Όπως σημειώνεται στο κάλεσμα της Πρωτοβουλίας, «η αποκαθήλωση έργων τέχνης από ένα μουσείο συνιστά ήττα της ελευθερίας της τέχνης, της ελευθερίας της έκφρασης, της ελευθερίας συνολικά. Και, ακόμα, ήττα της δυνατότητάς μας να συμβιώνουμε ειρηνικά, διαφωνώντας συντεταγμένα. Ας σκεφτούμε τι θα συνέβαινε αν τέτοιες πρακτικές επικρατούσαν: κανένας και καμία δεν θα μπορούσε να μιλήσει ή να εκφραστεί ελεύθερα καλλιτεχνικά από τον φόβο των αντιδράσεων».

Το κάλεσμα της Πρωτοβουλίας

Για τον λόγο αυτό, είναι ζωτική ανάγκη για τη δημοκρατία τα βανδαλισμένα έργα του Χριστόφορου Κατσαδιώτη να επανέλθουν στη θέση τους. Χθες έπρεπε να έχει γίνει αυτό. Κι αφού δεν έγινε, πρέπει σήμερα. Κυριολεκτούμε: αμέσως, χωρίς καθυστέρηση και χωρίς περιστροφές. Διατυπώσεις του τύπου «εξετάζονται με τη συμβολή ειδικών οι όροι και οι προϋποθέσεις της ασφαλούς επανέκθεσής τους» ενέχουν τον κίνδυνο της παραπομπής στις ελληνικές καλένδες, ώστε να ξεχαστεί το θέμα.

Δεν ξεχνάμε ότι η περιπέτεια των έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη είναι μία πολύ σοβαρή, αλλά όχι η μοναδική, περίπτωση στο πλαίσιο μιας γενικότερης στρατηγικής επιθέσεων ακροδεξιών εναντίον της σύγχρονης τέχνης. Το ζήσαμε –ενδεικτικά λίγα μόνο από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα– με την αποκαθήλωση της «ροζ σημαίας» της Γεωργίας Λαλέ από το προξενείο της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη, τη διαρκή λογοκρισία που αντιμετωπίζει το ντοκιμαντέρ «Αδέσποτα κορμιά» της Ελίνας Ψύκου, τις απειλές που υφίσταται ο stand-up κωμικός Χριστόφορος Ζαραλίκος.

Το γεγονός ότι η Εθνική Πινακοθήκη συνιστά δημόσιο ίδρυμα, καθώς και το ότι η αποκαθήλωση έρχεται ως επακόλουθο μια βίαιης επίθεσης, συνιστώντας έμπρακτη επιβράβευσή της, καθιστά ακόμη πιο εμφατική αυτή την ανάγκη.

Αν θριαμβεύσει η λογοκρισία, η δημοκρατία χάνει

Ή «η τέχνη είναι ελεύθερη», όπως απλά γράφει το Σύνταγμά μας, ή δεν είναι. Ή, κατά μια παλιά ρήση, «ή το Σύνταγμα είναι κανόνες ή δεν είναι τίποτε». Να επιστρέψουν αμέσως τα έργα στην Πινακοθήκη. Η δημοκρατία να νικήσει τη λογοκρισία, τον φόβο και τον ακροδεξιό σκοταδισμό.

Για τον λόγο αυτό απευθύνουμε κάλεσμα μπροστά στη Πινακοθήκη την ερχόμενη Πέμπτη 27 Μαρτίου στις 5 το απόγευμα. Εκεί θα «εκθέσουμε» 30 περιστατικά εικαστικής λογοκρισίας που έχουν καταγραφεί ως σήμερα από ερευνητικό πρόγραμμα του Παντείου Πανεπιστημίου.

Η κυβέρνηση, το υπουργείο και η Εθνική Πινακοθήκη πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Το ίδιο η καθεμία και ο κάθε δημοκράτης πολίτης. Η συντεταγμένη πολιτεία οφείλει να κάνει αυτό που επιτάσσει συνταγματικά ο ρόλος της: να διασφαλίσει την ελευθερία στην έκφραση.

Σημειώνεται ότι, μέχρι στιγμής, την εκδήλωση διαμαρτυρίας στην Εθνική Πινακοθήκη στηρίζουν οι: Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑΠ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Θεάματος-Ακροάματος (ΠΟΘΑ), Σωματείο Εργαζομένων στον Χώρο του Χορού (ΣΕΧΩΧΟ), Σύλλογος Μελών ΔΕΠ Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών (ΣΔΕΠ ΑΣΚΤ), Σημείο για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς, Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

«Δεκάδες από τους καλύτερους συγγραφείς και μουσικούς της Ρωσίας έχουν καταδικαστεί για αυτόν τον σκοπό πριν από εμένα με σκοπό να φιμώσουν τις αντιπολεμικές φωνές», είπε ο Rodnyansky σε δήλωση που κοινοποιήθηκε στο Variety. Η απόφαση, η οποία εκδόθηκε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Basmanny της Μόσχας το απόγευμα της Δευτέρας, καταδίκασε τον Rodnyansky σε 8,5 χρόνια φυλάκιση για τα αντιπολεμικά σχόλιά του και επίσης του απαγόρευσε να δημοσιεύει στο Διαδίκτυο για τέσσερα χρόνια.

Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για διάδοση στρατιωτικών «ψευδών» ειδήσεων, καθώς Ρώσοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν οποιεσδήποτε δηλώσεις που έρχονται σε αντίθεση με την επίσημη αφήγηση γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία, και έκρινε ότι οι ενέργειές του υποκινούνταν από «πολιτικό μίσος», σύμφωνα με τη ρωσική ιστοσελίδα ειδήσεων Mediazona. Στη δήλωσή του, ο Rodnyansky επέμεινε ότι οι αρχές είχαν σχηματίσει «πολιτική υπόθεση» εναντίον του, προσθέτοντας ότι είχε «καταδικαστεί επειδή μίλησε για τις φρικαλεότητες του ρωσικού στρατού στην Bucha».

«Η απόφαση του δικαστηρίου της Μόσχας έχει σκοπό να ενσταλάξει περισσότερο φόβο στη ρωσική κινηματογραφική κοινότητα και να τους εμποδίσει να επικρίνουν δημόσια είτε τον άδικο πόλεμο στην Ουκρανία είτε τον Βλαντιμίρ Πούτιν προσωπικά», είπε.

Σημειώνοντας ότι η καταστολή της αντιπολίτευσης από το Κρεμλίνο έχει στοχεύσει «δεκάδες» Ρώσους καλλιτέχνες – και πολλές χιλιάδες απλούς πολίτες – πρόσθεσε: «Η διαφορά στην περίπτωσή μου είναι απλή: δεν είμαι Ρώσος, είμαι Ουκρανός». Ο γεννημένος στο Κίεβο παραγωγός, ο οποίος πέρασε σχεδόν τρεις δεκαετίες ζώντας και όντας εργαζόμενος στη Ρωσία, υπήρξε ένθερμος επικριτής του πολέμου στην Ουκρανία από την εισβολή της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022. Αφού έλαβε μια πληροφορία ότι η κριτική του τον είχε βάλει στο στόχαστρο του Κρεμλίνου, ο Rodnyansky κατάφερε να φύγει από τη χώρα. Τον Οκτώβριο του 2022, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Ρωσίας τον ανακήρυξε «ξένο πράκτορα». Αφού ξεκίνησε μια παραγωγική καριέρα στα μέσα ενημέρωσης στο Κίεβο που τον είδε να σκηνοθετεί ντοκιμαντέρ και να ιδρύει το πρώτο ανεξάρτητο τηλεοπτικό δίκτυο της Ουκρανίας, ο Rodnyansky έγινε ένας από τους παραγωγούς με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Ρωσία. Οι συνεργασίες του με τον σκηνοθέτη Andrey Zvyagintsev του έφεραν υποψηφιότητες για Όσκαρ στην ξενόγλωσση (τώρα διεθνή μεγάλου μήκους) κατηγορία για το “Leviathan” και το “Loveless”.

«Μόλις πριν από μερικά χρόνια πριν από την εισβολή του ρωσικού στρατού στην πατρίδα μου την Ουκρανία, ζούσα και εργαζόμουν στη Μόσχα», είπε ο Rodnyanksy στη δήλωσή του. «Οι ταινίες μου κέρδισαν βραβεία στις Κάννες. Δύο φορές ήταν υποψήφιες για Όσκαρ εκπροσωπώντας τη Ρωσία, και μια φορά μια ταινία που παρήγαγα εγώ (Leviathan) κέρδισε Χρυσή Σφαίρα. Οι καιροί έχουν αλλάξει δραματικά από τότε, και σήμερα καταδικάζομαι επειδή μίλησα ανοιχτά κατά του βάναυσου πολέμου σε μια ξεδιάντροπη πολιτική υπόθεση. Από τις πρώτες μέρες του πολέμου, όταν ο Υπουργός Άμυνας της Ρωσικής Ομοσπονδίας έδωσε εντολή στον Υπουργό Πολιτισμού να απαγορεύσει κάθε δουλειά μου στη Ρωσία, ήξερα ότι η αντιπολεμική μου θέση θα τιμωρούνταν αναπόφευκτα», συνέχισε. «Δεν με εμπόδισε ποτέ να υποστηρίξω δημόσια την Ουκρανία και να διαμαρτυρηθώ για τον πόλεμο, και φυσικά δεν θα με σταματήσει τώρα».

Ο Rodnyansky πρόσθεσε ότι δεν «αναγνώρισε την εξουσία του ρωσικού δικαστηρίου» ή την ποινή φυλάκισής του και είπε ότι «θα συνεχίσει να εργάζεται και να λέει την αλήθεια για τη βαρβαρότητα της ρωσικής εισβολής τόσο στα μέσα ενημέρωσης όσο και μέσω των ταινιών μου».

Πηγή: Variety / Φωτογραφία από την ταινία Leviathan