Επιστήμονες του University College London (UCL), σε συνεργασία με τη Watershed Investigations και τη Guardian, ανέλυσαν δεδομένα δορυφόρων για την περίοδο 2002–2024, τα οποία καταγράφουν μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο της Γης. Καθώς το νερό έχει μεγάλο βάρος, οι μετακινήσεις υπόγειων υδάτων, ποταμών, λιμνών, εδαφικής υγρασίας και παγετώνων αποτυπώνονται στα σήματα, επιτρέποντας στους δορυφόρους να «ζυγίζουν» το συνολικό αποθηκευμένο νερό.

Τα ευρήματα δείχνουν έντονη ανισορροπία: ο βορράς και η βορειοδυτική Ευρώπη – ιδιαίτερα η Σκανδιναβία, τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου και η Πορτογαλία – γίνονται πιο υγρά, ενώ μεγάλες περιοχές του νότου και της νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ελβετία, η Γερμανία, η Ρουμανία και η Ουκρανία, στεγνώνουν ολοένα περισσότερο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα δεδομένα αντικατοπτρίζουν ξεκάθαρα τη διάσπαση του κλίματος. «Όταν συγκρίνουμε τα συνολικά δεδομένα αποθήκευσης νερού με κλιματικές βάσεις δεδομένων, οι τάσεις συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό», δήλωσε ο Mohammad Shamsudduha, καθηγητής διαχείρισης υδάτινης κρίσης στο UCL. Πρόσθεσε πως αυτό πρέπει να λειτουργήσει ως «καμπανάκι κινδύνου» για τους πολιτικούς που παραμένουν σκεπτικοί απέναντι στη μείωση εκπομπών.

Ανησυχητικές προοπτικές για το μέλλον της Ευρώπης

«Δεν μιλάμε πια για περιορισμό της υπερθέρμανσης στον 1,5°C· οδεύουμε προς τους 2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και ήδη βλέπουμε τις συνέπειες», σημείωσε ο Shamsudduha. Διδακτορικός ερευνητής ονόματι Arifin απομόνωσε τα υπόγεια ύδατα από τα συνολικά δεδομένα κι εντόπισε ότι οι τάσεις στα πιο ανθεκτικά αυτά υδάτινα σώματα αντικατοπτρίζουν τη γενικότερη εικόνα: μεγάλο μέρος των κρυφών υδάτινων αποθεμάτων της Ευρώπης εξαντλείται.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι τάσεις διαφέρουν ανά περιοχή. «Συνολικά, η δυτική πλευρά γίνεται πιο υγρή ενώ η ανατολική στεγνώνει – και αυτή η διαφορά εντείνεται», ανέφερε ο Shamsudduha. Παρόλο που οι συνολικές βροχοπτώσεις ίσως παραμένουν σταθερές ή αυξάνονται ελαφρώς, το μοτίβο αλλάζει: παρατηρούνται πιο έντονες καταιγίδες αλλά και μεγαλύτερες ξηρασίες ειδικά το καλοκαίρι.

Τα υπόγεια ύδατα θεωρούνται πιο ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή από τα επιφανειακά. Ωστόσο, οι ισχυρές καλοκαιρινές βροχές συχνά οδηγούν σε μεγαλύτερες απώλειες λόγω επιφανειακής απορροής και ξαφνικών πλημμυρών, ενώ η περίοδος αναπλήρωσης των υπόγειων υδάτων τον χειμώνα πιθανόν να μειώνεται. «Στη νοτιοανατολική Αγγλία, όπου το 70% του δημόσιου νερού προέρχεται από υπόγεια ύδατα, αυτές οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα», προειδοποιεί.

Η χρήση νερού στην ΕΕ και οι προκλήσεις διαχείρισης

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, η συνολική άντληση νερού από επιφανειακά και υπόγεια αποθέματα στην ΕΕ μειώθηκε μεταξύ 2000-2022. Ωστόσο, οι αντλήσεις υπόγειων υδάτων αυξήθηκαν κατά 6%, κυρίως για δημόσια ύδρευση (18%) και γεωργία (17%). Το υπόγειο νερό αποτελεί κρίσιμο πόρο: το 2022 κάλυψε το 62% των αναγκών δημόσιας ύδρευσης στα κράτη μέλη και το 33% των αρδευτικών αναγκών.

