Το πρώτο πολύτιμο δώρο του στην πόλη των Αθηνών υπήρξε η εκ θεμελίων ανοικοδόμηση του Παναθηναϊκού Σταδίου η οποία ολοκληρώθηκε το 143 μ.Χ.. Κατόπιν, ανάμεσα σε πολλά και ποικίλα μεγάλα έργα σε διάφορες Ελληνικές πόλεις, το 161 μ.Χ. προσφέρει στην Αθήνα ένα επιστεγασμένο θέατρο –Ωδείον– για 5000 άτομα, κτισμένο στη νότια πλευρά του λόφου της Ακρόπολης.

Το αγόρι αυτό ήταν ο Ηρώδης ο Αττικός.

Λέγεται ότι η στέγη του θεάτρου ήταν από ξύλο κέδρου.

Το Ηρώδειο –το Ρωμαϊκό Ωδείο– θεωρείται σήμερα ένα από τα εμβληματικότερα αρχαία ωδεία στον κόσμο.

Τον Ιούνιο του 2026 –έναν μήνα με ξεχωριστό συμβολισμό– χάρη σε μια ευφυή χειρονομία που μετατρέπει μια προσωρινή δυσπραγία σε ευρηματική δυνατότητα, το Ωδείον Ηρώδου του Αττικού λίγο πριν σφραγισθεί και σιωπήσει για κάποια χρόνια, (ώστε μέσα από ένα εμπνευσμένο και αναγκαίο έργο ανάταξης, αναστήλωσης και ανάδειξης του, να περάσει στον επόμενο αιώνα συμβολισμού και σπουδαιότητας για την πολιτιστική ζωή) ανοίγει για έναν και μόνο μήνα –αυτόν τον ιδιαίτερο Ιούνιο– τις πύλες του. Δίνεται έτσι η δυνατότητα να λάβει χώρα μια ευρεία σειρά γεγονότων Τέχνης ως Εορτές Αποχαιρετισμού. Θα έλεγε κανείς ότι όλες οι εκδηλώσεις που θα παρουσιαστούν εφέτος στη σκηνή του Ηρωδείου –κάθε μοναδική νύχτα, κάθε είδους ‘Αφιέρωμα’– συνιστά μια ξεχωριστή εορτή Αποχαιρετισμού του.

Καλή Αντάμωση

ΜΜ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

– ΠΡΩΤΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ –

3 Ιουνίου

Vikingur Ólaffson

Έργα Μπαχ, Μπετόβεν, Σούμπερτ

Ο πιανίστας Βίκινγκουρ Όλαφσον, με καταγωγή από την Ισλανδία, αποτελεί χωρίς αμφιβολία ένα σπάνιο φαινόμενο της εποχής μας. Λίγο μετά τα σαράντα του, οι ερμηνείες του δεν έχουν χάσει τίποτα από τον νεανικό ενθουσιασμό, τη ρηξικέλευθη διάθεση αλλά και τη βαθιά πνευματικότητα που τον χαρακτηρίζουν από τότε που εισέβαλε ορμητικά στην παγκόσμια μουσική σκηνή πριν δεκαπέντε-είκοσι χρόνια. Από τους πιο αναγνωρισμένους καλλιτέχνες της εποχής μας, έχοντας υπογράψει εδώ και χρόνια αποκλειστικό συμβόλαιο με την Deutsche Grammophon, ο Όλαφσον είναι πάνω από όλα ένας οραματιστής μουσικός και οι καλλιτεχνικές επιλογές του ξεχωρίζουν για την πρωτοτυπία και την ανατρεπτική ματιά με την οποία ατενίζει χιλιοπαιγμένα έργα – ορόσημα της πιανιστικής φιλολογίας.

Οι ηχογραφήσεις του έχουν πλατιά απήχηση στο κοινό σε όλον τον κόσμο, ξεπερνώντας τις ένα δισεκατομμύριο ακροάσεις και αποσπώντας πολυάριθμα βραβεία: ανάμεσά τους το πρόσφατο GRAMMY για την Καλύτερη Σόλο Κλασική Ερμηνεία (για τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ του Μπαχ, 2025), το βραβείο για το καλύτερο άλμπουμ από το BBC Music Magazine, καθώς και –εις διπλούν– το Opus Klassik για την καλύτερη σόλο ηχογράφηση της χρονιάς.

Στο πολυαναμενόμενο ντεμπούτο του στην Ελλάδα, ο Όλαφσον παρουσιάζει έργα των Μπαχ, Μπετόβεν και Σούμπερτ, χτίζοντας ένα πρόγραμμα με τίτλο Opus 109, όπως ακριβώς επιγράφεται και η τελευταία δισκογραφική του δουλειά τον Νοέμβριο του 2025. Ο τίτλος αναφέρεται προφανώς στη Σονάτα για πιάνο αρ. 30 σε μι μείζονα, έργο 109 του Μπετόβεν, την οποία ο καλλιτέχνης τοποθετεί δίπλα (ή και απέναντι) σε άλλα έργα του ίδιου του Μπετόβεν και του Σούμπερτ, χωρίς, βέβαια, να παραλείπει τον αγαπημένο του Μπαχ – άλλωστε, όπως λέει ο ίδιος, οι δύο συνθέτες του δέκατου ένατου αιώνα έρχονται αντιμέτωποι με τον γίγαντα του δέκατου όγδοου αιώνα «όπως οφείλει να κάνει κάθε μεγάλος συνθέτης». Συνδετικός ιστός του προγράμματος είναι η τονικότητα της μι (μείζονος και ελάσσονος). Μέσα σε αυτό το τονικό πεδίο, ο Όλαφσον αξιοποιεί τη synaesthesia ως ευεργετικό μέσο για να εξερευνήσει μια πλατιά γκάμα από τις πλούσιες και ζωντανές αποχρώσεις του πράσινου.

Το πρόγραμμα καθαυτό δείχνει με διαύγεια τον τρόπο σκέψης του καλλιτέχνη: όπως υποστηρίζει, αρκεί να στραφεί κανείς στο παρελθόν για να διαπιστώσει τι λείπει από τα σημερινά προγράμματα συναυλιών, που δίνουν συχνά στον ακροατή την αίσθηση πως «ξεφυλλίζει έναν κατάλογο βιβλιοθήκης». Στα προγράμματα ρεσιτάλ του δέκατου ένατου αιώνα, σημειώνει, αισθάνεται κανείς πραγματική απελευθέρωση: είναι εντυπωσιακά, γεμάτα αυτοσχεδιαστικό πνεύμα και απροσδόκητα στοιχεία. Και αυτή ακριβώς η νεωτερική ματιά σε παλιά κομψοτεχνήματα είναι που καθιστά τον Βίκινγκουρ Όλαφσον έναν μεγάλο καλλιτέχνη του εικοστού πρώτου αιώνα.

Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750)

Πρελούδιο σε μι μείζονα, BWV 854

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827)

Σονάτα για πιάνο αρ. 27 σε μι ελάσσονα, έργο 90

Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750)

Παρτίτα αρ. 6 σε μι ελάσσονα, BWV 830

Φραντς Σούμπερτ (1797-1828)

Σονάτα σε μι ελάσσονα, D 566

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827)

Σονάτα για πιάνο αρ. 30 σε μι μείζονα, έργο 109

Χορηγός συναυλίας Τράπεζα Πειραιώς

ΜΟΥΣΙΚΗ

ΠΡΟΒΟΛΗ

4 Ιουνίου

The Avex Ensemble

Blade Runner

Live

Έχω δει πράγματα που εσείς οι άνθρωποι δεν θα πιστεύατε

Όλες αυτές οι στιγμές θα χαθούν στον χρόνο, σαν δάκρυα στη βροχή

Όταν δύο άνθρωποι γνωρίζονται για πρώτη φορά και μοιράζονται αναφορές για να διερευνήσουν εάν υπάρχει κοινός τόπος ανάμεσά τους, η μνεία του Blade Runner λιώνει τις όποιες αποστάσεις και γίνεται τρυφερός κώδικας συνεννόησης. Σχεδόν μισό αιώνα από την κυκλοφορία του, αυτό το φουτουριστικό νουάρ –γεμάτο σκοτάδι, βροχή, φώτα νέον, σκιές που ξεγλιστράνε στην άκρη του ματιού– διατηρεί περίοπτη θέση στην ιστορία του κινηματογράφου και, κυρίως, στην καρδιά των απανταχού εραστών του μέλλοντος. Πρόκειται για την ταινία που αποκατέστησε την επιστημονική φαντασία και την επέβαλε ως αξιοσέβαστο είδος μυθοπλασίας, επαναφέροντάς την από την (αυτό) εξορία που είχε καταφύγει ως genre που απευθύνεται στους ‘επίλεκτους λίγους’. Πρόκειται ακόμα για το soundtrack που έβαλε την ηλεκτρονική μουσική σε κάθε σπίτι: οι κινούμενοι καθεδρικοί από synths του Vangelis στοίχειωσαν δια παντός το κινηματογραφικό φαντασιακό και το νεοφανές είδος της electronica, ενώ όρισαν το μέτρο με το οποίο θα συγκρίνονταν κάθε original score στο μέλλον.  

Ο θρύλος λέει ότι δεν υπήρξε ποτέ μία οριστική εκδοχή της ταινίας, αλλά επτά διαφορετικές ενσαρκώσεις της. Σαν ένας ειρωνικός απόηχος πάνω στο θέμα του αντιγράφου (replica) που διαπερνά την ταινία, η μουσική του Vangelis παραμένει μία και ακλόνητη, σαν ταινία μέσα στην ταινία. Δεν αποτελεί τόσο επένδυση, όσο έναν σφυγμό δίπλα και μέσα στην εικόνα, έναν πολύτιμο δραματουργικό οδηγό για κάθε συναίσθημα που αρθρώνεται μέσα στη δυστοπική μελλοντολογία του Ρίντλεϊ Σκοτ.  Η μουσική του Vangelis φέρει μια μοναδική συνθετική ευφυΐα. Στα εμβληματικά “Love Theme” και “Runner’s Blues”, η μελωδία αναδύεται σαν εσωτερικός μονόλογος, επιχρωματίζοντας τις πιο εύθραυστες πτυχές ενός κόσμου που ταλαντεύεται ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μηχανικό.  Στις 4 Ιουνίου, κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης, το final cut της ιστορικής ταινίας προβάλλεται σε μια μνημειακών διαστάσεων HD οθόνη, ενώ η εμβληματική μουσική εκτελείται ζωντανά από το ενδεκαμελές The Avex Ensemble, σε απόλυτο συγχρονισμό με την ταινία. Πρόκειται για μια στιγμή μυσταγωγίας: ένα θραύσμα μέλλοντος ζωντανεύει μέσα στο κέλυφος του αρχαίου θεάτρου, λίγο πριν αυτό κλείσει για τις εργασίες αποκατάστασής του.

Η ταινία που για δεκαετίες προοιώνιζε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και η ανθρώπινη ύπαρξη έχουν συμπλεχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε καταλήγουν αδιαχώριστες δεν παραμένει απλώς επίκαιρη· αντιθέτως, έχει συμπέσει απολύτως με την πραγματικότητα, καθώς oι ρέπλικες του σήμερα αξιώνουν αυτονομία και αναγνώριση, η ανθρωπότητα αναρωτιέται για την ίδια της τη φύση και τα όριά της, όπως και το μέλλον της συνείδησης στον κόσμο των μηχανών που ανέπτυξαν νοημοσύνη. Στις 4 Ιουνίου, μια πύλη προς το άγνωστο θα ανοίξει πάνω στη σκηνή του Ηρωδείου. Θα είμαστε αρκετά γενναίοι να την περάσουμε;

Πρωτότυπη μουσική σύνθεση Vangelis

ΜΟΥΣΙΚΗ

5 & 6 Ιουνίου

Σταύρος Ξαρχάκος

Στο παρόν

Στα ογδόντα επτά μου χρόνια, συνειδητοποιώ όσο ποτέ ότι ζωή είναι μόνο το παρόν, όπως λέει

και το τραγούδι. Και τι είναι το παρόν στη μουσική; Η μουσική που αντέχει στον χρόνο, η μουσική

που γεννιέται μπροστά μας, η μουσική που περνά από γενιά σε γενιά. Οφείλω να ομολογήσω δε,

ότι για πρώτη φορά υπήρξα –άθελά μου– ασυνεπής απέναντί σας. Τον περσινό Σεπτέμβριο,

στο Ηρώδειο, σας είπα ότι θα τα ξαναπούμε σε τρία χρόνια. Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου

και ο διευθυντής του, κ. Μιχαήλ Μαρμαρινός, με «διέψευσαν» και τους ευχαριστώ.

Σταύρος Ξαρχάκος

Από Το Μεγάλο μας Τσίρκο μέχρι το Ρεμπέτικο, από τις σπουδές στο Παρίσι δίπλα στη Νάντια Μπουλανζέ και έπειτα στο Τζούλιαρντ της Νέας Υόρκης με την παρότρυνση του Λέοναρντ Μπερνστάιν, η πορεία του Σταύρου Ξαρχακού στάθηκε αταλάντευτη και μεγαλειώδης, αλλά, κυρίως, συντονισμένη με τη μεγάλη περιπέτεια του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού – του οποίου άλλωστε υπήρξε ένας από τους πιο ατόφιους εκφραστές. Ωστόσο, η κληρονομιά αυτή δεν φαίνεται να βαραίνει τον ίδιο. Η δράση του τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτει έναν άνθρωπο παραδομένο στο παρόν και τη γλυκιά του ταραχή. Είναι, άλλωστε, ο χρόνος που κατοικεί ο δημιουργός: ένα σήμερα σε διαστολή που χωράει όλους τους υπόλοιπους μέσα του.

