Η Academy of Medical Royal Colleges παρουσίασε τα ευρήματά της σε δημόσια διαβούλευση της κυβέρνησης για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, η οποία ολοκληρώνεται σήμερα. Η έκθεση αυτή υπογραμμίζει το εύρος των επιπτώσεων των κοινωνικών δικτύων στην υγεία των ανηλίκων.

Η Ακαδημία, που εκπροσωπεί 23 βασιλικά ιατρικά κολλέγια και σχολές του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας, σημειώνει ότι το θέμα αυτό έχει ενώσει όσο λίγα άλλα τους κλινικούς ιατρούς. «Η επίδραση της ανεξέλεγκτης έκθεσης στην τεχνολογία και τις συσκευές έχει γίνει κοινός τόπος ανησυχίας στον ιατρικό χώρο, όπως συμβαίνει με το κάπνισμα ή τη χρήση ζώνης ασφαλείας», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Περισσότεροι από τους μισούς σε δείγμα 132 γιατρών δήλωσαν ότι κάθε εβδομάδα αντιμετωπίζουν τουλάχιστον ένα περιστατικό βλάβης στην υγεία που μπορεί να σχετίζεται με τη χρήση τεχνολογίας ή συσκευών, ενώ πάνω από το ένα τρίτο εντοπίζει τέτοια περιστατικά πολλές φορές μέσα στην εβδομάδα.

Πολλαπλές μορφές βλάβης και κυβερνητικές πρωτοβουλίες

Οι βλάβες που καταγράφονται ποικίλουν, από σωματικούς τραυματισμούς λόγω μίμησης επικίνδυνων πράξεων που προβάλλονται σε ακραίο πορνογραφικό υλικό, μέχρι ψυχικά τραύματα από την έκθεση σε διαδικτυακή βία. Το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει πλέον περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media, όπως πιθανή απαγόρευση για κάτω των 16 ετών, καθορισμό ωρών χρήσης και περιορισμό εθιστικών λειτουργιών στις εφαρμογές.

Η Αυστραλία ήταν πέρσι η πρώτη χώρα που απαγόρευσε εντελώς τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ διάφορες ευρωπαϊκές χώρες μελετούν αντίστοιχα μέτρα. Στη Βρετανία, ο νόμος για την ασφάλεια στο διαδίκτυο απαιτεί ήδη από τις πλατφόρμες να λαμβάνουν μέτρα προστασίας κατά του παράνομου και βλαβερού περιεχομένου για τους ανήλικους.

Η κυβέρνηση δεσμεύεται να προχωρήσει ακόμη παραπέρα. «Το ζήτημα δεν είναι αν θα δράσουμε – θα το κάνουμε, είτε με απαγόρευση των social media για κάτω των 16 είτε με περιορισμούς σε βασικές λειτουργίες και χαρακτηριστικά», δήλωσε η Υπουργός Τεχνολογίας Liz Kendall στο BBC News.

Δοκιμές σε οικογένειες και διχογνωμία ειδικών

Εκατοντάδες βρετανικές οικογένειες συμμετέχουν ήδη σε πιλοτικά προγράμματα απαγόρευσης ή περιορισμού της χρήσης social media, θέτοντας χρονικά όρια ή εφαρμόζοντας νυχτερινή απενεργοποίηση εφαρμογών ώστε να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις στον ύπνο, τη σχολική επίδοση και την οικογενειακή ζωή των παιδιών.

Οι ειδικοί εμφανίζονται διχασμένοι ως προς την αποτελεσματικότητα μιας καθολικής απαγόρευσης. Παράλληλα, αρκετοί νέοι στο Λονδίνο, μιλώντας στο Reuters, εξέφρασαν την αντίθεσή τους στους περιορισμούς αυτούς.

Στοιχεία της Ofcom καταδεικνύουν ότι το 73% των Βρετανών ηλικίας 11-17 ετών εκτέθηκαν σε επιβλαβές περιεχόμενο μέσω προσωποποιημένων feeds μέσα σε μόλις τέσσερις εβδομάδες.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο που τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα υγρά τους αποτελούν το πιο δημοφιλές καπνικό προϊόν μεταξύ παιδιών και εφήβων.

«Αυτά τα προϊόντα δεν απευθύνονται σε μένα ως μεσήλικη γυναίκα», σχολιάζει η Bonnie Halpern-Felsher, PhD, καθηγήτρια Παιδιατρικής στο Stanford Medicine και διευθύντρια του REACH Lab. «Στοχεύουν ξεκάθαρα τους εφήβους».

Παρότι η χρήση καπνού στους νέους έχει μειωθεί στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα Νεανικής Χρήσης Καπνού των CDC, το 8% των μαθητών γυμνασίου και λυκείου δηλώνει ότι κάνει χρήση, με ορισμένες ομάδες να εμφανίζουν ακόμη υψηλότερα ποσοστά. Σχεδόν τα τρία τέταρτα χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, ενώ περίπου το ένα τέταρτο καταναλώνει νικοτινούχες κάψουλες. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών προτιμά τα αρωματικά προϊόντα.

Αυτό συμβαίνει παρότι η ελάχιστη ηλικία αγοράς καπνικών προϊόντων στις ΗΠΑ αυξήθηκε στα 21 έτη το 2019. Όλες οι αρωματικές εκδοχές; Παραμένουν παράνομες—η FDA δεν έχει εγκρίνει τις πωλήσεις αρωματικών ηλεκτρονικών τσιγάρων, απόφαση που επικύρωσε πρόσφατα και το Ανώτατο Δικαστήριο. Ωστόσο, παραμένουν εύκολα προσβάσιμα στο διαδίκτυο και σε καταστήματα. Στην Καλιφόρνια ισχύει επίσης απαγόρευση αρωματικών προϊόντων καπνού, μετά από σχετική ακρόαση στην οποία κατέθεσε η Halpern-Felsher.

Γιατί οι νέοι στρέφονται στη νικοτίνη;

Η Halpern-Felsher εξηγεί ότι η χρήση νικοτίνης στους νέους οφείλεται σε πολλαπλούς παράγοντες. Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι βιολογικά πιο επιρρεπείς στον εθισμό από τους ενήλικες—κάτι που γνωρίζουν καλά οι καπνοβιομηχανίες και διαμορφώνουν τη διαφήμισή τους ανάλογα. Επιπλέον, επικρατεί η λανθασμένη εντύπωση πως το άτμισμα και οι κάψουλες τύπου Zyn είναι ασφαλή, ενώ στην πραγματικότητα ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία.

Παρά τις ενθαρρυντικές τάσεις στις έρευνες, η Halpern-Felsher ανησυχεί ότι δεν αποτυπώνεται πλήρως η πραγματικότητα. Κατά τις επισκέψεις της σε σχολεία των ΗΠΑ για ενημερώσεις σχετικά με την πρόληψη του καπνίσματος—μέρος του προγράμματος Tobacco Prevention Toolkit—ακούει πολύ υψηλότερα ποσοστά χρήσης από δασκάλους και διευθυντές. Η ίδια έχει εντοπίσει σημαντικά μεγαλύτερη διάδοση των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε εφήβους και νέους ενήλικες σε σχέση με τα εθνικά στοιχεία.

«Οι εθνικοί δείκτες δείχνουν πρόοδο», σημειώνει. «Όμως οι εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να ανησυχούν έντονα για τη χρήση νικοτίνης στους εφήβους».

Τα προγράμματα πρόληψης της Halpern-Felsher έχουν προσεγγίσει πάνω από 3,5 εκατομμύρια νέους. Ζητήσαμε να μας εξηγήσει τι ισχύει για τη χρήση νικοτίνης στους νέους, τους μύθους γύρω από τα αρωματικά προϊόντα και τι πρέπει να γνωρίζουν γονείς και εκπαιδευτικοί για την πρόληψη ή διακοπή της χρήσης.

