Πρωτεΐνη: Μισό φλιτζάνι οσπρίων προσφέρει κατά μέσο όρο 7-9g πρωτεΐνης, ενώ μια μερίδα 85 γραμμαρίων κρέατος παρέχει περίπου 22g πρωτεΐνης. Το κρέας περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα, σε αντίθεση με τα περισσότερα όσπρια που καλύπτουν μόνο μέρος αυτών. Για καλύτερη ποιότητα πρωτεΐνης, τα όσπρια πρέπει να συνδυάζονται με δημητριακά ή άλλες πηγές. Νικητής εδώ: το κρέας.

Φυτικές ίνες: Τα ζωικά προϊόντα δεν περιέχουν ίνες, ενώ τα όσπρια είναι εξαιρετική πηγή. Οι περισσότερες φακές και φασόλια δίνουν περίπου 8g ίνες ανά μερίδα. Τα μπιζέλια προσφέρουν 4g, που αντιστοιχεί σχεδόν στο 20% της ημερήσιας συνιστώμενης πρόσληψης (25g). Νικητής: τα όσπρια.

Βιταμίνες και μέταλλα:

Σίδηρος: Και οι δύο ομάδες παρέχουν σίδηρο. Το κρέας περιέχει αιμικό σίδηρο, που απορροφάται πιο εύκολα από τον οργανισμό. Τα όσπρια έχουν μη-αιμικό σίδηρο και είναι καλό να καταναλώνονται με τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C για καλύτερη απορρόφηση. Ισοπαλία.

Βιταμίνες Β: Κρέας και όσπρια έχουν διάφορες βιταμίνες Β, αλλά τα όσπρια δεν περιέχουν B12, η οποία βρίσκεται κυρίως σε ζωικά τρόφιμα. Νικητής: το κρέας.

Μαγνήσιο: Τα όσπρια είναι καλή πηγή μαγνησίου, που είναι απαραίτητο για μυϊκή και νευρική λειτουργία, ανοσία και μεταβολισμό ενέργειας. Το κρέας δεν περιέχει μαγνήσιο. Νικητής: τα όσπρια.

Επιπτώσεις στην υγεία: Τι δείχνουν οι έρευνες

Τα όσπρια αποτελούν βασικό στοιχείο πολλών υγιεινών διατροφικών προτύπων, όπως η Mεσογειακή διατροφή, το πρόγραμμα DASH, διατροφές με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη και το πλάνο «New American Plate» του Αμερικανικού Ινστιτούτου Έρευνας για τον Καρκίνο. Οι φυτοφαγικές ή φυτοκεντρικές διατροφές σχετίζονται με μειωμένο κίνδυνο χρόνιων ασθενειών όπως καρδιαγγειακά, διαβήτης και καρκίνος.

Η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών βοηθά επίσης στη διατήρηση υγιούς μικροβιώματος εντέρου και στη διαχείριση γαστρεντερικών διαταραχών όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) με δυσκοιλιότητα.

Αντίθετα, πολλές από αυτές τις διατροφές συνιστούν περιορισμό της κατανάλωσης συγκεκριμένων ειδών κρέατος. Το κόκκινο κρέας, τόσο στη Μεσογειακή διατροφή όσο και στο «New American Plate», προτείνεται σε μικρές ποσότητες λόγω της συσχέτισής του με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου και καρδιαγγειακών παθήσεων. Τα πουλερικά προτείνονται με μέτρο.

Ωστόσο, το κρέας προσφέρει υψηλή πρωτεΐνη που προκαλεί κορεσμό – χρήσιμο στοιχείο στη διαχείριση βάρους. Επιπλέον, λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες, δεν προκαλεί σημαντικές αυξήσεις σακχάρου στο αίμα σε σύγκριση με τρόφιμα όπως τα όσπρια. Αυτό μπορεί να βοηθήσει άτομα με διαβήτη ή αντίσταση στην ινσουλίνη.

Νικητής στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων: Όσπρια.
Διαχείριση χρόνιων νοσημάτων: Εξαρτάται από τις ανάγκες!

Κόστος: Ποιο συμφέρει περισσότερο;

Τα όσπρια, είτε ξηρά είτε κονσερβοποιημένα ή κατεψυγμένα, αποτελούν την πιο οικονομική επιλογή για ισορροπημένη διατροφή. Ακόμα και βιολογικά προϊόντα συχνά κοστίζουν λιγότερο από ένα επιπλέον δολάριο ανά συσκευασία. Η ευελιξία τους στην κουζίνα –σε μπιφτέκια, σούπες, κατσαρόλες ή ως συνοδευτικό– αυξάνει ακόμη περισσότερο την αξία τους.