Μπορούμε να φανταστούμε τη βραδιά του Σταύρου Ξαρχάκου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού ως ένα παρόν σε τρεις πράξεις.  

Πρώτο μέρος: Συνάντηση δύο δημιουργών στο Παρόν. Ο ίδιος μαζί με τη Λίνα Νικολακοπούλου συζητούν και τραγουδάνε μαζί με ένα πιάνο κι ένα κουαρτέτο εγχόρδων. Διευθύνει. Σχολιάζει. Θυμάται.

Δεύτερο μέρος: Το πρόσφατο μουσικό παρόν. Στη σκηνή έρχεται η Ηρώ Σαΐα και ερμηνεύει νέα τραγούδια που έγραψε για εκείνη.  

Τρίτο μέρος: Το διαρκές παρόν. Στη σκηνή έρχεται ο Δημήτρης Μπάσης και όλοι μαζί ερμηνεύουν τραγούδια που πέρασαν στις καρδιές μας και έγιναν παράδοση. Μαζί τους, τα παιδιά της Σχολής «Εν Χορδαίς και Οργάνοις» της Σύρου που πολλοί θυμούνται από το αυθόρμητο μουσικό στιγμιότυπο του Ιουνίου του 2022 στη Σύρο – μια βραδιά σε μια ταβέρνα του νησιού, όταν ο συνθέτης τα διηύθυνε και το βίντεο εκείνης της στιγμής ταξίδεψε παντού. Σήμερα, τα παιδιά εκείνα έχουν μεγαλώσει· κάποια είναι ήδη φοιτητές. Για τον Σταύρο Ξαρχάκο, η παρουσία παιδιών στη συναυλία, συμβολίζει το παρόν που είναι και μέλλον .  

Έτσι, στη σκηνή του Ηρωδείου συναντώνται οι γενιές και ο τίτλος της συναυλίας αποκτά το πιο ουσιαστικό του νόημα: το παρόν της μουσικής είναι εκεί όπου η μνήμη, η εμπειρία και η νέα δημιουργία γίνονται ένα.

Γιατί ό,τι αντέχει στον χρόνο,  

Συνεχίζεται…

Μουσική διεύθυνση Σταύρος Ξαρχάκος • Ερμηνεύουν Δημήτρης Μπάσης, Ηρώ Σαΐα • Συμμετέχουν 10μελής ορχήστρα και παιδιά από τη σχολή της Σύρου «Εν Χορδαίς και Οργάνοις»

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

9 Ιουνίου

Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble – Βασίλης Κώστας

Ήπειρος

Συμμετέχουν οι Κώστας Τζίμας, Αντώνης Κυρίτσης και Πέτρος Χαλκιάς

[…] Γονατίζουν και ζητούν ικετευτικά από το κλαρίνο να παίξει στα αυτιά τους.

Χαρμολύπη. Θρέφεται η ψυχή με ήχους.

Οι δρασκελιές τους μακρόσυρτες, αργές και λυπημένες.

Εκεί ο χορός δεν έχει βήματα, μόνο πατήματα στον τόπο […]

Μουσική από την Ήπειρο, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων

Το αφιέρωμα «Ήπειρος» αποτελεί μια μουσική συνάντηση μνήμης και συνέχειας, αφιερωμένη στη βαθιά παράδοση της ηπειρώτικης μουσικής και στην αταλάντευτη πορεία της μέσα στον χρόνο. Στο κέντρο της παράστασης βρίσκεται η παρακαταθήκη του αείμνηστου Πετρολούκα Χαλκιά, ως σημείο αναφοράς για τον τρόπο με τον οποίο η μουσική της Ηπείρου μεταδίδεται, εξελίσσεται και αποκτά νέα πνοή μέσα από τις επόμενες γενιές.

Υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του λαουτίστα, λέκτορα στο Hellenic College Holy Cross των ΗΠΑ και υποψηφίου για βραβείο Grammy Βασίλη Κώστα –του οποίου η δεκαετής μαθητεία και συνεργασία δίπλα στον Πετρολούκα Χαλκιά διαμόρφωσε έναν πολύτιμο πυρήνα γνώσης και αισθητικής– το υλικό αυτό βρίσκει σήμερα νέα έκφραση μέσα από το Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble, τη βασική ορχήστρα της παράστασης. Το εικοσαμελές σύνολο νέων μουσικών από όλη την Ελλάδα, με έδρα τα Ιωάννινα, φέρνει επί σκηνής έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα στην αυθεντική ερμηνεία των παραδοσιακών σκοπών και σε νέες ενορχηστρωτικές προσεγγίσεις, διατηρώντας τον χαρακτήρα του ηπειρώτικου ιδιώματος και προτείνοντας μια σύγχρονη καλλιτεχνική ματιά πάνω στην πλούσια μουσική κληρονομιά της περιοχής.  

Στην παράσταση συμμετέχουν ως καλεσμένοι οι μουσικοί Κώστας Τζίμας (τραγούδι), Αντώνης Κυρίτσης (τραγούδι) και Πέτρος Χαλκιάς (κλαρίνο), μορφές που συνδέονται ουσιαστικά με την ηπειρώτικη παράδοση και εμφανίζονται σε επιλεγμένα κομμάτια, ενισχύοντας με τη δική τους παρουσία τον διαγενεακό χαρακτήρα του αφιερώματος.

Η συνύπαρξη μουσικών από διαφορετικές γενιές δημιουργεί έναν χώρο όπου η μνήμη λειτουργεί ως άμεση εμπειρία και όχι ως απλή αναπαράσταση. Η συναυλία προσεγγίζει την ηπειρώτικη μουσική ως εύπλαστη καλλιτεχνική γλώσσα που συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα από τη συλλογική πράξη και την προσωπική έκφραση.

Το Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble λειτουργεί υπό την αιγίδα και την υποστήριξη της Ιεράς Μητρόπολης Ιωαννίνων και του φιλανθρωπικού οργανισμού «Αποστολή» της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

Καλλιτεχνική διεύθυνση συναυλίας και Επίλεκτου Ηπειρωτικού Ensemble Βασίλης Κώστας • Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble Αιμιλία Χαλκιά τραγούδι, Κωνσταντίνα Καράμπα τραγούδι, Δημήτρης Λάλεζας τραγούδι, Κωνσταντίνος Σακαρίδης κλαρίνο, Άννα Μαρία Σινωπίδου καβάλι, Μελίνα Μπιτζίδου σαντούρι, Γιώργος Βενέτης σαντούρι, Ελένη Ευθυμίου σαντούρι, Μυροφόρα Θεοδωρίδου σαντούρι, Γιώργος Θεοδωρίδης λαούτο, Απόστολος Πούπαλος λαούτο, Στέφανος Πατεράκης λαούτο, Χρήστος Δανάς βιολί, Χρήστος Πούλιος βιολί, Γιάννης Δεληγιάννης βιολί, Άκης Παπαεμμανουήλ βιολί, Κωνσταντίνος Μπραχόπουλος βιολί, Ευαγγελία Μουκάνου ακορντεόν, Θοδωρής Εφαπλωματάς κρουστά • Καλεσμένοι Κώστας Τζίμας τραγούδι, Αντώνης Κυρίτσης τραγούδι, Πέτρος Χαλκιάς κλαρίνο • Συμμετέχει ο Παναγιώτης Αϊβαζίδης κανονάκι • Σχεδιασμός ήχου Γιώργος Καρυώτης, Βαγγέλης Ιακωβίδης • Σχεδιασμός φωτισμού Γιώργος Χαραλάμπους • Εκτέλεση παραγωγής Solar Productions Athens

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

–ΕΤΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ–

10 Ιουνίου

Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Λουκάς Καρυτινός

Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος Α΄

Η δεκαετία του 1960 βρίσκει τον κόσμο να αλλάζει γρήγορα, τους νέους να αναζητούν διακαώς νέα οράματα και νοήματα στη ζωή και στην τέχνη –με αποκορύφωμα τον Μάη του ’68– και την Ελλάδα ειδικότερα να παλεύει με τις δικές της πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές που οδήγησαν στο πραξικόπημα του ’67. Ο Μάνος Χατζιδάκις βρίσκεται σε μια εποχή ωριμότητας και καταξίωσης – έχει κερδίσει το βραβείο Όσκαρ (1961) για το Ποτέ την Κυριακή και, κυρίως, έχει πετύχει να μιλήσει απευθείας στην ψυχή του ελληνικού (και όχι μόνο) κοινού, συνταιριάζοντας το λόγιο με το λαϊκό με τρόπο πρωτόγνωρα φυσικό, βαθύ και ειλικρινή.

Και ανοίγει τα φτερά του για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ζει για κάποια χρόνια, αποτραβηγμένος συνειδητά από μια σκοτεινή ελληνική πραγματικότητα αλλά συνάμα μακριά και από τις ρίζες του σε ήχους, εικόνες και ανθρώπους.

Στην Αμερική, «χορεύοντας με τη σκιά του», βιώνει με έναν διαφορετικό τρόπο την οικουμενικότητα της ελληνικής μουσικής και ανακαλύπτει νέες πτυχές των ριζωμένων βιωμάτων του. Υπογράφει έτσι το συγκλονιστικό Τo Χαμόγελο της Τζοκόντας (1965), που θα γίνει έργο οριακό για τις αναζητήσεις της εποχής και το σύνολο της νέας ελληνικής μουσικής.

Τρία χρόνια αργότερα (1968), συνθέτει τη μουσική για την κινηματογραφική ταινία γουέστερν Blue (ή Βρώμικα παλικάρια, όπως έχει αποδοθεί στα ελληνικά) του Καναδού Silvio Narizzano. Και παρά την αποτυχία της ταινίας, η μουσική του Χατζιδάκι ξεχωρίζει και χάρη στην αξία της διατηρεί μια αυτοτελή πορεία ως μία από τις πλέον εκλεκτές σελίδες του ορχηστρικού του έργου.

Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του καλλιτεχνικού της διευθυντή Λουκά Καρυτινού, επιστρέφει φέτος στις δύο μεγάλες αυτές παρτιτούρες του Χατζιδάκι, τιμώντας τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννησή του.

Μουσική διεύθυνση Λουκάς Καρυτινός • Σολίστ Γιώργος Τοσικιάν κιθάρα

ΜΟΥΣΙΚΗ

ΘΕΑΤΡΟ

12 & 13 Ιουνίου

Σταμάτης Κραουνάκης

Λυσιστράτη

Μια ξεκαρδιστική όπερα

Μπορούμε να πούμε κάτι νέο για τη Λυσιστράτη έπειτα από τόσα χρόνια; Γιατί επανέρχεται με τέτοια επιμονή στις σκηνές του κόσμου; Ποιο νόημα παραμένει ανεξάντλητο μέσα στην ιδιοφυή αυθάδεια της ηρωίδας;

Όταν ο Αριστοφάνης τη γράφει το 411 π.Χ., δεν κάνει κάποιο πλάγιο σχόλιο για τη θέση στην οποία έχει περιέλθει η Αθήνα εν μέσω Πελοποννησιακού Πολέμου. Στην πραγματικότητα, ακούει καλά τους πολιτικούς τριγμούς εντός των τειχών, όπου η Εκκλησία του Δήμου έχει αποδυναμωθεί και οι ολιγαρχικοί επανέρχονται στο προσκήνιο. Με τα κρυφά όπλα της τέχνης –τα οποία δεν κατονομάζουν αλλά αποκαλύπτουν χωρίς να δακτυλοδεικτούν– μιλάει για την πηγή των δεινών: τη μανία για δύναμη και επιβολή, που δεν είναι παρά ίδιον των ανδρών, μια κούφια εντολή που παρασέρνει όλη την κοινωνία στον αφανισμό. Και ποιο είναι το αντίδοτο; Μα ένα ηχηρό χαστούκι σε αυτή τη θλιβερή αρρενωπότητα. Όταν ο Αριστοφάνης μετακινεί τη γυναίκα από το πεδίο του ‘Οίκου’ στο πεδίο του ‘Δήμου’, δεν εκτελεί απλώς ένα θεατρικό σχήμα, αλλά μια πολιτική μετατόπιση μεγατόνων. Η ηρωίδα δεν καλεί μόνο τις γυναίκες της Αθήνας –και από άλλες πόλεις, εχθρικές!– σε μια ‘απεργία του έρωτα’, αλλά δημιουργεί ένα ποτάμι θηλυκότητας που παρασέρνει τις βεβαιότητες του κόσμου, προτείνοντας μια άλλη λύση που οι υπόλοιποι σπεύδουν να ονομάσουν ουτοπική και άρα μη εφαρμόσιμη. Οι όποιες ομοιότητες με τη σημερινή κατάσταση είναι καθαρά συμπτωματικές.

Είναι λοιπόν ιδιαίτερα ευτυχής συγκυρία η διασκευή του έργου από τον Σταμάτη Κραουνάκη, καθώς μας αφήνει να αναρωτιόμαστε τι θα προκύψει από τη συνάντηση του σπινθηροβόλου πνεύματος του Αριστοφάνη με την αχαλίνωτη μουσική του φαντασία. Ο συνθέτης στήνει μια πολυφωνική οπερέτα που φιλοξενεί ισότιμα μουσική και λόγο, όλα κουρδισμένα στο κλειδί της ανελέητης σάτιρας του ποιητή. Πότε λυρική, πότε λαϊκή, πότε σαρκαστικό καμπαρέ, η μουσική γίνεται αγωγός της δράσης, ενώ ο αδόμενος λόγος συμπληρώνει ιδανικά αυτήν την αριστοφανική μέθεξη, απελευθερώνοντας νύξεις στο σήμερα και τροφοδοτώντας ακόμα περισσότερο την ξέχειλη θεατρικότητα του δρώμενου. Παράλληλα, ο διεθνώς αναγνωρισμένος σκηνογράφος Takis ντύνει την παράσταση με μια απολύτως σύγχρονη αισθητική που κουμπώνει με το ιστορικό πλαίσιο του έργου, καταλήγοντας σε μια ακαταμάχητη εικαστική πανδαισία. Στη σκηνή του θεάτρου, συναντιούνται τριάντα σημαντικοί ερμηνευτές και μουσικοί, με ξεχωριστή την παρουσία της Δήμητρας Γαλάνη στον ρόλο της θεάς Αθηνάς.  