Μύθοι για την ασφάλεια των εναλλακτικών καπνικών προϊόντων

Όταν πρωτοεμφανίστηκαν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, οι εταιρείες τα διαφήμιζαν ως ασφαλέστερη επιλογή έναντι των παραδοσιακών τσιγάρων ή ως μέσο διακοπής του καπνίσματος. Αν και ο ατμός των e-cigarettes δεν περιέχει όλα τα καρκινογόνα των συμβατικών τσιγάρων, αυτό δεν σημαίνει πως είναι ακίνδυνος. Τα υγρά άτμισης περιλαμβάνουν πολλές άλλες ουσίες—και νέα έρευνα δείχνει ότι προκαλούν σοβαρές βλάβες στους πνεύμονες και την καρδιά, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ακόμη και για κινδύνους εμφάνισης καρκίνου. Δεν γνωρίζουμε ακόμη όλες τις συνέπειες αυτών των ουσιών στον οργανισμό, καθώς πρόκειται για σχετικά νέα προϊόντα.

Επιπλέον, τόσο τα e-cigarettes όσο και οι κάψουλες νικοτίνης περιέχουν πολύ υψηλές δόσεις νικοτίνης, που μπορεί να βλάψουν τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο παιδιών και εφήβων σύμφωνα με τα CDC. Ορισμένα προϊόντα περιέχουν διπλάσια ή τριπλάσια ποσότητα νικοτίνης συγκριτικά με ένα πακέτο συμβατικών τσιγάρων. Το υγρό άτμισης έχει σχεδιαστεί ώστε να εισπνέεται ευχάριστα, επιτρέποντας μεγαλύτερη απορρόφηση νικοτίνης απ’ ό,τι το κάπνισμα.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότεροι νέοι δοκιμάζουν πρώτα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή κάψουλες ως είσοδο στον κόσμο του καπνού—όχι ως μέσο διακοπής άλλων μορφών καπνίσματος.

Η εξάπλωση των νικοτινούχων καψουλών τύπου Zyn

Οι κάψουλες νικοτίνης εμφανίστηκαν ξαφνικά και εξαπλώθηκαν γρήγορα στη νεολαία. Αν και η χρήση τους παραμένει σχετικά χαμηλή συνολικά, μια μελέτη έδειξε ότι ο αριθμός χρηστών διπλασιάστηκε μεταξύ 2023 και 2024. Η μάρκα Zyn είναι πλέον η πιο δημοφιλής στους νέους σύμφωνα με τη Halpern-Felsher.

Αυτές οι μικρές λευκές κάψουλες περιέχουν σκόνη με νικοτίνη και αρώματα. Τοποθετούνται ανάμεσα στα χείλη και στα ούλα ώστε η σκόνη να διαλυθεί και να απορροφηθεί η νικοτίνη μέσω του στόματος. Παρόλο που δεν επηρεάζουν άμεσα τους πνεύμονες, κάθε κάψουλα περιέχει τόση ή περισσότερη νικοτίνη από ένα τυπικό τσιγάρο—καθιστώντας τις ιδιαίτερα εθιστικές με αντίστοιχες επιπτώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο όπως το κάπνισμα ή το άτμισμα.

Η επίδραση της νικοτίνης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο

Έρευνες δείχνουν ότι η νικοτίνη επηρεάζει διαφορετικά τον εγκέφαλο των νέων συγκριτικά με αυτόν των ενηλίκων. Οι αναπτυσσόμενοι εγκέφαλοι λειτουργούν με τη λογική «use it or lose it»: αν οι νευρώνες που διαθέτουν υποδοχείς νικοτίνης δεν ενεργοποιούνται με τη χρήση καπνού, αποβάλλονται. Αν όμως χρησιμοποιηθεί νικοτίνη πριν την πλήρη ωρίμανση του εγκεφάλου, τότε αυτοί οι νευρώνες διατηρούνται—ενώ μπορεί να αυξηθεί ακόμη και η δραστηριότητα εκείνων που παράγουν ντοπαμίνη (χημική της ευχαρίστησης).

Οι εγκέφαλοι ενηλίκων που ξεκινούν τη χρήση έχουν ήδη αποβάλλει πολλούς σχετικούς νευρώνες κι έτσι είναι λιγότερο ευάλωτοι στον εθισμό. Ένας νεανικός εγκέφαλος εκτίθεται σε κινδύνους όπως προβλήματα μνήμης ή μάθησης που δεν εμφανίζονται απαραίτητα στους ενήλικες.

Η περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει τη λήψη αποφάσεων—ο προμετωπιαίος φλοιός—ωριμάζει πλήρως γύρω στα μέσα της τρίτης δεκαετίας της ζωής. Αυτό καθιστά τους νέους πιο ευάλωτους σε ρίσκα, επιρροές συνομηλίκων αλλά και στις εμπορικές πιέσεις της βιομηχανίας.

Σχεδόν 9 στους 10 ενήλικες καθημερινούς καπνιστές ξεκίνησαν πριν τα 18 έτη, σύμφωνα με τα CDC. Όπως τονίζει η Halpern-Felsher: «Η νικοτίνη αλλάζει κυριολεκτικά τη δομή και χημεία του εγκεφάλου σας. Οι έφηβοι είναι πολύ πιο πιθανό να εθιστούν—και η βιομηχανία το ξέρει καλά».

Πώς μπορούν να αντισταθούν οι νέοι στη χειραγώγηση;

Βασικό στοιχείο της προσέγγισης της Halpern-Felsher στην πρόληψη είναι να βοηθήσει τους μαθητές να αναγνωρίζουν τις παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ της βιομηχανίας καπνού αλλά και των social media influencers (γνωστοί πλέον ως “Zynfluencers” όσον αφορά τις κάψουλες).

Μια θεματική του προγράμματος “You and Me, Together Vape-Free” ονόματι «Don’t Be Played» παρουσιάζει στους μαθητές την ιστορία παραπειστικών μηνυμάτων της βιομηχανίας. Παρά τις συνεχείς δικαστικές εμπλοκές της όλα αυτά τα χρόνια, συνεχίζει να στοχεύει συστηματικά τους νέους μέσα από διαφήμιση και προϊόντα.

«Πρέπει να βοηθήσουμε τους νέους να αντισταθούν», λέει χαρακτηριστικά η Halpern-Felsher. «Τους ρωτάμε: ‘Θα αφήσετε τη βιομηχανία να σας εκμεταλλευτεί;’»

Eνημέρωση αντί τιμωρίας: Η σημασία της εκπαίδευσης

Το παλιό σύνθημα «Just Say No» των δεκαετιών ‘80–’90 αποδείχθηκε αναποτελεσματικό στην αντιμετώπιση χρήσης ουσιών στα σχολεία.

Aντί αυτού, η Halpern-Felsher προτείνει μια νέα προσέγγιση: «just say know». Τα παιδιά θέλουν αντικειμενική ενημέρωση· η εκπαίδευση λειτουργεί καλύτερα από τον στιγματισμό ή την επίκριση. Μαζί με συνεργάτες ανέπτυξε το διαδραστικό πρόγραμμα Healthy Futures ώστε μαθητές που εντοπίζονται να κάνουν χρήση στο σχολείο ή θέλουν βοήθεια για διακοπή να λαμβάνουν υποστήριξη αντί τιμωρίας. Το πρόγραμμα εξηγεί πώς λειτουργεί ο εθισμός στον εγκέφαλο, τις επιπτώσεις της νικοτίνης στο σώμα αλλά κι όσα πραγματικά περιέχει ο ατμός των e-cigarettes.

Kαι οι γονείς όμως χρειάζονται ενημέρωση: πρέπει να ξέρουν πώς μοιάζουν αυτά τα προϊόντα αλλά κυρίως να ακούν τι λένε τα παιδιά τους σχετικά με τη νικοτίνη αντί να περιορίζονται σε γενικές συμβουλές περί πίεσης συνομηλίκων. Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν σήμερα τη νικοτίνη ως αυτοθεραπεία για το άγχος—και ίσως χρειάζονται καλύτερους τρόπους διαχείρισης ψυχικής υγείας.

«Η κρίση ψυχικής υγείας είναι πραγματική—γι’ αυτό πρέπει να ανταποκρινόμαστε ουσιαστικά όταν μας εμπιστεύονται ότι κάνουν χρήση», τονίζει η Halpern-Felsher. «Οφείλουμε να ακούμε πραγματικά αυτά που μας λένε οι νέοι αντί να τους κλείνουμε την πόρτα».

