από γιατρό που γνωρίζει την ανατομία και τη φυσιολογία του μαστού και που βλέπει καθημερινά δεκάδες γυναίκες για εξέταση μαστού. Τι περιλαμβάνει, λοιπόν, μία τυπική εξέταση μαστού; «Αρχικά, η γυναίκα θα επισκεφθεί το κέντρο μαστού, όπου ο μαστολόγος θα καταγράψει το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό της, θα την εξετάσει, θα σημειώσει τα αρχικά ευρήματά του και θα παραγγείλει τη μαστογραφία ή και το υπερηχογράφημα ανάλογα με τα ευρήματα, την ηλικία και το ιστορικό της», απαντά ο Γιάννης Φύσσας, Ειδικός Χειρουργός Μαστού -Μαστολόγος.

«Εάν από το σύνολο των εξετάσεων δεν υπάρξουν ύποπτα ευρήματα, το ιστορικό αρχειοθετείται ηλεκτρονικά για να επαναληφθεί η εξέταση σε ένα έτος. Εάν βρεθούν περιοχές υψηλού κινδύνου, τότε ο μαστολόγος, θα τις σημειώσει με μαρκαδόρο στο δέρμα των μαστών και θα συνοδεύσει τη γυναίκα στους υπερήχους. Εκεί, θα παραμείνει μαζί με τον ακτινολόγο κατά τον υπερηχογραφικό έλεγχο προκειμένου να αξιολογήσουν από κοινού κάθε ξεχωριστό εύρημα, ελέγχοντας ταυτόχρονα τις μαστογραφίες. Εάν επιβεβαιωθεί ένα ύποπτο εύρημα και είναι ορατό στους υπερήχους, θα πρέπει να ληφθεί υπερηχογραφικά κατευθυνόμενη, κυτταρολογική εξέταση (FNA) ή ιστολογική εξέταση (corebiopsy). Οι παραπάνω συνδυαστικές εξετάσεις είναι καλό να γίνουν την ίδια μέρα και να υπάρχει καλή συνεργασία μεταξύ μαστολόγου και ακτινολόγου. Αυτοί οι δύο γιατροί είναι το  βασικό φίλτρο που αν μια γυναίκα με καρκίνο μαστού το περάσει χωρίς να διαγνωστεί σωστά, τότε θα πρέπει να ελπίζει να διαγνωστεί το επόμενο έτος», συμπληρώνει ο ειδικός.

SOS για τους πυκνούς μαστούς

Εάν για κάθε γυναίκα μετά τα 40 -ή και νωρίτερα, ανάλογα με το ιστορικό της- είναι απαραίτητη η πλήρης εξέταση μαστών, αυτή γίνεται ζωτικής σημασίας για τις γυναίκες με πυκνούς μαστούς. Ο αμερικανικός φορέας υγείας FDA εξέδωσε πρόσφατα νέα οδηγία, όπου απαιτείται πλέον σε όλες τις μαστογραφίες και τα υπερηχογραφήματα να αξιολογείται η πυκνότητα του μαστού προκειμένου να αυξηθεί η πιθανότητα σωστής διάγνωσης και εντοπισμού τυχόν καρκινικού όγκου. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, περίπου το 50% των γυναικών έχουν πυκνό μαστό, που σημαίνει ότι υπερτερεί ο συνδετικός ιστός του λιπώδους στο μαστό τους.

Οι γυναίκες που γνωρίζουν ότι έχουν πυκνούς μαστούς θα πρέπει ενδεχομένως να κάνουν πιο συχνά εξετάσεις και να παρακολουθούνται από ειδικό μαστολόγο. Επίσης, το κέντρο όπου κάνουν τη μαστογραφία και τον υπέρηχο θα πρέπει να είναι εξοπλισμένα με μηχανήματα τελευταίας τεχνολογίας και οι γιατροί να έχουν μεγάλη εμπειρία ώστε να μπορούν να αξιολογήσουν σωστά τυχόν ευρήματα. «Καθημερινά διαφεύγουν της προσοχής των γιατρών γυναίκες με καρκίνο μαστού, προσερχόμενες είτε για προληπτικό έλεγχο, είτε επειδή ήδη παρουσιάζουν κάποιο πρόβλημα στο στήθος τους. Αυτές είναι τόσο περισσότερες, όσο λιγότερη εμπειρία έχουν οι γιατροί που τις εξετάζουν», υπογραμμίζει ο Δρ. Φύσσας.