Στο έργο, οι γυναίκες καταλαμβάνουν την Ακρόπολη –όπου βρίσκεται το δημόσιο ταμείο– για να παραλύσουν την πολεμική μηχανή των ανδρών. Για δύο βραδιές, τα υπέροχα, θεατρικά τους φαντάσματα θα αιωρούνται ακριβώς από πάνω μας, αφήνοντας αυτό το έξαλλο ποτάμι να κυλήσει ξανά υπό το παράγγελμα του Σταμάτη Κραουνάκη, κατακλύζοντας τα διαζώματα του Ηρωδείου μέχρι τη σκηνή και σαρώνοντας για μια ακόμα φορά τις βεβαιότητες του κόσμου.  

Μουσική – Κείμενο – Σκηνοθεσία Σταμάτης Κραουνάκης • Συνεργάτες στο λιμπρέτο Λίνα Νικολακοπούλου (στίχοι τραγουδιών «Πάμε Κοπέλες», «Το Νήμα», «Χορικό της Συμφιλίωσης»), Γιώργος Χατζιδάκις, Λάκης Λαζόπουλος (στίχοι του τραγουδιού «Όλα γι’ αυτή την πόλη») • Συνεργάτρια στη σκηνοθεσία Μαριλένα Μόσχου • Σκηνικά – Κοστούμια Takis • Χορογραφία Θοδωρής Πανάς • Φωτισμοί Στέλλα Κάλτσου • Σύμβουλος θεατρολόγος Ευανθία Στιβανάκη • Εικαστικό σήμα παράστασης Κώστας Σπανάκης • Φωτογραφίες Σπύρος Πώρος • Επικοινωνία Δέσποινα Κραουνάκη • Ερμηνεύουν (με σειρά εμφάνισης) Λένα Ουζουνίδου Λυσιστράτη, Κώστας Μπουγιώτης Απόλλων κομπέρ, Σοφία Κουνιά Κλεονίκη, Έλενα Καφούρου Ινδή, Πένυ Ξενάκη Μπάμπουσκα Κορυφαία, Γεωργία Αμοργιαννιώτη Μινώικα, Αργυρώ Καπαρού Λαμπιτώ, Βενετία Μαναβέλη Μια κοπέλα, Γιώργος Στιβανάκης Θηβαία / Ένας ανάπηρος στρατιώτης, Κωνσταντίνος Τσονόπουλος Θηβαία / Βαγγέλας, Στέλλα Κρούσκα Μυρίνη, Χριστόφορος Σταμπόγλης Πρόβουλος, Χρήστος Γεροντίδης Κινησίας, Κώστας Βενετσάνος Ένας βέρος Αθηναίος, Σάκης Καραθανάσης Λαϊκός τραγουδιστής, Θεολόγος Παπανικολάου Ιεροψάλτης, Σπύρος Πινκερίδης Κήρυκας, Δήμητρα Γαλάνη Θεά Αθηνά, Μαριλένα Μόσχου Κουκλάρα της Αθήνας, Μαρία Παπαδοπούλου Κουκλάρα της Αθήνας • Μουσικοί επί σκηνής Δημήτριος Ανδρεάδης πιάνο, μουσική διεύθυνση, ενορχήστρωση, Δημήτρης Κικλής πλήκτρα, Γιώργος Ταμιωλάκης βιολοντσέλο, ευφώνιο, Λάμπρος Παπανικολάου κόντρα μπάσο, Θεολόγος Παπανικολάου βιολί, Κοσμάς Κοκόλης κιθάρα, μπουζούκι, Νίκος Κατσίκης σολίστ (μαντολίνο, ισπανικό λαούτο, μπουζούκι) • Παραγωγή Gr entertainment – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

15 Ιουνίου

Estonian Philharmonic Chamber Choir – Tallinn Chamber Orchestra – Tõnu Kaljuste

Έργα Arvo Pärt

Θα μπορούσα να παρομοιάσω τη μουσική μου με το λευκό φως,

που εμπεριέχει όλα τα χρώματα

Μονάχα ένα πρίσμα μπορεί να διασπάσει τα χρώματα

και να τα φανερώσει

           Αυτό το πρίσμα θα μπορούσε να είναι το πνεύμα του ακροατή

A.P.

Ο Άρβο Περτ είναι παντού. Τα έργα του έχουν παρουσιαστεί σχεδόν περισσότερο από εκείνα οποιουδήποτε άλλου συνθέτη στο πρώτο τέταρτο του αιώνα. Ο ηχητικός κόσμος που συνέλαβε –μια κρυστάλλινη, σχεδόν μοναστική μουσική που φέρει το άγγιγμα του χιονιού και προσομοιάζει όσο καμία άλλη στη σιωπή– έχει αφήσει προ πολλού τους τόπους της φαντασίας του συνθέτη και πλέον αναγνωρίζεται ως ένα από τα πλέον υποβλητικά μουσικά corpora των τελευταίων εκατό ετών, λατρεμένο τόσο από τους θιασώτες της κλασικής μουσικής όσο και από ακόλουθους της ποπ κουλτούρας.  

Είναι αναπόφευκτο να μιλήσουμε για τη στιγμή της μεταστροφής του Περτ, καθώς αποτελεί πρότυπο καλλιτεχνικής αναγέννησης, εσωτερικής αναζήτησης και μουσικής αναδημιουργίας. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, νιώθοντας παγιδευμένος ανάμεσα στα κυρίαρχα πλην όμως άκαμπτα ρεύματα της άβαντ-γκαρντ –όπως ο σειραϊσμός, η αλεατορική μουσική, το κολάζ και ο νεοκλασικισμός– ο Περτ αποσύρθηκε από τη σύνθεση και διάλεξε τη σιωπή, αναζητώντας μια άλλη μουσική γλώσσα, ασκητικής ουσίας και διαφανούς αλήθειας. Αφιερώνει εαυτόν σε μια εντατική μελέτη του Γρηγοριανού άσματος και του Ορθόδοξου μέλους, καθώς και της πρώιμης πολυφωνίας της Αναγέννησης. Το 1972, προσχωρεί στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, με την πίστη του να καθοδηγεί έκτοτε την αποστολή του: την ανάδειξη ενός θρησκευτικού-πνευματικού κάλλους που αποζητά την έκφρασή του μέσω της αισθητικής οδού. Το προσωπικό σύστημα σύνθεσης που ανέπτυξε με τον τίτλο tintinnabuli τον βοήθησε να αγγίξει αυτή τη διάσπαρτη μουσική των ανώτερων σφαιρών, μέσα από μια διαυγή τεχνική που αξιοποιεί τη δύναμη του ελάχιστου μουσικού ίχνους –του απέριττου ήχου μιας νότας που αντηχεί– στον υπερθετικό βαθμό.  

Σε μια γιορτή της ζωής και του έργου του Εσθονού συνθέτη, η βραδιά του Ηρωδείου φιλοξενεί εμβληματικά έργα της φωνητικής μουσικής του συνθέτη, τόσο της σόλο όσο και της χορωδιακής. Το απαιτητικό καθήκον της ερμηνείας τους αναλαμβάνουν η Φιλαρμονική Χορωδία Δωματίου της Εσθονίας και η Ορχήστρα Δωματίου του Ταλίν υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Tõnu Kaljuste – συμπαραστάτες του Περτ επί δεκαετίες, έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση και την ερμηνευτική κατανόηση του μουσικού του σύμπαντος. Η παρουσία τους στη σκηνή του Ηρωδείου προδιαγράφει έναν μουσικό εσπερινό γνήσιας συγκίνησης, μια ολόψυχη εκδήλωση ευγνωμοσύνης απέναντι σε έναν μεγάλο ιεροφάντη που συνόψισε τη δύναμη της μουσικής με τα ακόλουθα λόγια: «Εφόσον μπορεί κάποιος να σκοτώσει με έναν ήχο, μπορεί και να θεραπεύσει με έναν ήχο.»

Μουσική διεύθυνση Tõnu Kaljuste • Ερμηνεύει η Maria Listra

Άρβο Περτ (γεν. 1935)

Für Lennart in memoriam (2006)

L’abbé Agathon (2004, διασκευή 2008)

Σοπράνο Maria Listra  

Stabat Mater (1985, διασκευή 2008)

Σοπράνο Maria Listra  

Κόντρα τενόρος Danila Frantou  

Τενόρος Toomas Tohert

Magnificat (1989)

Σοπράνο θ.α.

Te Deum (1985, αναθεώρηση 2007)

Σοπράνο θ.α.

Τενόρος θ.α.

Χορηγός συναυλίας Τράπεζα Πειραιώς

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

–ΕΤΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ–

17 Ιουνίου

Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης – Raining Pleasure

Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος B΄

Εάν κοιτάξουμε το εξώφυλλο του Reflections του Μάνου Χατζιδάκι και των New York Rock and Roll Ensemble, μια άλλη μπάντα αχνοφαίνεται στα νερά μπροστά από το αυθεντικό κουιντέτο: είναι οι Raining Pleasure, οι οποίοι –τριάντα τέσσερα χρόνια μετά την κυκλοφορία του περίφημου δίσκου– έγιναν η αντανάκλαση του συγκροτήματος που βρέθηκε αναπάντεχα στην τροχιά του πλανήτη Χατζιδάκι, προσφέροντας τη δική τους ερμηνεία στη μουσική του Reflections και, μαζί, ένα ακόμα αντιφέγγισμα της ιδιοφυίας του συνθέτη.

Η διαμονή του Χατζιδάκι στη Νέα Υόρκη την περίοδο 1966-1972 έχει σκορπίσει θρυλικά ανεκδοτολογικά θραύσματα στο πέρασμά της –γνωριμίες με σημαίνουσες μουσικές προσωπικότητες της εποχής, όπως η Grace Slick των Jefferson Airplane, μια προσωπική βουτιά στην ψυχεδελική μυθολογία των ημερών και την πρωτόγνωρη μουσική που φτιαχνόταν εκείνη την ταραγμένη εποχή από νέους που κρατούσαν στα χέρια τους τα υλικά ενός άλλου κόσμου. Ποιος, άλλωστε, δεν θυμάται όταν ο συνθέτης σε μια θαυμάσια αποστροφή του είχε αποκαλέσει τη Λένα Πλάτωνος έναν «θηλυκό Syd Barrett»;

Όμως, ο Χατζιδάκις δεν θα μπορούσε ποτέ να απορροφήσει ανεπεξέργαστα όλα αυτά τα δώρα, όσο κι αν τον είχαν εντυπωσιάσει με τον «εξαίσιο θόρυβό» τους συγκροτήματα όπως οι Rolling Stones. Γιατί ο μεγάλος καυστήρας στο μυαλό του συνθέτη ήταν πάντοτε το Ελληνικό Τραγούδι, συνοδευόμενο από τη λεπτότητα του κλασικού ρεπερτορίου. Ωστόσο, μέσα του σιγόκαιγε η ανάγκη να κάνει κάτι και με κάποιους από αυτήν την πρωτοφανή μουσική αναγέννηση. Τους ανακάλυψε στο πρόσωπο των New York Rock and Roll Ensemble. Πυρήνας τους ήταν τρεις σπουδαστές της σχολής Juilliard με αδιαπραγμάτευτη κλασική παιδεία και δεξιοτεχνία σε πλείστα όργανα (ανάμεσά τους συναντάμε τον εκλιπόντα Michael Kamen, μετέπειτα συνεργάτη των David Bowie, Pink Floyd, Metallica, κ.ά.). Η συνάντηση του γόνιμου ηλεκτρισμού τους με τις πρώιμες μπαρόκ πινελιές του Χατζιδάκι (όπως ήδη είχε αποτυπώσει στο οριακό Το Χαμόγελο της Τζοκόντας) έδωσε πνοή σε έναν από τους πλέον διαφορετικούς δίσκους εκείνης της εποχής που έσμιγε το προοδευτικό ροκ με τη βαθιά λαϊκότητα της γραφής του συνθέτη. Με υποδειγματική ενορχήστρωση και εκτέλεση, ο δίσκος προικίστηκε με το διαβατήριο της παγκοσμιότητας, πετυχαίνοντας μια δύσκολη ισορροπία: να ακούγεται ταυτόχρονα ελληνικός και οικουμενικός.  

Άλμα στον χρόνο: σε ένα στούντιο έξω από την Κολονία το 2004, οι Raining Pleasure ολοκληρώνουν την ηχογράφηση του δίσκου, με τη συμβολή του σαξοφωνίστα David Lynch και της Έλλης Πασπαλά στο καταληκτικό “Noble Dame”. Συγκρότημα με πηγαία μελωδική αισθαντικότητα και ευρωπαϊκή παιδεία, οι Raining Pleasure διέγνωσαν τη συγγένειά τους με τους κόσμους του Reflections (τον αγγλικό στίχο, τη ροκ ενέργεια) και παρέδωσαν μια απαράμιλλη διασκευή που απογείωσε την εγχώρια δισκογραφία τους, ενώ άνοιξε νέα μονοπάτια αποδοχής στο εξωτερικό μέσα από τη ζωντανή παρουσίαση του Reflections σε διάφορους σταθμούς.

