Τα σημαντικότερα σημεία της μελέτης, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Journal of the National Cancer Institute, παραθέτουν η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ) και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος).

Μια νίκη της επιστήμης σε αριθμούς

Οι ερευνητές επεξεργάστηκαν στοιχεία από τη Βάση Δεδομένων Στατιστικών Καρκίνου των ΗΠΑ, συγκρίνοντας δύο κομβικές χρονικές περιόδους: την εποχή προ του εμβολίου (2000-2005) και την περίοδο 2016-2021, όταν ο εμβολιασμός κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είχε πλέον εδραιωθεί.

Η ανάλυση, που κάλυψε 47 Πολιτείες, έδειξε ότι στις γυναίκες ηλικίας 20 έως 31 ετών η εμφάνιση της νόσου μειώθηκε συνολικά κατά 27%. Σε εθνικό επίπεδο, η συχνότητα υποχώρησε από τα 5,1 στα 3,7 περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες. Πρόκειται για μια σημαντική πρόοδο, η οποία όμως «κρύβει» έντονες ανισότητες στον χάρτη.

Η γεωγραφία της πρόληψης: Πρωταθλητές και ουραγοί

Η μελέτη αποκαλύπτει ότι η τύχη μιας γυναίκας απέναντι στον καρκίνο μπορεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τόπο κατοικίας της.

· Η θετική πλευρά: Σε περιοχές, όπως η Περιφέρεια της Κολούμπια, το Ρόουντ Άιλαντ, το Μίσιγκαν και η Χαβάη, η πτώση των περιστατικών ξεπέρασε το εντυπωσιακό 50%. Άλλες 28 Πολιτείες κατέγραψαν επίσης σημαντικές μειώσεις (15% έως 50%).

· Η ανησυχητική πλευρά: Σε 10 Πολιτείες, η υποχώρηση ήταν μικρότερη από 15%. Το πιο δυσάρεστο εύρημα αφορά πέντε Πολιτείες —το Βερμόντ, τη Δυτική Βιρτζίνια, το Άινταχο, το Αρκάνσας και την Αλαμπάμα— όπου δεν παρατηρήθηκε καμία ουσιαστική πρόοδο στον περιορισμό της νόσου.

Ο μαθηματικός κανόνας: Περισσότερα εμβόλια, λιγότερος καρκίνος

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι αδιάψευστο: όσο υψηλότερη είναι η εμβολιαστική κάλυψη σε μια περιοχή, τόσο ταχύτερη είναι η μείωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Οι αναλύσεις απέδειξαν ότι κάθε αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης κατά 10% συνδέεται με μείωση των κρουσμάτων κατά 11,5%.

Με απλά λόγια, οι κοινότητες που επένδυσαν στον έγκαιρο εμβολιασμό των εφήβων τους, θωράκισαν τις γυναίκες τους λίγα χρόνια αργότερα, όταν εκείνες εισήλθαν στην κρίσιμη ηλικιακή ζώνη των 20-30 ετών.

Γιατί υπάρχουν αυτές οι αποκλίσεις;
Οι ανισότητες αυτές δεν οφείλονται στην τύχη, αλλά αντανακλούν βαθύτερα ζητήματα:

Πολιτικές Υγείας: Διαφορετική οργάνωση των προγραμμάτων εμβολιασμού ανά Πολιτεία.

Πρόσβαση: Δυσκολίες στην προσέγγιση υπηρεσιών πρόληψης για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Κοινωνικοί Παράγοντες: Οικονομικά και εκπαιδευτικά εμπόδια που επηρεάζουν την απόφαση ή τη δυνατότητα για έγκαιρο εμβολιασμό.

Το μήνυμα για το μέλλον

Το εμβόλιο κατά του HPV δεν είναι απλώς ένα προληπτικό μέτρο: είναι ένα πανίσχυρο όπλο που μπορεί να εξαλείψει έναν από τους πιο απειλητικούς καρκίνους για τη γυναίκα. Ωστόσο, για να είναι η προστασία καθολική, απαιτείται δίκαιη εφαρμογή των προγραμμάτων υγείας.

