Τα ευρήματα αυτά προέρχονται από τη διεθνή έρευνα Health Behaviour in School-aged Children (HBSC), στην οποία συμμετείχαν το 2022 σχεδόν 280.000 έφηβοι ηλικίας 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες και περιοχές στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία και τον Καναδά (η Ελλάδα συμμετέχει μέσω του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ», ΕΠΙΨΥ).

Η προβληματική ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μοιάζει με εθισμό

Η έκθεση ορίζει την προβληματική ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως ένα πρότυπο συμπεριφοράς, που χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που μοιάζουν με εθισμό. Αυτά περιλαμβάνουν την αδυναμία ελέγχου της χρήσης τους, το έντονο αίσθημα «στέρησης», όταν οι έφηβοι δεν μπορούν να συνδεθούν σε αυτά, την παραμέληση άλλων δραστηριοτήτων υπέρ της χρήσης τους και το να έρχονται αντιμέτωποι με αρνητικές συνέπειες στην καθημερινή τους ζωή, εξαιτίας της υπερβολικής χρήσης.

Σημαντική η εκπαίδευση στον ψηφιακό εγγραμματισμό

«Είναι σαφές ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να έχουν θετικές και αρνητικές συνέπειες στην υγεία και την ευεξία των εφήβων», σημείωσε ο Δρ. Hans Henri P. Kluge, Δ/ντής του Περιφερειακού Γραφείου του Π.Ο.Υ. για την Ευρώπη. «Γι’ αυτό η εκπαίδευση στον ψηφιακό εγγραμματισμό είναι τόσο σημαντική. Ωστόσο, παραμένει ανεπαρκής σε πολλές χώρες, και όπου είναι διαθέσιμη, συχνά αποτυγχάνει να συμβαδίσει με τα εφηβικά πρότυπα και την ταχέως εξελισσόμενη τεχνολογία.

Βλέπουμε ήδη τις συνέπειες αυτού του κενού, και ακόμα χειρότερες πιθανώς έπονται, εκτός και εάν οι κυβερνήσεις, οι υγειονομικές αρχές, η εκπαιδευτική κοινότητα και οι γονείς αναγνωρίσουν τις βαθύτερες αιτίες της τρέχουσας κατάστασης και λάβουν μέτρα για τη διόρθωσή της. Εκατομμύρια έφηβοι σε όλη την Ευρώπη ξεκινούν το σχολείο, μετά τις καλοκαιρινές διακοπές, και ήδη ορισμένες χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο επιβολής περιορισμών ή ακόμα και απαγόρευσης της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά έως μια ορισμένη ηλικία. Είναι ξεκάθαρο ότι χρειαζόμαστε άμεση και διαρκή δράση για να βοηθήσουμε τους εφήβους να ανατρέψουν τη δυνητικά επιζήμια χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η οποία έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε άγχος, κατάθλιψη, έκθεση σε εκφοβισμό και προβλήματα στη σχολική επίδοση».

Θετικές πτυχές της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Ενώ η έκθεση υπογραμμίζει τους κινδύνους, υπογραμμίζει, επίσης, και τα οφέλη από μια υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι έφηβοι που τα χρησιμοποιούν συχνά, αλλά όχι υπερβολικά, δηλώνουν εντονότερη υποστήριξη από τους συνομηλίκους και έχουν υψηλότερη την αίσθηση του κοινωνικού δεσμού. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει 17χρονος μαθητής από την Πολωνία, «Υπάρχουν πολλά οφέλη από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται με μέτρο. Μεταξύ των πλεονεκτημάτων, είναι η δυνατότητα επαφής και ουσιαστικής σύνδεσης γύρω από κοινά θέματα. Οι έφηβοι μπορούν να γνωρίζουν εύκολα άλλους που μοιράζονται τα ίδια πάθη και ενδιαφέροντα».

«Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν τόσο τις ευκαιρίες όσο και τις παγίδες από την ενασχόληση των νέων μας με την ψηφιακή κοινωνική δικτύωση», δήλωσε η Δρ. Natasha Azzopardi-Muscat, Διευθύντρια Εθνικών Πολιτικών και Συστημάτων Υγείας στον Π.Ο.Υ. Ευρώπης. «Είναι σημαντικό να λάβουμε μέτρα, που εξασφαλίζουν ότι οι νέοι περιηγούνται με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο και να τους εξοπλίσουμε με τις κατάλληλες δεξιότητες ώστε να κάνουν υπεύθυνες επιλογές, όταν επικοινωνούν διαδικτυακά, μεγιστοποιώντας τα οφέλη και ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους για την ψυχική και κοινωνική τους υγεία. Εν ολίγοις, οι έφηβοι θα πρέπει να κυριαρχούν και όχι να κυριαρχούνται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Οι τάσεις στα ηλεκτρονικά παιχνίδια και οι επιπτώσεις τους

Η έκθεση καταδεικνύει επίσης ότι το 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ηλεκτρονικά παιχνίδια, με το 22% να παίζει για τουλάχιστον τέσσερις ώρες τις ημέρες του παιχνιδιού. Και ενώ η πλειονότητα (68%) ταξινομούνται ως «μη προβληματικοί» παίκτες, το 12% είναι σε κίνδυνο προβληματικής ενασχόλησης.

Για πολλούς εφήβους, το ηλεκτρονικό παιχνίδι παραμένει ένας ακίνδυνος ή ακόμη και ευεργετικός τρόπος αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου. Όπως αναφέρει ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας HBSC-Greece στο ΕΠΙΨΥ, Τάσος Φωτίου, «χάριν και των τεχνολογικών εξελίξεων, το ηλεκτρονικό παιχνίδι δεν αποτελεί πλέον μια μοναχική δραστηριότητα για τον έφηβο, αλλά ένα μέσο επικοινωνίας και κοινωνικής συναναστροφής. Συνιστά δηλαδή έναν ακόμα δίαυλο κοινωνικής δικτύωσης μέσω του οποίου οι έφηβοι (τις περισσότερες φορές παρέες φίλων) παίζουν διαδικτυακά συζητώντας μεταξύ τους και θέματα που δεν αφορούν αυτό καθ’ εαυτό το παιχνίδι».

Ωστόσο, δεν είναι δύσκολο η ενασχόληση του εφήβου με το ηλεκτρονικό παιχνίδι να εξελιχθεί σε προβληματική, με αρνητικές συνέπειες για την ψυχοκοινωνική υγεία. Μια προηγούμενη μελέτη – δημοσιευμένη στο PubMed– με τα δεδομένα της ίδιας έρευνας, που εξέτασε την προβληματική ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια σε πέντε χώρες βρήκε ότι συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή, συχνότερες αναφορές σε ψυχολογικά συμπτώματα και χαμηλότερα επίπεδα υποστήριξης από συνομηλίκους.

Τα αγόρια είναι πιο ευάλωτα στην προβληματική ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Η Δρ. Claudia Marino, μία από τους συγγραφείς της έκθεσης στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, σημείωσε: «Οι διαφορές μεταξύ των φύλων στην ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι εντυπωσιακές. Τα αγόρια όχι μόνο εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά καθημερινού παιχνιδιού, αλλά είναι επιπλέον πιο πιθανό να αναπτύξουν χαρακτηριστικά εθισμού. Αυτό τονίζει την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τους διαφορετικούς -μεταξύ των φύλων- μηχανισμούς, κίνητρα και παράγοντες κινδύνου στο ηλεκτρονικό παιχνίδι».

Ένα ποτό, και δύο και τρία, είναι για πολλούς ανθρώπους μία «αθώα» συνήθεια. Ωστόσο, για τον οργανισμό μας, μάλλον, πρόκειται για μία συνήθεια, που μπορεί να έχει πολλές αρνητικές συνέπειες. Σύμφωνα με έρευνες στις ΗΠΑ, οι επιπτώσεις του αλκοόλ, στον οργανισμό μας, ξεκινούν μόλις 10 λεπτά μετά από την πρώτη γουλιά ποτού, που θα πιούμε. Τότε, αρχίζει να προκαλείται αφυδάτωση κι αν κάποιος συνεχίσει με περισσότερα ποτά, ο οργανισμός του καταβάλλεται, αφού η ισορροπία των ηλεκτρολυτών και της γλυκόζης στον οργανισμό του έχει χαθεί.

«Ωστόσο, είναι οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του αλκοόλ εκείνες, που θα πρέπει να μας ανησυχούν περισσότερο. Σύμφωνα με έρευνες, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε μια ποικιλία διαφορετικών καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του στόματος, του οισοφάγου, του λάρυγγα, του ήπατος, και του μαστού. Μπορεί, επίσης, να προκαλέσει σοβαρές βλάβες σε όλα σχεδόν τα βασικά όργανα του σώματος. Ειδικά εάν συνδυάζεται με το κάπνισμα, τότε η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη», εξηγεί η Δρ. Αναστασία Μαργούτα, Ειδική Παθολόγος.

