Συγγραφέας πολύ σημαντικών έργων όπως «Το Πράσινο σπίτι», «Η πόλη και τα σκυλιά» και «H γιορτή του τράγου», ήταν ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της σύγχρονης λογοτεχνίας σε οποιαδήποτε γλώσσα. Μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, πολεμιστής, αρθρογράφος και ακαδημαϊκός, ο Vargas Llosa θα μείνει στην ιστορία ως ένας εξαιρετικός αφηγητής και ένας ισχυρός διανοούμενος της παλιάς σχολής, δηλαδή πριν από τα social media.

«Ο θάνατός του θα λυπήσει τους συγγενείς, τους φίλους και τους αναγνώστες του, αλλά ελπίζουμε ότι θα βρουν παρηγοριά, όπως κι εμείς, στο γεγονός ότι απόλαυσε μια μακρά, ποικίλη και γόνιμη ζωή και άφησε πίσω του ένα έργο που θα τον κρατήσει ζωντανό για πάντα. Θα συνεχίσουμε τις επόμενες ώρες και ημέρες σύμφωνα με τις οδηγίες του», αναφέρει η δήλωση των παιδιών του. «Δεν θα πραγματοποιηθεί καμία δημόσια τελετή. Η μητέρα μας, τα παιδιά μας και εμείς οι ίδιοι πιστεύουμε ότι θα έχουμε τον χώρο και την ιδιωτικότητα να τον αποχαιρετήσουμε με την οικογένεια και τους στενούς μας φίλους. Τα λείψανά του, σύμφωνα με τη διαθήκη του, θα αποτεφρωθούν», πρόσθεσαν.

Τον Οκτώβριο του 2023, δημοσίευσε το τελευταίο του μυθιστόρημα, Le dedica mi silencio (Σας αφιερώνω τη σιωπή μου), το οποίο ολοκλήρωνε με μια σύντομη αποφώνηση που ανήγγειλε τον αποχαιρετισμό του στη μυθοπλασία. Δύο μήνες αργότερα, αποχαιρέτησε και τη αρθρογραφία των εφημερίδων, δηλαδή τη στήλη του “Piedra de toque”, τη στήλη που δημοσίευε κάθε δεκαπενθήμερο στην EL PAÍS από το 1990. Αυτά τα άρθρα έδειχναν την ανεξάντλητη πνευματική του περιέργεια και την προθυμία του να παρέμβει σε όλες τις τρέχουσες κοινωνικές και πολιτικές συζητήσεις.

Σε αυτά, όπως και σε ορισμένα από τα δοκίμιά του, ο Vargas Llosa εμφανίστηκε ως ένας ηθικά προοδευτικός αλλά οικονομικά νεοφιλελεύθερος άνθρωπος που μπέρδεψε (και μάλιστα εκνεύρισε) τους χιλιάδες θαυμαστές των μυθιστορήματών του. Ήταν η συντηρητική πολιτική του δέσμευση που επικαλούνταν για χρόνια για να εξηγήσει την καθυστέρηση στην παραλαβή ενός βραβείου για το οποίο φαινόταν προορισμένος: το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το 2010, καθώς είχε εξαφανιστεί από τη σκηνή του στοιχήματος, η Σουηδική Ακαδημία τον ξύπνησε τα μεσάνυχτα στη Νέα Υόρκη -ήταν επισκέπτης καθηγητής στο Πρίνστον- για να του ανακοινώσει ότι επιτέλους του απονεμήθηκε το πιο πολυπόθητο μετάλλιο στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ο λόγος; «Για τη χαρτογράφηση των δομών εξουσίας και τις αιχμηρές εικόνες της αντίστασης, της εξέγερσης και της ήττας του ατόμου». Ήταν 74 ετών και μόλις είχε στείλει στον τυπογράφο ένα μυθιστόρημα για την άγρια ​​αποικιοκρατία που σχετίζεται με την εκμετάλλευση καουτσούκ: Το όνειρο του Κέλτου.

Ο Vargas Llosa ήταν ένα θεμελιώδες μέρος του παγκόσμιου ρεύματος boom —του περίφημου boom — της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας από το 1963, όταν ήταν μόλις είκοσι χρονών, και με το «Η πόλη και τα σκυλιά» κέρδισε ένα άλλο βραβείο, τo Biblioteca Breve, που διοργάνωσε ο εκδοτικός οίκος της Βαρκελώνης Seix Barral. Η έμπνευσή του προήλθε από το δικό του παρελθόν: την εφηβεία του στη Στρατιωτική Σχολή Leoncio Prado στη Λίμα, ένα άθλιο μέρος όπου ο πατέρας του τον τοποθέτησε για να τον απομακρύνει από την υπάκουη τροχιά της μητρικής του οικογένειας.

