«Θάλασσες μας ζώνουν κύματα μας κλειουν, σ’ άγριους βράχους πάνω τα νιάτα μας φρουρούν». Ωραίοι «Κοινοί Θνητοί». Ένα μικρό παιδί διασχίζει, τρέχοντας, το απλωμένο πανό. «Τώρα στο τέλος της ζωής μου, την ώρα των απολογισμών, σβήνουν απ’ το μυαλό μου οι λεπτομέρειες και μένουν τα ‘’Μεγάλα Μεγέθη’’». Ξαπλώνει πάνω στις δύο λέξεις: «Μεγάλα Μεγέθη». Ξεκουράζεται.

Οι ακμαίες στιγμές μιας μουσικής ιδιοφυΐας στο «εδώ» και το «τώρα». Ζεσταίνουν το αίμα. Ενώνουν. Ενθαρρύνουν. Συγκινούν. Αφανίζουν το σάπιο. Φτάνουν στα πεδία των μαχών. Σκάνε σαν σφαίρες στα κυνικά χαμόγελα. Τα κυνικά χαμόγελα γίνονται κουκίδες.

Όσοι βρεθήκαμε, την Τετάρτη 25 Ιουνίου, στη μεγάλη συναυλία που διοργάνωσαν η ΚΕ του ΚΚΕ και η οικογένεια του Μίκη Θεοδωράκη, για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του συνθέτη, είμαστε τυχεροί.

Γιατί η φράση «και συ, λαέ βασανισμένε, μην ξεχνάς τον φασισμό» ειπώθηκε με τη σύμπραξη των νεκρών.

Γιατί ποίηση είναι ο κόσμος της συλλογικότητας. Γιατί ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Βάρναλης, ο Αναγνωστάκης, ο Λειβαδίτης, ο Λόρκα, ο Σεφέρης, ο Νερούδα βρήκαν όλες εκείνες τις λέξεις, που ανατρέπουν την ήττα και το τέλος. Κοίταξαν τον ίδιο ορίζοντα. «Λίγο ακόμα θα ιδούμε τις αμυγδαλιές ν’ ανθίζουν, τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο, τη θάλασσα να κυματίζει». Ένας άνδρας, πάνω από 80 χρόνων, στα αριστερά του Στάδιου. Με δυνατή φωνή. Πίσω του, η οδός Άγρας και το σπίτι του Γιώργου Σεφέρη. Η ροή του χρόνου, αδιάκοπη.

Γιατί η μουσική του Μίκη είναι σαν «περίληψη του κόσμου». Το ρίζωμά μας.

Γιατί στο πρόσωπο των παιδιών παίρνει την αρχετυπική της μορφή η αξιοπρέπεια.

Γιατί τα δεκαεξάχρονα αγόρια, οι «Τεκετζήδες», που μας σύστησε ο Γιώργος Νταλάρας, διέψευσαν τον παμπάλαιο εφιάλτη ότι «το νερό, κάθε φορά, λιγοστεύει».

Γιατί «κάθε ώρα είναι η δικιά μας ώρα».

Γιατί ήμασταν χιλιάδες που φωνάξαμε «Λευτεριά στην Παλαιστίνη», πανύψηλοι, κάτω από τον βαρύ ουρανό μιας πόλης, μιας χώρας που αργοπορεί. Που τυφλώνεται.

Γιατί ήμασταν χιλιάδες που κλάψαμε. Που είδαμε τα αποθέματα να υπερπηδούν τα εμπόδια των καιρών και να γίνονται δρόμοι για κάθε αγέννητο άνθρωπο.

Γιατί ο προορισμός είναι πάντα ένα σύμπαν από λέξεις και μελωδίες. Τόσο μακριά από κάθε πιθανότητα βαρβαρότητας.

*Όταν ήμουν μικρή, ζωγράφιζα συνεχώς δέντρα. Όταν είδα για πρώτη φορά τον Μίκη Θεοδωράκη, είπα «να, ένα γερό δέντρο». Κι άρχισα να τον ζωγραφίζω «ως το πιο ψηλό δέντρο», μέσα στο δάσος μου. Εκείνη την Τετάρτη, ακουμπήσαμε πάνω σε δέντρα. Που ξαφνικά έγιναν πολλά. Επιβεβαιώνοντας το «για πάντα».

