Δεν πρόκειται για βουβό θέατρο, αλλά για μια νέα γλώσσα που στηρίζεται στην εικόνα, τον ήχο και τη βαθιά συγκίνηση. Η πορεία του εξελίσσεται με ταχύτητα μετεωρίτη, οδηγώντας τον να γίνει ο νεότερος νικητής του Αργυρού Λέοντα στο θέατρο της Μπιενάλε της Βενετίας, ένα βραβείο που τιμά τις πιο εντυπωσιακές ανερχόμενες φωνές παγκοσμίως. Θα το παραλάβει στις 12 Ιουνίου, στη νέα έκδοση του φεστιβάλ.

Παρά τη δίνη των εξελίξεων και την προσμονή της τελετής, ο Μπανούσι συνεχίζει ακάθεκτος τις περιοδείες του. Αυτήν την περίοδο βρίσκεται στη Μαδρίτη, όπου παρουσιάζει την Παρασκευή και το Σάββατο στα Teatros del Canal τη νέα του παράσταση, «Mami», που είχε παρουσιαστεί το περασμένο καλοκαίρι στο φεστιβάλ Grec της Βαρκελώνης. Προηγουμένως είχε εμφανιστεί στην ισπανική πρωτεύουσα με το «Goodbye, Lindita» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Φθινοπώρου 2024.

Οι προσωπικές εμπειρίες στο επίκεντρο των έργων

Παρά την ταχύτητα των γεγονότων, ο δημιουργός διατηρεί την ψυχραιμία του. «Ακόμα δεν μπορώ να καταλάβω πώς έγιναν όλα τόσο γρήγορα. Από την άλλη, είναι ελπιδοφόρο ότι άνθρωποι σαν εμένα, από φτωχή μεταναστευτική οικογένεια χωρίς καλλιτεχνικές ρίζες ή γνωριμίες, μπορούν να αναγνωριστούν», δηλώνει κατά τη διάρκεια πρόβας στα Teatros del Canal.

Τα έργα του είναι καθρέφτης των βιωμάτων του, με κυρίαρχο στοιχείο τη μεταναστευτική του καταγωγή. Γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά μεγάλωσε στην Αλβανία με τη γιαγιά του, ενώ η μητέρα του εργαζόταν στην Ελλάδα. Επέστρεψε οριστικά εκεί σε ηλικία έξι ετών. Το «Goodbye, Lindita» αντλεί έμπνευση από βαλκανικές παραδόσεις και τελετές θανάτου, επηρεασμένο από τις κηδείες του πατέρα και της μητριάς του. Το «Mami» βασίζεται στη σχέση με τη μητέρα του.

Διευκρινίζει ωστόσο: «Δεν κάνω ντοκιμαντέρ στο θέατρο. Είναι ένας τρόπος να κρατώ ζωντανές τις αναμνήσεις και την παιδική μου ηλικία· αν όμως κάποιος δεν έχει διαβάσει συνεντεύξεις μου, δεν θα καταλάβει ότι πρόκειται για αυτοβιογραφία. Εξάλλου, η παράσταση δεν είναι μόνο η δική μου ιστορία—εμπεριέχει αφηγήσεις άλλων ανθρώπων, ιδιαίτερα των ηθοποιών μου».

Η αισθητική της εικόνας και η σιωπή ως γλώσσα

Ούτε το «Mami» ούτε τα προηγούμενα τρία έργα του αναπτύσσουν κυριολεκτικές ιστορίες· αντιθέτως αποτελούν μια διαδοχή έντονων συναισθηματικών εικόνων—μερικές φορές ωμών—όπως αυτή μιας ηλικιωμένης μητέρας με πάνα που φροντίζει ο γιος της. Στην αισθητική τους διακρίνονται αναφορές σε εικαστικά σύμβολα της τέχνης, με κεντρικό θέμα τη γυναικεία φιγούρα-μητέρα.