Τα προϊόντα κρέατος, αντιθέτως, κοστίζουν περισσότερο ανά μερίδα – ειδικά αν επιλέξετε βιολογικά ή ελευθέρας βοσκής/γρασιδιού ζώα. Υπάρχουν κονσερβοποιημένες επιλογές, αλλά συνήθως περιέχουν υψηλή ποσότητα νατρίου που δύσκολα απομακρύνεται σε αντίθεση με τα όσπρια.

Νικητής στο κόστος: Όσπρια.

Οι «κριτές» της σημερινής μονομαχίας ανέδειξαν τα δυνατά και αδύναμα σημεία κάθε πηγής πρωτεΐνης. Τελικά όμως ο καθένας μπορεί να βάλει τη δική του «υπογραφή» στο καθημερινό του πιάτο: θα προτιμήσετε μία επιλογή ή θα μοιράσετε τον «τίτλο» της πρωταθλήτριας πρωτεΐνης;

Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της πόλης, όπου η στάση τραμ πλαισιώνεται από πολύχρωμες τουλίπες και νάρκισσους, το τοπίο των διαφημίσεων έχει αλλάξει. Πλέον προβάλλονται εκδηλώσεις όπως συναυλίες πιάνου και το Rijksmuseum, το εθνικό μουσείο της Ολλανδίας, αντί για κοτομπουκιές, SUV και οικονομικά ταξίδια.

Οι πολιτικοί της πόλης υποστηρίζουν ότι η κίνηση αυτή συνάδει με τους περιβαλλοντικούς στόχους του δήμου. Το Άμστερνταμ στοχεύει να γίνει ουδέτερο ως προς τον άνθρακα έως το 2050, ενώ οι κάτοικοι καλούνται να μειώσουν κατά το ήμισυ την κατανάλωση κρέατος την ίδια περίοδο.

«Η κλιματική κρίση είναι εξαιρετικά επείγουσα», τονίζει η Anneke Veenhoff από το κόμμα GreenLeft. «Αν θέλεις να είσαι πρωτοπόρος στις πολιτικές για το κλίμα αλλά ενοικιάζεις τους δημόσιους χώρους σου σε εταιρείες που κάνουν το αντίθετο, τότε τι πετυχαίνεις;» συμπληρώνει.

Την άποψη αυτή συμμερίζεται και η Anke Bakker, επικεφαλής της δημοτικής ομάδας του κόμματος Party for the Animals στο Άμστερνταμ. Η ίδια ήταν βασική εισηγήτρια των νέων περιορισμών και απορρίπτει τις κατηγορίες περί «κράτους-νταντά». «Ο καθένας μπορεί να παίρνει τις δικές του αποφάσεις, αλλά προσπαθούμε να μην μας υπαγορεύουν συνεχώς οι μεγάλες εταιρείες τι πρέπει να τρώμε ή να αγοράζουμε», δηλώνει η Bakker.

Η αφαίρεση αυτών των οπτικών κινήτρων, σύμφωνα με την ίδια, μειώνει τις παρορμητικές αγορές και στέλνει μήνυμα ότι το φθηνό κρέας και τα ταξίδια με υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα δεν αποτελούν πλέον πρότυπα ζωής.

Αντιδράσεις της αγοράς και πολιτικό μήνυμα

Οι διαφημίσεις κρέατος αποτελούσαν μόλις το 0,1% της υπαίθριας διαφημιστικής δαπάνης στο Άμστερνταμ, ενώ τα προϊόντα που σχετίζονται με ορυκτά καύσιμα άγγιζαν περίπου το 4%. Την αγορά κυριαρχούσαν κυρίως εταιρείες ένδυσης, κινηματογραφικές αφίσες και κινητά τηλέφωνα.

Ωστόσο, πολιτικά η απαγόρευση στέλνει σαφές μήνυμα: Η εξίσωση του κρέατος με τα ταξίδια και τα αυτοκίνητα εντάσσει τη διατροφή στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης. Η Dutch Meat Association, που εκπροσωπεί τη βιομηχανία κρέατος, αντιδρά έντονα χαρακτηρίζοντας την απαγόρευση «ανεπιθύμητη παρέμβαση στη συμπεριφορά των καταναλωτών» και υποστηρίζει ότι το κρέας παρέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά και πρέπει να παραμένει ορατό στους καταναλωτές.

