Κάθομαι στο σαλόνι. Ακούω, πού και πού, την ιστορία, τους διαλόγους. «Μήπως βαριέστε τα μαθηματικά, σήμερα»; «Ναιιιιι». «Βγάλτε, παρακαλώ, τις φλογέρες και τα τριγωνάκια», λέει η δασκάλα.

Σε λίγα λεπτά, ακουγόταν το «Ακορντεόν» του Μάνου Λοΐζου και του Γιάννη Νεγρεπόντη. Όταν τραγούδαγε φτυστός ήταν ο ήλιος, φωτιές στα χέρια του άναβε τ’ ακορντεόν. Τα δύο παιδιά τραγουδούσαν με πάθος, μοιράζοντας τις λέξεις και τη μελωδία στους «μαθητές».

Το λάμα πρότεινε να παίξει γιουκαλίλι. «Φυσικά», είπε η δασκάλα. «Απ’ την αρχή! Μας διέκοψες», διαμαρτυρήθηκαν τα γαϊδουράκια. Μα ένα βράδυ σκοτεινό σαν όλα τ’ άλλα, κράταγε τσίλιες παίζοντας ακορντεόν. Φασιστικά καμιόνια στάθηκαν στη μάντρα και μια ριπή σταμάτησε τ’ ακορντεόν.

Και τότε η Μαρίνα (7) λέει στη Μαρία (7). «Να τραγουδήσουμε πολλές φορές αυτό που λέει “σαν στάμπα”». «Εντάξει». Κι έχει σαν στάμπα τη ζωή μου σημαδέψει, δε θα περάσει ο φασισμός. Κι άλλο. Κι άλλο. Κι άλλο.

– Κουκουβάγια, ξέρεις τι σημαίνει «στάμπα»;
– Κάτι σαν τατουάζ;
– Ναι. Και φασισμός;
– Ε, χμ.
-Ποιος ξέρει; Πες, ιππόκαμπε! Καλά, θα σας εξηγήσω εγώ. Είναι, ας πούμε, να σε σκοτώσει κάποιος επειδή είσαι ιππόκαμπος και δεν είσαι κότα! Ντρινννν! Τα λέμε αύριο, παιδιά!

Εκείνη τη μέρα, σκεφτόμουν τη δύναμη, που περιέχει το (σύντομο) πέρασμα του Μάνου Λοΐζου. Όταν τον νου και την καθημερινότητα παιδιών μπορεί να κινητοποιήσει ένα τραγούδι, όπως το «Ακορντεόν», όταν η φράση «δεν θα περάσει ο φασισμός» έχει την αποφασιστικότητα (εκεί, στο σίγμα) του λυρικού δημιουργού της, όταν «στην ενορχήστρωση συμμετέχει κι ένα λάμα», τότε τίποτε δεν πήγε χαμένο.

Ο Μάνος Λοΐζος πέθανε νέος (ούτε 45 χρόνων), σαν σήμερα, 17 Σεπτεμβρίου 1982. Σε αρχειακά πλάνα από την κηδεία του, στο Πρώτο Νεκροταφείο, είναι ολοφάνερο ότι ο θάνατός του συγκλόνισε, μετατόπισε, πάγωσε την ακεραιότητα της διαδρομής. Κλαίνε άνθρωποι κάθε ηλικίας, ενώ τα κόκκινα γαρύφαλλα θα παραμείνουν άθικτα μέχρι την πρώτη φθινοπωρινή βροχή. Αλλά μάλλον, όχι. Η αλήθεια είναι ότι παραμένουν άθικτα.

Η φωνή του έχει αλληλεγγύη και η φαντασία του μέλλον. «Μοιάζει με κάποιον που έχει μια τρύπα στην μπλούζα του από σφαίρα. Δεν σκοτώθηκε, όμως, γιατί χαμογελούσε. Ή μάλλον χαμογελούσαν τα μεγάλα μάτια του», είπε το λάμα από τις κορδιλιέρες των Άνδεων και ζήτησε να παίξει το «Ακορντεόν», την επόμενη φορά, με δωδεκάχορδη κιθάρα.

Συμφώνησαν όλοι.

Στην ανατολή, ακόμη κι αν όλα κρέμονται από μια κλωστή. Ακόμη κι αν ο γκρεμός υπάρχει ολόκληρος για τον αφανισμό της, αυτή είναι χαρούμενη. Διαπεραστικά χαρούμενη. Και το αγόρι- λοχίας- έρωτας, επίσης. Είναι χαρούμενοι και οι δύο. Σε ένα τοπίο ήμερης αγριότητας. Ένας ήλιος, ένα βουνό και δυο ξεθεωμένοι, που θα μπορούσαν να ζήσουν. Η κούνια στην Πάρνηθα –μια στιγμή κατάφασης σε ό,τι καίει και είναι ορμητικό. Κομβικά σημεία του δρόμου: όλα τα «ναι», όλα τα «όχι». Οι Ευδοκίες αγωνίζονται για την ακεραιότητά τους. Αγωνίζονται για ένα φιλί. Για ένα ταυτοτικό σημάδι, που ανασαίνει ακόμη και κάτω από τα ερείπια.

Η ταινία «Ευδοκία» του Αλέξη Δαμιανού έκανε πρεμιέρα στους κινηματογράφους, στις 21 Σεπτεμβρίου 1971. Συμπληρώθηκαν από τότε 53 χρόνια. Ο Δαμιανός είχε πάρει την άδεια από το καθεστώς για τα γυρίσματα. Μετά, όμως, από την προβολή, η ταινία απαγορεύτηκε και ο σκηνοθέτης φυλακίστηκε για έξι μήνες για «προσβολή των αξιών του ελληνικού στρατού».

Ένας λοχίας γνωρίζεται με μια πόρνη, την Ευδοκία, την οποία και παντρεύεται. Δέσμιοι πλέον μιας κοινής μοίρας, βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν κοινωνικό περίγυρο που θέλει να τους (περι)ορίσει και τελικά να τους συντρίψει.

Η Μαρία Βασιλείου, που υποδύεται την Ευδοκία, κέρδισε το βραβείο Α΄ γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η Μαρία Βασιλείου και ο λοχίας της ταινίας, ο Γιώργος Κουτούζης, δεν ήταν ηθοποιοί.

Παρόλο που, σύμφωνα με το σενάριο, η ταινία διαδραματίζεται σε «μια μικρή επαρχιακή πόλη της Βόρειας Ελλάδας», στην πραγματικότητα, τα γυρίσματα έγιναν εξ ολοκλήρου στην Αττική (μεταξύ άλλων σε Χαϊδάρι, Αιγάλεω, Αγία Παρασκευή και Κηφισιά). Η διάσημη σκηνή του ζεϊμπέκικου (σε μουσική Μάνου Λοΐζου) γυρίστηκε σε ένα ταβερνάκι στην Κάτω Κηφισιά.

Στον Αλέξη Δαμιανό, ο νέος ελληνικός κινηματογράφος οφείλει πάρα πολλά. Αξίωμα.