Δε θυμάμαι το πρώτο αντίκρισμά της. Χωρίς άλλο θα
κατέβαινα από μια κορφή, φέρνοντας αγκαλιές
λουλούδια. Παιδί ακόμα, εσκεπτόμουν το ρυθμό του
φλοίσβου της. Ξαπλωμένος στην αμμουδιά,
εταξίδευα με τα καράβια που περνούσαν. Ένας
κόσμος γεννιόταν γύρω μου. Οι αύρες μού άγγιζαν τα
μαλλιά. Αστραφτε η μέρα στο πρόσωπό μου και στα
χαλίκια. Όλα μου ήταν ευπρόσδεκτα: ο ήλιος, τα λευκά σύννεφα, η μακρινή βοή της.

Αλλά η θάλασσα επειδή ήξερε, είχε αρχίσει το
τραγούδι της, το τραγούδι της που δεσμεύει και
παρηγορεί.

Είδα πολλά λιμάνια. Στοιβαγμένες πράσινες βάρκες
επήγαιναν δώθε κείθε σαν εύθυμοι μικροί μαθητές.
Κουρασμένα πλοία, με ονόματα περίεργα, εξωτικά,
ύψωναν κάθε πρωί τη σκιά τους. Ανθρωποι
σκεφτικοί, ώριμοι από την άλμη, ανέβαιναν σταθερά
τις απότομες, κρεμαστές σκάλες. Αγρια περιστέρια
ζυγίζονταν στις κεραίες.

Ύστερα ενύχτωσε. Μια κόκκινη γραμμή στον ορίζοντα,
μόλις έβρισκε απάντηση στις ράχες των
μεγάλων, αργών κυμάτων. Εσάλευαν σαν από κάποια
μυστική, εσωτερική αιτία, και άπλωναν
πλησιάζοντας, για να σπάσουν απαλά, βουβά. Όλα τ’ άλλα
— ο ουρανός, τα βουνά αντίκρυ, το ανοιχτό
πέλαγος — ένα τεράστιο μάυρο παραπέτασμα.

ΙΙ

Ἔζησε κανεὶς θλιβερὰ πράγματα. (Σπίτια μαῦρα,
κλειστά. Ἀναιμικά, ἐξόριστα δέντρα τοῦ δρόμου. Ἡ
«μαντάμα» μετράει ἀπογοητευμένη τὶς μάρκες της.
Στὴν πλατεία οἱ λοῦστροι, κουρασμένοι νὰ κάθονται,
σηκώνονται καὶ παίζουν μεταξύ τους. Ὁ νέος
νομάρχης, μὲ μονόκλ, ἐπροσφώνησε τοὺς
ὑπαλλήλους. Δίπλα ἐξύπνησαν γιὰ νὰ πάρουν τὸ
τρένο. Ποτὰ ἀνδρῶν 10 δρ., ποτὰ γυναικῶν 32,50 δρ.)
Στὸν ἄνεμο ἀνοίγει ἕνα παράθυρο, κ᾿ἔρχεται
μπροστά μας. Ὅλα ξεχνιοῦνται. Εἶναι ἐκεῖ, ἄσπιλη,
ἀπέραντη, αἰώνια. Μὲ τὸ πλατύ της γέλιο σκεπάζει
τὴν ἀσχήμια της. Μὲ τὴ βαθύτητά της μυκτηρίζει. Ἡ
ψυχὴ τοῦ ἐμπόρου πεθαμένη καὶ περπατεῖ. Ἡ ψυχὴ
τῆς κοσμικῆς κυρίας φορεῖ τὰ πατίνια της. Ἡ ψυχὴ
τοῦ ἀνθρώπου λούζεται στὴν ἁγνότητα τῆς
θαλάσσης. Βρίσκει ἡ νοσταλγία μας διέξοδο καὶ ὁ
πόνος μας τὴν ἔκφρασή του.

*Ο Κώστας Καρυωτάκης θεωρείται ο κυριότερος εκφραστής της σύγχρονης λυρικής ποίησης. Στις 21 Ιουλίου 1928, σε ηλικία μόλις 32 ετών, ξάπλωσε κάτω από έναν ευκάλυπτο κι αυτοκτόνησε με πιστόλι στην καρδιά. «Τὸ μεγαλύτερό μου ἐλάττωμα στάθηκε ἡ ἀχαλίνωτη περιέργειά μου, ἡ νοσηρὴ φαντασία καὶ ἡ προσπάθειά μου νὰ πληροφορηθῶ γιὰ ὅλες τὶς συγκινήσεις, χωρὶς τὶς περισσότερες, νὰ μπορῶ νὰ τὶς αἰσθανθῶ», έγραφε, μεταξύ άλλων, στην επιστολή που βρέθηκε στην τσέπη του κοστουμιού του.