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι η στρατηγική ανθεκτικότητας στο νερό στοχεύει να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή και να αντιμετωπίσουν ανθρωπογενείς πιέσεις. Στόχος είναι μια «έξυπνη ως προς το νερό οικονομία» σε συνδυασμό με σύσταση για βελτίωση της αποδοτικότητας κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030. Με τις απώλειες δικτύων ύδρευσης να κυμαίνονται από 8% έως 57% στην ΕΕ, η μείωση των διαρροών και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών θεωρούνται κρίσιμες ενέργειες.

Δραματικές συνέπειες και ανάγκη άμεσης δράσης

Η καθηγήτρια υδρολογίας στο Πανεπιστήμιο Reading, Hannah Cloke, τόνισε: «Είναι ανησυχητικό να βλέπουμε αυτή τη μακροχρόνια τάση. Έχουμε βιώσει μεγάλες ξηρασίες τελευταία και ακούμε διαρκώς πως αυτόν τον χειμώνα ίσως έχουμε λιγότερες βροχές – ήδη είμαστε σε συνθήκες ξηρασίας». Προειδοποίησε ότι την επόμενη άνοιξη και καλοκαίρι, αν δεν σημειωθούν αρκετές βροχοπτώσεις, θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες με αυστηρούς περιορισμούς στην κατανάλωση νερού στην Αγγλία.

Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος έχει ήδη ζητήσει από την Αγγλία να προετοιμαστεί για ξηρασία που ενδέχεται να συνεχιστεί έως το 2026, εκτός εάν υπάρξουν σημαντικές βροχοπτώσεις το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Η υπουργός Υδάτων, Emma Hardy, δήλωσε πως ασκείται ολοένα μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους της χώρας γι’ αυτό προωθείται η δημιουργία εννέα νέων ταμιευτήρων για μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Cloke, μόνο τέτοιες υποσχέσεις για τεράστιους ταμιευτήρες που θα λειτουργήσουν μετά από δεκαετίες δεν αρκούν για άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος. Τόνισε ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση νερού, στη μείωση κατανάλωσης εξ αρχής, στον διαχωρισμό πόσιμου από ανακυκλωμένο νερό όπου είναι εφικτό καθώς και στη χρήση λύσεων βασισμένων στη φύση – όλα αυτά πρέπει να γίνουν πολύ πιο γρήγορα ώστε να καλυφθούν οι μακροχρόνιες τάσεις.

Παγκόσμιες επιπτώσεις – Η ανάγκη νέων ιδεών

Η τάση ξήρανσης στην Ευρώπη θα έχει «εκτεταμένες» επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, τη γεωργία και τα οικοσυστήματα που εξαρτώνται από το νερό – ειδικά τους βιότοπους που τροφοδοτούνται από υπόγεια ύδατα. Οι μειούμενες δεξαμενές στην Ισπανία μπορεί να επηρεάσουν άμεσα το Ηνωμένο Βασίλειο που βασίζεται σε εισαγωγές φρούτων κι άλλων προϊόντων από ευρωπαϊκές χώρες.

Οι επιπτώσεις που παρατηρούνταν εδώ και χρόνια στον παγκόσμιο Νότο – από τη Νότια Ασία ως την Αφρική και τη Μέση Ανατολή – είναι πλέον πολύ κοντά μας: η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πλέον εμφανώς την ίδια την Ευρώπη. «Χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα· συμβαίνει τώρα κι επηρεάζει κι εμάς», υπογράμμισε ο Shamsudduha καλώντας σε καλύτερη διαχείριση των υδάτων αλλά και σε ανοιχτό πνεύμα απέναντι σε νέες ή ακόμη κι αντισυμβατικές ιδέες όπως η ευρεία συλλογή βρόχινου νερού στη Βρετανία.

Σε παγκόσμιο επίπεδο καταγράφονται έντονες τάσεις ξηρασίας στη Μέση Ανατολή, την Ασία, τη Νότια Αμερική καθώς κι ανά μήκος της δυτικής ακτής των ΗΠΑ αλλά και στον Καναδά. Ακόμη κι η Γροιλανδία, η Iσλανδία και το Svalbard παρουσιάζουν δραματικά σημάδια ξήρανσης.