«Προφανώς, κανένας δεν είναι αλάνθαστος. Ακόμα και τα πιο έμπειρα χέρια, αλλά και τα πιο προηγμένα μηχανήματα σε όλες τις γωνιές της γης, αδυνατούν να βρουν όγκους πολύ μικρού μεγέθους, ενός ή δύο χιλιοστών, παρότι πρόκειται ήδη για αθροίσεις αρκετών χιλιάδων καρκινικών κυττάρων. Αυτές θα πρέπει να περιμένουν ως την επόμενη χρονιά. Είναι όμως κρίμα να ξεφεύγουν αδιάγνωστες κραυγαλέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού, μόνο και μόνο επειδή οι γυναίκες δεν είχαν την τύχη να ακολουθήσουν τη σωστή διαγνωστική οδό», συμπληρώνει ο γιατρός.

Σε πρόσφατο άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Oncology (JCO), μελετήθηκε η συσχέτιση μεταξύ της χρήσης ορμονικών αντισυλληπτικών και του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού σε γυναίκες που φέρουν μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA1 και BRCA2, τα οποία είναι γνωστό ότι σχετίζονται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ

Όπως αναφέρει η Παθολόγος, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, η Παθολόγος – Ογκολόγος, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, αναφέρουν ότι η μελέτη στηρίχθηκε σε δεδομένα από τέσσερις προοπτικές μελέτες κοορτής, με συνολικό δείγμα 5.391 γυναικών με μεταλλάξεις στα BRCA1 (3.882 γυναίκες) και BRCA2 (1.509 γυναίκες).

Σκοπός της μελέτης ήταν να διερευνηθεί αν η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού στις γυναίκες που φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις. Στην έρευνα, εξετάστηκε η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών, όπως τα αντισυλληπτικά χάπια, τα ενδομήτρια σπειράματα που περιέχουν ορμόνες, καθώς και τα ορμονικά εμφυτεύματα.

Η έρευνα χρησιμοποίησε δεδομένα από γυναίκες που συμμετείχαν σε τέσσερις διαφορετικές κοορτές από διάφορες χώρες, μεταξύ 1991 και 2019. Οι γυναίκες αυτές δεν είχαν ιστορικό καρκίνου κατά την είσοδο στη μελέτη και παρακολουθήθηκαν με μέση διάρκεια περίπου 5.6 έως 5.9 χρόνια. Για την εκτίμηση του κινδύνου χρησιμοποιήθηκαν στατιστικά μοντέλα, με στόχο να διερευνηθεί αν η τρέχουσα ή η παλαιότερη χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.

Συνολικά, διαπιστώθηκε ότι περίπου το 53% των γυναικών με μετάλλαξη στο BRCA1 και το 71% των γυναικών με μετάλλαξη στο BRCA2 είχαν χρησιμοποιήσει ορμονικά αντισυλληπτικά για τουλάχιστον έναν χρόνο. Μεταξύ αυτών, 488 γυναίκες με BRCA1 και 191 με BRCA2 ανέπτυξαν καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της μελέτης.

Για τις γυναίκες με μετάλλαξη BRCA1, η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, ειδικά όταν η χρήση ήταν μακροχρόνια. Ειδικότερα, η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών για τουλάχιστον ένα συνεχές διάστημα 12 μηνών συνδέθηκε με μια μέση αύξηση του σχετικού κινδύνου για καρκίνο του μαστού κατά 29% σε σύγκριση με την «ποτέ χρήση». Κάθε επιπλέον χρόνος χρήσης των ορμονικών αντισυλληπτικών συνδέθηκε με αύξηση του κινδύνου κατά 3%. Η ανάλυση έδειξε ότι δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με την ηλικία πρώτης χρήσης ή τη χρήση πριν την πρώτη γέννα, αλλά η σωρευτική διάρκεια χρήσης επηρέαζε τον κίνδυνο.

Αντίθετα, για τις γυναίκες με μετάλλαξη στο BRCA2, δεν υπήρχαν ενδείξεις ότι η χρήση των ορμονικών αντισυλληπτικών σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού δεν αυξήθηκε ούτε με τη συνεχόμενη χρήση ούτε με τη μακροχρόνια χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών.

Τα αποτελέσματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού σε γυναίκες με μετάλλαξη BRCA1, ιδίως αν η χρήση είναι μακροχρόνια. Οι γυναίκες αυτές θα πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά τους κινδύνους και τα οφέλη από τη χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών, καθώς η παρατεταμένη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του κινδύνου. Για τις γυναίκες με BRCA2 μεταλλάξεις, η μελέτη δεν βρήκε ενδείξεις αυξημένου κινδύνου από τη χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών, αλλά οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα δεδομένα για αυτές τις γυναίκες ήταν περιορισμένα και έτσι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός τύπος καρκίνος που διαγιγνώσκεται στην Ευρώπη, επισημαίνειο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κορμό του ΠΟΥ (WHO European Region), η κατανάλωση αλκοόλ είναι ένας από τους μεγαλύτερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για τη νόσο. Προσπαθούμε να σε τρομάξουμε κατακαλόκαιρο; Όχι, αν το σκεφτείς, αυτό είναι ένα καλό νέο αφού πρόκειται για έναν παράγοντα που μπορούμε να ελέγξουμε και να εκμηδενίσουμε ώστε να μεγαλώνουμε με υγεία!