Παράλληλα, η Dutch Association of Travel Agents and Tour Operators θεωρεί ότι η απαγόρευση προώθησης ταξιδιών με αεροπλάνο περιορίζει υπερβολικά την εμπορική ελευθερία των εταιρειών.

«Στιγμή-καμπή» για τη δημόσια εικόνα του κρέατος;

Για ακτιβιστές όπως η δικηγόρος Hannah Prins από την οργάνωση Advocates for the Future, η απαγόρευση αποτελεί συνειδητή προσπάθεια να δημιουργηθεί μια «στιγμή καπνού» για τα τρόφιμα υψηλών εκπομπών άνθρακα. «Όπως παλιά βλέπαμε διάσημους σε διαφημίσεις τσιγάρων – ακόμη κι ο Johan Cruyff – έτσι τώρα δεν είναι φυσιολογικό να βλέπουμε σκοτωμένα ζώα σε πινακίδες», επισημαίνει η Prins.

Το Άμστερνταμ δεν ξεκινά από το μηδέν. Το Haarlem, μόλις 18 χιλιόμετρα δυτικά, ήταν η πρώτη πόλη παγκοσμίως που ανακοίνωσε ευρεία απαγόρευση διαφήμισης κρέατος σε δημόσιους χώρους ήδη από το 2022 – μέτρο που τέθηκε σε ισχύ φέτος μαζί με απαγορεύσεις για ορυκτά καύσιμα.

Ουτρέχτη και Nijmegen ακολούθησαν με δικά τους μέτρα που περιορίζουν ρητά τις διαφημίσεις κρέατος (και γαλακτοκομικών στο Nijmegen) στις δημοτικές πινακίδες, πέρα από τις ήδη υπάρχουσες απαγορεύσεις για καύσιμα, αυτοκίνητα βενζίνης και πτήσεις.

Παγκοσμίως, δεκάδες πόλεις όπως Εδιμβούργο, Sheffield, Στοκχόλμη και Φλωρεντία έχουν υιοθετήσει ή εξετάζουν παρόμοιες απαγορεύσεις για τα ορυκτά καύσιμα. Στη Γαλλία ισχύει ακόμη και πανεθνική απαγόρευση.

Αποτελεσματικότητα ή συμβολισμός;

Παρά την απουσία μπέργκερ ή φτηνών πτήσεων στις στάσεις τραμ του Άμστερνταμ, οι ίδιες προσφορές εμφανίζονται ακόμη στις ψηφιακές πλατφόρμες μέσω αλγορίθμων κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό εγείρει ερωτήματα για τον πραγματικό αντίκτυπο των δημοτικών απαγορεύσεων στην καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι η κατάργηση διαφημίσεων κρέατος στους δημόσιους χώρους οδηγεί αυτόματα σε πιο φυτικές διατροφικές επιλογές. Ωστόσο, ερευνητές όπως η καθηγήτρια Joreintje Mackenbach, επιδημιολόγος του Amsterdam University Medical Center, εκτιμούν πως πρόκειται για ένα «φυσικό πείραμα» μεγάλης αξίας. Όπως επισημαίνει: «Οι συνεχείς διαφημίσεις πρόχειρου φαγητού κανονικοποιούν τέτοιου είδους συμπεριφορές – αν αφαιρεθούν αυτά τα ερεθίσματα από τον δημόσιο χώρο, αλλάζουν οι κοινωνικοί κανόνες».

Επιπτώσεις στις μικρές επιχειρήσεις

Η Prins πιστεύει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα επωφεληθούν από την αλλαγή: «Όλα όσα αγαπάμε – φεστιβάλ, καλό τυρί ή ένα ανθοπωλείο στη γειτονιά – τα ανακαλύπτουμε κυρίως μέσω γνωστών ή περνώντας μπροστά τους. Πιστεύω πως οι τοπικές επιχειρήσεις θα ευνοηθούν κι ότι οι μεγάλες ρυπογόνες εταιρείες θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν τις επιλογές τους».

Η διατροφή αυτή επιτρέπει μέτρια κατανάλωση κρέατος, ψαριών και γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ προτείνει σημαντική αύξηση στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών, οσπρίων και ολικής αλέσεως. Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την υγεία των ανθρώπων, αλλά και το περιβάλλον, καθώς η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για περίπου ένα τρίτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για την καταστροφή δασών, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση των υδάτων.