Ο Μπανούσι διευκρινίζει: «Η παράσταση έχει σχεδιαστεί από την οπτική γωνία του γιου. Δεν επιχειρώ να εξηγήσω τι νιώθουν οι γυναίκες ή οι μητέρες. Μεγάλωσα ανάμεσα σε γυναίκες—μητέρα, γιαγιά, θείες—και νιώθω κοντά τους, αλλά δεν μπορώ να μπω στη θέση τους».

Το βίωμα της μετανάστευσης και η πολιτική διάσταση

Παρότι δεν προβάλλει ρητά τη μεταναστευτική του ιστορία στις παραστάσεις, το παρελθόν αυτό διαπερνά το έργο του. Πρωτίστως μέσω της ίδιας της αποποίησης της λέξης: «Ως παιδί ήμουν “ο μετανάστης”, “ο Αλβανός”. Συχνά μου έκαναν ερωτήσεις όπως “ποια χώρα σου αρέσει περισσότερο;”, “νιώθεις Αλβανός ή Έλληνας;”, “σε ποια γλώσσα ονειρεύεσαι;”. Ανακάλυψα πως μέσω της τέχνης μπορώ να μιλώ τη δική μου γλώσσα χωρίς να χρειάζεται να αποφασίσω τι ή ποιος είμαι», σημειώνει.

«Ένα παιδικό μου όνειρο ήταν να γίνω ζωγράφος—με τις λέξεις συχνά δεν εκφράζομαι όπως θα ήθελα. Νιώθω πιο άνετα με μια αγκαλιά ή κοιτώντας κάποιον στα μάτια. Πιστεύω πως η λέξη λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ασπίδα στις ανθρώπινες σχέσεις, σε σημείο που μπορεί να μας κάνει ρομπότ. Ίσως αν αφαιρέσουμε τη λέξη να δούμε καλύτερα την ουσία».

Ο ίδιος υπογραμμίζει πως δεν είχε σκοπό να τονίσει το δράμα της μετανάστευσης στις παραστάσεις του· ωστόσο σταδιακά αντιλήφθηκε πόσο πολιτικά φορτισμένα είναι τα έργα του: «Όχι απαραίτητα με άμεσο τρόπο, αλλά το θέμα είναι παρόν—ιδίως σήμερα στις ΗΠΑ. Οι καλλιτέχνες δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια μας ακόμα κι αν μας απαγορεύουν. Πόσο μάλλον εγώ που έχω ακούσει από την οικογένειά μου πώς χρειάστηκε να περπατήσουν 12 μέρες για να φύγουν χωρίς χαρτιά από την Αλβανία».

«Είναι παράδοξο: έχω γεννηθεί και ζήσει σχεδόν όλη μου τη ζωή στην Ελλάδα· έχω λάβει βραβεία, υποτροφίες και εκπαίδευση εδώ—κι όμως μόλις την περασμένη εβδομάδα απέκτησα διαβατήριο», καταλήγει.

Πηγή: El País

Η Έμμα Ντάντε (Παλέρμο, 1967) αποφοίτησε το 1990 από την Accademia Nazionale d’Arte Drammatica Silvio D’Amico στη Ρώμη. Το 1999, ίδρυσε τη θεατρική ομάδα Sud Costa Occidentale στο Παλέρμο, με την οποία απέσπασε το βραβείο Scenario 2001 για το έργο mPalermu και το βραβείο Ubu 2002 για το καλύτερο νέο ιταλικό θεατρικό έργο.

Το 2003, κέρδισε ξανά το βραβείο Ubu για το Carnezzeria, ενώ το 2004 τιμήθηκε με το βραβείο “Gassman” για καλύτερη Ιταλίδα σκηνοθέτρια και με το βραβείο της κριτικής για συγγραφή και σκηνοθεσία. Η θεατρική της εμπειρία μεταφέρθηκε και στη λογοτεχνία με το Carnezzeria. Trilogia della famiglia siciliana (Fazi, 2007), με πρόλογο του Andrea Camilleri.