Τη μοναδική αυτή συναστρία θα ζήσουμε φέτος το καλοκαίρι. Και αν κοιτάξουμε προσεκτικά τη σκηνή του Ηρωδείου όταν οι Raining Pleasure απλώσουν τον αραχνοΰφαντο κόσμο του Reflections, ίσως προσέξουμε μια αντανάκλαση να σχηματίζεται μπροστά στην ορχήστρα ή πάνω στον ουρανό, ένα ηλεκτρικό σύνολο κάτω από τη μπαγκέτα ενός μάγου-συνθέτη: των New York Rock and Roll Ensemble και του παντοτινού Μάνου Χατζιδάκι.

*

Η βραδιά θα ανοίξει με την παρουσίαση ενός άλλου έργου από τις αμερικανικές μέρες του Μάνου Χατζιδάκι. Γεννημένη στο Λονδίνο το καλοκαίρι του 1969 και ηχογραφημένη στη Νέα Υόρκη τον Δεκέμβριο του 1971, η Ρυθμολογία συγκεντρώνει έξι ζεύγη κομματιών για σόλο πιάνο που αποκαλύπτουν μια βαθιά και εκλεκτική εργασία πάνω στο αρχέτυπο του ρεμπέτικου τραγουδιού. Ενώ σε προηγούμενα έργα του ο συνθέτης είχε συμπεριλάβει αυτούσιες διασκευές, η Ρυθμολογία παραπέμπει στο ρεμπέτικο τραγούδι όντας πρωτότυπη σύλληψη.

Ο ίδιος στις σημειώσεις του δίσκου αναφέρει: «Θέλησα απ’ την αρχή να π α ί ξ ω σ ο β α ρ ά, με μονούς ρυθμούς και με χασάπικα ανάμεσά τους που να εξαρτώνται από αστερισμούς. Και προ παντός, να ξαναθυμηθώ πολύ παλιούς τρόπους –τους ορθόδοξους– του μπουζουκιού και των ρεμπέτικων τραγουδιών. Νομίζω πως ήμουν πια σε θέση να τ’ ακούω χωρίς συναισθηματικές υπερβολές, από μακριά, πιο τεχνικά και μ’ όλο το βαθύ ερωτικοθρησκευτικό τους περιεχόμενο.» Αφιερωμένο στον Γιώργο Σεφέρη –«έναν ζωντανό Σεφέρη που εξακολουθεί να ζει ανάμεσά μας»– το απόλυτα αυτό ιδιοσυγκρασιακό έργο της χατζιδακικής δισκογραφίας θα ερμηνεύσει ο πιανίστας Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης.

Με τριάντα πέντε χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στη διεθνή μουσική σκηνή ως σολίστ, συνθέτης και παιδαγωγός, ο Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης έχει καταθέσει πολύτιμη καλλιτεχνική εργασία πάνω στην ερμηνεία και επεξεργασία του χατζιδακικού ιδιώματος – ένα έργο που στέκεται επάξια δίπλα στη συνολική πορεία του πιανίστα στο διεθνές στερέωμα και στην καταξίωσή του ως ενός από τους πιο δεινούς σύγχρονους ερμηνευτές. Η παρουσία του το βράδυ της 17ης Ιουνίου αναμένεται να επιβεβαιώσει μια ακόμα φορά ότι οι εκτελέσεις του στέκονται «υπεράνω σύγκρισης» (BBC Music Magazine, Adrian Jack) και είναι «τόσο ξεχωριστές, που διατηρούν τη μοναδικότητά τους ακόμη και όταν σκεφτούμε σπουδαίες εκτελέσεις των Argerich, Horowitz, Brendel, Zimerman» (Grammophone Music Magazine).

ΜΟΥΣΙΚΗ

18 Ιουνίου

Einstürzende Neubauten

Ωδή στην Avant Garde

Όσοι ανέβουν στο αρχαίο θέατρο το βράδυ του Ιουνίου, θα βρεθούν μπροστά σε ένα ιστορικό παράδοξο: ένα συνεργείο κατεδαφίσεων των μουσικών συμβάσεων μεταμφιεσμένο σε συγκρότημα θα έχει καταλάβει τη σκηνή του Ηρωδείου, μετατρέποντάς το σε μια εξαίσια βιομηχανική παιδική χαρά.  

Αναφερόμαστε φυσικά στους Einstürzende Neubauten / Καταρρέοντα Νεόχτιστα (προφέρεται: Αϊνστύρτσεντε Νόιμπαουτεν). Ανάμεσα στις πιο σημαντικές βιολογικές διεργασίες που διατηρούν ένα είδος στη ζωή και εγγυώνται την ανανέωση και τη διαιώνισή του, συγκαταλέγεται η ικανότητα ενσωμάτωσης ξένου DNA – ακόμη και όταν αυτό είναι δυνητικά εχθρικό. Με τρόπο που αντικατοπτρίζει αυτήν τη βιολογική σοφία, το γερμανικό σύνολο έχει διασχίσει μισό αιώνα μουσικής ιστορίας συνεχίζοντας να ακούγεται το ίδιο γιατί ακριβώς δεν ακούγεται σαν τίποτε άλλο. Ενώ κλείνουν το μάτι στις εφήμερες ηχητικές πρωτοπορίες, η ακοή τους παραμένει σταθερά προσανατολισμένη σε έναν ήχο που έρχεται από μέσα.  

Και ποιος είναι αυτός ο ήχος; Η γενέθλια πράξη του βρίσκεται σε ένα Δυτικό Βερολίνο που δεν υπάρχει πια, όσο κι αν ψάξουμε. Μια πόλη που οριζόταν από εικόνες όπως οι εξής: ανοικοδόμηση, εργοστάσια, καταλήψεις, κτίρια υπό εγκατάλειψη, μέταλλο, τσιμέντο, το Τείχος. Μέσα σε αυτό το τοπίο, μια φλεγόμενη νιότη αναζητούσε απαντήσεις στη γραφή των ερειπίων και στα ιερογλυφικά του ήχου: πώς να κάνεις τέχνη με την ύλη της πόλης σου. Από τις στάχτες αυτών των παραστάσεων, γεννήθηκε ένας μουσικός ανταρτοπόλεμος: οι Einstürzende Neubauten.

Πειραματικοί αλλά απόλυτα πειθαρχημένοι, οι EN αρνήθηκαν πεισματικά να ακολουθήσουν τους παραδεδομένους τρόπους σύνθεσης και εκτέλεσης και επέστρεψαν σε ένα ιερό μηδέν, γνωρίζοντας ότι για να κατακτήσεις την αγνή μουσική πρέπει να αναπροσαρμόσεις όλη τη διανοητική σου εργαλειοθήκη.  

Στην περίπτωσή τους, ο όρος ‘ηχητικό οπλοστάσιο’ δεν είναι δημοσιογραφικός ευφημισμός: ιδιοκατασκευές, αεροπίστολα, πλαστικοί και μεταλλικοί σωλήνες, μπιτόνια, ελάσματα, λαμαρίνες, objets trouvés –ακόμα και ένας κινητήρας τζετ– συγκαταλέγονται στον μουσικό τους εξοπλισμό. Με αυτά τα υλικά πλάθουν άγρυπνα βιομηχανικά άσματα που κυμαίνονται από υποβλητικές, νυχτερινές σονάτες μέχρι ραψωδίες θορύβου και χαλύβδινες συμφωνίες.

Οι εποχές όπου οι διοργανωτές συναυλιών δίσταζαν να τους προσκαλέσουν, φοβούμενοι τις φθορές που συχνά κληροδοτούσαν στα κτίρια, ανήκουν στο παρελθόν. Η παρουσία τους στο Ηρώδειο διατηρεί ισόποση ποιητικότητα και ειρωνεία: παλαίμαχοι στον αποχαιρετισμό εμβληματικών κτηρίων (ας θυμηθούμε τη σάγκα τους πριν την κατεδάφιση του πάλαι ποτέ Κοινοβουλίου της Ανατολικής Γερμανίας), τα Νεόδμητα Ερείπια θα σταθούν μέσα στον σκελετό του αττικού ερειπίου και θα το νανουρίσουν με τους μεταλλικούς φθόγγους τους, συνοδεύοντάς το στην πρόσκαιρη νάρκη του εν όψει των εργασιών αποκατάστασής του.

Ένα μαύρο κουτί που καταγράφει την ιστορία της Ευρώπης· μια τοιχογραφία από το μέλλον που κανείς ακόμα δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει· ένας ζωντανός οργανισμός που παραβιάζει συνειδήσεις και φυτεύει τον σπόρο της ανησυχίας. Στις 18 Ιουνίου –τώρα που η μουσική τους γλώσσα έχει αποκρυσταλλωθεί ιδανικά με το Rampen (2024)– είμαστε προσκεκλημένοι σε μια συναυλία για να αντικρίσουμε ψυχή τε και σώματι ένα σχήμα που κάθε άνθρωπος που αποκαλεί τον εαυτό του εραστή της τέχνης οφείλει να παρακολουθήσει, έστω για μια φορά στη ζωή του. Οι συνέπειες μπορεί να είναι μεταμορφωτικές και να ανοιχτείτε ξανά στο δέος του ήχου. Εξάλλου, πού αλλού θα ακούσετε έναν κινητήρα τζετ να τραγουδάει;

ΜΟΥΣΙΚΗ

19 Ιουνίου

Λένα Πλάτωνος – Μαρία Φαραντούρη

Μοίρες

Η φύση και τα ταπεινά της πλάσματα, η φιλία των κοριτσιών, ο έρωτας κι ο πόλεμος, ο θάνατος και η ζωή, η ισορροπία των δύο φύλων. Ο άγνωστος κόσμος των ποιητριών της αρχαιότητας έρχεται στο φως με μια παράσταση που αντλεί τα υλικά της από το ομώνυμο βιβλίο του Θάνου Τσακνάκη, Των Σιωπηλών Σπαράγματα, σε μουσική της Λένας Πλάτωνος και ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη. Η προεξάρχουσα και ‘μητέρα’ όλων Σαπφώ, η Κόριννα, η Τελέσιλλα, η Ανύτη, η Πράξιλλα, η Μοιρώ, η Νοσσίς, η Διοφίλη, η Ήριννα, οι ξεματιάστρες, αλλά και άλλες ποιήτριες του αρχαιοελληνικού σύμπαντος, Σιωπηλές, που σώζεται μονάχα τ’ όνομά τους, πρωταγωνιστούν στα λυρικά και τρυφερά σπαράγματα της παράστασης σαν ένα τραγούδι τωρινό και παντοτινό – όπως άλλωστε τους αξίζει.

Σε αυτό το ξεχωριστό έργο που δημιουργείται ειδικά για το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και τις επιλεγμένες παραστάσεις που θα δοθούν στο Ηρώδειο, η Λένα Πλάτωνος και ο Θάνος Τσακνάκης ανασύρουν από τη λήθη την πλατωνική ιδέα περί αθανασίας της ψυχής και την ανασυνθέτουν ποιητικά με τις Μοίρες, το νέο έργο της συνθέτριας που θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό και θα ερμηνεύσει ο διεθνής σολίστ του φλάουτου, Στάθης Καραπάνος. Τα κείμενα αφηγείται η Μαρία Φαραντούρη.

Η μοναδική Λένα Πλάτωνος, ως φυσική συγγενής των αρχαίων μορφών, γίνεται με τη μουσική της το όχημα που μεταφέρει τις ποιήτριες δυναμικά στο παρόν και τους εξασφαλίζει μια ζωή στο μέλλον –πλέον τραγουδισμένη– δίνοντας έναν σύγχρονο τόνο στα έργα με την ηλεκτρονική της παλέτα. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει την παράδοση της αρχαιοελληνικής μουσικής κλίμακας, εντάσσοντας και στοιχεία από το παραδοσιακό τραγούδι. Ιδανική ερμηνεύτρια αυτών των έργων δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την άχρονη – και γι’ αυτό διαχρονική –φωνή της Μαρίας Φαραντούρη.

Η παράσταση ολοκληρώνεται με μια επίσκεψη στο οριακό έργο της Πλάτωνος Σαμποτάζ, που κυκλοφόρησε το 1981 και θεμελίωσε τον ηλεκτρονικό ήχο στην Ελλάδα. Τρία συνταρακτικά τραγούδια από το άλμπουμ («Χίλιες και μία νύχτες», «Σαμποτάζ» και «Στον αστερισμό του Πιγκουΐνου») θα παρουσιαστούν ως μετεγγραφές για φλάουτο, ερμηνευμένα από τον Στάθη Καραπάνο.

Σύνθεση – Αφήγηση (Σιωπηλών Σπαράγματα) – Πλήκτρα (στα έργα Μοίρες και Σαμποτάζ) Λένα Πλάτωνος • Ερμηνεία (Των Σιωπηλών Σπαράγματα) – Αφήγηση (Μοίρες) Μαρία Φαραντούρη • Ενορχήστρωση Λένα Πλάτωνος, Stergios T. (Στέργιος Τσιρλιάγκος) • Σολίστ στο φλάουτο (Μοίρες και Σαμποτάζ) Στάθης Καραπάνος • Μουσικοί Stergios T. πλήκτρα – programming – ηλεκτρονικά κρουστά (Μοίρες), Μιχάλης Πορφύρης τσέλο, Γιώργος Κοντογιάννης λύρα, Βαχάν Γκαλστιάν πνευστά • Μουσική διεύθυνση (Των Σιωπηλών Σπαράγματα) – πλήκτρα Μιχάλης Παπαπέτρου • Συμπαραγωγή Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Τεχνότροπον – Artway Cultural Productions

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

21 Ιουνίου

Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα ΕΡΤ

Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής

Στις 21 Ιουνίου, όπως κάθε χρόνο, γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής με την καθιερωμένη συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ.

ΜΟΥΣΙΚΗ

22 Ιουνίου

Lykke Li

Η Lykke Li δεν γράφει απλώς τραγούδια. Γράφει στιγμές που σε συναντούν όταν δεν το περιμένεις, για να ανατρέψουν τη μέρα σου και να μεταμορφώσουν τη νύχτα σου. Η ανεξίτηλη φωνή πίσω από το “I Follow Rivers” και κομμάτια όπως τα “No Rest for the Wicked” και “I Never Learn” έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, για να συναντήσει τους πολυάριθμους ακροατές της και να σβήσει έτσι ένα συναυλιακό απωθημένο ετών.