Στο Iράν, η Τεχεράνη πλησιάζει στο «μηδέν ημερών» όταν δεν θα υπάρχει καθόλου τρεχούμενο νερό· εξετάζονται ήδη σχέδια δελτίωσης κι ο πρόεδρος της χώρας Masoud Pezeshkian έχει δηλώσει ότι αν αποτύχουν αυτά τα μέτρα ίσως χρειαστεί εκκένωση της πόλης.

Με πληροφορίες από The Guardian

Το πετρόκτιστο χωριό Κάλλιο βρίσκεται στον βυθό της λίμνης Μόρνου στη Φωκίδα, το οποίο εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του για να δημιουργηθεί η τεχνητή λίμνη, ώστε να υδροδοτηθεί η Αθήνα. Οι επιστήμονες ανησυχούν και εφιστούν την προσοχή, καθώς ο εφιάλτης λειψυδρίας είναι εντονότερος από ποτέ. Τα τελευταία δύο χρόνια, η έλλειψη βροχών έχει περιορίσει σημαντικά τα υδατικά αποθέματα των ταμιευτήρων που τροφοδοτούν την Αττική. Η ΕΥΔΑΠ ενεργοποιεί ήδη συμπληρωματικές πηγές, όπως προβλέπεται στον προγραμματισμό της.

Πηγή: newsbomb

Αλλά και για τους ανθρώπους τα νέα δεν είναι πολύ καλύτερα. Τον Μάρτιο, ο ΟΗΕ ανέφερε ότι περίπου ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός βιώνει «σοβαρή λειψυδρία», σε ετήσια βάση. Η ξηρασία προκάλεσε την εξάντληση ενός από τα κύρια συστήματα δεξαμενών της Πόλης του Μεξικού και η αύξηση του πληθυσμού οδήγησε την πόλη στην υπεράντληση του υδροφόρου ορίζοντα, με αποτέλεσμα να βυθίζεται σταδιακά -μια παρόμοια μοίρα με την Τζακάρτα, η οποία βυθίζεται τόσο γρήγορα που η κυβέρνηση χτίζει μια νέα πρωτεύουσα σε κάποιο άλλο νησί. Όπως αναδεικνύουν δύο νέα βιβλία, η ανθρωπότητα, η οποία γαλουχήθηκε σε έναν υδάτινο πλανήτη, αγωνίζεται να διαχειριστεί τον πιο άφθονο πόρο της.

Το «The High Seas» της Olive Heffernan είναι το πιο συναρπαστικό και με καλύτερες αναφορές από τα δύο. Επικεντρώνεται στο 64% των παγκόσμιων ωκεανών που βρίσκονται εκτός του ελέγχου οποιασδήποτε χώρας και καλύπτουν περίπου το μισό της επιφάνειας της Γης. Υποστηρίζει ότι ο κόσμος είναι μάρτυρας μιας τραγωδίας τεράστιας κλίμακας των κοινών αλμυρών υδάτινων αγαθών. Οι ωκεανοί είναι η μεγαλύτερη δεξαμενή άνθρακα της Γης, έχοντας απορροφήσει περίπου το ένα τρίτο όλων των εκπομπών άνθρακα από την αυγή της βιομηχανικής εποχής. Το φυτοπλαγκτόν -μικροσκοπική χλωρίδα και βακτήρια- απορροφά περίπου τόσο άνθρακα όσο όλα τα φυτά και τα δέντρα της ξηράς μαζί. Οι ωκεανοί παρέχουν, επίσης, περίπου το ένα έκτο της παγκόσμιας ζωικής πρωτεΐνης που καταναλώνεται από τον άνθρωπο.

Οι χώρες και οι εταιρείες, οι οποίες λαμβάνουν αποφάσεις με ατομικά κριτήρια, κινδυνεύουν να προκαλέσουν ανεπανόρθωτη ζημιά και στις δύο αυτές λειτουργίες. Ορισμένες φορές αυτές οι αποφάσεις είναι νόμιμες: κανένας νόμος δεν εμποδίζει τη Ρωσία να στείλει τους παροπλισμένους δορυφόρους της να αναπαυθούν σε ένα απομακρυσμένο τμήμα του Ειρηνικού Ωκεανού, παρά τους κινδύνους για το θαλάσσιο οικοσύστημα. Συχνά, όμως, δεν είναι: ορισμένα κινεζικά αλιευτικά σκάφη, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν παράνομα δίχτυα, αλιεύουν προστατευόμενα είδη, όπως καρχαρίες κοντά στα Γκαλαπάγκος, ενώ ψεύδονται για τα αλιεύματά τους.