Το 2004, παρουσίασε στη Biennale Teatro στη Βενετία το La scimia, βασισμένο στη νουβέλα Le due zittelle του Tommaso Landolfi. Το πρώτο της μυθιστόρημα, Via Castellana Bandiera (Rizzoli 2008), απέσπασε τα βραβεία Vittorini και Super Vittorini 2009 και αργότερα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, όπου έκανε πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του 70ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, χαρίζοντας στην Elena Cotta την Coppa Volpi για Α’ Γυναικείο Ρόλο.

Από το 2000 έως το 2011, παρουσίασε στην Ιταλία και διεθνώς τα έργα: mPalermu, Carnezzeria, Vita mia, Mishelle di Sant’Oliva, Medea, Il festino, Cani di bancata, Le pulle και La trilogia degli occhiali.

Διεθνείς διακρίσεις και σκηνοθεσία όπερας

Το 2009 τιμήθηκε με το βραβείο Sinopoli για τον πολιτισμό και άνοιξε τη σεζόν στη La Scala ως σκηνοθέτις της Carmen του Bizet υπό τη διεύθυνση του Daniel Barenboim. Ακολούθησαν σκηνοθεσίες όπερας όπως La muta di Portici του Auber στην Opéra Comique στο Παρίσι (2012) και αργότερα στο Teatro Petruzzelli στο Μπάρι (2013), κερδίζοντας το βραβείο Abbiati (2014). Επίσης ανέλαβε τις παραγωγές Feuersnot του Strauss (Teatro Massimo, 2014), Gisela! του Henze (Teatro Massimo, 2015), La Cenerentola του Rossini (Teatro dell’Opera στη Ρώμη, 2016), Macbeth του Verdi (Teatro Massimo, 2017), La voix humaine του Poulenc και Cavalleria Rusticana του Mascagni (Teatro Comunale di Bologna, 2017), The Fiery Angel του Prokofiev (Teatro dell’Opera στη Ρώμη, 2019), La Bohème (Teatro San Carlo, 2021), I vespri siciliani του Verdi (Teatro Massimo, 2022), Les dialogues des Carmélites του Poulenc (Teatro dell’Opera στη Ρώμη, 2022) και Rusalka του Dvořák (Teatro alla Scala, 2023).

Το έργο Le Sorelle Macaluso που παρουσιάστηκε το 2014, τιμήθηκε με τα βραβεία Le Maschere για καλύτερη παράσταση, Critics’ Award και δύο Ubu Prizes για σκηνοθεσία και παράσταση. Το 2020, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και έκανε πρεμιέρα στο 77ο Φεστιβάλ Βενετίας κερδίζοντας το Pasinetti Prize για καλύτερη ταινία και την Coppa Volpi για Α’ Γυναικείο Ρόλο στο σύνολο του καστ.

Το 2014, ανέλαβε καλλιτεχνική διεύθυνση στον κύκλο κλασικού θεάτρου Teatro Olimpico στη Βιτσέντσα. Υπήρξε επίσης βασική σκηνοθέτις στο Teatro Biondo καθώς και στη “Σχολή Παραστατικών Τεχνών” που ιδρύθηκε στο θέατρο της Παλέρμο. Την ίδια χρονιά απέσπασε τα βραβεία De Sica για θέατρο και Ipazia για γυναικεία αριστεία.

Νέα έργα και διεθνής παρουσία

Το 2017, παρουσίασε τα Bestie di scena στο Teatro Strehler στο Μιλάνο και La scortecata στο Festival of the Two Worlds στο Σπολέτο. Στο Teatro Greco στις Συρακούσες ανέβασε τον Ηρακλή του Ευριπίδη (2018) ενώ στο La Colline Théâtre National στο Παρίσι παρουσίασε το Fable pour un adieu εμπνευσμένο από τη Μικρή Γοργόνα (2019). Το 2020, η Misericordia έκανε πρεμιέρα στο Piccolo Teatro Grassi στο Μιλάνο κι αργότερα μεταφέρθηκε σε ομώνυμη ταινία που παρουσιάστηκε στο 18ο Rome Film Fest (2023). Το 2025, ανέβασε το L’angelo del focolare στο Piccolo Teatro Grassi. Αυτή την περίοδο σκηνοθετεί τις Les femmes savantes του Molière στην Comédie Française στο Παρίσι.