Με πάνω από δεκαπέντε χρόνια πορείας, η πολυβραβευμένη Σουηδή ερμηνεύτρια, τραγουδοποιός, μοντέλο και ηθοποιός έχει χτίσει έναν κόσμο όπου η ποπ αφήνει πίσω της τη γυαλιστερή επιφάνεια των σύγχρονων παραγωγών και απογυμνώνεται, για να αγγίξει μια πιο ωμή και πηγαία έκφραση. Η ίδια έχει επανειλημμένα επιλέξει το λάθος αντί για το τέλειο, περικλείοντας μέσα στις ηχογραφήσεις της την ένταση, την ανάσα, την ατέλεια και το αυθόρμητο – όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν ένα συναίσθημα να μοιάζει επικίνδυνα γλαφυρό και αληθινό.

Ισορροπώντας ακαταμάχητα ανάμεσα στο παγωμένο, Σκανδιναβικό cool και έναν ειλικρινή, σχεδόν ημερολογιακό λυρισμό, η μουσική της μεταμορφώνεται σε ένα ρευστό moodboard συναισθημάτων, ακουμπώντας στην indie pop, το alternative και σε μια υπόγεια κινηματογραφική τραγουδοποιία. Από το συναισθηματικό βάρος του “I Never Learn” μέχρι τη σκοτεινή, αισθησιακή ενέργεια του “so sad so sexy” και την υπόγεια εσωστρέφεια του “Eyeye”, κάθε τραγούδι της Lykke Li δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά να διεισδύσει αθόρυβα στο μυαλό και τις φαντασιώσεις του ακροατή, δημιουργώντας έτσι μια βαθιά και σφιχτή σύνδεση μαζί του.  

Στις 22 Ιουνίου, το Ωδείο Ηρώδου Αττικού μετατρέπεται στο πιο ταιριαστό σκηνικό για αυτήν την πολυπόθητη συνάντηση, μια συναυλία που θα περάσει από όλες τις αποχρώσεις του εύθραυστου και του εκρηκτικού. Με καινούργιο υλικό στον ορίζοντα και νέο άλμπουμ που αναμένεται εντός 2026, η Lykke Li συνεχίζει να επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει σύγχρονη ποπ, με ακατανίκητο στυλ, ένστικτο και απόλυτο έλεγχο της ατμόσφαιρας.

ΘΕΑΤΡΟ

–100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ–

25 & 26 Ιουνίου

Στάθης Λιβαθινός

Ευριπίδη

Εκάβη  

Στη σκιά της Πολιτείας

Η ευριπίδεια Εκάβη, γραμμένη στα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, εκτός από το ότι πραγματεύεται το τέλος της μυθικής Τροίας, αντανακλά επίσης το λυκόφως της αθηναϊκής πόλεως ως δομικής μονάδας πολιτειακής συγκρότησης. Στο έργο, η επίκληση των κανόνων και του δικαίου επανέρχεται σταθερά, ενδεικτική μιας περιόδου που τίποτε από τα δύο δεν λειτουργεί. Στον αντίποδα, η πλατωνική Πολιτεία –γραμμένη σε περίοδο πολιτιστικής ανάκαμψης– αρθρώνει μια ουτοπική σύλληψη ανασυγκρότησης, συνδέοντας τη γνώση με την πολιτειακή οργάνωση. Αν και ανήκουν σε διαφορετικά είδη και απέχουν χρονικά, τα έργα αυτά τέμνονται σε έναν κοινό πυρήνα προβληματισμού:  

Τι είναι το δίκαιο, η αλήθεια και η παιδεία;  

Ποια είναι τα όρια της ανθρώπινης ηθικής;

Στο επίκεντρο της σκηνοθεσίας δεσπόζει η άλλοτε κραταιά και αγαθή Εκάβη, ως εμβληματική μορφή μιας ηθικής και πολιτικής κατάρρευσης. Συντετριμμένη από την απώλεια και εκτεθειμένη στην ιστορική βία, έρχεται αντιμέτωπη με τη διάλυση κάθε σταθερού σημείου του κόσμου της. Βασίλισσα, μητέρα, αιχμάλωτη, φέρει πάνω στο σώμα της τα ίχνη του πολέμου και της ανθρώπινης ωμότητας ενώ, μέσα στην αποσάθρωση κάθε έννοιας δικαίου, οδηγείται σταδιακά σε μια οριακή κατάσταση όπου ο πόνος, η εκδίκηση, η ηθική και η δικαιοσύνη απλώς συγχέονται.

Απέναντι σε αυτήν τη συντριβή της, τα πλατωνικά αποσπάσματα εισάγουν ένα διαφορετικό πεδίο αναφοράς. Το δίκαιο, ως εφαρμοσμένη ιδέα που αποβλέπει στην αρμονική συμβίωση του συνόλου, καθώς και η αναζήτηση της αλήθειας καθ’ υπέρβασιν των φαινομένων και της περιορισμένης οπτικής του μεμονωμένου ατόμου, συγκροτούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η Εκάβη εγγράφεται εκ νέου, χαράσσοντας τις συντεταγμένες ενός νοητικού ορίζοντα από τον οποίο τα ευριπίδεια πρόσωπα έχουν απομακρυνθεί. Τα αποσπάσματα από την Πολιτεία, έτσι, διευρύνουν το τραγικό τοπίο της Εκάβης, όπου, εκτός από τους νεκρούς –που είναι μόνο οι πολύ νέοι και αθώοι– κανείς δεν μένει ηθικά αλώβητος.  

Ο άξονας της σκηνικής επεξεργασίας είναι ο Μύθος του Σπηλαίου, η εμβληματική πλατωνική αλληγορία για την πλάνη, τη γνώση και τη δυνατότητα αφύπνισης. Η εικόνα των δεσμωτών που εκλαμβάνουν ως πραγματικότητα έναν κόσμο σκιών θεμελιώνει, εδώ, μια ισχυρή θεατρική συνθήκη. Μέσα σε αυτήν, η Εκάβη ενεργοποιείται ως καταλυτική παρουσία, με το διεισδυτικό σκηνοθετικό βλέμμα του Στάθη Λιβαθινού να μετατρέπει το σμίξιμο της τραγωδίας με τη φιλοσοφία σε πεδίο στοχασμού και δοκιμασίας, όπου αναμετρώνται τα όρια της επίγνωσης, του ανθρώπινου μέτρου και της ευθύνης.

Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων της Ακαδημίας Αθηνών (1926-2026).

Μετάφραση Έλσα Ανδριανού • Σύνθεση κειμένων Έλσα Ανδριανού, Στάθης Λιβαθινός • Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία Στάθης Λιβαθινός • Σκηνικά – Κοστούμια Ελένη Μανωλοπούλου • Πρωτότυπη μουσική σύνθεση Θοδωρής Αμπαζής • Φωτισμοί Αλέκος Αναστασίου • Βοηθός σκηνοθέτη Ηλέκτρα Μαγγίνα •  

Παίζουν (αλφαβητικά) Αντώνης Γιαννακός, Γιώργος Δάμπασης, Νίκος Καρδώνης, Νέστωρ Κοψιδάς, Άννα Μάγκου, Λίλλυ Μελεμέ, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Ερατώ Πίσση, Θεοδοσία Σαββάκη, Μαρία Σαββίδου, Βιργινία Ταμπαροπούλου, Άρης Τρουπάκης •  Μουσικοί επί σκηνής Ιάκωβος Παυλόπουλος κρουστά, Άγγελος Παππάς ηλεκτρική κιθάρα • Εκτέλεση παραγωγής Polyplanity Productions  • Διεύθυνση παραγωγής Γιολάντα Μαρκοπούλου, Βίκυ Στρατάκη  • Συμπαραγωγή Φεστιβάλ Αθηνών – ΛΥΚΟΦΩΣ / Γιώργος Λυκιαρδόπουλος

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

29 Ιουνίου

Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Μιχάλ Νεστερόβιτς

Όγδοη συμφωνία

του Γκούσταφ Μάλερ

Ακόμα και για τα δεδομένα του μεγαλειώδους συμφωνικού έργου του Γκούσταφ Μάλερ, η Όγδοη Συμφωνία κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Σηματοδοτεί ένα άκρο, όχι μόνο για τον Μάλερ αλλά για τη ρομαντική συμφωνία γενικά. Το προσωνύμιο ‘των Χιλίων’ δεν προήλθε από τον ίδιο τον συνθέτη, αλλά από τον ιμπρεσάριο Έμιλ Γκούτμαν, ο οποίος το χρησιμοποίησε για λόγους δημοσιότητας πριν από την πρεμιέρα του έργου.

Σήμερα  μπορεί να φαντάζει υπερβολικό, αλλά υπολογίζεται ότι σε εκείνη τη συναυλία συμμετείχαν 858 τραγουδιστές και 171 εκτελεστές οργάνων. Ωστόσο, η ουσία δεν είναι ούτε ο χρόνος (η Τρίτη Συμφωνία διαρκεί περισσότερο) ούτε ο αριθμός των εκτελεστών (και στη Δεύτερη Συμφωνία απαιτούνται ανάλογες ευρείες δυνάμεις)· το μοναδικό μεγαλείο της Όγδοης έγκειται στον καταφατικό της τόνο, μιας και είναι η μοναδική συμφωνία του ιδιοφυούς μουσουργού που δεν έχει ίχνος ειρωνείας, αμφιβολίας ή εσωτερικής πάλης.

Αντιθέτως, αναπτύσσει μια αγέρωχη, στιβαρή ρητορική, κομίζοντας μηνύματα μείζονος πνευματικότητας με αταλάντευτη, εσωτερική και μουσική αυτοπεποίθηση. Η πρεμιέρα της στις 12 Σεπτεμβρίου 1910 στο Μόναχο, υπό τη διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη, ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία της ζωής του Μάλερ – μόλις επτά μήνες πριν από τον θάνατό του.

Ο ίδιος αναγνώρισε στην Όγδοη το μεγαλύτερο συνθετικό του επίτευγμα, ενώ ο μεγάλος Γερμανός συγγραφέας Τόμας Μαν αποτύπωσε την πεμπτουσία του κολοσσιαίου αυτού συμφωνικού έργου λέγοντας πως «εκφράζει την τέχνη της εποχής μας στην πιο βαθιά και ιερή της μορφή». Ασφαλώς, καθαρά πρακτικοί λόγοι καθιστούν την παρουσίαση της Όγδοης ένα όχι σύνηθες καλλιτεχνικό γεγονός – και ως εκ τούτου ιδιαίτερης αξίας.

Ο διεθνούς φήμης Πολωνός αρχιμουσικός Μιχάλ Νεστερόβιτς ηγείται της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, μιας πλειάδας εκλεκτών λυρικών τραγουδιστών και εκτεταμένων χορωδιακών δυνάμεων που συμμετέχουν, προσφέροντας στο κοινό του Φεστιβάλ μια από τις σπάνιες ευκαιρίες να απολαύσει ζωντανά το επικό αυτό αριστούργημα.

 Γκούσταφ Μάλερ (1860-1911)      

Συμφωνία αρ. 8 σε μι ύφεση μείζονα («Συμφωνία των Χιλίων»)

 Μέρος I

Hymnus: Veni, Creator Spiritus

Ύμνος: Έλα, Γενεσιουργό Πνεύμα 

Μέρος II

Schlussszene aus Goethes Faust

Τελική σκηνή από τον Φάουστ του Γκαίτε

30 Ιουνίου

Σύντομα θα ανακοινωθούν περισσότερα.

Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Μεγάλος χορηγός ΔΕΗ

Τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με το θέατρο;

Αχ, αυτό είναι μια μεγάλη κουβέντα.

Ίσως να μπορείτε να το πείτε σε τίτλους..

Ήμουν ένα πολύ κλειστό παιδί, ζώντας στον δικό μου κόσμο. Πάντα ονειρευόμουν να μπορώ να ζω μέσα σε διαφορετικές καταστάσεις. Τα παραμύθια, που μου έλεγε η γιαγιά μου, τα φανταζόμουν ζωντανά, σαν εικόνες μπροστά στα μάτια μου. Μεγαλώνοντας σε μια πολύτεκνη οικογένεια, ένα από τα παιχνίδια που αγαπούσαμε ήταν το θέατρο. Ήταν, λοιπόν, ανάγκη μου η έκφραση. Παρόλο που ήμουν πολύ ντροπαλή. Η μητέρα μου, αν και το είχα αναφέρει ως όνειρό μου, ποτέ δεν πίστεψε ότι θα γίνω ηθοποιός. Όμως έγινα κι αυτό ήταν λίγο περίεργο για τους γονείς μου. Για μένα, το θέατρο είναι σαν ένα σύμπαν που περιλαμβάνει όλες τις τέχνες. Είναι η συνάντηση πολλών μορφών έκφρασης ταυτόχρονα, και ακριβώς αυτός ο συνδυασμός με γοήτευε και με ενέπνεε. Θυμάμαι ότι ζωγράφιζα αυτά που ήθελα να φοράω και τα έδινα στη μαμά μου να τα φτιάχνει. Ήμουν ένα ιδιαίτερο παιδί.