Αν οι ανισότητες στην εμβολιαστική κάλυψη παραμείνουν, το χάσμα στην υγεία των γυναικών θα διευρυνθεί επικίνδυνα όσο τα σημερινά έφηβα κορίτσια μεγαλώνουν. Η θωράκιση κάθε κοριτσιού, ανεξάρτητα από το πού ζει, αποτελεί τη μόνη εγγύηση για ένα μέλλον χωρίς τον φόβο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Ο εμβολιασμός κατά του HPV στην Ελλάδα – Όσα πρέπει να γνωρίζετε

Ο εμβολιασμός κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί το ισχυρότερο όπλο μας για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ακολουθούν οι απαντήσεις στις πιο συχνές απορίες των γονέων:

Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για τον εμβολιασμό; Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών της Ελλάδας, ο εμβολιασμός συστήνεται σε αγόρια και κορίτσια ηλικίας 9 έως 15 ετών. Η ηλικία αυτή είναι η ιδανική, καθώς ο οργανισμός παράγει την ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση και ο εμβολιασμός προηγείται της πιθανής έκθεσης στον ιό.

Καλύπτεται το κόστος του εμβολίου από τα ασφαλιστικά ταμεία; Ναι, το εμβόλιο παρέχεται δωρεάν σε αγόρια και κορίτσια ηλικίας 9 έως 18 ετών. Ειδικά για τις γυναίκες, υπάρχει δυνατότητα δωρεάν εμβολιασμού έως την ηλικία των 26 ετών, εάν ανήκουν σε συγκεκριμένες ομάδες ή δεν έχουν ολοκληρώσει το σχήμα τους νωρίτερα.

Γιατί πρέπει να εμβολιάζονται και τα αγόρια; Ο ιός HPV δεν προκαλεί μόνο καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Σχετίζεται επίσης με καρκίνους του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων, καθώς και με τα γεννητικά κονδυλώματα, τα οποία επηρεάζουν και τα δύο φύλα. Ο εμβολιασμός των αγοριών προστατεύει τους ίδιους και ταυτόχρονα συμβάλλει στο «τείχος ανοσίας» της κοινότητας.

Πόσες δόσεις απαιτούνται;

· Για παιδιά κάτω των 15 ετών, το σχήμα ολοκληρώνεται σε 2 δόσεις (με μεσοδιάστημα 6 μηνών).

· Για άτομα 15 ετών και άνω, απαιτούνται 3 δόσεις για την πλήρη προστασία.

Χρειάζεται να συνεχίσω το Test Παπανικολάου αν έχω εμβολιαστεί; Ναι, οπωσδήποτε. Παρότι το εμβόλιο προστατεύει από τους πιο επικίνδυνους τύπους του ιού, δεν καλύπτει το 100% των στελεχών. Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος (Test Παπ ή HPV DNA Test) παραμένει απαραίτητος για όλες τις γυναίκες, ως μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας.

Συμβουλή για την Οικογένεια

Συζητήστε με τον παιδίατρό σας για τον προγραμματισμό του εμβολιασμού. Η πρόληψη, σήμερα, είναι η καλύτερη επένδυση για την υγεία των παιδιών μας, αύριο.

Αυτά τα στοιχεία αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, ηδιεθνής καμπάνια “One Less Worry” («Μια Έγνοια Λιγότερη»), στο πλαίσιο της οποίας υλοποιείται η νέα Ελληνική Εκστρατεία Ενημέρωσης για τον HPV, με κεντρικό μήνυμα: «Better safe than sorry!» («Καλύτερα ασφαλής, παρά να μετανιώσεις!») και στόχο την έγκυρη ενημέρωση και την πρόληψη των νοσημάτων που σχετίζονται με τον ιό.

Ο HPV μπορεί να προληφθεί
Ασφαλές και αποτελεσματικό το εμβόλιο

Η ελληνική εκστρατεία ενημέρωσης υλοποιείται από την Ελληνική HPV Εταιρεία, τη International Papillomavirus Society (IPVS), το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ) και την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου.