Αυτή η ένταση μεταξύ ορθολογισμού και ρίσκου δεν είναι πουθενά πιο σαφής απ’ ό,τι στην προσπάθεια των ανθρώπων να ψαρέψουν στη μεσοπελαγική ζώνη του ωκεανού, την περιοχή μεταξύ του σημείου όπου σταματά η φωτοσύνθεση (περίπου 100 μέτρα κάτω από την επιφάνεια) και του τμήματος που στερείται εντελώς φωτός (που αρχίζει σε βάθος περίπου 1.000 μέτρων). Η περιοχή αυτή φιλοξενεί μερικά περίεργα είδη ψαριών, όπως τα σιφωνοφόρα, ένα είδος πολύπλοκων και πολυμορφικών πλασμάτων, και τα λεπτά χέλια, με τους 750 σπονδύλους (οι περισσότεροι ενήλικοι άνθρωποι έχουν 24). Τα μεσοπελαγικά πλάσματα αποτελούν το 95% των ψαριών του ωκεανού σε βάρος -κάθε μέρα ολοκληρώνουν τη μεγαλύτερη μετανάστευση ζώων στον κόσμο, ανεβαίνοντας από τα βάθη για να τραφούν σε υψηλότερα επίπεδα.

Αρκετές χώρες έχουν ξεκινήσει και εγκαταλείψει τις προσπάθειες για αλιεία στις μεσοπελαγικές ζώνες, επικαλούμενες το υψηλό κόστος και τα χαμηλά αλιεύματα, αλλά η Νορβηγία καταβάλλει μια πιο σταθερή προσπάθεια, μετατρέποντας τα μη φαγώσιμα πλάσματα σε ιχθυάλευρα για τις αναπτυσσόμενες (και κερδοφόρες) φάρμες σολομού της. Όμως τα μεσοπελαγικά ψάρια παίζουν ζωτικό ρόλο στον κύκλο δέσμευσης του άνθρακα στον ωκεανό και κανείς δεν γνωρίζει τις επιπτώσεις της μείωσης του αριθμού τους -αν η ζώνη μπορεί να αλιευθεί με βιώσιμο τρόπο ή αν θα μπορούσε να υπεραλιευθεί όσο και η επιφάνεια (όπως εξηγεί ένας ερευνητής, «αν αυτό λειτουργήσει, θα είναι μια ευκαιριακή αλιεία θα πρέπει να πάτε και να πάρετε όσο το δυνατόν περισσότερα πριν εξαφανιστούν»).

Αυτή η βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπία σε σχέση με τις άγνωστες αλλά πιθανώς καταστροφικές μακροπρόθεσμες βλάβες εμφανίζεται σε όλο το βιβλίο. Ο βυθός της θάλασσας είναι πλούσιος σε ορυκτά, συμπεριλαμβανομένων των πολύτιμων, όπως ο χρυσός και η πλατίνα, και παρ’ όλο που κανείς δεν έχει βρει ακόμη τρόπο να τα εξορύξει φθηνά, οι προσπάθειες εντείνονται. Κάποια από αυτά τα ορυκτά μπορεί να βοηθήσουν τον κόσμο να γίνει πιο πράσινος, αλλά η διατάραξη του βυθού δημιουργεί πίδακες ιζημάτων που πνίγουν τα πλάσματα που βρίσκονται εκεί κάτω και προκαλούν μόνιμη βλάβη στη βιοποικιλότητα.

Μερικές φορές οι ανησυχίες της κ. Heffernan καταλήγουν σε υπεραναλυτική γραφή. Η θαλάσσια ζωή προσφέρει τεράστιες εμπορικές δυνατότητες. Το ΑΖΤ, ένα φάρμακο κατά του ιού HIV, και το Remdesivir, η πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία κατά του ιού της Covid 19, προήλθαν από ενώσεις που βρέθηκαν στα σφουγγάρια. Περίπου 34.000 θαλάσσιες ενώσεις έχουν βρεθεί κατάλληλες για μια σειρά προϊόντων, όπως ζωοτροφές για βοοειδή, παγωτά και τεστ για ιούς. Κάποτε οι επιστήμονες συνέλεγαν αυτές τις ενώσεις από τη θαλάσσια ζωή. Σήμερα μπορούν να χρησιμοποιήσουν γενετικές πληροφορίες που έχουν μεταφορτωθεί σε διαδικτυακές βάσεις δεδομένων. Η κ. Heffernan διερωτάται αν η χρήση αυτής της ψηφιακής αλληλουχίας γονιδίων ισοδυναμεί με «βιοπειρατεία», αλλά δεν είναι σαφές τι ακριβώς κλέβεται και από ποιον.