Από την αρχή της καριέρας σας μέχρι σήμερα, ποια είναι η πιο έντονη ανάμνηση που κρατάτε; Ένα συναίσθημα, μια συνεργασία, κάποιο έργο ή κάτι που σας έχει σημαδέψει ιδιαίτερα;

Φυσικά. Όλη η πορεία, θα έλεγα ότι ήταν μαγική. Θυμάμαι τη Δραματική Σχολή – αρχικά είχα περάσει στο Πανεπιστήμιο. Κλείστηκα, λοιπόν, στο δωμάτιό μου ένα Σαββατοκύριακο και άρχισα το διάβασμα – διάβαζα πολύ από τότε. Πήγαινα στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου, πάνω από το θέατρο Γκλόρια κι εκεί συναντούσα και κάποιους ηθοποιούς. Έπιασα κουβέντα, κάποια στιγμή, με τον Χρήστο Νομικό, ο οποίος με παρότρυνε να δώσω εξετάσεις στη Δραματική και μάλιστα άμεσα, σαν να λέμε την επόμενη εβδομάδα. Διάβασα μόνη μου και πήγα. Αυτό από μόνο του, ως πρώτη φορά, ήταν συγκλονιστικό γιατί τα έκανα όλα λάθος. Όλα. Δεν μπορούσα να αρθρώσω λέξη, ντράπηκα, πήγα να φύγω, με φώναξαν πίσω, μου ζήτησαν έναν αυτοσχεδιασμό και τελικά πέρασα και από τους πρώτους μάλιστα. Μου έκανε εντύπωση. Ούτε εγώ πίστευα ότι θα περάσω.

Από εκεί και πέρα, θυμάμαι από το πρώτο έτος της σχολής, τη συνεργασία μου με τον Μάνο Χατζιδάκι. Ήταν ένας τεράστιος σταθμός στη ζωή μου, όχι μόνο στην καριέρα μου, αλλά γενικότερα στη ζωή μου. Μου καθόρισε ολόκληρη την πορεία μου. Ο Χατζιδάκις ήταν εξαιρετικά ευφυής και ταυτόχρονα ένας σπουδαίος καλλιτέχνης. Τον συνάντησα από κοντά, όταν έκανε την οντισιόν για την «Πορνογραφία». Με παρότρυνε να τραγουδήσω, αλλά εγώ ντρεπόμουν. Ήταν μια επεισοδιακή οντισιόν. Αρνήθηκα να τραγουδήσω το «Εκεί ψηλά στον Υμηττό», καθώς είχα το θράσος της νιότης να πω ότι δεν μου άρεσε το συγκεκριμένο τραγούδι. Μου ρώτησε αν ήθελα να τραγουδήσω κάτι άλλο, και απάντησα «ναι, αλλά δε θέλω να με συνοδεύει αυτός» — εννοώντας τον πιανίστα του. Τελικά, είπα το «Τζιβαέρι» και πέρασα. Από εκεί και πέρα ξεκίνησε η πορεία μου. Κάποια μέρα, μου είπε να ανέβω στη σκηνή, και ξαφνιάστηκα, γιατί μέχρι τότε απλώς παρακολουθούσα. Μου ζήτησε να διαβάσω κάτι και να τον συνοδεύσω σε ένα τραγούδι στο πιάνο. Μου είπε: «Πολύ ωραία, πήρατε τον ρόλο». Μου έδωσε την Μπλάνς Επιφανί, που υπάρχει και στον δίσκο, πρίμα βίστα. Η συγκεκριμένη εμπειρία ήταν μοναδική για μένα. Έκτοτε, μέχρι να φύγει ο Μάνος από τη ζωή, κάναμε πολλή παρέα. Γνώρισα πολύτιμους ανθρώπους μέσα από τον Μάνο.

Γνώρισα κι άλλους αξιόλογους δασκάλους. Δεν θα ξεχάσω τον Μίνω Βολανάκη, που κι αυτός με διάλεξε κατά τη διάρκεια της σχολικής μου μαθητείας στη δραματική. Έκανα μαζί του σεμινάρια πάνω στο αρχαίο δράμα και το αμερικάνικο θέατρο. Έπαιξα Μήδεια με τον Καζάκο και την Καρέζη, στον «Κύκλο με την κιμωλία» με τον Διαμαντόπουλο και την Τριανταφυλλίδη. Όλα αυτά είναι μεγάλες εμπειρίες.

Ναι, πραγματικά.

Μνημονεύω πάντα τους δασκάλους μου. Αργότερα, ήρθε ο Μιχάλης Κακογιάννης που με πήρε για την Ωραία Ελένη στις «Τρωάδες». Αυτοί οι τρεις σπουδαίοι άνθρωποι μου έδειξαν τον δρόμο. Με φωτίζουν ακόμη. Είναι σαν φάροι.

Έτσι όπως σας ακούω να μιλάτε, διακρίνω την εξέλιξη του θεάτρου στην Ελλάδα, αλλά και της τέχνης γενικότερα. Με αφορμή αυτό, θα ήθελα να ρωτήσω: αισθάνεστε ότι σήμερα λείπει κάτι από το ελληνικό θέατρο;

Αυτό που λείπει σήμερα –έχω πολλούς μαθητές και συναναστρέφομαι συχνά νέους ανθρώπους– είναι η συνέπεια. Τα νέα παιδιά δεν δείχνουν σταθερότητα, ούτε απέναντι στον ίδιο τους τον εαυτό. Επιπλέον, στις σχολές δεν διδάσκονται βασικά πράγματα· ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς να γνωρίζουν καν την τραγωδία, χωρίς στοιχειώδεις γνώσεις. Είναι δική τους υποχρέωση να μαθαίνουν, ακόμη κι αν η σχολή δεν τους τα προσφέρει. Λείπει επίσης το πάθος. Τα περισσότερα παιδιά ενδιαφέρονται πρώτα για το «πόσα λεφτά θα πάρω». Μου λένε πράγματα που συχνά με αφήνουν άφωνη. Εμείς τότε ενδιαφερόμασταν πρώτα απ’ όλα για το αν αυτό που θα κάναμε είχε καλλιτεχνική αξία και σε δεύτερη μοίρα έμπαινε το ζήτημα των χρημάτων. Φυσικά, όλοι πρέπει να αμείβονται για τη δουλειά τους, και μάλιστα σωστά – είμαι απόλυτα υπέρ αυτού.

Ωστόσο, έχω διαπιστώσει ότι οι νεότεροι άνθρωποι ζουν πια σε έναν εντελώς διαφορετικό, πολύ πιο γρήγορο κόσμο: τον κόσμο της εικόνας. Λίγοι είναι οι νέοι που θέλουν πραγματικά να μάθουν και να εμβαθύνουν. Και λίγοι επίσης αυτοί που νιώθουν πραγματική ευγνωμοσύνη για τους δασκάλους τους. Σαν να έχει χαθεί κάπως το ήθος — και δεν το λέω με την ηθικοπλαστική του έννοια. Από την άλλη, έχει εκλείψει και η έννοια της ιεραρχίας. Εγώ ανήκω σε μια άλλη σχολή, αυτή του γερμανικού θεάτρου, όπου η ιεραρχία έχει σαφή και ουσιαστική θέση. Υπάρχει αυτός που διευθύνει· είναι όπως ο μαέστρος σε μια ορχήστρα. Οι υπόλοιποι έρχονται μετά από αυτόν. Όταν σε καλεί ένας σκηνοθέτης να συμμετάσχεις σε μια δουλειά, στην ουσία καλείσαι να υπηρετήσεις το όραμά του. Κι εγώ, όταν με καλούν κάπου να παίξω, είμαι μαθήτρια. Τέρμα- τελεία. Όταν σκηνοθετώ, είμαι ανοιχτή στις προτάσεις (δεν είμαι απόλυτη όπως ήταν οι δάσκαλοί μου). Αλλά ψάχνω από τους νεότερους, θα το ξαναπώ, το πάθος του πρωτάρη!

Καταλαβαίνω απόλυτα.

Υπάρχει στην αρχή, για λίγο. Αλλά μετά καβαλούν το καλάμι σαν να έχουν κάνει κάτι φοβερό, σαν να τα ξέρουν όλα. Εγώ πιστεύω ότι ποτέ δεν ξέρεις πολλά μέχρι να φύγεις από τη ζωή. Μαθαίνεις συνεχώς· δεν τα ξέρεις όλα.

Πολύ σωστά. Έχετε αναφέρει σε συνέντευξή σας ότι έχετε πέσει θύμα παρενόχλησης στον χώρο εργασίας σας. Μετά το θάρρος που βρήκαν πολλές γυναίκες από τον χώρο της τέχνης να μιλήσουν ανοιχτά για τις δικές τους εμπειρίες, δημιουργήθηκε ένα μαζικό κίνημα. Πώς πιστεύετε ότι εξελίσσεται σήμερα αυτό το φαινόμενο στην Ελλάδα, μετά το άνοιγμα τόσων γυναικείων φωνών;

Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει σε όλον τον κόσμο.

Ναι, απλώς το εστιάζω στην ελληνική πραγματικότητα.

Ναι, είχα πέσει θύμα παρενόχλησης. Είναι και θέμα χαρακτήρα, ξέρετε· πώς είναι ο καθένας. Εγώ ήμουν ταυτόχρονα ατίθαση και πολύ ήσυχη, με την έννοια ότι δεν σήκωνα μύγα στο σπαθί μου. Αν κάποιος με ενοχλούσε, έμπαινα αμέσως σε θέση άμυνας — άμυνα που συχνά μετατρεπόταν και σε επίθεση. Τι εννοώ: με παρενόχλησαν, αλλά αντέδρασα αμέσως. Δεν το κράτησα μέσα μου. Αυτό, φυσικά, είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν πολλές πόρτες. Όμως για μένα είναι θέμα αρχής: δεν μπορώ να υφίσταμαι κάτι που δεν θέλω. Η ίδια η παρενόχληση είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο, γιατί πολλές γυναίκες δεν μπορούν να αντιδράσουν όπως αντέδρασα εγώ. Είμαστε διαφορετικοί άνθρωποι. Κατανοώ απόλυτα όσες γυναίκες δεν μίλησαν και κράτησαν μέσα τους όσα συνέβησαν. Κάποια στιγμή, μετά την πανδημία, όταν δημιουργήθηκε το κίνημα, βρήκαν τη δύναμη να το εκφράσουν — και πολύ καλά έκαναν. Είμαι υπέρ της γυναίκας. Γενικότερα, είμαι υπέρ του ανθρώπου. Θέλω ο κάθε άνθρωπος να μπορεί να υπερασπίζεται το δικαίωμά του και να μην τον καπελώνει κανείς με κανέναν τρόπο: ούτε ασκώντας ψυχολογική βία ούτε επιτιθέμενος σεξουαλικά. Το θεωρώ απαράδεκτο.

Σήμερα, βέβαια, η εξέλιξη του #MeToo δείχνει πως έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και κάποιες παρερμηνείες. Νομίζω ότι μέσα σε αυτό έχουν μπει και κάποιοι «αλεξιπτωτιστές», θα έλεγα. Σε γενικές γραμμές, είμαι υπέρ της γνωστοποίησης από κάθε άνθρωπο κάθε βίας που υφίσταται. Είτε είναι γυναίκα είτε άνδρας. Υπάρχουν και πολλοί άνδρες που έχουν υποστεί στον χώρο σεξουαλική παρενόχληση. Ίσως να ντρέπεται περισσότερο ένας άνδρας να μιλήσει δημόσια. Γνωρίζω άνδρες, που έχουν υποστεί παρενόχληση και που έχουν χάσει δουλειές από γυναίκες.

Συμφωνώ. Σκηνοθετείτε το θεατρικό έργο «Η κουκούλα» του Θανάση Τριαρίδη, στο οποίο κυριαρχεί το θέμα της βίας ως τελετουργίας, με την υπακοή να παρουσιάζεται ως υποχρεωτική. Θεωρείτε ότι αυτό το δυστοπικό σύμπαν βρίσκεται κοντά στη σημερινή μας πραγματικότητα;

Ωραία ερώτηση. Ναι, είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα. Άλλωστε, το έργο διαδραματίζεται σε ένα πολύ κοντινό μέλλον, και αισθάνομαι ότι ήδη βρισκόμαστε πολύ κοντά σε αυτό. Τα γεγονότα που περιγράφει είναι επίκαιρα — έχουν ήδη συμβεί. Δεν υποχρεωθήκαμε πριν λίγα χρόνια να φοράμε μάσκες; Στη συντεταγμένη πολιτεία του έργου υπάρχει η υποχρέωση του ανθρώπου να έχει μια κουκούλα ανά πάσα στιγμή, για τον ενδεχόμενο έλεγχο. Στις συγκεντρώσεις άμυνας, όπως τις ονομάζει η συγκεκριμένη πολιτεία, πρέπει να έχεις κουκούλα για να την φορέσεις και να καταδώσεις. Και εμείς, ως Έλληνες, δεν έχουμε αντιμετωπίσει τους καταδότες κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής; Το έργο παίζει με τη μνήμη: δείχνει πώς ο άνθρωπος μπορεί να απολέσει τη συλλογική μνήμη, μη θέλοντας να θυμάται ότι η κουκούλα είχε καθοριστικό ρόλο στο πολιτικό γίγνεσθαι. Μήπως τελικά ο άνθρωπος θυμάται μόνο όσα θέλει να θυμάται; Η μνήμη τον ενοχοποιεί και δεν θέλει να αισθάνεται ένοχος.