Οι τέσσερις φορείς ενώνουν τις δυνάμεις τους για να σημάνουν «καμπανάκι» ενημέρωσης, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν μολυνθεί δεν το γνωρίζουν. Ο HPV μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, από κονδυλώματα έως καρκίνους σε διάφορα όργανα. Το βασικό μήνυμα, όμως, είναι ξεκάθαρο: η μόλυνση από τον HPV μπορεί να προληφθεί.

Το εμβόλιο κατά του HPV είναι ασφαλές και αποτελεσματικό για κορίτσια και αγόρια, προσφέροντας προστασία από καρκίνους και κονδυλώματα. Παράλληλα, ο προληπτικός έλεγχος με HPV DNA testing μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα πιθανές αλλοιώσεις, όταν είναι πιο εύκολα αντιμετωπίσιμες.

Στόχος: Η εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θέσει ως στόχο την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να συμβάλει σε αυτή την παγκόσμια προσπάθεια.

Σήμερα, στη χώρα μας:

Μόνο το 45% των κοριτσιών 9–15 ετών έχει εμβολιαστεί (έναντι στόχου 90% που έχει θέσει ο ΠΟΥ).

Μόλις το 35% των γυναικών άνω των 30 ετών έχει υποβληθεί σε HPV DNA testing (έναντι στόχου 70%).

Η νέα εκστρατεία στοχεύει στην επίτευξη αυτών των ποσοστών, ώστε κάθε άτομο να έχει «μια έγνοια λιγότερη» για τον HPV.

Δράσεις και ενημέρωση

Η εκστρατεία περιλαμβάνει δράσεις που θα υλοποιηθούν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το 38ο Παγκόσμιο Συνέδριο της IPVS στην Αθήνα (22–25 Οκτωβρίου 2026), με στόχο το μήνυμα να φτάσει σε όλους: παιδιά, γονείς, νέους ενήλικες και επαγγελματίες υγείας.

«Η πρόληψη είναι δύναμη. Η ενημέρωση είναι δύναμη. Η προστασία είναι δύναμη», υπογραμμίζουν οι διοργανωτές, καλώντας το κοινό:

«Μαζί μπορούμε να έχουμε μια έγνοια λιγότερη.
Εμβολιαστείτε και εξεταστείτε.
Προστατεύστε τον εαυτό σας και τους αγαπημένους σας».

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Quiz για τον HPV από την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου:

Ξενόγλωσσο video της IPVS με ελληνικούς υποτίτλους:

Όλα ξεκίνησαν το 1951 με την Henrietta Lacks, μια νεαρή μητέρα που διαγνώστηκε με μια εξαιρετικά επιθετική μορφή της νόσου. Τα κύτταρά της, τα περίφημα HeLa, έγιναν τα πρώτα «αθάνατα» ανθρώπινα κύτταρα που καλλιεργήθηκαν σε εργαστήριο, ανοίγοντας τον δρόμο για χιλιάδες ιατρικές ανακαλύψεις, αν και η δική της ιστορία έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη βιοηθική. Δεκαετίες αργότερα, η Jade Goody, μια δημοφιλής τηλεοπτική προσωπικότητα στη Βρετανία, συγκλόνισε την κοινή γνώμη όταν διαγνώστηκε με τον ίδιο καρκίνο στα 27 της. Η ειλικρίνειά της μέχρι το τέλος δημιούργησε το “Jade Goody effect”, οδηγώντας χιλιάδες γυναίκες στο τεστ Παπανικολάου και σώζοντας αμέτρητες ζωές.

Σήμερα, η επιστήμη μάς λέει το εξής: Αυτός ο καρκίνος δεν χρειάζεται πια να αποτελεί απειλή.

Ένας ιός που γνωρίζουμε καλά

«Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η τέταρτη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως», εξηγεί η κ. Αλεξάνδρα Καραδήμου, Παθολόγος – Ογκολόγος και Αναπληρώτρια Διευθύντρια της ΣΤ’ Ογκολογικής Κλινικής του Metropolitan General. «Σε ποσοστό άνω του 90% σχετίζεται άμεσα με τη λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HPV)».