Ο Μάριο Μπανούσι (Αθήνα, 1998) είναι πολυβραβευμένος θεατρικός σκηνοθέτης με διεθνή παρουσία σε πόλεις όπως Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Βερολίνο, Μιλάνο, Βιέννη, Μόντρεαλ και Ταϊπέι. Η καλλιτεχνική του γραφή κινείται ανάμεσα στην οικειότητα και τον μύθο, τη μνήμη και την οικογένεια — πάντα μέσα από μια έντονα οπτική και μη λεκτική θεατρική γλώσσα.

Γεννημένος στην Ελλάδα, μεγάλωσε στην Αλβανία μέχρι τα έξι χρόνια κι επέστρεψε έπειτα στην Ελλάδα. Οι εμπειρίες ξεριζωμού αλλά κι οι οικογενειακές αφηγήσεις διαμορφώνουν τον ιδιαίτερο οπτικό του κόσμο. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από οπτική ποίηση κι έντονη συναισθηματική δύναμη χωρίς λόγια — προσκαλώντας το κοινό σε μια αισθητηριακή εμπειρία πέρα από τα συμβατικά όρια του θεάτρου.

Αναγνώριση στην Ελλάδα και διεθνώς

Σπούδασε υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών αποφοιτώντας το 2020. Την ίδια χρονιά σκηνοθέτησε τη μικρού μήκους ταινία Pranvera που επιλέχθηκε για το Tirana International Film Festival. Το θεατρικό ντεμπούτο του με τη Ragada πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της πανδημίας — εκτός συμβατικών θεατρικών πλαισίων.

Το 2023, έκανε πρεμιέρα η παράσταση Goodbye, Lindita στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Το έργο γνώρισε μεγάλη ανταπόκριση από κοινό κι ειδικούς — οδηγώντας σε sold out παραστάσεις αλλά κι επίσημες προσκλήσεις από μεγάλα διεθνή φεστιβάλ όπως Vienna Festival, International Theatre Amsterdam, Adelaide Festival και BITEF Βελιγραδίου όπου απέσπασε τα βραβεία Jovan Ćirilov Special Award και Politika Award for Best Director.

Η επόμενη δουλειά του Taverna Miresia – Mario Bella Anastasia παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου κι έχει περιοδεύσει σε Λονδίνο, Μόντρεαλ και Ταϊπέι. Μαζί με τις προηγούμενες δημιουργίες σχηματίζουν την τριλογία Romance Familiare — έναν κύκλο που εξερευνά τη μνήμη της οικογένειας μέσω οπτικής αφήγησης χωρίς λόγια.

Τα έργα του έχουν παρουσιαστεί στους The New York Times και BBC ενώ έχουν σχολιαστεί από The Guardian, Le Monde και Libération — στοιχείο που αποδεικνύει τη διεθνή αναγνώριση που λαμβάνει η δουλειά του.

MAMI: Η νέα διεθνής συμπαραγωγή

Η πιο πρόσφατη παραγωγή MAMI αποτελεί διεθνή συμπαραγωγή με σημαντικά ευρωπαϊκά φεστιβάλ κι οργανισμούς.

Η πρεμιέρα έγινε το 2025 στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση ενώ παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία στο Φεστιβάλ της Αβινιόν αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές για τη συναισθηματική ακρίβεια κι οπτική αρτιότητα της παράστασης. Το ίδιο έτος ο Μάριο Μπανούσι τιμήθηκε με το New Theatre Artist Award από την Ελληνική Ένωση Θεατρικών Κριτικών.