Με αφορμή αυτή την παράσταση, που φέρει το μήνυμα που μόλις περιγράψατε, τι πιστεύετε ότι συμβαίνει: η τέχνη διεισδύει στην κοινωνία ή η κοινωνία διεισδύει στην τέχνη;

Νομίζω ότι συμβαίνουν και τα δύο. Η τέχνη, τελικά, αντιγράφει τη ζωή. Στο θέατρο αναζητούμε την αλήθεια, αλλά και στη ζωή τι άλλο αναζητούμε; Η τέχνη μιμείται τη ζωή γιατί στη ζωή μπορούν να συμβούν γεγονότα που η τέχνη δεν μπορεί καν να υποψιαστεί. Είναι αυτό το αναπάντεχο που μπορεί να συμβεί, ο ανθρώπινος παράγοντας, που πάντα επηρεάζει ό,τι πραγματικά συμβαίνει. Στη ζωή δεν ξέρουμε ποτέ τι μπορεί να συμβεί. Το μόνο που μπορούμε να ορίσουμε είναι ο ίδιος μας ο εαυτός — αν, φυσικά, έχουμε αυτή τη δυνατότητα, ανάλογα με το πού βρισκόμαστε. Στο έργο αιωρείται μια κρίσιμη ερώτηση: είναι δημοκρατία αυτό που ζούμε;

Είναι; Εκτός από τη σκηνοθεσία αυτής της παράστασης, ασχολείστε αυτή την περίοδο και με κάποιο άλλο έργο;

Παράλληλα, διδάσκω υποκριτική και δουλεύω ένα έργο στο Άλμα Ζωής — Πανελλήνιος Σύλλογος Γυναικών με Καρκίνο Μαστού. Έχω δημιουργήσει επίσης μια θεατρική ομάδα με γυναίκες που δεν έχουν καμία προηγούμενη σχέση με το θέατρο· όλες οι συμμετέχουσες είτε έχουν επιβιώσει από τον καρκίνο είτε βρίσκονται σε θεραπεία. Το γεγονός ότι η ομάδα αποτελείται αποκλειστικά από γυναίκες δυσκολεύει λίγο την επιλογή των ρόλων. Επειδή πριν λίγο καιρό κάναμε μια πολύ καλή παρουσίαση στην Καλών Τεχνών, μας ενθάρρυνε να συνεχίσουμε. Εκτός από τα μαθήματα δραματοθεραπείας, δημιουργούμε ένα έργο που θα μπορούσα να πω ότι αποτελεί και την απαρχή του πολιτικού θεάτρου στην Ευρώπη: αναφέρομαι στον Βόιτσεκ του Γκέοργκ Μπύχνερ.

Πιστεύω ότι όσο περισσότερο ανεβάζεις τον πήχη, τόσο περισσότερο προσπαθείς, και έτσι απομακρύνεσαι από το προσωπικό πρόβλημα που σε απασχολεί, ανεβάζοντας την ψυχική σου διάθεση. Με αυτόν τον τρόπο θεραπεύεις την ψυχή σου και, κατ’ επέκταση, το σώμα σου. Επειδή κι εγώ είμαι μια από αυτές τις γυναίκες, πρόκειται για ένα «πάρε-δώσε» που αξίζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο αυτή τη στιγμή. Αξίζει που διδάσκω αυτές τις γυναίκες και αξίζει που λαμβάνω την αγάπη τους. Αυτά κάνω αυτή τη στιγμή και σκέφτομαι και κάτι άλλο που ελπίζω να πραγματοποιηθεί. Η αλήθεια είναι ότι έχω πολλά χρόνια να παίξω η ίδια και είναι κάτι που μου το ζητούν. Αλλά το ζητώ κι εγώ από τον εαυτό μου και το έχω βάλει στόχο.

Σας εύχομαι το καλύτερο και συγχαρητήρια για όλη αυτήν την προσπάθεια. Κλείνοντας, θα ήθελα να σας ρωτήσω: έχετε μια τόσο σημαντική πορεία στον χώρο του θεάτρου. Υπάρχει κάποιο όνειρο που θα θέλατε να πραγματοποιήσετε;

Πάρα πολλά! Για παράδειγμα, έχω διδαχθεί το αμερικάνικο θέατρο από τον Μίνω Βολανάκη – έκανα μαζί του σεμινάρια για έξι μήνες. Μια φορά, όταν βρέθηκα στη Νέα Υόρκη, συνάντησα τυχαία έναν δημοσιογράφο των Times στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Περάσαμε λίγο χρόνο μαζί στο καφέ και συζητήσαμε. Εκείνος κατάλαβε ότι είμαι καλλιτέχνης και μιλήσαμε πολύ· είδαμε ακόμη και μια παράσταση μαζί. Ήταν μεγάλης ηλικίας τότε, και μου είπε κάτι που δεν ξεχνώ: «Είσαι ηρωίδα του Τενεσί Ουίλιαμς. Αν σε γνώριζε ο Τενεσί, θα σε έβαζε να παίξεις όλα του τα έργα. Γι’ αυτό, όταν γυρίσεις στην Ελλάδα, πρέπει να παίξεις έργα του». Δεν το έχω κάνει ακόμη, αλλά το έχω υποσχεθεί τόσο στον εαυτό μου όσο και στον Βολανάκη. Οπότε θα ήθελα πολύ να ανεβάσω ένα έργο ή να κάνω μια σπουδή πάνω στον Τενεσί Ουίλιαμς.

Σας το εύχομαι! Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ!

«Γιατί είπε το “Όχι” ο Μεταξάς, αφού θαύμαζε τον άξονα και κυβερνούσε με τον τρόπο του χιτλερικού εθνικοσοσιαλισμού; Αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά, οι πιέσεις, οι Άγγλοι, τα ανάκτορα κλπ. Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί: Και αν λέγαμε ναι; Πάλι στα ίδια θα ήμασταν. Ένα δυο χρόνια υπό συμμαχική επιστασία – μήπως δεν ήμασταν πέντε και δέκα χρόνια κάτω από αυτούς; – και ύστερα μέσα στη συμμαχία και τέλος στην ευρωπαϊκή κοινότητα.

Άσε και εκείνη την μεταπολεμική ψευδαίσθηση που μας την καλλιεργούσαν και οι πρώτες μεταπολεμικές κυβερνήσεις, ότι ήμασταν και οι πρωταγωνιστές του πολέμου, οι περιούσιοι των συμμάχων. Πιστεύαμε, στο τέλος, σαν τον Καραγκιόζη, πως εμείς σκοτώσαμε τον καταραμένο όφι. Μεθύσαμε από δόξα, που μόνοι μας χαρίσαμε στους εαυτούς μας. Για άλλη μια φορά, νίκησαν οι Χίτες, οι κουτσαβάκιδες, οι ταγματασφαλίτες, οι βασανιστές και οι μέλλοντες Μιχαλόπουλοι και οι Κουρήδες. Αυτή είναι η 28η Οκτωβρίου».

Μάνος Χατζιδάκις: Εκατό χρόνια από τη γέννηση του

Σύμφωνα με το δελτίου τύπου «Η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού αποτελεί τη δίκαιη αναγνώριση στο πλούσιο έργο του διεισδυτικού δημιουργού, που υπηρέτησε, με αφοσίωση, με κοινωνική διάκριση και ευαισθησία την Ελλάδα και τον Πολιτισμό.» Διδάσκοντας με το ελεύθερο πνεύμα του, τις ειλικρινείς παραινέσεις του, τις ανιδιοτελείς πολιτικές παρεμβάσεις του, αντέταξε απέναντι στο χυδαίο λαϊκισμό, τη βαθιά παιδεία, την πίστη του στην ελευθερία και τα ανθρώπινα ιδεώδη. Το έργο του, ήδη τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να γονιμοποιεί την σύγχρονη μουσική παραγωγή, απολαμβάνοντας μοναδική απήχηση.

Λίνα Μενδώνη: Πρόγραμμα δράσεων για την επαναβίωση του έργου και την επανεκτίμηση της πολιτιστικής προσφοράς του Μάνου Χατζιδάκι

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στην ανακήρυξη του έτους 2026, ως αφιερωματικού στο Μάνο Χατζιδάκι, δήλωσε:

«Ο Μάνος Χατζιδάκις, ως δημιουργός αλλά και ως διανοούμενος, κατάφερε να επιβάλει τους δικούς του κανόνες παραγωγής στη μουσική του δημιουργία, αλλά και στη διάδοση των φιλελεύθερων ιδεών του, μέσω γραπτών και δημόσιων παρεμβάσεων, ενίοτε αποκλίνοντας, συνειδητά, από τις κυρίαρχες τάσεις της εποχής του. Υλοποιώντας τις πρωτότυπες ιδέες του με δράσεις πολυσχιδείς και πολυεπίπεδες, ξεπέρασε ιδεολογικές αγκυλώσεις του καιρού του, υπερβαίνοντας, πολλές φορές, τους κανόνες, τους οποίους εντέλει επηρέασε δραστικά.

Εκπροσώπησε επάξια την ελληνική κουλτούρα διεθνώς, την οποία επιχείρησε -και επέτυχε- να διευρύνει, να εμπλουτίσει και, εν τέλει, να ανανοηματοδοτήσει, ουσιαστικά, απαλλάσσοντάς την από την παλαιά ηθογραφία.

Αναδείχθηκε σε έναν καθολικό διανοούμενο που, επιλεκτικά, επενέβαινε με ρηξικέλευθες απόψεις στη δημόσια σφαίρα, τηρώντας κριτικές αποστάσεις από την κρατική εξουσία.

Για το 2026, το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με τους εποπτευόμενους οργανισμούς του, προτίθεται να συγκροτήσει ένα στιβαρό πρόγραμμα δράσεων για την επαναβίωση του έργου και την επανεκτίμηση της πολιτιστικής προσφοράς του Μάνου Χατζιδάκι.

Ο Μάνος και η επιδραστική δημιουργική του πορεία να επανασυστηθούν στις νεότερες γενιές, που δεν είχαν την τύχη να συμπορευθούν μαζί του. Να βιώσουν το ξεδίπλωμα της καταλυτικής παρέμβασής του στην Τέχνη και στους προσανατολισμούς του σύγχρονου Ελληνισμού».

Πηγή: in.gr

Εκείνη η εποχή ήταν η εποχή των περιπάτων. Η διασκέδαση μας ήταν ή τα πάρτι ή οι βόλτες με το ποδήλατο ή οι απλοί περίπατοι. Τα αγόρια του Κολεγίου και τα κορίτσια του Αρσακείου. Πήγα την άλλη μέρα στο σχολείο και τους είπα «περπάτησα στην οδό Διαμαντίδου με τον Μάνο Χατζιδάκι».

Αυτή ήταν η πρώτη μας γνωριμία. Μια άλλη φορά, στα τελευταία περίπου χρόνια, τότε που είχε δημιουργήσει τον Σείριο, περπατούσα στον δρόμο και βλέπω σε μια βιτρίνα, έναν καινούριο δίσκο με εξώφυλλο -όλα τα σκίτσα που είχα κάνει για την Έλλη Λαμπέτη-.

Την Λαμπέτη την αγαπούσα πολύ. Όταν πέθανε η Έλλη, με πολλή συγκίνηση, μάζεψα ό,τι σκίτσα είχα δικά της, τα έκανα κάδρο και τα πήγα στο θεατρικό Μουσείο. Αυτό πήρε ο Μάνος και το έκανε εξώφυλλο στον δίσκο, χωρίς να με ρωτήσει. Από τη μια ενθουσιάστηκα, που ήταν το εξώφυλλο με την Έλλη, αλλά δε με είχε ρωτήσει κανείς γι’ αυτο. Τον πήρα τηλέφωνο. «Φαντάστηκες ποτέ ότι θα σου έλεγα όχι αν μου ζητούσες σκίτσα της Έλλης;». «Μα εφόσον υπήρχαν στο καμαρίνι της Έλλης φαντάστηκα ότι είναι δημόσιο αντικείμενο». Με τα πολλά, με τούμπαρε. Ήταν αξιαγάπητος. Αυτός ήταν ο Μάνος.

Σχεδόν τον πρώτο χρόνο, που ήμουν στη Ραδιοφωνία, και άρχισα να κάνω μόνη μου πρόγραμμα, βρέθηκα μια μέρα στην οδό Βουκουρεστίου να διψάω πάρα πολύ. Εκεί ήταν το στέκι όλης της τότε διανόησης, το Μπραζίλιαν. Παίρνω έναν κάφε και κάθομαι στο μπαρ να τον πιω. Και κει ήταν που κατέφτασε ο Μάνος. Λέμε τα νέα μας. Του αναφέρω ότι κάνω εκπομπή στο ραδιόφωνο. «Σοβαράς», με ρωτάει, γεμάτος ενθουσιασμό. Απαντάω «ναι». Μετά αμέσως: «Μπορείς να μου παίξεις έναν δίσκο;».

Τότε μου δίνει έναν ολοκαίνουριο 45άρη δίσκο με άσπρο εξώφυλλο. Αναφέρομαι στον δίσκο με τον τίτλο «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα». Αυτός ήταν και ο πρώτος Χατζιδάκις, που ακούστηκε στο ραδιόφωνο. Δεν ήταν ο άνθρωπος που θα παρακαλούσε «σας παρακαλώ, παίξτε με στο ραδιόφωνο».

Αυτό δε θα το έκανε ποτέ.

*Απόσπασμα από τη συνομιλία της σκιτσογράφου Έλλης Σολομωνίδου Μπαλάνου με τη Χρύσα Φωτοπούλου, Ιανουάριος 2016, Παγκράτι

Η Έλλη Σολομωνίδου Μπαλάνου με Μικρασιάτες γονείς από την Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, γεννήθηκε το 1931 στην Αθήνα (Ψυχικό). Σπούδασε ζωγραφική, ενδυματολογία και σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στην Σχολή Δοξιάδη, με δασκάλους τους Γιάννη Μόραλη, Γιάννη Τσαρούχη, Σπύρο Βασιλείου και Τάσσο. Συνέχισε με σπουδές Ιστορίας της Τέχνης στην Universita per Stragnieri (Perugia της Ιταλίας) με υποτροφία από το Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών. Εργάστηκε ως μουσικός παραγωγός στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) ενώ συχνά επιμελήθηκε μουσικά, εκπομπές Ραδιοφωνικού Θεάτρου. Το 1965, υπήρξε η πρώτη σκηνογράφος και ενδυματολόγος στο Θεατρικό τμήμα της τότε νεοϊδρυθείσης Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης (ΕΡΤ).