Υπάρχουν περισσότεροι από 200 υπότυποι του ιού, αλλά μόνο 14 θεωρούνται υψηλού κινδύνου. Οι τύποι HPV 16 και 18 είναι οι πιο «ένοχοι», καθώς ευθύνονται για την πλειονότητα των περιστατικών.

Η αργή πορεία και ο πολύτιμος χρόνος

Το «πλεονέκτημα» που έχουμε απέναντι σε αυτή τη νόσο είναι ο χρόνος. Η λοίμωξη από τον HPV είναι συνήθως ασυμπτωματική και το ανοσοποιητικό μας σύστημα συχνά την καταπολεμά μόνο του. Όταν όμως ο ιός επιμένει, οι κυτταρικές αλλοιώσεις εξελίσσονται αργά.

«Από την πρώτη δυσπλασία μέχρι τις προκαρκινικές βλάβες και τελικά τον διηθητικό καρκίνο, μεσολαβούν χρόνια», σημειώνει η κ. Καραδήμου. Αυτή η αργή εξέλιξη είναι η δική μας ευκαιρία για έγκαιρη παρέμβαση.

Αναγνωρίζοντας τα «σιωπηλά» συμπτώματα

Στα αρχικά του στάδια, ο καρκίνος αυτός δεν «μιλάει». Όταν όμως εμφανιστούν συμπτώματα, όπως:

· Ανώμαλη κολπική αιμορραγία (ειδικά μετά την επαφή ή την εμμηνόπαυση).

· Δύσοσμες εκκρίσεις.

· Πυελικός πόνος.

Τότε, η νόσος μπορεί να είναι ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Η διαφορά στην πρόγνωση είναι δραματική: η πενταετής επιβίωση αγγίζει το 95% στο Στάδιο Ι, αλλά πέφτει στο 20% στο Στάδιο IV. Η έγκαιρη διάγνωση, λοιπόν, δεν είναι απλώς επιλογή, είναι ζωή.

Τεστ Παπ: Η κληρονομιά που σώζει ζωές

Χάρη στον μεγάλο Έλληνα επιστήμονα Γεώργιο Παπανικολάου, έχουμε στα χέρια μας το Τεστ ΠΑΠ. Αυτή η απλή εξέταση ανιχνεύει τις βλάβες πριν καν γίνουν καρκίνος. Σήμερα, σε συνδυασμό με το HPV testing (που εντοπίζει τον ίδιο τον ιό), η ακρίβεια της διάγνωσης πλησιάζει το απόλυτο.

Οι σύγχρονες θεραπείες και η δύναμη της ανοσοθεραπείας

Ακόμη και αν η νόσος διαγνωστεί, το θεραπευτικό τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Πέρα από τη χειρουργική και την ακτινοθεραπεία, η είσοδος της ανοσοθεραπείας και των συζευγμένων αντισωμάτων δίνει ελπίδα και παράταση ζωής ακόμα και σε ασθενείς με προχωρημένο στάδιο.

Πρόληψη: Η μόνη οριστική νίκη

Η πραγματική νίκη, όμως, δεν έρχεται από το χειρουργείο, αλλά από το εμβόλιο. Ο εμβολιασμός έναντι του HPV σε αγόρια και κορίτσια, ιδανικά πριν την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, είναι η ασπίδα μας.

«Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία από τις ελάχιστες μορφές κακοήθειας που έχουμε τη δυνατότητα, συλλογικά, να εξαλείψουμε ως απειλή πριν καν εκδηλωθεί», καταλήγει η κ. Καραδήμου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στοχεύει στην εξάλειψή του έως το 2030. Τα εργαλεία είναι εδώ: εμβολιασμός, τακτικός έλεγχος και ενημέρωση.

Είναι στο χέρι μας να κάνουμε την ιστορία της Henrietta και της Jade την τελευταία του είδους της!