Nέα δεδομένα από έρευνες του Stanford Medicine

Tο Stanford Medicine, συνδυάζοντας την Ιατρική Σχολή Stanford με συστήματα υγειονομικής περίθαλψης ενηλίκων/παίδων, αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες της βιοϊατρικής μέσα από συνεργατική έρευνα κι εκπαίδευση προς όφελος των ασθενών. Περισσότερες πληροφορίες στο med.stanford.edu.

Mελέτες του Stanford καταλήγουν ότι απαιτούνται σαφέστερες σημάνσεις στα pods άτμισης ώστε οι νέοι να κατανοούν τι εισπνέουν.

Mετά τις πρόσφατες αποφάσεις πολιτικής της FDA υπέρ περιορισμών στα αρωματικά ηλεκτρονικά τσιγάρα, παρατηρήθηκε αύξηση στα αρωματικά μιας χρήσης προϊόντα μεταξύ των νέων—αναιρώντας έτσι τον σκοπό των μέτρων σύμφωνα με άλλη έρευνα του Stanford.

Tέλος, δημοσιεύσεις στα social media που προωθούν το άτμισμα φαίνεται πως αυξάνουν την πιθανότητα δοκιμής e-cigarettes στους εφήβους σύμφωνα με νέα στοιχεία από το Stanford.

Tο Stanford συμμορφώνεται πλήρως με όλους τους σχετικούς νόμους περί δικαιωμάτων πολιτών χωρίς διακρίσεις ή παράνομες προτιμήσεις.

Η ανάλυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) επιβεβαιώνει ότι η Ευρώπη οδεύει να διατηρήσει τον τίτλο της μεγαλύτερης καταναλώτριας καπνού στον κόσμο έως το 2030, ενώ αναδεικνύει «ιδιαίτερα ανησυχητικές» τάσεις χρήσης καπνού μεταξύ γυναικών και νεαρών ατόμων.

Τέσσερις στις δέκα ενήλικες γυναίκες που καπνίζουν παγκοσμίως – δηλαδή περίπου 62 εκατομμύρια γυναίκες – ζουν στην Ευρώπη, ενώ 4 εκατομμύρια έφηβοι ηλικίας 13 έως 15 ετών στην ήπειρο κάνουν χρήση προϊόντων καπνού.

Σε ό,τι αφορά τα ατμιστικά προϊόντα, η Ευρώπη έχει το υψηλότερο ποσοστό τακτικών χρηστών στην εφηβική ηλικία, με 14,3% των παιδιών 13-15 ετών να χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα. Μεταξύ των ενηλίκων, η ήπειρος εμφανίζει τη δεύτερη υψηλότερη συχνότητα χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων μετά την Ασία.

Σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία

Η χρήση καπνού ευθύνεται για περίπου 1,1 εκατομμύριο θανάτους κάθε χρόνο στην Ευρώπη.

Ο δρ Hans Kluge, περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, προειδοποιεί ότι χωρίς «επιτάχυνση των δράσεων» η περιοχή θα παραμείνει η χειρότερη παγκοσμίως μέχρι το 2030. Τονίζει πως τα υψηλά ποσοστά χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων από παιδιά οφείλονται σε στοχευμένες πρακτικές της βιομηχανίας που απευθύνονται στους νέους.

«Έχουμε ευθύνη να αλλάξουμε πορεία τώρα: να προστατεύσουμε τους νέους από τον εθισμό στη νικοτίνη, να αποτρέψουμε την παρέμβαση της βιομηχανίας στην υγειονομική πολιτική και να εφαρμόσουμε αυστηρούς κανονισμούς που θα προλάβουν μια ζωή γεμάτη αποτρέψιμες βλάβες», σημειώνει ο Kluge.

«Οι Ευρωπαίες ηλικίας 13 έως 15 ετών έχουν πλέον τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης καπνού στον κόσμο για την ηλικιακή τους ομάδα. Αυτό δεν είναι τυχαίο· είναι αποτέλεσμα στρατηγικής της βιομηχανίας που στοχεύει τους νέους με αρωματισμένα προϊόντα και εξελιγμένο μάρκετινγκ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.»

Πολιτικές προστασίας και παραδείγματα χωρών

Χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία και η Ολλανδία δείχνουν ότι είναι δυνατό να ανακοπεί αυτή η τάση μέσω ρύθμισης των νέων προϊόντων, απαγόρευσης αρωμάτων και περιορισμού της διαφήμισης. Ο Kluge καλεί κάθε χώρα της περιοχής να ακολουθήσει αντίστοιχα μέτρα για την προστασία των επόμενων γενεών.

Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε καλό δρόμο για να πετύχει μείωση κατά 30% στη συχνότητα χρήσης καπνού μεταξύ ατόμων άνω των 15 ετών. Με ποσοστό μόλις 13%, διαθέτει το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό χρήσης καπνού στην Ευρώπη, μετά το Τουρκμενιστάν και την Ισλανδία.

Η ανάλυση έδειξε πως μόνο το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών χωρών διαθέτει νόμους που καθιστούν όλους τους δημόσιους χώρους άκαπνους, ενώ μόλις το ένα τέταρτο έχει επιβάλει απαγόρευση διαφήμισης προϊόντων καπνού.

Η Kristina Mauer-Stender, σύμβουλος ελέγχου του καπνού στον ΠΟΥ Ευρώπης, επισημαίνει: «Δεκαετίες προόδου διακυβεύονται εάν οι πολιτικές δεν συμβαδίσουν με το συνεχώς μεταβαλλόμενο τοπίο της νικοτίνης. Η εφαρμογή των ίδιων αυστηρών μέτρων ελέγχου τόσο στα παραδοσιακά όσο και στα νέα προϊόντα είναι απαραίτητη για την προστασία των νέων και τη διατήρηση των επιτευγμάτων στη δημόσια υγεία.»

Ακολούθησε συζήτηση με τη συμμετοχή ειδικών, την οποία συντόνισε ο Σταμάτης Ευσταθίου, Ειδικός Παθολόγος, Διευθυντής, Κέντρο Πρόληψης Καρδιαγγειακών Νόσων, ΤΥΠΕΤ. Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο των ενημερωτικών δράσεων για επαγγελματίες υγείας με συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων, που διοργανώνει το Επιστημονικό Τμήμα, PMI Science (Philip Morris International), της Παπαστράτος.

Στην εισαγωγή του, ο κ. Ευσταθίου αναφέρθηκε στο μοναδικό για τη δημόσια υγεία παράδειγμα της Σουηδίας όσον αφορά στη μείωση βλάβης από το κάπνισμα και την εμπειρία της σκανδιναβικής αυτής χώρας με το snus, ενός προϊόντος καπνού για χρήση από του στόματος. Αυτό το «σουηδικό μοντέλο» έχει αποτελέσει παράδειγμα για την ανάπτυξη νέων προϊόντων, όπως τα pouches ή σακουλάκια νικοτίνης, που δεν περιέχουν φύλλα καπνού, αλλά νικοτίνη που απορροφάται μέσω του στοματικού βλεννογόνου. Τα pouches νικοτίνης έχουν σημαντικά μειωμένο τοξικολογικό φορτίο σε σχέση με το τσιγάρο, όμως η μακροχρόνια ασφάλεια και η επίδρασή τους στη δημόσια υγεία παραμένουν υπό διερεύνηση.

Συνολικά, η εμπειρία από την κυκλοφορία του snus σε κάποιες σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία και Νορβηγία) καταδεικνύει ότι η μετάβαση σε προϊόντα χωρίς καύση μπορεί να μειώσει σημαντικά τις βλάβες από το κάπνισμα σε ενήλικους καπνιστές, με τα pouches νικοτίνης να αποτελούν την πιο πρόσφατη εξέλιξη αυτής της προσέγγισης με ενθαρρυντικά επιστημονικά δεδομένα ως προς τη δυνατότητα μείωσης της βλάβης.

Τέλος, ο κ. Ευσταθίου επισήμανε ότι η χρήση προϊόντων καπνού και νικοτίνης από ανηλίκους, αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τη δημόσια υγεία, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για προγράμματα αποτροπής της πρόσβασής τους σε αυτά.