Σοβαρά το πήραν και οι ερωτώμενοι και μού παρέθεσαν μια σειρά από εντυπωσιακά facts. Από τη ναυμαχία του Άκτιου και το Νεκρομαντείο του Αχέροντα, μέχρι την παραλία του Μονολιθίου – τη μεγαλύτερη σε έκταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση – και τη νόστιμη γάμπαρη Αμβρακικού, την οποία γεύτηκε μέχρι και ο υπερκατάσκοπος James Bond, στην ταινία «Για τα μάτια σου μόνο», το 1981.

Κάποια στιγμή, γυρνάω και ρωτάω: «Εδώ δεν αυτοκτόνησε κι ο Καρυωτάκης;». «Βεβαίως, υπάρχει και το σημείο», μου απαντούν. Ξαναρωτάω: «Μπορείτε να με πάτε εκεί;». Εκεί, παρατήρησα ένα σφίξιμο στους συνομιλιτές μου, σαν να έφυγε ξαφνικά ο αέρας από το Μονολίθι. «Και γιατί, βρε αγόρι μου, να πας εκεί; Δε θες να βιώσεις κάτι πιο ζωντανό; Η πόλη της Πρέβεζας μπορεί να έχει συνδεθεί με τον Καρυωτάκη και την αυτοκτονία του, αλλά σήμερα διαθέτει τη δική της καλλιτεχνική ταυτότητα, φιλοξενώντας φεστιβάλ πολιτισμού, μουσικής και λόγου». Με αποστόμωσε. Πού να έλεγα ότι έχω δει τρεις φορές, σε επανάληψη, τη σειρά της ΕΡΤ «Καρυωτάκης».

Μη σοκάρεσαι, κοινό μου, δεν ταυτίζομαι με τις αυτοκτονικές τάσεις του ποιητή. Μόνο μοιραζόμαστε την ίδια «αχαλίνωτη περιέργεια για όλες τις συγκινήσεις», όπως έλεγε κι ο ίδιος. Αναρωτιέμαι πώς βίωναν άτομα, σαν τον Καρυωτάκη, τον κόσμο που υπήρχε εκατό χρόνια πριν. Κάνω εικόνα την ανάγκη τους να εκφραστούν σ’ ένα αυστηρό κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, έχοντας ως μοναδικά μέσα ένα χαρτί κι ένα μολύβι. Η μικρή φόρμα, που χρησιμοποιούσαν για να επικοινωνούν, έγινε ποίημα και τραγούδι και πολλές φορές, ταξίδεψε στο χρόνο, φτάνοντας στο σήμερα σαν αριστούργημα. Ενδεχομένως, στις μέρες μας, να μην έστελνα ένα μήνυμα σ’ ένα κορίτσι, που να περιέχει τη φράση «και ωραία τα μάτια σου εφωσφόριζαν γαλάζα», όμως θα ήθελα να μεταφέρω το ίδιο νόημα. Πώς γίνεται; Μακάρι να ήξερα. Ίσως ένα βίντεο στο TikTok να περνούσε. Ίσως κι αυτό να ταξιδέψει στον χρόνο και να φτάσει σαν αριστούργημα στο 2125.

Το σημαντικότερο και αναλοίωτο στοιχείο διαχρονικά παραμένει η αλήθεια. Είναι το στοιχείο, που προσδίδει αυθεντικότητα στα πάντα. Οι υπαρξιακές ανησυχίες των ανθρώπων είναι πάντα οι ίδιες και, όταν αυτές εκφράζονται αυθεντικά, — με οποιαδήποτε μορφή τέχνης, σε οποιοδήποτε χρόνο — περνάνε από χέρι σε χέρι. Οι άνθρωποι παραμένουν μέχρι σήμερα έρμαια των δισταγμών τους. Τους βλέπω να έρχονται ολοένα και περισσότεροι μαζί με τους αιώνες. Κι αν στο εδώ και το τώρα βιώνουμε τη μοναξιά και το περιθώριο των καταραμένων ποιητών, που «τους άφησεν εδώ, μια νύχτα, σ’ ένα βράχο, το πλοίο που τώρα χάνεται στου απείρου την καρδιά», πώς θα το πούμε; Ίσως για την ώρα, να μη χρειάζεται να πούμε κάτι. Είναι καλοκαίρι, αρκούν ένα σπίτι δίπλα στη θάλασσα και οι φίλοι. Αρκεί ένα παιχνίδι με τα κύματα και η όρεξη να φας γεμιστά. Αρκεί μια γενέθλια τούρτα για να νιώσω ακόμα νέος, χωρίς να σβήνω εγώ τα κεράκια. Αρκεί η σκέψη «πόσα καλοκαίρια έχω ακόμα;» για να επανέλθει το σώμα στις αρχικές συνθήκες.