Η μεγάλη εικόνα: Τα αγόρια μπαίνουν στη μάχη

Η πιο εντυπωσιακή είδηση που προκύπτει από τα ψηφιακά δεδομένα της ΗΔΙΚΑ για την περίοδο 2022-2024 είναι η «επανάσταση» στα αγόρια. Από τότε που ο εμβολιασμός εντάχθηκε επίσημα στο εθνικό πρόγραμμα και για το ανδρικό φύλο, τα ποσοστά κάλυψης εκτοξεύθηκαν από το 10,8% στο 31,4%. Αυτό είναι σπουδαίο, γιατί η συλλογική ανοσία είναι ο μόνος τρόπος να «σβήσουμε» τον ιό από τον χάρτη.

Στα κορίτσια, η άνοδος είναι σταθερή αλλά πιο αργή (από 34,7% σε 41,4%), γεγονός που μας υπενθυμίζει ότι δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε.

Το «κενό» των 15 ετών: Γιατί η ολοκλήρωση έχει σημασία;

Το πιο ανησυχητικό εύρημα της μελέτης είναι ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το σχήμα των δύο δόσεων μέχρι τα 15 του χρόνια. Πολλές ξεκινάμε τον εμβολιασμό των παιδιών μας, αλλά κάπου στη διαδρομή η δεύτερη δόση «ξεχνιέται» ή αναβάλλεται.

Επιπλέον, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την ηλικία: ενώ η σύσταση είναι ο εμβολιασμός να ξεκινά στις ηλικίες 9-11 ετών, τα περισσότερα παιδιά στην Ελλάδα εμβολιάζονται πολύ αργότερα. Η έγκαιρη θωράκιση είναι το «κλειδί» για τη μέγιστη προστασία πριν από την έκθεση στον ιό.

Μια Ελλάδα «δύο ταχυτήτων»

Η μελέτη αποκαλύπτει και κάτι που μας πληγώνει: την ανισότητα στην πρόσβαση.

· Η Κρήτη δείχνει τον δρόμο, καταγράφοντας τα υψηλότερα ποσοστά εμβολιασμού.

· Αντίθετα, στο Αιγαίο, οι γυναίκες και τα παιδιά στις νησιωτικές περιοχές φαίνεται να μένουν πίσω, πιθανότατα λόγω των δυσκολιών στην πρόσβαση σε ιατρική ενημέρωση και υποδομές.

Παράλληλα, τα παιδιά που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδας εμφανίζουν πολύ χαμηλότερη κάλυψη. Είναι σαφές ότι η ενημέρωση πρέπει να φτάσει σε κάθε γωνιά της χώρας και σε κάθε σπίτι, χωρίς κοινωνικούς ή γεωγραφικούς αποκλεισμούς.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;

Η μελέτη αυτή δεν είναι απλώς αριθμοί σε ένα χαρτί. Είναι ένα κάλεσμα σε δράση για κάθε γυναίκα. Ο HPV δεν αφορά μόνο «τους άλλους». Είναι ένας ιός που μας αγγίζει όλες.

Ενημερωνόμαστε έγκαιρα: Ρωτάμε τον Παιδίατρο για τον εμβολιασμό ήδη από τα 9 έτη.

Ολοκληρώνουμε το σχήμα: Δεν μένουμε στην πρώτη δόση. Η δεύτερη είναι αυτή που «κλειδώνει» την προστασία.

Ενθαρρύνουμε και τα αγόρια: Ο HPV προκαλεί προβλήματα υγείας και στους άνδρες. Ο εμβολιασμός προστατεύει και τους ίδιους αλλά και τις μελλοντικές τους συντρόφους.

Η ψηφιακή εποχή στην υγεία μας δίνει πλέον τα δεδομένα. Η δική μας ευθύνη είναι να τα μετατρέψουμε σε πράξη φροντίδας για τα παιδιά μας. Ο στόχος του ΠΟΥ για το 2030 είναι το 90% των κοριτσιών να είναι πλήρως εμβολιασμένα. Ας γίνει αυτό το στοίχημα της δικής μας και της επόμενης γενιάς μαμάδων.

Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά: Τις τελευταίες δεκαετίες, χάρη στο τεστ Παπανικολάου και τον έλεγχο για τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), η θνησιμότητα έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 50%. Ωστόσο, το στοίχημα δεν έχει κερδηθεί ακόμα. Πολλές γυναίκες εξακολουθούν να διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο, κυρίως επειδή αμελούν τον τακτικό τους έλεγχο.

Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης σε αριθμούς

Όταν ο καρκίνος εντοπίζεται σε αρχικό στάδιο, το ποσοστό επιβίωσης ξεπερνά το 90%. Αντίθετα, αν η διάγνωση γίνει όταν υπάρχουν μεταστάσεις, το ποσοστό αυτό πέφτει δραματικά στο 20%. Το κλειδί, λοιπόν, βρίσκεται στη συνέπεια. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, οι μισές γυναίκες που νοσούν είναι εκείνες που είτε δεν είχαν εξεταστεί ποτέ, είτε δεν ακολουθούσαν τις οδηγίες για τακτικό έλεγχο.

Οι νέες οδηγίες: Τι αλλάζει από τα 30 έως τα 65

Πρόσφατα, το υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες (δημοσιευμένες στο έγκριτο περιοδικό JAMA*), τις οποίες συνοψίζουν η Καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θάνος Δημόπουλος.

Για τις γυναίκες ηλικίας 30 έως 65 ετών που ανήκουν στον γενικό πληθυσμό (χωρίς ιδιαίτερους παράγοντες κινδύνου), η προτιμώμενη μέθοδος πλέον είναι:

· Έλεγχος για τον ιό HPV (hrHPV) κάθε 5 χρόνια. Το κλασικό Τεστ Παπανικολάου παραμένει μια αξιόπιστη εναλλακτική, είτε μόνο του είτε σε συνδυασμό με το HPV τεστ, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα και τις οδηγίες του γιατρού σας.

Η επανάσταση του self-sampling

Η πιο σημαντική καινοτομία που φέρνουν οι νέες οδηγίες είναι η δυνατότητα αυτοληψίας δείγματος (self-sampling). Πρόκειται για μια αλλαγή που αναμένεται να σώσει χιλιάδες ζωές, καταρρίπτοντας τα εμπόδια που κρατούσαν τις γυναίκες μακριά από τον προληπτικό έλεγχο.

Πώς λειτουργεί; Πλέον, οι γυναίκες μπορούν να συλλέξουν μόνες τους το κολπικό δείγμα χρησιμοποιώντας ειδικά εγκεκριμένα κιτ. Η διαδικασία μπορεί να γίνει:

• Στον ιδιωτικό χώρο του ιατρείου.
• Στην άνεση του σπιτιού τους, με αποστολή του δείγματος στο εργαστήριο.

Γιατί είναι σημαντικό; Επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η αυτοληψία είναι εξίσου αξιόπιστη με τη λήψη από γιατρό. Με αυτόν τον τρόπο, εξαλείφεται η αμηχανία, ο φόβος της εξέτασης, η έλλειψη χρόνου ή η δυσκολία πρόσβασης σε ιατρικές δομές, ειδικά για γυναίκες που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές.

Πλήρης κάλυψη χωρίς οικονομική επιβάρυνση

Ένα ακόμα σπουδαίο βήμα είναι η διασφάλιση της πρόσβασης για όλες τις γυναίκες. Οι νέες οδηγίες ορίζουν ότι οι ασφαλιστικοί φορείς οφείλουν να καλύπτουν όχι μόνο τον αρχικό έλεγχο, αλλά και κάθε συμπληρωματική εξέταση που μπορεί να χρειαστεί (όπως βιοψία ή κολποσκόπηση), ώστε η διαγνωστική διαδικασία να ολοκληρώνεται χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για τη γυναίκα.