Στην ομιλία του, ο François Hirt, Director External Affairs Oral Smokeless Category, PMI, Ελβετία, επικεντρώθηκε στο θέμα «Επιστημονική Τεκμηρίωση και Δημόσια Υγεία: Ο ρόλος των pouches νικοτίνης στη Μείωση της Βλάβης». Τόνισε πως τα pouches νικοτίνης προσφέρουν μια σημαντικά καλύτερη εναλλακτική σε σχέση με τη συνέχιση του καπνίσματος τσιγάρου για τους ενήλικους χρήστες. Αναφέρθηκε σε δεδομένα μελετών που τεκμηριώνουν αυτή την άποψη, και ειδικότερα σε τυχαιοποιημένες μελέτες που καταδεικνύουν ότι τα pouches νικοτίνης δεν προκαλούν σοβαρές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία των ενήλικων καπνιστών, ενώ οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι παρόμοιες με αυτές της θεραπείας υποκατάστασης νικοτίνης (ΝRTs).

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) τον Ιανουάριο του 2025 (;) ενέκρινε την κυκλοφορία στην αγορά 20 προϊόντων pouches νικοτίνης με την εμπορική ονομασία ZYN. Με βάση την προσέγγιση της Σουηδίας, ο κ. Hirt παρατήρησε ότι με αυστηρά επιστημονικά πρότυπα και υπό το κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο, όπως αυτό που πρόσφατα ψηφίστηκε στην Ελλάδα που προβλέπει αυστηρά μέτρα αποτροπής πρόσβασης των ανηλίκων και ρύθμιση της κυκλοφορίας αυτών των προϊόντων, τα pouches νικοτίνης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διεθνή προσπάθεια για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα σε όσους καπνιστές δεν διακόπτουν το κάπνισμα.

Ο Γιάννης Μαστροκώστας, Senior Manager Corporate Affairs, PMI, Κύπρος, παρουσίασε το γενικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Παπαστράτος υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης με τίτλο «Είναι στο χέρι μας να μην είναι στο χέρι τους». Η πρωτοβουλία βασίζεται σε τρεις πυλώνες: την εκπαίδευση των λιανοπωλητών, την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας στο σύνολό της και τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για τον ασφαλή έλεγχο της ενηλικότητας με στόχο την αλλαγή κουλτούρας σε όλα τα επίπεδα και τα κανάλια πώλησης, φυσικά και ψηφιακά.

Στη συζήτηση που ακολούθησε, μαζί με τους ομιλητές, παρεμβάσεις έκαναν οι Ευάγγελος Φραγκούλης, MD, MHA, Γενικός Οικογενειακός Ιατρός, Γεν. Γραμματέας της Ελληνικής Ακαδημίας Γενικής Οικογενειακής Ιατρικής & ΠΦΥ, και Κωνσταντίνος Λιακατσίδας, Καρδιολόγος – Αρρυθμιολόγος, τ. Επιμελητής Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Sahlgrenska, Gothenburg, Σουηδία, οι οποίοι παρουσίασαν στοιχεία από την εμπειρία τους ως γιατροί στην Ελλάδα και τη Σουηδία αντίστοιχα.

Ο κ. Φραγκούλης αναφέρθηκε στις δράσεις της νικοτίνης, ένα από τα συστατικά του καπνού που δρα ως διεγερτικό του ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα) και σχετίζεται με το σύστημα ανταμοιβής, τη βελτίωση της προσοχής και της μνήμης, αλλά και με την ανάπτυξη εξάρτησης. Αυτό σημαίνει ότι η νικοτίνη είναι μια εθιστική ουσία και δεν είναι ακίνδυνη. Ωστόσο, δεν αποτελεί την κύρια αιτία των σοβαρών ασθενειών που σχετίζονται με το κάπνισμα καθώς αυτές προκαλούνται κυρίως από τις τοξικές και καρκινογόνες ουσίες που παράγονται κατά την καύση του καπνού.

Όσον αφορά στην επιστημονική προσέγγιση της μείωσης της βλάβης από το κάπνισμα που εστιάζει στη νικοτίνη, κ. Φραγκούλης πρότεινε δύο οδούς: τη μείωση της εθιστικότητας των τσιγάρων με μείωση της περιεκτικότητάς τους σε νικοτίνη, και την ανάπτυξη εναλλακτικών προϊόντων που αποδίδουν νικοτίνη χωρίς καύση, όπως τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα από του στόματος προϊόντα νικοτίνης (pouches ή σακουλάκια νικοτίνης).

Υπογράμμισε την επίδραση της νικοτίνης στο καρδιαγγειακό σύστημα, αλλά τόνισε πως είναι σημαντικό να γίνεται η διάκριση μεταξύ της επίδρασης της νικοτίνης από αυτή του συμβατικού τσιγάρου στην υγεία του καπνιστή. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση είναι κλειδί για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας.

Ο κ. Λιακατσίδας αναφέρθηκε σε μελέτες στο πεδίο της καρδιολογίας στη Σουηδία, που δείχνουν ότι το snus δεν σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου, αθηροσκλήρωσης ή περιφερικής αρτηριακής νόσου, ενώ ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα είναι σημαντικά χαμηλότερος σε σχέση με το κάπνισμα τσιγάρου. Επιπλέον, η χρήση snus δεν φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά το λιπιδαιμικό προφίλ, καθώς οι χρήστες του έχουν υψηλότερη HDL χοληστερόλη και χαμηλότερα τριγλυκερίδια σε σχέση με τους καπνιστές.

Όλοι οι ομιλητές επισήμαναν στις παρεμβάσεις τους ότι η καλύτερη επιλογή για την υγεία είναι η πλήρης διακοπή του καπνίσματος και της χρήσης κάθε μορφής νικοτίνης. Είναι σημαντικό, όμως, να διαχωρίζεται η επίδραση της νικοτίνης από την επίδραση του συμβατικού τσιγάρου στην υγεία του καπνιστή καθώς και ότι η σύγκριση των εναλλακτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται σε σχέση με τη συνέχιση του καπνίσματος. Τέλος, ο ρόλος της ιατρικής κοινότητας είναι πολύ σημαντικός για την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών προς τους ασθενείς.

Σχετικά με την ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ

H Παπαστράτος, θυγατρική εταιρεία της Philip Morris International (PMI), κατέχει ηγετική θέση στην παραγωγή και εμπορία μη καιόμενων προϊόντων και τσιγάρων στην Ελλάδα εδώ και εννέα δεκαετίες. Η εταιρική πορεία της Παπαστράτος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέλιξη της βιομηχανίας, την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, αλλά και την προσφορά στην κοινωνία. Το 2017, η εταιρεία γύρισε σελίδα στην ιστορία της και, με μια σημαντική επένδυση ύψους 300 εκατ. ευρώ, μετέτρεψε το εργοστάσιό της στον Ασπρόπυργο σε μονάδα αποκλειστικής παραγωγής θερμαινόμενων ράβδων καπνού για το IQOS, το πρώτο καινοτόμο προϊόν της PMI δυνητικά μειωμένου κινδύνου σε σχέση με το τσιγάρο. 

Τον Ιούλιο του 2020, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) αδειοδότησε το IQOS ως προϊόν διαφοροποιημένου κινδύνου, κατάλληλο για την προαγωγή της δημόσιας υγείας. Η νέα αυτή τεχνολογία είναι διαθέσιμη σε 100 χώρες, την έχουν επιλέξει περίπου 36,5 εκατ. ενήλικοι καπνιστές σε όλο τον κόσμο και περισσότεροι από 750.000 στην Ελλάδα. Τον Ιούνιο του 2021, στην επέτειο των 90 χρόνων λειτουργίας της Παπαστράτος, η εταιρεία ανακοίνωσε τη στρατηγική της για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη για την επόμενη πενταετία. Ταυτόχρονα, ανακοίνωσε και νέα μεγάλη επένδυση στο εργοστάσιό της στον Ασπρόπυργο, η οποία ξεπέρασε τα 200 εκατ. ευρώ.

