Έχω όμως ένα ελάττωμα, ανάμεσα στα άλλα, το οποίο μου επισημαίνει συχνά ο καλύτερός μου φίλος: πολλές φορές, διαβάζω τις ειδήσεις μισές. Κι εξαιτίας αυτής μου της αδυναμίας, δε διάβασα ότι η έρευνα του ιδρύματος αφορούσε αποκλειστικά σε πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, από την περίοδο της καταστροφής του 1922 και πίσω. Ο ενθουσιασμός μου έσβησε απότομα.

Παρόλα αυτά, δεν το έβαλα κάτω. Πήρα την απόφαση να το πάω μόνος μου. Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς, όταν πήγα στο χωριό της μητέρας μου, στην Ορεινή Ναυπακτία, έβαλα τη γιαγιά και τον παππού να μου ζωγραφίσουν το γενεαλογικό τους δέντρο μέχρι την άκρη της μνήμης τους. Έκατσα απέναντί τους σαν τον Αλέξη Παπαχελά και τους βομβάρδιζα με ερωτήσεις για ώρες. Αυτοί, σε αντίθεση με τους καλεσμένους του Αλέξη, απαντούσαν στην ουσία των ερωτήσεων κι εγώ σημείωνα στην κενή σελίδα ενός περιοδικού που περιείχε σταυρόλεξα. Μη θέλοντας να μου χαλάσουν το χατίρι, ανέσυραν από τη μνήμη τους ονόματα, χωριά και ιστορίες, για να καταλήξω στο τέλος να διαπιστώνω ότι οι πρόγονοι και των δύο, στα γύρω βουνά την έβγαζαν. Καμία έκπληξη. Ούτε από κλέφτες και αρματολούς κατάγομαι, ούτε από Σαρακινούς πειρατές, ούτε καν από Βενετσιάνους εμπόρους. Κρίμα. Τώρα πώς θα εξηγήσω τη γοητεία που μου ασκεί η ιταλική φινέτσα και κουλτούρα;

Ο καλοσυνάτος παππούς μου διέκρινε την αχρείαστη απογοήτευσή μου και μου είπε: «και γιατί σε νοιάζει τόσο πολύ, βρε Βάσο μου, από πού κρατάει η σκούφια μας; Έχει καμιά σημασία;». Γέλασα και του είπα: «έχεις δίκιο, παππουλάκο μου. Τι θα άλλαζε αν ήμασταν από τη Νάουσα της Πάρου;». Τώρα που το σκέφτομαι, κάτι θα άλλαζε. Ίσως να είχαμε ενοικιαζόμενα δωμάτια και να πλουτίζαμε από τη βαριά βιομηχανία του τουρισμού, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας τώρα.

Το θέμα μας είναι οι ρίζες και το νόημα που τους αποδίδεται. Οι πρόγονοί μου ήταν βουνίσιοι αγρότες και κτηνοτρόφοι κι εγώ ζω στην Αθήνα και μου ξεραίνονται οι πέντε γλάστρες που έχω στο μπαλκόνι. Κοιμόντουσαν όλοι και όλες στο πάτωμα γύρω από τη φωτιά κι εγώ έχω μυοσκελετικά προβλήματα από τη δουλειά γραφείου. Δεν πέρασαν την πόρτα κάποιου σχολείου κι εγώ διαβάζω την Ακύρωση του Μέλλοντος του Μαρκ Φίσερ. Ελάχιστη επιρροή στον τρόπο ζωής μου. Δεν άνοιξε ούτε έκλεισε κάποια πόρτα εξαιτίας τους. Ελπίζω μόνο να έχω κληρονομήσει τα γονίδια της ανθεκτικότητάς τους.

Κι όμως στα μάτια κάποιων ανθρώπων, όλοι χρεωνόμαστε το φορτίο της καταγωγής μας. Πιστεύουν ότι όλοι έχουμε μια ταυτότητα ανάμεσα στα δόντια μας, που κάτω από τα βιομετρικά χαρακτηριστικά, γράφει τα καλά και στραβά μας.Φαίνονται σίγουροι ότι όλοι είμαστε υποχρεωμένοι να κινηθούμε εντός συγκεκριμένων ορίων, επειδή η τύχη μας έριξε φτωχούς σε μια γωνιά της γης. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που θα έβλεπαν με ενδιαφέρον ένα ντιμπέιττων απογόνων του Καποδίστρια και του Μαυρομιχάλη το 2026 για το τι πήγε στραβά και χάσαμε τον πεφωτισμένο κυβερνήτη. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που «τσιμπάνε» στο δόλωμα του ρατσισμού και του φόβου και πανηγυρίζουν που επιτέλους το δυτικό ημισφαίριο έχει έναν «πανίσχυρο» ηγέτη. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που πιστεύουν στο ανθρώπινο κόστος της φύλαξης των συνόρων χωρίς να έχουν τη σιγουριά ότι δε θα χρειαστεί ποτέ αυτοί ή τα παιδιά τους να τα περάσουν όπως – όπως.