Συνολικά, ωστόσο, το βιβλίο της είναι αξιοθαύμαστα ξεκάθαρο, αρνούμενο να πέσει στην παγίδα της αναφοράς των συνθηκών που βρίσκονται μόνο στα χαρτιά και των καθησυχαστικών φληναφημάτων των πολιτικών. Σημειώνει ότι, ακριβώς όπως η Σαουδική Αραβία οικοδομεί μια πιο πράσινη οικονομία, ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ότι θα είναι «η τελευταία που θα σταματήσει την εξόρυξη πετρελαίου», πολλές χώρες που είναι πιθανό να επικυρώσουν μια συνθήκη που αποσκοπεί στην προστασία της ανοικτής θάλασσας θα συνεχίσουν να ρυπαίνουν και να υπεραλιεύουν.

Ενώ η Heffernan διέσχισε τον κόσμο κι έψαξε τα βάθη των ωκεανών για να γράψει το βιβλίο της, ο Sir Liam Fox, πρώην Βρετανός πολιτικός, φαίνεται ότι έψαξε τα βάθη της Wikipedia για τον σχεδόν κωμικά πλούσιο σε γεγονότα τόμο του. Έγραψε «για να ενώσει τις τελείες» και να εξηγήσει γιατί πιστεύει ότι το νερό -οι μάχες για πρόσβαση σε αυτό, οι απειλές λόγω του κλίματος και οι θαλάσσιες συγκρούσεις- θα αποδειχθεί ένα σημείο ανάφλεξης σε αυτόν τον αιώνα ανάλογο του πετρελαίου στον 20ό.

Το σκεπτικό του είναι λογικό: τις επόμενες δεκαετίες μεγάλο μέρος της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού θα λάβει χώρα σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας, οι οποίες ήδη αγωνίζονται να παρέχουν στους πολίτες τους γλυκό νερό. Η διαχείριση των υδάτων από τις χώρες μπορεί να επηρεάσει τους γείτονές τους, υποδαυλίζοντας την προοπτική συγκρούσεων. Επίσης, μπορεί να προκύψουν διαμάχες για την πρόσβαση σε ναυτιλιακούς διαύλους, όπως μαρτυρά η χαμηλού επιπέδου σύγκρουση στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Η αδυναμία παροχής καθαρού νερού στους πολίτες μπορεί επίσης να οδηγήσει σε υποσιτισμό και ασθένειες. Η αφθονία μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε έλλειψη: «Οι σημερινοί πλημμυρισμένοι θα γίνουν οι αυριανοί διψασμένοι», υποστηρίζει ο Sir Liam.

Ωστόσο, παρά τις σημαντικές ανησυχίες και τη γλαφυρή προσέγγιση του Sir Liam (ή ίσως εξαιτίας αυτών), το βιβλίο του διαβάζεται σαν σχολική έκθεση. Η δήλωση ότι «είναι δύσκολο να προβλεφθούν με ακρίβεια οι επιπτώσεις που η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει στο μέλλον στην ανθρώπινη υγεία» κερδίζει μηδέν πόντους γενναιότητας.

Παρόλα αυτά, το βιβλίο του Sir Liam έχει αξία. Είναι ανησυχητικό, αλλά όχι κινδυνολογικό και συγκεντρώνει έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών σχετικά με το νερό. Κανένα από τα δύο βιβλία δεν προσφέρει συγκεκριμένες συστάσεις πέρα από μια αυξημένη ανησυχία. Ωστόσο αν, κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα το νερό και η ζωή που συντηρεί λιγοστεύουν ή απειλούνται, οι συγκρούσεις και οι στερήσεις φαίνονται όχι μόνο πιθανές, αλλά και αναπόφευκτες.

The High Seas. Της Olive Heffernan. Greystone, 368 σελίδες, 32,95 δολάρια. Profile; £22
The Coming Storm. Του Liam Fox. Biteback, 368 σελίδες, £25. Θα εκδοθεί στην Αμερική τον Οκτώβριο- 29,95 δολάρια.

Πηγή: © 2024 www.economist.com