Συνεργάστηκε συχνά ως σκηνογράφος – ενδυματολόγος με την Εθνική Λυρική Σκηνή, και ως μουσικός επιμελητής με το Εθνικό Θέατρο και άλλα Αθηναϊκά Θέατρα. Από το 1961 αποτυπώνει με τα σκίτσα της τα καλλιτεχνικά δρώμενα της Αθήνας στις στήλες της θεατρικής, μουσικής και χορευτικής κριτικής στην εφημερίδα ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ και το περιοδικό ΕΙΚΟΝΕΣ της Ελένης Βλάχου. Από το 1974 έως και το 2011 συνέχισε στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, κλείνοντας έτσι συνολικά 50 χρόνια αποτύπωσης της πολιτιστικής κίνησης της Αθήνας με τα αναγνωρίσιμα πλέον σκίτσα της.

Η εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 2 Νοεμβρίου στην Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη, σε συμπαραγωγή με τον Σύλλογο Οι Φίλοι της Μουσικής και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, αναδεικνύει την ιδιαίτερη σχέση του Χατζιδάκι με την έβδομη τέχνη, αποκαλύπτοντας πτυχές της ευαισθησίας, της φαντασίας και της αισθητικής του, που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα τόσο στον ελληνικό όσο και στον διεθνή κινηματογράφο.

Μουσική που ξεπερνά τα όρια της οθόνης

Η μουσική του Χατζιδάκι δεν έντυνε απλώς τις ταινίες• τις μετουσίωνε. Μελωδίες σαν το «Ποτέ την Κυριακή», που του χάρισε το Όσκαρ Πρωτότυπου Τραγουδιού, έγιναν παγκόσμια αναγνωρίσιμες, ενώ το έργο του «Ο Μεγάλος Ερωτικός» αποτελεί ένα καλλιτεχνικό μανιφέστο για την αγάπη, την ποίηση και τον ελληνικό λυρισμό. Ο μαραθώνιος περιλαμβάνει τέσσερις εμβληματικές ταινίες που σηματοδοτούν διαφορετικές φάσεις της κινηματογραφικής του πορείας και τον αναδεικνύουν όχι μόνο ως μουσικό αλλά και ως αφηγητή, που με τις νότες του χρωμάτιζε την εικόνα και ανέδειξε τον ρόλο της μουσικής ως δραματουργικό στοιχείο της αφήγησης.

Όπως ο ίδιος έλεγε: «Η καλή μουσική για τον κινηματογράφο φέρνει πάντα την εικόνα μέσα μας…»

Συζήτηση: «Σαν παλιό σινεμά…»

Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος, ώρα 18:00

Το αφιέρωμα πλαισιώνεται από μια ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Σαν παλιό σινεμά…», στην οποία η Πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος Μαρία Κομνηνού υποδέχεται τους Φώτη Απέργη (δημοσιογράφο), Ρενάτα Δαλιανούδη (αναπληρώτρια καθηγήτρια, Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο) και Νίκο Κυπουργό (συνθέτη), σε μια αναδρομή στην πολύπλευρη σχέση του Χατζιδάκι με τον κινηματογράφο και τη διαχρονική απήχηση της μουσικής του.

Πρόγραμμα Προβολών, Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη

• 12:00 | Topkapi (σκηνοθεσία: JulesDassin, 1964)
Στα αγγλικά με ελληνικούς υπότιτλους
• 14:30 | America America (σκηνοθεσία: EliaKazan, 1963)
Στα αγγλικά με ελληνικούς υπότιτλους
• 18:00 | Συζήτηση «Σαν παλιό σινεμά…», Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος
• 19:30 | Ποτέ την Κυριακή (σκηνοθεσία: Jules Dassin, 1960)
Στα ελληνικά με ελληνικούς και αγγλικούς υπότιτλους
• 21:30 | Ο Μεγάλος Ερωτικός (σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης, 1973)
Στα ελληνικά

Συμπαραγωγή

Ταινιοθήκη της Ελλάδος
Σύλλογος Οι Φίλοι της Μουσικής
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Περισσότερες πληροφορίες

Πληροφορίες για την εκδήλωση, στην ιστοσελίδα του Μεγάρου

Εισιτήρια

€10 για μία ταινία / €15 για 2 ταινίες / €30 για 4 ταινίες
Τα εισιτήρια πωλούνται και σε μπλοκ 2 ταινιών (πρωινή ή απογευματινή προβολή): 15€
Η προπώληση έχει αρχίσει

Η ακρόαση αυτής της μεγάλης και κατηγορηματικής μουσικής είναι η σφοδρή μετωπική με την υπέροχη, αλλότρια ομαλότητα, που έφερε ο Χατζιδάκις σε κάθε του κατάθεση. «Με τα τραγούδια αυτά αποτείνομαι στην πιο κρυφή ευαισθησία των νέων ανθρώπων κάθε ηλικίας κι όχι στους εφήμερους κι ανεξέλεγκτους ερεθισμούς τους. Τα τραγούδια αυτά δεν είναι αισθησιακά. Λειτουργούν πέρ’ απ’ την πράξη, στο βαθύ αίσθημα που χαρακτηρίζει οποιαδήποτε σχέση, κάθε μορφής, αρκεί να περιέχει τις προϋποθέσεις γι’ ανθρώπινη επικοινωνία», σημείωνε στο οπισθόφυλλο του Μεγάλου Ερωτικού.

Ο καιρός θα έχει πάντα χώρο για το σύμπαν του. Για να μην πάψει ο αέρας να ανανεώνει καρδιές. Για να μη χάνει τις φωτιές του το Μεγάλο Αντάρτικο.

*Ο Μάνος (Εμμανουήλ) Χατζιδάκις (Ξάνθη, 23 Οκτωβρίου 1925 – Αθήνα, 15 Ιουνίου 1994) ήταν κορυφαίος Έλληνας συνθέτης, ποιητής, τραγουδοποιός, μαέστρος και πιανίστας. Θεωρείται ο πρώτος που συνέδεσε μεταπολεμικά, με το θεωρητικό και συνθετικό έργο του, τη λόγια μουσική με τη λαϊκή μουσική παράδοση. Πολλά από τα εκατοντάδες έργα του αναγνωρίζονται σήμερα ως κλασικά.

Ταυτόχρονα, ένας νεαρός συνθέτης, με το όνομα Μάνος Χατζιδάκις, διατυπώνει δημόσια τις θέσεις του για την ελληνικότητα, την αλήθεια και τη δύναμη του ρεμπέτικου τραγουδιού. Λίγα χρόνια αργότερα μεταγράφει σε πιάνο τα δύο αυτά τραγούδια, μέσα στον κύκλο «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» για το Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου.

Η επίσκεψη στην Πινακοθήκη Γκίκα συνδυάζει σπάνια φωτογραφικά στιγμιότυπα, εξώφυλλα δίσκων, μακέτες σκηνικών και κοστουμιών δια χειρός Γιάννη Μόραλη και φυσικά πολλή μουσική που θα φέρει στα χείλη μας αγαπημένα τραγούδια.

Στο μπουζούκι ο Θοδωρής Μαλεβίτης ερμηνεύει τη «Συννεφιασμένη Κυριακή» και την «Αρχόντισσα».

Πληροφορίες

Πέμπτη 23 Οκτωβρίου 2025, 11.00-12.30 Ι ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΓΚΙΚΑ

Είσοδος ελεύθερη – Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

Δευτέρα έως Παρασκευή, 10.00-14.00

Τ. 210 3671067-9

Τη συγκεκριμένη ταινία την έχω δει άπειρες φορές. Έρχονται στο μυαλό μου, σε άσχετες στιγμές, ήχοι και εικόνες της.

Πάντα με βάζει σε σκέψεις.

Ο ανθρώπινος πόνος και το ατέρμονο θαύμα, το οποίο σέρνεται ως επιθυμία από καταβολής κόσμου, είναι πέρα από τα δεσμά του χρόνου, της «τάξης», του τόπου και της όποιας ευδαιμονίας. Μια διαχρονική στιγμή σύσσωμης αδυναμίας, μπροστά στη θνητότητα και το τελεσίδικο, όπου πλούσιοι και φτωχοί, με φόντο την Ελλάδα του ‘ 50, δείχνουν τις πληγές τους χωρίς συστολή, συνέλαβε ο σπουδαίος σκηνοθέτης Μιχάλης Κακογιάννης, παραδίδοντάς την στην αιωνιότητα, μέσα από τον νεορεαλιστικό φακό του.

Η εγγύτητα με την πιθανότητα του θαύματος, στα μέσα κάθε Αυγούστου. Η εσωτερική κραυγή, σπαρακτική ακόμη και στο φως του ορθού λόγου και της απιστίας. Στο «Τελευταίο ψέμα», στην ταινία που συνέγραψε και σκηνοθέτησε ο Κακογιάννης με την συνδρομή τεράτων, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Γουόλτερ Λασάλι και μια πλειάδα ταλαντούχων ηθοποιών με πρωταγωνίστρια την Έλλη Λαμπέτη τα σχεδόν πέντε λεπτά του φινάλε, όπως εκτυλίσσονται στην εορτάζουσα Τήνο, ανήμερα Δεκαπενταύγουστου, είναι η πιο ευφυής, ουσιαστική και βαθιά αποτύπωση της λύτρωσης από το βαρύ φορτίο κυρίως της ύλης. Όπου κι αν πιστεύει ο καθένας, ένα αποζητεί: το θαύμα. Την θετική έκβαση μετά από μια κοπιαστική πορεία πάνω σε απώλειες και φθορές. Το θαύμα, το ωραία, ας πούμε, φωτισμένο κάδρο (όπως ήταν όλα τα κάδρα του Κακογιάννη) στην ζωή. Γιατί το θαύμα δεν έχει πιθανότητες να εκπέσει ή να χρεοκοπήσει. Είναι ο λογικός τερματισμός, ο κοινός στόχος, που περιέχει τις υπερβάσεις και τα ύψη των πολλών.

Η Έλλη Λαμπέτη, ουτοπική και πλούσια, εύθραυστο κρύσταλλο μιας κακότροπης Ελλάδας με επίπλαστες ανάγκες. Μια υδάτινη, ασπρόμαυρη φιγούρα, που φτάνει στην Τήνο αποφασισμένη να περπατήσει δίπλα σε τραυματισμένους, λειψούς και αθώους. Ανάμεσα σε παιδιά και γυναίκες με μαύρα μαντίλια. Κάτω από τον καύσωνα του καλοκαιριού και των ικετευτικών λαμπάδων. Δεν έχει σημασία αν περιμένει να πληρωθεί η ευλάβειά της. Σημασία έχει ότι καταθέτει μια πλήρη κραυγή για βοήθεια. Σημασία έχει το κρατάει στην αγκαλιά της ένα παιδί –πράξη ιερή- κατακερματίζοντας το «εγώ» της.  Το παιδί από περιστασιακά αφασικό, μέσα σε λίγα λεπτά, βρίσκει και πάλι την φωνή του. Θαύμα;

Ο Μιχάλης Κακογιάννης αναζητούσε μανιωδώς και την τελευταία λεπτομέρεια. Αρκούσε αυτή η λεπτομέρεια να έμοιαζε με ό,τι συνελάμβανε η περιφερειακή όραση του καθένα μέσα στον καταιγισμό της καθημερινότητας. Στο «Τελευταίο ψέμα», κεντάται η ισχύς της ελπίδας. Μια ελπίδα που γεννιέται και συντηρείται στα σωθικά του ανθρώπου.

Και όλα αυτά συνυπάρχουν στο μυαλό μου, χρόνια τώρα, και κάπως έτσι παρατήρησα βαθιά την Τήνο, το ωραίο απροσδόκητο, το ταλέντο, την αξιοπρέπεια, τους παιδεμένους έρωτες, αλλά και τη διαφυγή, αυτή, που χωράει μέσα της όλους τους αέρηδες κι έναν ορίζοντα που ενώνεται με την άκρη του ουρανού. Την Έλλη Λαμπέτη, -πώς συμμετέχουν τα χέρια της σε κάθε θρήνο, σαν αυτόνομα σώματα-!

Τίτλοι τέλους και ήσυχη νύχτα. Ακούγονται σχόλια για το διαπεραστικό πρόσωπο της Λαμπέτη, σαφείς παραλλαγές των επιφωνημάτων του Γουόλτερ Λασάλι, του διευθυντή φωτογραφίας στην συγκεκριμένη ταινία, που κάθε φορά που την έβλεπε, αναφωνούσε “Oh My God”.

Η ιδιαίτερη συνάφεια ποίησης και μουσικής αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της νεότερης ελληνικής ταυτότητας, ιδίως από τη δεκαετία του 1960 και εξής. Η μελοποιημένη ποίηση κατέστη γέφυρα ανάμεσα στη λόγια και τη λαϊκή έκφραση. Μέσα από ευρηματικές μουσικές συνθέσεις, ποιητές, όπως ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Καββαδίας συστήθηκαν στο ευρύτερο κοινό, ενώ συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θάνος Μικρούτσικος, η Λένα Πλάτωνος, αξιοποίησαν τη νεοελληνική ποίηση ως πολύτιμη πρώτη ύλη των δημιουργιών τους.

Η παρουσίαση αυτών των έργων τιμά την αδιάρρηκτη σχέση ποίησης και μουσικής στη νεοελληνική δημιουργία και προσκαλεί το κοινό να την ανακαλύψει μέσα από τις σελίδες των βιβλίων.

Πληροφορίες

Ωράριο: Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-16:00, Σάββατο & Κυριακή 09:00-20:00
Διάρκεια προβολής: Ιούλιος-Αύγουστος 2025
Τοποθεσία: Αίθριο 4ου ορόφου ΕΒΕ, ΚΠΙΣΝ