Πόλεις όπως η Λίμα, η Μαδρίτη, το Παρίσι, το Λονδίνο και η Βαρκελώνη σχηματίζουν τον χάρτη ζωής ενός ανθρώπου στον οποίο ταίριαζε σαν γάντι η ταμπέλα του παγκόσμιου συγγραφέα. Έπινε από όλες τις πηγές και συμμετείχε σε όλες τις συζητήσεις. Αν ο λογοτεχνικός μέντοράς του ήταν ο Flaubert – από τον οποίο έμαθε ότι όπου δεν φτάνει το ταλέντο, θα φτάσει η προσπάθεια – η πρώτη του ιδεολογική αναφορά ήταν ο Jean-Paul Sartre. Με τον καιρό, αστειευόταν με το παιδικό του παρατσούκλι γενναίος μικρός Sartre, αλλά για χρόνια πίστευε τυφλά στη δέσμευση του συγγραφέα, στον τρόπο του Γάλλου φιλοσόφου.

Για αυτόν, η γραφή και η πολιτική ήταν πάντα οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της ατομικής ελευθερίας. Ακόμη και με τίμημα την κοινωνική δικαιοσύνη. Γι’ αυτό ολοκλήρωσε την ομιλία του για το Νόμπελ υπενθυμίζοντας ότι «τα ψέματα της λογοτεχνίας γίνονται αλήθειες μέσα από εμάς, τους μεταμορφωμένους αναγνώστες, μολυσμένους από λαχτάρα και, λόγω της μυθοπλασίας, σε μόνιμη σύγκρουση με τη μέτρια πραγματικότητα». Το διάβασμα, είχε πει, ενσταλάζει την εξέγερση στο ανθρώπινο πνεύμα: «Γι’ αυτό πρέπει να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε, να διαβάζουμε και να γράφουμε. Είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος που έχουμε βρει για να ανακουφίσουμε τη φθαρτή κατάστασή μας, να νικήσουμε τη φθορά του χρόνου και να κάνουμε το αδύνατο δυνατό».

Και στην περίπτωσή του, κάτι άλλο: Να είναι αθάνατος για τους αναγνώστες του.

Πιστός στο γράψιμο, ο Llosa έγραφε ως τη στιγμή που πέθανε. Ο θάνατος έκοψε το τελευταίο του λογοτεχνικό έργο: Ένα δοκίμιο για το ίδιο του το έργο.

Τα βιβλία του Mario Vargas Llosa κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.

Πηγή: El Pais / Κεντρική φωτογραφία: Cristóbal Manuel

Ο Álvaro Vargas Llosa εξήγησε ότι ο πατέρας του είναι καλά. «Κοντεύει να κλείσει τα 89, άρα είναι στο κατώφλι των 90. Σε αυτή την ηλικία, προφανώς, μειώνει κανείς λίγο την ένταση των δραστηριοτήτων του και το έχει κάνει».

Στο IV ετήσιο συνέδριο της προεδρίας, ανακοινώθηκαν μια σειρά από πρωτοβουλίες, μεταξύ των οποίων και το Βραβείο Μυθιστορήματος Biennial Mario Vargas Llosa, αξίας 100.000 $. Μια άλλη δραστηριότητα θα είναι το Πρώτο Φεστιβάλ Λογοτεχνίας Νέων της Μαδρίτης, το οποίο θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο για να συνδέσει τους μικρούς αναγνώστες μεταξύ 11 και 18 ετών με τους αγαπημένους τους συγγραφείς, και το Φεστιβάλ “Escribidores”, του οποίου η τέταρτη έκδοση θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως 8 Φεβρουαρίου 2025 στη Μάλαγα (νότια Ισπανία) με τη συμμετοχή των Mario Vargas Llosa, Richard Ford, Mircea Cartarescu, Isabel Allende και Joyce Carol Oates, σύμφωνα με την προαναφερθείσα δήλωση.

Επιπλέον, σχεδιάζεται η επέκταση των δραστηριοτήτων της έδρας στη Λατινική Αμερική, με εκδηλώσεις στο Μεξικό, την Αργεντινή και το Περού τους επόμενους μήνες, προωθώντας τις πολιτιστικές και λογοτεχνικές ανταλλαγές και την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης.

Πηγή: El espectador