Οι παραπάνω οδηγίες αφορούν γυναίκες μέσου κινδύνου. Γυναίκες με βεβαρυμμένο ιστορικό, ανοσοκαταστολή ή προηγούμενες σοβαρές αλλοιώσεις θα πρέπει να ακολουθούν το εξατομικευμένο πρόγραμμα που ορίζει ο θεράπων ιατρός τους.

Η δύναμη της πρόληψης είναι στο χέρι κάθε γυναίκας

Η εισαγωγή της αυτοληψίας και η διεύρυνση των επιλογών ελέγχου είναι μια νίκη για τη γυναικεία υγεία. Μας δίνει τον έλεγχο του σώματός μας, μειώνει τις ανισότητες και μας φέρνει πιο κοντά σε έναν κόσμο χωρίς καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Μήπως ήρθε η ώρα να προγραμματίσετε το δικό σας ραντεβού ή να ενημερωθείτε για το τεστ αυτοληψίας;

Τι εμποδίζει τα θεραπευτικά εμβόλια

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι δύο πρωτεΐνες του HPV (Ε6 και Ε7) ενεργοποιούν μια διαδικασία που παράγει την πρωτεΐνη IL-23. Αυτή με τη σειρά της «παραλύει» τα κύτταρα-φρουρούς του οργανισμού μας (τα Τ-λεμφοκύτταρα), εμποδίζοντάς τα να καταπολεμήσουν τον όγκο. Έτσι, ο καρκίνος συνεχίζει να αναπτύσσεται, παρά τις προσπάθειες του ανοσοποιητικού.

«Για να εξαλειφθεί ο καρκίνος, τα Τ-λεμφοκύτταρα πρέπει να πολλαπλασιαστούν και να καταστρέψουν τα μολυσμένα κύτταρα. Όμως η IL-23 τα εμποδίζει να λειτουργήσουν σωστά, με αποτέλεσμα ο όγκος να συνεχίζει να αναπτύσσεται», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, W. Martin Kast, από την Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια.

Η νέα προσέγγιση

Η λύση φαίνεται να κρύβεται στον αποκλεισμό της IL-23. Φάρμακα που την αναστέλλουν χρησιμοποιούνται ήδη για παθήσεις όπως η ψωρίαση, και οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορούν να συνδυαστούν με τα νέα θεραπευτικά εμβόλια για τον HPV. Αν το σενάριο αυτό επιβεβαιωθεί, όσοι έχουν ήδη μολυνθεί ίσως αποκτήσουν μια νέα, ισχυρή γραμμή άμυνας. Αυτό αναφέρει μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal for ImmunoTherapy of Cancer.

«Το γεγονός ότι αυτά τα αντισώματα είναι ήδη εγκεκριμένα από τον FDA για άλλες ενδείξεις κάνει την προσέγγιση ιδιαίτερα ελπιδοφόρα — και επιτρέπει τη γρήγορη εφαρμογή της στην κλινική πράξη», τόνισε ο Kast.

Γιατί μας αφορά όλους

Ο HPV είναι ο πιο συχνός σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός και τα περισσότερα ενεργά σεξουαλικώς άτομα θα τον αντιμετωπίσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Παρότι οι περισσότερες λοιμώξεις υποχωρούν από μόνες τους, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές, ακόμη και σε καρκίνο. Ένα αποτελεσματικό θεραπευτικό εμβόλιο θα μπορούσε να σώσει αναρίθμητες ζωές παγκοσμίως.

Το επόμενο βήμα

Η ερευνητική ομάδα ήδη εργάζεται πάνω σε ένα νέο θεραπευτικό εμβόλιο που θα συνδυάζεται με αντισώματα κατά της IL-23. Αν τα αποτελέσματα είναι θετικά, ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις στην πρόληψη και αντιμετώπιση των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων.

Τι άλλαξε στον καρκίνο του τραχήλου με τον εμβολιασμό

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η 4η πιο συχνή κακοήθεια στις γυναίκες, καθώς προσβάλλοντας κάθε χρόνο περίπου 660.000 γυναίκες παγκοσμίως. Είναι μια μορφή καρκίνου, που συναντάται στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου σημειώνεται το 95% των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ενώ περισσότερες από τις 9 στις 10 περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σχετίζονται με τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).