Τα 5 όργανα που… υποφέρουν όταν το παρακάνουμε με το αλκοόλ

Συκώτι

Το συκώτι είναι ευρέως γνωστό πως επηρεάζεται πιο σοβαρά από κάθε άλλο όργανο από την κατανάλωση αλκοόλ. Η κίρρωση του ήπατος είναι η αιτία για ανάγκη μεταμόσχευσης στο 48% των ασθενών που χρειάζονται μεταμόσχευση ήπατος. Μία από τις συχνότερες αιτίες κίρρωσης ήπατος είναι η αλκοολική κίρρωση, δηλαδή η καταπόνηση του ήπατος από την συνεχόμενη – άνω του επιτρεπτού ορίου – κατάχρηση αλκοόλ.

Πάγκρεας

Εκτός από το ήπαρ, το αλκοόλ είναι επιβλαβές και για το πάγκρεας. Αυτό εξηγείται, καθώς η κατανάλωση αλκοόλ οδηγεί το πάγκρεας να παράγει ένζυμα στο εσωτερικό του, τα οποία, όταν συσσωρεύονται, επέρχεται η φλεγμονή, η οποία είναι γνωστή ως παγκρεατίτιδα. Τα συμπτώματα της οξείας παγκρεατίτιδας είναι σοβαρά και η κυριότερη αιτία της είναι η κατάχρηση αλκοόλ. Πρόκειται για μία κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο ή να γίνει χρόνια παγκρεατίτιδα και να δημιουργεί μεγάλη ταλαιπωρία για τον ασθενή.

Νεφρά

Λόγω της διουρητικής δράσης, που έχει, το αλκοόλ προκαλεί αύξηση της ποσότητας των ούρων, που παράγει το σώμα. Σε αυτή την συνθήκη, τα νεφρά δεν είναι σε θέση να ρυθμίσουν την ποσότητα των ούρων και των υγρών του σώματος, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής του νατρίου, του καλίου και των ιόντων χλωρίου. Αυτό μπορεί, με την σειρά του, να διαταράξει την ισορροπία των ηλεκτρολυτών στον οργανισμό μας. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί, επίσης, να οδηγήσει σε υψηλή αρτηριακή πίεση, η οποία είναι η δεύτερη κύρια αιτία της νεφρικής ανεπάρκειας.

Καρδιά

Με την πάροδο του χρόνου, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ αρχίζει να εξασθενεί τον καρδιακό μυ με αποτέλεσμα να υπάρχει ανωμαλία στη ροή του αίματος. Οι αλκοολικοί συχνά πάσχουν από μια κατάσταση γνωστή ως μυοκαρδιοπάθεια. Οι άνθρωποι με αλκοολική μυοκαρδιοπάθεια συχνά καταλήγουν σε καρδιακή ανεπάρκεια σοβαρού βαθμού. Αυτό, φυσικά, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επηρεασμένης κακής ποιότητας ζωής στο μέλλον. Το αλκοόλ μπορεί, επίσης, να αυξήσει τον κίνδυνο για καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο κι, όπως αναφέρθηκε, υπέρταση.

Εγκέφαλος

Η αιθανόλη, που περιέχεται στα αλκοολούχα ποτά, μπορεί να προκαλέσει βλάβη σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου. Η παρατεταμένη βλάβη στους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αλλαγές συμπεριφοράς και διάθεσης, όπως κατάθλιψη, άγχος, απώλεια μνήμης, και επιληπτικές κρίσεις.

Στο πυρ το εξώτερον το αλκοόλ;

Προφανώς, το μέτρον άριστον είναι η πιο σωστή επιλογή, τόσο για το αλκοόλ όσο και για πολλά ακόμη στη ζωή μας. Για τους υγιείς ενήλικες, η κατανάλωση μικρής ποσότητας αλκοόλ (1 μερίδα την ημέρα για τις γυναίκες και 2 για τους άντρες) δεν θεωρείται επιβλαβής. Ακόμη καλύτερα, βέβαια, αν μπορούμε να το περιορίσουμε ακόμη περισσότερο ή και να το κόψουμε εντελώς, αφού το μόνο που τελικά μας δίνει είναι κενές θερμίδες.