Η PHD είναι ευέλικτη, ώστε να μπορεί να προσαρμοστεί στις τοπικές συνήθειες και πολιτισμικές προτιμήσεις. Μπορεί να περιλαμβάνει κάποια ζωικά προϊόντα ή να είναι πλήρως χορτοφαγική ή vegan. Ωστόσο, όλες οι εκδοχές της διατροφής συστήνουν σαφώς μεγαλύτερη κατανάλωση φυτικών τροφών και περιορισμό του κόκκινου κρέατος, των γαλακτοκομικών, των ζωικών λιπαρών και της ζάχαρης.

Οι διαφορές μεταξύ των τρεχουσών διατροφών και της PHD είναι εντυπωσιακές. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ και τον Καναδά οι πολίτες καταναλώνουν επτά φορές περισσότερο κόκκινο κρέας από ό,τι συνιστά η πλανητική διατροφή, ενώ στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική η υπερκατανάλωση είναι πενταπλάσια, και στην Κίνα περίπου τετραπλάσια. Αντίθετα, σε περιοχές με διατροφή βασισμένη κυρίως σε άμυλο, όπως η υποσαχάρια Αφρική, ακόμη και μια μικρή αύξηση στην κατανάλωση κοτόπουλου, αυγών και γαλακτοκομικών θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την υγεία του πληθυσμού.

Ανισότητες και κοινωνική διάσταση της διατροφής

Η έκθεση επισημαίνει ότι σοβαρές ανισότητες στον παγκόσμιο διατροφικό σύστημα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να επιτευχθεί υγιής και βιώσιμη διατροφή. Το πλουσιότερο 30% του παγκόσμιου πληθυσμού παράγει πάνω από 70% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνδέονται με τα τρόφιμα. Ταυτόχρονα, περίπου 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά μια υγιεινή διατροφή, ενώ 1 δισεκατομμύριο υποσιτίζονται, παρά το γεγονός ότι υπάρχει αρκετή τροφή στον πλανήτη. Παράλληλα, περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με παχυσαρκία, γεγονός που καταδεικνύει την αποτυχία του συστήματος να προσφέρει ισορροπημένη διατροφή σε όλους.
Η έκθεση προτείνει φορολογικά κίνητρα για να γίνει η ανθυγιεινή τροφή ακριβότερη και ταυτόχρονα η υγιεινή φθηνότερη, καθώς και ρύθμιση της διαφήμισης για ανθυγιεινά προϊόντα. Σημαντική είναι επίσης η ανακατεύθυνση των επιδοτήσεων της γεωργίας σε τρόφιμα πιο βιώσιμα και θρεπτικά.

«Οι επιλογές μας στο τραπέζι μπορούν να σώσουν εκατομμύρια ζωές, να μειώσουν δισεκατομμύρια τόνους εκπομπών, να σταματήσουν την απώλεια βιοποικιλότητας και να δημιουργήσουν ένα πιο δίκαιο σύστημα τροφίμων», δηλώνει ο καθηγητής Johan Rockström, συνπρόεδρος της EAT-Lancet Commission.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η PHD δεν είναι μια διατροφή στέρησης. Αντίθετα, μπορεί να είναι νόστιμη, δημιουργική και προσαρμόσιμη στις πολιτιστικές προτιμήσεις και τις προσωπικές συνήθειες. Το πλάνο περιλαμβάνει συνταγές πλούσιες σε φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και απαραίτητα λιπαρά οξέα, προσφέροντας υγιεινές και ελκυστικές επιλογές για κάθε γεύμα.

Τι περιλαμβάνει η πλανητική διατροφή
Σύμφωνα με την EAT-Lancet:

Λαχανικά και φρούτα: Τουλάχιστον 5 μερίδες ημερησίως
Ολικής αλέσεως δημητριακά: 3-4 μερίδες ημερησίως
Ξηροί καρποί: Μία μερίδα την ημέρα
Όσπρια: Μία μερίδα ημερησίως
Γαλακτοκομικά: Μία μερίδα γάλα, γιαούρτι ή τυρί ημερησίως
Αυγά: 3-4 την εβδομάδα
Κοτόπουλο: 2 μερίδες εβδομαδιαίως
Ψάρια: 2 μερίδες εβδομαδιαίως
Κόκκινο κρέας: 1 μερίδα εβδομαδιαίως

Ο Dr Marco Springmann από το UCL τονίζει ότι η προσαρμογή της διατροφής διαφέρει ανάλογα με την περιοχή. Στις φτωχότερες χώρες η μείωση αμυλούχων τροφών είναι σημαντική, ενώ στις πλούσιες χώρες πρέπει να μειωθεί η κατανάλωση ζωικών προϊόντων και ζάχαρης.