Για αυτούς, αν ξεκινάς από το σημείο Α, είσαι ύποπτος.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α και διαφέρεις, είσαι ανεπιθύμητος.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α, διαφέρεις και είσαι φτωχός, είσαι απειλή.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α, διαφέρεις, είσαι φτωχόςκαι παλεύεις να φτάσεις στο σημείο Β, εξαντλημένος, πάνω σε μια σάπια βάρκα, είσαι εισβολέας.

Ο ισχυρισμός εγείρει την ενδιαφέρουσα προοπτική ότι ο άνθρωπος που έπαιξε κεντρικό ρόλο στη δημιουργία της πανίσχυρης αυτοκρατορίας της Ισπανίας προερχόταν από την ίδια την κοινότητα απ’ την οποία οι προστάτες του, ο βασιλιάς Φερδινάνδος και η βασίλισσα Ισαβέλλα, εκδιώχθηκαν από το βασίλειό τους την ίδια χρονιά που ο Κολόμβος έφτασε στην Αμερική. Τα ευρήματα της έρευνας ανακοινώθηκαν το βράδυ του Σαββάτου κατά τη διάρκεια ενός ειδικού προγράμματος που προβλήθηκε στον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό σταθμό RTVE, για να συμπέσει με την εθνική εορτή της Ισπανίας, η οποία τιμά την άφιξη του Κολόμβου στον Νέο Κόσμο στις 12 Οκτωβρίου 1492.

Ο Χοσέ Αντόνιο Λορέντε, ιατροδικαστής στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας που ηγήθηκε της έρευνας, είπε ότι η ανάλυσή του είχε αποκαλύψει ότι το DNA του Κολόμβου ήταν «συμβατό» με εβραϊκή καταγωγή. «Έχουμε πολύ μερικό, αλλά επαρκές, DNA από τον Χριστόφορο Κολόμβο», είπε. «Έχουμε DNA από τον γιο του Φερνάντο Κολόν, και τόσο στο χρωμόσωμα Y [αρσενικό] όσο και στο μιτοχονδριακό DNA [που μεταδίδεται από τη μητέρα] του Φερνάντο υπάρχουν ίχνη συμβατά με εβραϊκή προέλευση». Ενώ ο Λορέντε αναγνώρισε ότι δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει τον τόπο γέννησης του Κολόμβου, είπε ότι το πιθανότερο ήταν ότι προερχόταν από την ισπανική περιοχή της Μεσογείου.

«Το DNA δείχνει ότι η καταγωγή του Χριστόφορου Κολόμβου βρισκόταν στη δυτική Μεσόγειο», είπε ο ερευνητής. «Αν δεν υπήρχαν Εβραίοι στη Γένοβα τον 15ο αιώνα, η πιθανότητα να ήταν από εκεί είναι ελάχιστη. Ούτε υπήρχε μεγάλη εβραϊκή παρουσία στην υπόλοιπη ιταλική χερσόνησο, κάτι που κάνει τα πράγματα πολύ αδύναμα».

Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν στέρεες θεωρίες ούτε σαφείς ενδείξεις ότι ο Κολόμβος θα μπορούσε να ήταν Γάλλος, πρόσθεσε ο Λορέντε, η περιοχή αναζήτησης περιορίστηκε ακόμη περισσότερο. «Μας έχει μείνει η ισπανική περιοχή της Μεσογείου, τα νησιά των Βαλεαρίδων και η Σικελία. Αλλά η Σικελία θα ήταν περίεργη γιατί τότε ο Χριστόφορος Κολόμβος θα είχε κάποιο ίχνος της ιταλικής ή της σικελικής γλώσσας. Αυτό σημαίνει ότι η πιο πιθανή καταγωγή του είναι στην ισπανική περιοχή της Μεσογείου ή στα νησιά των Βαλεαρίδων που ανήκαν στο στέμμα της Αραγονίας εκείνη την εποχή».

Σύμφωνα με το RTVE, τα ευρήματα του Λορέντε έδωσαν τέλος στα 500 χρόνια εικασιών σχετικά με τη γενέτειρα και την εθνικότητα του Κολόμβου. Κατά τη διάρκεια των αιώνων, έχει προταθεί ότι ο εξερευνητής θα μπορούσε να ήταν Γενοβέζος, Βάσκος, Καταλανός, Γαλικιανός, Έλληνας, Πορτογάλος ή Σκωτσέζος. Αφού ανέλυσε 25 πιθανές τοποθεσίες και στη συνέχεια επικεντρώθηκε σε μια σύντομη λίστα οκτώ, ο Lorente κατέβηκε στη δυτική Ευρώπη.

Τα συμπεράσματά του που αλλάζουν την ιστορία, ωστόσο, έγιναν δεκτά με εξαιρετική προσοχή από ορισμένους συνομηλίκους του. «Δυστυχώς, από επιστημονική άποψη, δεν μπορούμε πραγματικά να αξιολογήσουμε τι περιείχε το ντοκιμαντέρ, επειδή δεν προσέφεραν δεδομένα από την ανάλυση», είπε ο Αντόνιο Αλόνσο, γενετιστής και πρώην διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Τοξικολογίας και Εγκληματολογικών Επιστημών της Ισπανίας στην El País. «Το συμπέρασμά μου είναι ότι το ντοκιμαντέρ δεν δείχνει ποτέ το DNA του Κολόμβου και, ως επιστήμονες, δεν γνωρίζουμε ποια ανάλυση έγινε».