Πρέπει να κόψουμε εντελώς το αλκοόλ για να αποφύγουμε τον καρκίνο του μαστού;

«Δεν θα λέγαμε να το κόψετε, προσπαθήστε όμως να το απολαμβάνετε με μέτρο. Πιείτε ένα ποτό ή μέχρι δύο ποτηράκια κρασί, όχι παραπάνω. Κι αυτό κοινωνικά, μία ή το πολύ δύο φορές την εβδομάδα. Αποφύγετε την καθημερινή κατανάλωση στο σπίτι, ιδιαίτερα αν ανήκετε στις ομάδες υψηλού κινδύνου», απαντά ο Γιάννης Φύσσας, Ειδικός Χειρουργός Μαστού -Μαστολόγος. «Είναι σήμερα αποδεδειγμένο ότι οι γυναίκες που πίνουν τρία ή περισσότερα ποτά την εβδομάδα έχουν 15% μεγαλύτερη πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου στους μαστούς, σε σχέση με αυτές που δεν πίνουν καθόλου».

Πώς σχετίζεται το αλκοόλ με τον καρκίνο του μαστού;

«Το αλκοόλ δρα με δύο διαφορετικούς τρόπους. Αφενός βλάπτει το DNA των κυττάρων των μαστών κι αφετέρου αυξάνει τα οιστρογόνα στο αίμα, που επίσης μεγαλώνουν τις πιθανότητες ανάπτυξης ορμονοεξαρτώμενων καρκίνων μαστού», εξηγεί ο μαστολόγος. Τονίζει δε τη σημασία της αποχής ή του περιορισμού του αλκοόλ σε νεότερες ηλικίες. «Το αλκοόλ βλάπτει και τους μαστούς των εφήβων. Έχει βρεθεί ότι τα κορίτσια έως 15 ετών, που πίνουν 3 -5 ποτά την εβδομάδα, εμφανίζουν τριπλάσια καλοήθη ογκίδια σε σχέση με τις συνομήλικές τους που δεν πίνουν καθόλου αλκοόλ. Κάποια από αυτά τα καλοήθη ογκίδια θα γίνουν αργότερα κακοήθη. Αυτός είναι ένας από τους πολλούς λόγους που βλέπουμε σήμερα συχνότερα καρκίνους μαστού στις νέες γυναίκες».

Τα λεγόμενα του Δρ. Γιάννη Φύσσα επιβεβαιώνουν επιστημονικές έρευνες που έχουν διενεργηθεί στο παρελθόν. Μια από τις μεγαλύτερες, η μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Million Women Study), παρακολούθησε πάνω από 1,3 εκατομμύρια γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα αποτελέσματά της έδειξαν ότι η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού κατά 12% για κάθε επιπλέον μονάδα αλκοόλ που καταναλώνεται καθημερινά.

Στις ΗΠΑ, η Nurses’ HealthStudy, μία μεγάλης χρονικής διάρκειας μελέτη, παρακολούθησε 105.986 γυναίκες από το 1980 έως το 2008. Οι γυναίκες που κατανάλωναν 3-5 ποτά την εβδομάδα είχαν 15% μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού σε σύγκριση με εκείνες που δεν κατανάλωναν καθόλου αλκοόλ.

Υπάρχει ασφαλής κατανάλωση αλκοόλ;

Η απάντηση είναι αρνητική. Σύμφωνα με τους ειδικούς του ΠΟΥ, ο κίνδυνος για καρκίνο του μαστού αυξάνεται με κάθε μονάδα αλκοόλ που καταναλώνουμε ημερησίως. Ειδικότερα για την περιοχή της Ευρώπης, οι ειδικοί τονίζουν τον κίνδυνο για τον καρκίνο του μαστού: καθημερινή κατανάλωση ίση με μόλις ένα μπουκάλι μπύρα (500ml) ή δύο μικρά ποτήρια κρασί (100ml) συνδέεται με πάνω από το 10% των περιπτώσεων καρκίνου που αποδίδονται στο αλκοόλ.

Στην χώρα μας, έχουμε το όφελος της ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής για την υγεία μας. Αν παράλληλα μειώσουμε -ή κόψουμε εντελώς το αλκοόλ-, φροντίζουμε να διατηρούμε το βάρος μας στο φυσιολογικό όριο και αυξήσουμε τη φυσική μας δραστηριότητα τότε έχουμε τις πιθανότητες με το μέρος μας. Και φυσικά, δεν παραμελούμε τον ετήσιο έλεγχο στον μαστολόγο ώστε οτιδήποτε προκύψει να έχει διαγνωστεί νωρίς και να είναι διαχειρίσιμο.