Τον Φεβρουάριο του 2023, η Παπαστράτος ανακοίνωσε νέα, μεγάλη επένδυση ύψους 200 εκατ. ευρώ, η οποία οδήγησε στη δημιουργία 300 νέων θέσεων εργασίας και ενίσχυσε το εξαγωγικό έργο της εταιρείας, φτάνοντας σε ετήσια αξία εξαγωγών 300 εκατ. ευρώ. Με επενδύσεις που από το 2017 έχουν ξεπεράσει τα 700 εκατ. ευρώ, η Παπαστράτος δημιουργεί αξία, τόσο για την εταιρεία, τους ανθρώπους της όσο και για το περιβάλλον και την κοινωνία. Το εκτεταμένο πρόγραμμα Κοινωνικής Ευθύνης, οι επανειλημμένες βραβεύσεις ως TopEmployer και ο Πιο Ελκυστικός Εργοδότης στην Ελλάδα και η πιστοποίησή της ως η πρώτη εταιρεία στην Ελλάδα με EqualPayOpportunities αποδεικνύουν ότι η στρατηγική Βιώσιμης Ανάπτυξης βρίσκεται στο επίκεντρο της επιχειρηματικής δράσης της Παπαστράτος. Περισσότερες πληροφορίες για τις δράσεις της εταιρείας μπορείτε να δείτε εδώ.

Ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως, με περισσότερους από 1,8 εκατομμύρια θανάτους το 2022. Παρότι συνδέεται στενά με το κάπνισμα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χιλιάδες άνθρωποι που δεν έχουν καπνίσει ποτέ προσβάλλονται επίσης από τη νόσο. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση στο έγκριτο περιοδικό JAMA, το 15% έως 20% των διαγνώσεων καρκίνου του πνεύμονα αφορά μη καπνιστές — δηλαδή άτομα που έχουν καπνίσει λιγότερα από 100 τσιγάρα στη ζωή τους.

Όπως σημειώνουν οι καθηγητές της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και Θάνος Δημόπουλος, τα νέα δεδομένα ανατρέπουν την εικόνα του “καρκίνου του καπνιστή” και επιβάλλουν ευρύτερη ενημέρωση και πρόληψη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι ο καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές πλήττει συχνότερα γυναίκες, συνήθως γύρω στα 67 έτη — ελαφρώς νεότερες σε σχέση με όσους έχουν ιστορικό καπνίσματος.

Η γεωγραφική κατανομή παρουσιάζει επίσης μεγάλες διαφοροποιήσεις: στην Ταϊβάν, το 83% των περιστατικών αφορά γυναίκες, ενώ άτομα ασιατικής καταγωγής εμφανίζουν υψηλότερη επίπτωση της νόσου σε σύγκριση με άλλες πληθυσμιακές ομάδες.

Παράγοντες κινδύνου: από το ραδόνιο έως τη ρύπανση

Η επιστημονική κοινότητα στρέφει την προσοχή της στους περιβαλλοντικούς και γενετικούς παράγοντες που φαίνεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου στους μη καπνιστές.

· Το ραδόνιο, φυσικό ραδιενεργό αέριο που απελευθερώνεται από το υπέδαφος, θεωρείται ισχυρός καρκινογόνος παράγοντας και ευθύνεται για έως και 21.000 θανάτους ετησίως στις ΗΠΑ.

· Η ατμοσφαιρική ρύπανση, που υπερβαίνει τα ασφαλή όρια για το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης αδενοκαρκινώματος, του συχνότερου τύπου καρκίνου πνεύμονα στους μη καπνιστές.

· Το παθητικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο κατά 28%, ενώ ο αμίαντος και η σιλικόνη έχουν επίσης ενοχοποιηθεί.

· Τέλος, το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του πνεύμονα σε συγγενή πρώτου βαθμού αυξάνει τον κίνδυνο κατά 51%.

Γονιδιακές μεταλλάξεις και εξατομικευμένες θεραπείες

Ο καρκίνος του πνεύμονα στους μη καπνιστές διαφέρει σε μοριακό επίπεδο από εκείνον των καπνιστών. Περίπου 60% έως 80% των όγκων ανήκουν στον τύπο του αδενοκαρκινώματος, με χαμηλότερο συνολικό φορτίο μεταλλάξεων, αλλά πολύ περισσότερες στοχεύσιμες γονιδιακές αλλοιώσεις.

· Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο EGFR εμφανίζονται στο 40%-60% των μη καπνιστών, έναντι μόλις 10% στους καπνιστές.

· Οι αναδιατάξεις του γονιδίου ALK είναι έως πέντε φορές συχνότερες.

Αυτές οι μεταλλάξεις έχουν τεράστια κλινική σημασία, καθώς επιτρέπουν εξατομικευμένες θεραπείες με στοχεύσιμους αναστολείς τυροσινικής κινάσης, που μπορούν να παρατείνουν την επιβίωση ακόμη και πάνω από 3 έως 5 χρόνια σε προχωρημένα στάδια.

Από τη διάγνωση στη θεραπεία

Η διάγνωση βασίζεται σε σύγχρονες απεικονιστικές μεθόδους — όπως αξονική τομογραφία, PET/CT και μαγνητική εγκεφάλου — σε συνδυασμό με βιοψία για ιστολογική επιβεβαίωση. Η μοριακή ανάλυση των δειγμάτων έχει καταστεί πλέον απαραίτητη, καθώς επιτρέπει τον εντοπισμό μεταλλάξεων που καθοδηγούν τη θεραπεία.

Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται από το στάδιο και το γενετικό προφίλ του όγκου:

· Χειρουργική επέμβαση στα πρώιμα στάδια, συχνά σε συνδυασμό με επικουρική στοχευμένη θεραπεία.

· Στοχευμένες θεραπείες πρώτης γραμμής σε προχωρημένη νόσο, με πολύ καλύτερα αποτελέσματα από τη χημειοθεραπεία.

· Ανοσοθεραπεία με πιο περιορισμένο ρόλο στους μη καπνιστές, ιδίως όταν υπάρχουν μεταλλάξεις που μειώνουν την ανταπόκριση.

Καθυστέρηση διάγνωσης και ανάγκη για προσυμπτωματικό έλεγχο

Παρά τις σημαντικές ιατρικές εξελίξεις, η διάγνωση συχνά καθυστερεί. Περισσότεροι από 4 στους 10 μη καπνιστές διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια (III ή IV), όταν η χειρουργική αντιμετώπιση δεν είναι πλέον δυνατή. Στις ΗΠΑ δεν υπάρχει ακόμη πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου για μη καπνιστές, ωστόσο χώρες όπως η Ταϊβάν έχουν ήδη εφαρμόσει προσυμπτωματικό έλεγχο σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό, με αποτέλεσμα το 95% των διαγνώσεων να γίνεται σε πρώιμο και αντιμετωπίσιμο στάδιο.

Το ψυχολογικό βάρος και το κοινωνικό στίγμα

Πέρα από την ιατρική διάσταση, οι ασθενείς συχνά αντιμετωπίζουν και ένα αόρατο βάρος: το στίγμα.
Η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι ο καρκίνος του πνεύμονα αφορά «μόνο καπνιστές» μπορεί να οδηγήσει σε ενοχές και κοινωνική απομόνωση για όσους νοσούν χωρίς να έχουν καπνίσει ποτέ. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι κρίσιμες, ώστε οι ασθενείς να μην αισθάνονται υπεύθυνοι για την ασθένειά τους και να λαμβάνουν την στήριξη και την κατανόηση που χρειάζονται.

Μία διαφορετική νόσος που απαιτεί διαφορετική ματιά

Ο καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές δεν είναι σπάνιος και δεν πρέπει να υποτιμάται. Αποτελεί διακριτή κλινική οντότητα, με διαφορετικά αίτια, γενετικά χαρακτηριστικά και θεραπευτικές προσεγγίσεις. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η αξιοποίηση της εξατομικευμένης ιατρικής προσφέρουν σήμερα πραγματικές ελπίδες επιβίωσης.

Η απουσία ιστορικού καπνίσματος δεν σημαίνει απουσία κινδύνου — και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα που πρέπει να περάσει στη δημόσια υγεία.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Healthy Longevity, ανέλυσε στοιχεία από 9.436 συμμετέχοντες σε 12 χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αγγλίας, των ΗΠΑ και πολλών ευρωπαϊκών κρατών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει στο μισό τον ρυθμό πτώσης της λεκτικής ευχέρειας και επιβραδύνει κατά 20% την απώλεια μνήμης.