Η υιοθέτηση της PHD έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την πρόωρη θνησιμότητα, τον κίνδυνο διαβήτη, καρδιοπαθειών, εγκεφαλικών και ορισμένων μορφών καρκίνου. Παράλληλα, η αλλαγή στη διατροφή μειώνει σημαντικά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, δημιουργώντας ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο σύστημα τροφίμων για τον πλανήτη.

Πηγή: Lifo.gr

Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, διαπίστωσε ότι τα όσπρια υπερτερούν έναντι των επεξεργασμένων προϊόντων όπως τα φυτικά burger και γάλατα. Το κρέας που καλλιεργήθηκε στο εργαστήριο βρέθηκε να είναι η χειρότερη αντικατάσταση λόγω της έλλειψης ωφελειών για την υγεία και του υψηλού κόστους -ακόμη και μετά τον συνυπολογισμό των πιθανών μειώσεων του κόστους και των επενδύσεων.

Τα ευρήματα παρέχουν υποστήριξη για δημόσιες πολιτικές και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες με στόχο την αύξηση της πρόσληψης ελάχιστα επεξεργασμένων υποκατάστατων κρέατος και γάλακτος. Η μελέτη συνδύασε εκτιμήσεις διατροφής, υγείας, περιβάλλοντος και κόστους για να συγκρίνει τις επιπτώσεις του κρέατος και του γάλακτος με προϊόντα αντικατάστασης.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν παραδοσιακά προϊόντα όπως το τόφου και το τέμπεχ, επεξεργασμένα εναλλακτικά προϊόντα όπως τα χορτοφαγικά μπιφτέκια και τα φυτικά γάλατα, μελλοντικά προϊόντα όπως το μοσχαρίσιο κρέας που καλλιεργείται στο εργαστήριο, καθώς και μη επεξεργασμένα τρόφιμα όπως η σόγια και ο αρακάς.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, όπως η σόγια, ο αρακάς και τα φασόλια, είναι καταλληλότερα για την αντικατάσταση του κρέατος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. Η επιλογή των οσπρίων αντί του κρέατος και του γάλακτος θα μείωνε τις διατροφικές ανισορροπίες σε χώρες υψηλού εισοδήματος όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη κατά το ήμισυ και τη θνησιμότητα από ασθένειες που σχετίζονται με τη διατροφή κατά το ένα δέκατο.

Εν τω μεταξύ, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των διαιτών, όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η χρήση γης και η χρήση νερού, θα μειωθούν περισσότερο από το ήμισυ και το κόστος περισσότερο από το ένα τρίτο. Παρά το γεγονός ότι δεν βρέθηκαν στην πρώτη θέση, τα επεξεργασμένα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, όπως τα μπιφτέκια λαχανικών και τα φυτικά γάλατα, εξακολουθούσαν να οδηγούν σε σημαντικά οφέλη κατά την αντικατάσταση του κρέατος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.

Ωστόσο, η μείωση των εκπομπών και η βελτίωση της υγείας ήταν κατά ένα πέμπτο έως ένα τρίτο μικρότερη από ό,τι όταν επιλέγονται μη επεξεργασμένα όσπρια, ενώ το κόστος για τον καταναλωτή ήταν κατά ένα δέκατο υψηλότερο από εκείνο των σημερινών διαιτών.

Ένα άλλο εκπληκτικό εύρημα ήταν για το κρέας που καλλιεργήθηκε στο εργαστήριο. Παρά τις υψηλές αβεβαιότητες, τα υπάρχοντα δεδομένα υποδηλώνουν ότι δεν είναι ανταγωνιστικό προϊόν – ακόμη και για το κανονικό κρέας. Με τις τρέχουσες τεχνολογίες, οι εκπομπές του μπορεί να είναι τόσο υψηλές όσο αυτές των μπιφτεκιών από βοδινό κρέας με κόστος έως και 40.000 φορές μεγαλύτερο από αυτό, ενώ οι επιπτώσεις στην υγεία όταν αναπαράγει το βοδινό κρέας θα ήταν εξίσου άσχημες.

Αν και το κόστος και οι εκπομπές θα μπορούσαν να μειωθούν με πιο αποτελεσματικές διαδικασίες παραγωγής, αυτό θα απαιτούσε τόσο σημαντικές επενδύσεις όσο και τεχνολογικές εξελίξεις.

Πηγή: Cibum