Ο Ροντρίγκο Μπαρκέρα, ειδικός στην αρχαιογενετική στο Ινστιτούτο Max Planck για την Εξελικτική Ανθρωπολογία, είπε ότι ήταν έκπληκτος που τα ευρήματα κοινοποιήθηκαν χωρίς προηγούμενη εξέταση από άλλους στην επιστημονική κοινότητα. «Κανονικά, στέλνεις το άρθρο σου σε ένα επιστημονικό περιοδικό», είπε στην El País. «Ένας συντάκτης ανατίθεται στη συνέχεια στο κομμάτι και τουλάχιστον τρεις ανεξάρτητοι κριτές εξετάζουν το έργο και αποφασίζουν εάν είναι επιστημονικά έγκυρο ή όχι. Εάν είναι, δημοσιεύεται και έτσι η υπόλοιπη επιστημονική κοινότητα μπορεί να πει εάν συμφωνεί με αυτό ή όχι. Η προβολή του στην οθόνη, μακριά από αυτόν τον διάλογο και με όλη αυτή την εστίαση στα μέσα, εμποδίζει την επιστημονική κοινότητα να μπορεί να πει κάτι γι’ αυτό».

Ο Λορέντε υπερασπίστηκε τις ενέργειές του στην ίδια εφημερίδα, λέγοντας: «Η ομάδα μας και το πανεπιστήμιο θεωρούσαν πάντα αυτή τη μελέτη για τον Χριστόφορο Κολόμβο και την οικογένειά του ως μια ενιαία, ενωμένη και αχώριστη μονάδα και τίποτα δεν θα δημοσιευθεί μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα».

Η αποκάλυψη του Σαββάτου ήρθε δύο ημέρες αφότου ο Λορέντε και η ομάδα του είπαν ότι η ανάλυση DNA των λειψάνων του Κολόμβου, του γιου του Φερνάντο και του αδελφού του Ντιέγκο «επιβεβαίωσε οριστικά» ότι ο μερικός σκελετός που φυλάσσεται σε έναν τάφο στον καθεδρικό ναό της Σεβίλλης ήταν του διάσημου πλοηγού. Αν και ο Κολόμβος πέθανε στην ισπανική πόλη Βαγιαδολίδ το 1506, ήθελε να ταφεί στο νησί Ισπανιόλα, το οποίο σήμερα χωρίζεται στην Αϊτή και τη Δομινικανή Δημοκρατία. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν εκεί το 1542, μεταφέρθηκαν στην Κούβα το 1795 και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στη Σεβίλλη το 1898 όταν η Ισπανία έχασε τον έλεγχο της Κούβας μετά τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο. Εάν ο Κολόμβος ήταν Σεφαραδίτης Εβραίος -το Σεφαράντ είναι το εβραϊκό όνομα της Ιβηρικής χερσονήσου- η ταυτότητά του θα ήταν μια σημαντική ιστορική ειρωνεία και κάτι που θα ήθελε να κρύψει από την κοινωνία και τους επιφανείς προστάτες του.

Η άφιξή του στην Αμερική άνοιξε το δρόμο για την άνοδο της Ισπανίας στην εκθαμβωτικά πλούσια και ισχυρή αμερικανική αυτοκρατορία, η οποία αναδύθηκε όπως ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα, που υποστήριξαν τα ταξίδια του Κολόμβου, έδιωξαν τους Εβραίους της Ισπανίας εν μέσω αντισημιτικών φόβων για υποτιθέμενη φυλετική καθαρότητα. Αιώνες διώξεων, πογκρόμ και περιφερειακών απελάσεων κορυφώθηκαν το 1492, όταν ο εβραϊκός πληθυσμός της χώρας διατάχθηκε να εξοριστεί, αναγκάστηκε να προσηλυτιστεί στον καθολικισμό ή κάηκε στην πυρά.

Το 2015 η Ισπανία προσπάθησε να εξιλεώσει την απέλαση, την οποία χαρακτήρισε «ιστορικό λάθος», ψηφίζοντας έναν για περιορισμένο χρονικό διάστημα νόμο που πρόσφερε την ισπανική υπηκοότητα στους απογόνους των Εβραίων που εκδιώχθηκαν από τη χώρα στα τέλη του 15ου αιώνα. Περίπου 132.000 άτομα σεφαραδικής καταγωγής υπέβαλαν αίτηση για υπηκοότητα πριν λήξει η προσφορά τον Οκτώβριο του 2019. Περισσότεροι από τους μισούς από αυτούς που υπέβαλαν αίτηση ήταν από χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως το Μεξικό, την Κολομβία, τη Βενεζουέλα, την Αργεντινή, το Περού, τον Παναμά, τη Χιλή και τον Εκουαδόρ.

Πηγή: EL PAÍS