Η επικεφαλής της μελέτης, δρ Mikaela Bloomberg του University College London, δήλωσε ότι «ακόμη κι αν κόψουμε το κάπνισμα στα 50 ή στα 60, ο εγκέφαλος μας φαίνεται να ανακτά μέρος της νεανικής του ζωτικότητας».

Η διακοπή του καπνίσματος σώζει και τη σκέψη μας

Οι επιστήμονες σύγκριναν γνωστικά τεστ καπνιστών και πρώην καπνιστών για έξι χρόνια. Στην αρχή, τα αποτελέσματα ήταν ίδια. Όμως, στο τέλος, όσοι είχαν κόψει το κάπνισμα σκόραραν αισθητά υψηλότερα σε μνήμη, προσοχή και γλωσσική ταχύτητα.

Η διαφορά ήταν τέτοια ώστε οι πρώην καπνιστές παρουσίασαν πορεία πνευματικής υγείας παρόμοια με μη καπνιστές, κάτι που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «εντυπωσιακό παράδειγμα αναστροφής της γνωστικής φθοράς».

Το κάπνισμα, εξηγούν, βλάπτει τα αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο με οξυγόνο και προκαλεί χρόνια φλεγμονή και οξειδωτική βλάβη στα νευρικά κύτταρα, παράγοντες που επιταχύνουν την άνοια.

Οι ειδικοί συμφωνούν για το καπνισμα: ποτέ δεν είναι αργά

Ο δρ Richard Oakley από την Alzheimer’s Society δήλωσε ότι «η διακοπή του καπνίσματος, η σωματική άσκηση, η σωστή διατροφή και ο περιορισμός του αλκοόλ μειώνουν μετρήσιμα τον κίνδυνο άνοιας».

Η δρ Julia Dudley πρόσθεσε πάντως ότι η έρευνα δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, αν και η συσχέτιση είναι «πολύ ισχυρή».

Η Caroline Cerny της ASH σημείωσε ότι τα αποτελέσματα δείχνουν «γιατί πρέπει να επενδύσουμε ξανά σε υπηρεσίες διακοπής καπνίσματος, ιδίως για άτομα μέσης ηλικίας πριν εμφανιστούν συμπτώματα γνωστικής φθοράς».

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα οφέλη είναι σωρευτικά: όσο νωρίτερα σταματήσει κάποιος, τόσο μεγαλύτερη η προστασία. Όμως, ακόμη και στα 60, η διακοπή μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση του εγκεφάλου και να βελτιώσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη διάθεση.

Η μελέτη έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά ερευνών που αποδεικνύουν ότι η υγιής ζωή παρατείνει και τη διανοητική διαύγεια — αποδεικνύοντας ότι δεν είναι ποτέ αργά να ανακτήσει κανείς τη «ζωντάνια του νου».

Πηγή: Lifo.gr

«Εκατομμύρια άνθρωποι σταματούν ή δεν ξεκινούν τη χρήση καπνού χάρη στις προσπάθειες των χωρών για τον έλεγχο του καπνού», δήλωσε ο Δρ. Τεντρός Αντάνομ Γκεμπρεγιέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ. «Ως αντίδραση σε αυτή την ισχυρή πρόοδο, η βιομηχανία καπνού αντεπιτίθεται με νέα προϊόντα νικοτίνης, στοχεύοντας επιθετικά τους νέους. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δράσουν ταχύτερα και πιο αποφασιστικά στην εφαρμογή αποδεδειγμένων πολιτικών ελέγχου του καπνού».

Το άλμα του vaping: πάνω από 100 εκατομμύρια χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων

Για πρώτη φορά, ο ΠΟΥ εκτιμά τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων σε παγκόσμιο επίπεδο, με τα στοιχεία να είναι ανησυχητικά: πλέον περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως κάνουν χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων (vaping). Σε αυτό το σύνολο περιλαμβάνονται:

· Ενήλικες: τουλάχιστον 86 εκατομμύρια χρήστες, κυρίως σε χώρες υψηλού εισοδήματος.

· Έφηβοι: τουλάχιστον 15 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13–15 ετών ήδη χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα. Στις χώρες με διαθέσιμα δεδομένα, τα παιδιά έχουν κατά μέσο όρο εννέα φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να κάνουν χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων σε σχέση με τους ενήλικες.

Η βιομηχανία του καπνού λανσάρει αδιάκοπα μια σειρά νέων προϊόντων και τεχνολογιών με στόχο να εμπορευματοποιήσει την εξάρτηση από τη νικοτίνη —όχι μόνο με τα τσιγάρα, αλλά και με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches), τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και άλλα— όλα με επιπτώσεις στην υγεία, και ιδιαίτερα επικίνδυνα για τις νέες γενιές.

«Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα τροφοδοτούν ένα νέο κύμα εξάρτησης από τη νικοτίνη», προειδοποίησε ο Ετιέν Κρουγκ, Διευθυντής του Τμήματος Προσδιοριστών Υγείας, Προώθησης και Πρόληψης του ΠΟΥ. «Προωθούνται ως μέτρο μείωσης της βλάβης, αλλά στην πραγματικότητα εθίζουν τα παιδιά στη νικοτίνη νωρίτερα και κινδυνεύουν να υπονομεύσουν δεκαετίες προόδου».

Οι γυναίκες διακόπτουν το κάπνισμα πιο γρήγορα από ότι οι άνδρες

Καταγράφεται σταθερή μείωση της χρήσης καπνού σε άνδρες και γυναίκες σε όλες τις ηλικιακές ομάδες την περίοδο 2000–2024. Ωστόσο, οι γυναίκες προπορεύονται στην προσπάθεια αυτή: πέτυχαν τον παγκόσμιο στόχο μείωσης μέχρι το 2025 πέντε χρόνια νωρίτερα, φθάνοντας το ορόσημο του 30% ήδη το 2020. Η επικράτηση της χρήσης καπνού μεταξύ των γυναικών μειώθηκε από 11% το 2010 σε 6,6% το 2024, ενώ ο αριθμός των γυναικών χρηστών καπνού μειώθηκε από 277 εκατομμύρια το 2010 σε 206 εκατομμύρια το 2024.

Αντιθέτως, για τους άνδρες η επίτευξη του στόχου προβλέπεται το 2031. Σήμερα, πλέον των τεσσάρων στους πέντε χρήστες καπνού παγκοσμίως είναι άνδρες, με σχεδόν 1 δισεκατομμύριο άνδρες να συνεχίζουν τη χρήση προϊόντων καπνού. Η επικράτηση μεταξύ των ανδρών έπεσε από 41,4% το 2010 σε 32,5% το 2024, αλλά ο ρυθμός της μείωσης κρίνεται ανεπαρκής.

Μεγάλες διαφορές στις καπνιστικές συνήθειες ανά περιοχή

· Νοτιοανατολική Ασία: Παλαιότερα αποτελούσε το επίκεντρο του προβλήματος, το κάπνισμα στους άνδρες σχεδόν έχει μειωθεί στο μισό: από 70% το 2000 σε 37% το 2024. Στην περιοχή αυτή, σημειώθηκε πάνω από το μισό της παγκόσμιας μείωσης.

· Αφρική: Η επικράτηση είναι η χαμηλότερη ανάμεσα σε όλες τις περιφέρειες, στο 9,5% το 2024, και η περιοχή είναι σε τροχιά να πετύχει τον στόχο μείωσης 30%. Ωστόσο, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, ο απόλυτος αριθμός χρηστών συνεχίζει να αυξάνεται.

· Αμερική: Η περιφέρεια έχει επιτύχει 36% σχετική μείωση, με την επικράτηση να φθάνει στο 14% το 2024, αν και σε ορισμένες χώρες εξακολουθούν να λείπουν επαρκή δεδομένα.