Τα καλά νέα είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί τα περιστατικά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στις νεότερες ηλικίες χάρη στον εμβολιασμό. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του αμερικανικού CDC, αλλά και της δικής μας Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, ήδη από το 2008 συστήνεται ο εμβολιασμός των κοριτσιών και αγοριών στην ηλικία των 11 ή 12 ετών. Ο εμβολιασμός γίνεται σε δύο δόσεις με την πρώτη δόση να γίνεται σε ηλικία 11-12 ετών και την δεύτερη να γίνεται με διαφορά 6-12 μηνών.

Πλέον, διαθέσιμο είναι και το 9-δύναμο εμβόλιο με την επωνυμία Gardasil 9, που καλύπτει εννέα τύπους του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (τύποι 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 και 58). Οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες που ξεκινούν τη σειρά εμβολίων αργότερα, σε ηλικίες 15 έως 26 ετών πρέπει να λάβουν τρεις δόσεις του εμβολίου.

Τι δείχνουν τα στοιχεία, όπως μας τα παρουσιάζουν οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Αγγελική Ανδρικοπούλου, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος και Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινική;

Η εμφάνιση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μειώθηκε κατά 11% κάθε χρόνο τα έτη 2012 έως 2019 στις ηλικίες 20-24 κυρίως, λόγω του εμβολιασμού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει μελέτη που ανακοινώθηκε φέτος στο Συνέδριο ASCO 2024, σύμφωνα με την οποία ο εμβολιασμός κατά του HPV μειώνει την επίπτωση όλων των σχετιζόμενων με τον HPV καρκίνων, αλλά και του καρκίνου κεφαλής-τραχήλου και στους άντρες ηλικίας κάτω των 40 ετών. Στις γυναίκες, αντίστοιχα, φάνηκε όχι μόνο μείωση της επίπτωσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, αλλά και όλων των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων.

Κι άλλα αισιόδοξα νέα – για την θεραπεία του καρκίνου του τραχήλου

Εάν ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας διαγνωσθεί σε αρχικά στάδια και περιορίζεται στον τράχηλο, η πενταετής επιβίωση φθάνει το 90%, ωστόσο η επιβίωση μειώνεται πολύ στα προχωρημένη στάδια. Στα καλά νέα είναι ότι νέες μελέτες πρόσθεσαν στον συνδυασμό της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας την ανοσοθεραπεία (πεμπρολιζουμάμπη) που μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής κατά 30%. Ιδιαίτερο όφελος είχαν οι ασθενείς πιο προχωρημένου σταδίου (ΙΙΙ-IVA), όπου η ανοσοθεραπεία μείωσε την πιθανότητα υποτροπής κατά 41%. Τον Ιανουάριο του 2024, εγκρίθηκε από τον FDA η προσθήκη της ανοσοθεραπείας με πεμπρολιζουμάμπη στις ασθενείς αυτές η οποία λαμβάνεται ταυτόχρονα με την χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία και εν συνεχεία ως συντήρηση για περίπου 2 έτη.

Επίσης, μία άλλη εξέλιξη που αλλάζει την θεραπευτική μας στον τοπικά προχωρημένο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι η μελέτη GCIG INTERLACE. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, η αρχική χημειοθεραπεία με καρβοπλατίνη και πακλιταξέλη για έξι εβδομάδες πριν την έναρξη του συνδυασμού χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας μειώνει τον κίνδυνο για υποτροπή κατά 35% και τον κίνδυνο θανάτου κατά 39%.

Αυτές οι δύο εξελίξεις αλλάζουν την καθιερωμένη έως τώρα θεραπεία για τον τοπικά προχωρημένο καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ωστόσο η πρόληψη παραμένει η βασική κίνηση για καλή υγεία σε κάθε ηλικία, σωστά;