· Ευρώπη: Πλέον αποτελεί την περιοχή με τη μεγαλύτερη επικράτηση σε παγκόσμιο επίπεδο, με 24,1% των ενηλίκων να χρησιμοποιούν προϊόντα καπνού το 2024. Επιπλέον, οι γυναίκες στην Ευρώπη έχουν την υψηλότερη παγκόσμια επικράτηση, στο 17,4%.

· Ανατολική Μεσόγειος: Η επικράτηση της καπνιστικής συνήθειας φτάνει το 18%, με τη χρήση καπνού να συνεχίζει να αυξάνεται σε ορισμένες χώρες.

· Δυτικός Ειρηνικός: Το ποσοστό των ενηλίκων που χρησιμοποιούν καπνό είναι 22,9% το 2024, από 25,8% το 2010 — η πρόοδος σε αυτή την περιοχή είναι η βραδύτερη. Οι γυναίκες εμφανίζουν χαμηλή επικράτηση (2,5%), ενώ οι άνδρες έχουν την υψηλότερη επικράτηση από όλες τις περιοχές, στο 43,3%.

Τι πρέπει να γίνει — έκκληση ΠΟΥ προς τις κυβερνήσεις

Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις να εντείνουν τον έλεγχο του καπνού: να εφαρμόσουν και να επιβάλουν πλήρως το πακέτο MPOWER (ένα σύνολο αποδεδειγμένων μέτρων ελέγχου του καπνού) και τη Σύμβαση-Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον Έλεγχο του Καπνού, να κλείσουν νομικά κενά που επιτρέπουν στη βιομηχανία καπνού και νικοτίνης να στοχεύει τα παιδιά, και να ρυθμίσουν τα νέα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Επιπλέον, προτείνεται η αύξηση των φόρων στον καπνό, η απαγόρευση της διαφήμισης και η διεύρυνση των υπηρεσιών υποστήριξης για τη διακοπή, ώστε εκατομμύρια περισσότεροι να μπορέσουν να κόψουν το κάπνισμα.

«Σχεδόν το 20% των ενηλίκων εξακολουθεί να χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Δεν μπορούμε να εφησυχάσουμε τώρα», τόνισε ο Τζέρεμι Φάραρ, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Προώθηση της Υγείας και την Πρόληψη Νοσημάτων και Φροντίδα. «Ο κόσμος έχει σημειώσει πρόοδο, αλλά μόνο ισχυρότερη και ταχύτερη δράση μπορεί να νικήσει την επιδημία του καπνίσματος».

Αξίζει να σημειώσουμε, τέλος, πως τα ευρήματα της νέας έκθεσης με τίτλο «Παγκόσμια έκθεση του ΠΟΥ για τις τάσεις στην επικράτηση της χρήσης καπνού 2000–2024 και προβλέψεις 2025–2030» βασίζονται σε 2.034εθνικές έρευνες, οι οποίες καλύπτουν το 97% του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα δεδομένα υποστηρίζουν την παγκόσμια αναφορά για τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης και το Παγκόσμιο Σχέδιο Δράσης του ΠΟΥ για τις Μη Μεταδοτικές Ασθένειες (ΜΜΑ), το οποίο στόχευε σε σχετική μείωση της χρήσης καπνού κατά 30% έως το 2025. Έως τώρα, η μείωση έχει επιτευχθεί σε ποσοστό 27%, υπολείπεται κατά 50 εκατομμύρια χρήστες.

Το κάπνισμα και το άτμισμα θα απαγορεύονται επίσης σε επαγγελματικά οχήματα, πισίνες, πανεπιστημιουπόλεις, σταθμούς δημόσιων μεταφορών και εξωτερικές βεράντες εστιατορίων και μπαρ, μεταξύ άλλων εξωτερικών χώρων.

Σύμφωνα με τον προτεινόμενο νόμο, προϊόντα όπως τα vapes, οι νικοτινούχες σακούλες, τα φυτικά προϊόντα και οι συσκευές θέρμανσης καπνού θα αντιμετωπίζονται όπως τα παραδοσιακά τσιγάρα.

Η μεταρρύθμιση καθορίζει τρεις κατηγορίες παραβάσεων:

Μικρές παραβάσεις, με πρόστιμα από 100 έως 600 ευρώ, περιλαμβάνουν το κάπνισμα ή άτμισμα σε απαγορευμένους χώρους, την παραβίαση κανόνων σε καταστήματα ή μηχανήματα αυτόματης πώλησης, καθώς και το κάπνισμα από ανηλίκους, για το οποίο τα πρόστιμα επιβάλλονται απευθείας στους γονείς ή κηδεμόνες τους.

Σοβαρές παραβάσεις, με πρόστιμα από 600 έως 10.000 ευρώ, αφορούν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία χώρων καπνίσματος σε μη επιτρεπόμενους χώρους ή τη συσσώρευση τριών προστίμων για κάπνισμα σε απαγορευμένα σημεία. Άλλες σοβαρές παραβάσεις περιλαμβάνουν την πώληση τσιγάρων χωρίς τη συσκευασία των 20 τεμαχίων, τη δωρεάν διανομή καπνού και την πρόσβαση ανηλίκων σε μηχανήματα πώλησης καπνικών προϊόντων.

Πολύ σοβαρές παραβάσεις, με πρόστιμα από 10.000 έως 600.000 ευρώ, αφορούν κυρίως τη διαφήμιση, προώθηση και χορηγίες καπνικών προϊόντων σε όλα τα μέσα. Η μόνη εξαίρεση είναι η προώθηση σε επαγγελματικά έντυπα του κλάδου.

Η ισπανική κυβέρνηση δήλωσε ότι οι μεταρρυθμίσεις έχουν στόχο την προσαρμογή των κανονισμών της χώρας στις νέες μορφές καπνίσματος, την ενίσχυση της προστασίας της δημόσιας υγείας και τη μείωση της έκθεσης των πολιτών στον καπνό, ιδιαίτερα των νέων.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περίπου το ένα τέταρτο των ατόμων ηλικίας 15 ετών και άνω στην Ισπανία καπνίζει.

Πηγή: Lifo.gr

Οι στάσεις λεωφορείων και οι χώροι σε άμεση γειτνίαση με βιβλιοθήκες, κολυμβητήρια και σχολεία θα επηρεαστούν επίσης από την απαγόρευση. Ο νόμος επιβλήθηκε μία εβδομάδα πριν από την έναρξη των σχολικών διακοπών στη Γαλλία, σε μια προσπάθεια να προστατευθούν άμεσα τα παιδιά από τον καπνό στις παραλίες. Ωστόσο, προς απογοήτευση ορισμένων ακτιβιστών κατά του καπνίσματος, η απαγόρευση δεν καλύπτει τις βεράντες των μπαρ και των εστιατορίων, όπου πολλοί Γάλλοι εξακολουθούν να καπνίζουν ευχαρίστως. Είναι επίσης δυσαρεστημένοι που η απαγόρευση δεν ισχύει για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Οι πολίτες δεν πρέπει επίσης να καπνίζουν σε απόσταση 10 μέτρων από σχολεία, πισίνες, βιβλιοθήκες και άλλους χώρους όπου το κάπνισμα θα μπορούσε να βλάψει τους ανηλίκους.

Το υπουργείο Υγείας δήλωσε ότι σύντομα θα αποκαλύψει την πινακίδα που θα χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό αυτών των περιοχών. Οι παραβάτες της απαγόρευσης θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πρόστιμο 135 ευρώ με ανώτατο όριο τα 700 ευρώ. «Ο καπνός πρέπει να εξαφανιστεί από τα μέρη όπου υπάρχουν παιδιά. Ένα πάρκο, μια παραλία, ένα σχολείο – αυτά είναι μέρη για να παίζεις, να μαθαίνεις και να αναπνέεις. Όχι για κάπνισμα», δήλωσε η υπουργός Υγείας και Οικογένειας Catherine Vautrin. Αυτό είναι ένα ακόμη βήμα «προς μια γενιά χωρίς καπνό», πρόσθεσε, την οποία η Γαλλία στοχεύει από το 2032.

Ο Yves Martinet, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής κατά του Καπνίσματος (CNCT), δήλωσε ότι η απαγόρευση είναι «ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά παραμένει ανεπαρκής», επικρίνοντας τη συνεχιζόμενη άδεια καπνίσματος στις ταράτσες των καφετεριών. «Η υπουργός επισημαίνει την προστασία των παιδιών», αλλά τα παιδιά «πηγαίνουν επίσης στις ταράτσες», δήλωσε ο Martinet, ο οποίος είναι πνευμονολόγος. Άσκησε επίσης κριτική και για την απουσία των ηλεκτρονικών τσιγάρων από τον νόμο.

Ωστόσο, ο Frank Delvau, πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδοχειακών Επαγγελμάτων και Βιομηχανιών (UMIH) για την περιοχή του Παρισιού, δήλωσε ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στις βεράντες των καφετεριών «θα μετατόπιζε μόνο το πρόβλημα, επειδή οι άνθρωποι στις βεράντες θα πήγαιναν να καπνίσουν δίπλα σε αυτές τις εγκαταστάσεις». Ο Franck Trouet, της ένωσης ξενοδοχείων και εστιατορίων της Γαλλίας (GHR), δήλωσε ότι «καπνιστές και μη καπνιστές μπορούν να συνυπάρξουν» στις βεράντες, τους «τελευταίους τόπους συναναστροφής και ελευθερίας».

Στη Γαλλία, η παθητική έκθεση στον καπνό προκαλεί 3.000 έως 5.000 θανάτους ετησίως, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία. Το κάπνισμα μειώνεται σταθερά στη Γαλλία με «τη χαμηλότερη χρήση που έχει καταγραφεί ποτέ από το 2000», σύμφωνα με την υπηρεσία εθισμού της Γαλλίας OFDT.

Σύμφωνα με τον οργανισμό, λιγότερο από το ένα τέταρτο των ενηλίκων ηλικίας 18 έως 75 ετών δήλωσαν ότι καπνίζουν καθημερινά το 2023. Το κάπνισμα προκαλεί 75.000 θανάτους ετησίως στη Γαλλία και, πάλι σύμφωνα με την OFDT, κοστίζει στην κοινωνία 156 δισ. ευρώ ετησίως, υπολογίζοντας παράγοντες, όπως οι χαμένες ζωές, η ποιότητα ζωής, η παραγωγικότητα, η πρόληψη και η υγειονομική περίθαλψη.

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, το 62% των Γάλλων τάσσεται υπέρ της απαγόρευσης του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους.

Ο βαθμός του εθισμού αντανακλάται στο γεγονός ότι από τους καπνιστές που προσπαθούν να διακόψουν χωρίς ιατρική βοήθεια, μόνο ένα ποσοστό 3-5% τα καταφέρνει, καθώς οι περισσότεροι πρώην καπνιστές, μέσα στους 3 πρώτους μήνες από τη διακοπή, επιστρέφουν στο κάπνισμα. Αυτό οφείλεται κυρίως στα έντονα στερητικά συμπτώματα που βιώνουν οι καπνιστές, που προσπαθούν να κόψουν το κάπνισμα χωρίς φαρμακευτική αγωγή.

Η διακοπή του καπνίσματος είναι ένας δύσκολος στόχος με τον κίνδυνο της υποτροπής να παραμονεύει. Ωστόσο, υπάρχουν νέες φαρμακευτικές, θεραπευτικές προσεγγίσεις που δίνουν ελπίδα στους καπνιστές να πετύχουν τον στόχο τους.

Κυτισινικλίνη: Η παλαιότερη…ΝΕΑ θεραπεία διακοπής καπνίσματος

Η κυτισινικλίνη χρησιμοποιούνταν στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη πριν από σχεδόν 60 χρόνια για να βοηθήσει τους ανθρώπους να σταματήσουν το κάπνισμα, προτού εγκριθούν οποιεσδήποτε μέθοδοι για τη διακοπή του καπνίσματος στο δυτικό κόσμο. Η κυτισινικλίνη είναι ένα φυτικό αλκαλοειδές που προέρχεται από το φυτό Cytisus laburnum και έχει υψηλή συγγένεια με τον υποτύπο α4β2 του νικοτινικού υποδοχέα της ακετυλοχολίνης. Ανακαλύφθηκε το 1818, απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1865 και οι δράσεις της τεκμηριώθηκαν ως «ποιοτικά ταυτόσημες με αυτές της νικοτίνης» το 1912.

Παρουσιάστηκε στην αγορά το 1964 ως βοηθητική μέθοδος διακοπής καπνίσματος με την επωνυμία Tabex από μια βουλγαρική φαρμακευτική εταιρεία. Τα πρώτα δεδομένα από κλινικές δοκιμές που έδειχναν ταθετικά αποτελέσματα της κυτισινικλίνης στη διακοπήτου καπνίσματος, δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά της Ανατολικής Ευρώπης από τέλη της δεκαετίας του 1960 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1970.Τα ποσοστά διακοπής καπνίσματος που καταγράφηκαν μέσω συμπλήρωσης ερωτηματολογίων από τους χρήστες του φαρμάκου κι αποστολής μέσω ταχυδρομείου, κυμαίνονταν από 41% έως 65% στο τέλος της θεραπείας και 21% έως 30% μετά από έξι ή περισσότερους μήνες, από την ημέρα έναρξης της παρακολούθησης. Ωστόσο, η παραπάνω μεθοδολογία και ο τότε σχεδιασμός των κλινικών μελετών δεν πληρούσε τις σύγχρονες απαιτήσεις των κανονιστικών αρχών.

Το 2011, δημοσιεύθηκε μια πιο αυστηρά σχεδιασμένη κλινική δοκιμή της κυτισινικλίνης στο New England Journal of Medicine και το 2013 μια μετα-ανάλυση στο Thorax που συμπεριλάμβανε τα ευρήματα σε όλες τις σύγχρονες, ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές. Η συνοπτική εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της κυτισινικλίνης ήταν σημαντική και συγκρίσιμη με την αποτελεσματικότητα των υποκατάστατων νικοτίνης, τη βουπροπιόνη, τη νορτρυπτυλίνη και την κλονιδίνη*. Σήμερα, η κυτισινικλίνη κυκλοφορεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και πλέον υπάρχουν πολυάριθμες κλινικές δοκιμές που τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του προϊόντος, ενώ αρκετές ακόμα αναμένεται να ολοκληρωθούν σύντομα.

Σε διεθνές επίπεδο, τα αποτελέσματα των μελετών που διερευνούν τη θεραπευτική επιλογή της κυτισινικλίνης για τη διακοπή του καπνίσματος, είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά. Η κυτισινικλίνη είναι μια φαρμακευτική ουσία που μιμείται και ανταγωνίζεται τον τρόπο δράσης της νικοτίνης, καθώς ο μηχανισμός δράσης της ουσίας αφορά στην εκλεκτική και ισχυρότερη δέσμευση στους a4b2 υποδοχείς, οι οποίοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξάρτηση από τη νικοτίνη. Συγκεκριμένα, δρα εκλεκτικά στους νικοτινικούς υποδοχείς (α4β2) και ανταγωνίζεται τη νικοτίνη, την οποία σταδιακά εκτοπίζει λόγω της ισχυρότερης δέσμευσης. Αυξάνει μέτρια τα επίπεδα της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, κάτι που προλαμβάνει και ανακουφίζει τα συμπτώματα από τη στέρηση της νικοτίνης.

Το πλάνο της απεξάρτησης διαρκεί 25 ημέρες, επιτρέπoντας τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από τη νικοτίνη και τη διακοπή του καπνίσματος χωρίς συμπτώματα στέρησης. Κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία TOKOVYS κι αποτελεί ένα σημαντικό νέο όπλο για την οριστική διακοπή της χρήσης προϊόντων που περιέχουν νικοτίνη, σε καπνιστές που είναι πρόθυμοι να διακόψουν το κάπνισμα.

Ποτέ δεν είναι αργά για να κόψεις το κάπνισμα. Αρκεί να το πάρεις απόφαση!
Τώρα μπορείς! Με TOKOVYS! Στα φαρμακεία από τη Win Medica.

Περισσότερες πληροφορίες για το Τokovys^®στο: tokovys.com

*BMJ 2013;347: f5198 doi: 10.1136/bmj. f5198 (Published 23 August 2013)