Στο Στάδιο, οι χιλιάδες καρδιακοί χτύποι συντονίζονταν για να αρθεί, έστω και για λίγες ώρες, η ερημιά του πένθους, το τελεσίδικο του θανάτου, η μαυρίλα της αδικίας. Σκέφτηκα αυτό που πάντα ξέρω ότι τα πλάσματα της γης που χάνουν τα παιδιά τους έχουν τα πιο εύγλωττα μάτια. Μαθαίνουν τον κόσμο μέσα σε λίγες ώρες, αγωνίζονται να προλάβουν, έχουν την ίδια θαρραλέα στάση στα χαλάσματα, στα ερείπια, στο κέντρο της Αθήνας.

Ποτέ κανείς, όμως, τέτοια τύχη.

Πέρασαν εννιά μέρες από τότε και σήμερα, άκουσα ξανά αυτή τη μελωδία με αυτά τα λόγια. Έκλαψα. Αυτό μου είπε κι ένας φίλος, προχθές. Αυτό θα μου πει αύριο- μεθαύριο και κάποιος άλλος. Κι ενώ η ζωή συνεχίζεται, ενώ το άδικο κάνει θόρυβο σαν τρυπάνι, ενώ τα εύγλωττα μάτια υψώνονται κάθε μέρα, στο πιο περίοπτο σημείο. Σαν ήλιος.

Το τραγούδι του Φοίβου Δεληβοριά, με τίτλο «Δεν θα κάνω πίσω και δεν θα ξεχάσω», αφιερώθηκε στους γονείς των Τεμπών.

Που είσαι τώρα φως μου
Ήτανε γραμμένο
Νά’μαι εδώ για πάντα
Να σε περιμένω

Όσο κι αν κρατήσει
Να μην το ξεχάσεις
Όταν φτάσεις πάρε
Πάρε όταν φτάσεις

Θα το γράψει ο τοίχος
Θα το γράψει ο βράχος
Πως δεν ήταν μόνο
Ενός ανθρώπου λάθος

Θα το πει η σημύδα
Θα το πει κι ο κέδρος
Πως εδώ σκοτώνει
Όπου βρει το κέρδος

Θα το πει η λεβάντα
Θα το πει η μυρσίνη
Πως κυλάει στα μάτια
Η δικαιοσύνη

Μάτια του παιδιού μου
Που δεν θα φιλήσω
Δεν υπάρχει τρόπος πια
Να σταματήσω

Μέχρι να’ρθει ο πήχυς
Και το χαλινάρι
Μέχρι να’ρθει η Νέμεσις
Και να τους πάρει

Αν δεν βρω το τέρμα
Δεν θα ησυχάσω
Δεν θα σταματήσω
Δεν θα ξαποστάσω

Δεν θα κάνω πίσω
Και δεν θα ξεχάσω
Θα σε πάρω εγώ
Παιδάκι μου όταν φτάσω

Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το έγκλημα των Τεμπών. Τα στοιχεία που έχουν έρθει στο φως είναι παραπάνω από αρκετά για ν’ αναδείξουν τις κρατικές ευθύνες και βρίσκονται στη διάθεση όλων. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να συγκαλύψει την υπόθεση, επίσης, βγάζει μάτι. Δηλώσεις γεμάτες κυνισμό κι απανθρωπιά, σαμποτάζ κάθε διαδικασίας διερεύνησης της υπόθεσης, θεατρινισμοί και ούτε ίχνος μιας ειλικρινούς συγγνώμης. Πιασμένοι χέρι – χέρι στο χορό της ξεφτίλας, υπουργοί, βουλευτές, παρατρεχάμενοι κομματάρχες, δημοσιογράφοι, εκπρόσωποι του Θεού και της δικαιοσύνης μάς «χάρισαν» φράσεις μνημείο σκατοψυχιάς. «Καλώς υπουργοποιήθηκαν οι βουλευτές που συμμετείχαν στην εξεταστική για τα Τέμπη, έκαναν τη βρώμικη δουλειά».

«Να ξέρετε ότι έναν κεκοιμημένο τον τιμάς πολύ με τη σιωπή, τον τιμάς πολύ με προσευχή, δεν τον τιμάς με τον θόρυβο». «Αν λέγαμε ότι ο σιδηρόδρομος έχει προβλήματα δε θα έμπαινε κανένας στα τρένα». «Η αναποδιά των Τεμπών». «Όχι και να χάσει τις εκλογές για ένα τρένο ο Κυριάκος μας». «Να βάλει κι αυτή πλάτη (σ.σ. τραυματίας των Τεμπών) για ν’ αλλάξει αυτή η χώρα». «Τι να κάνουμε; Αυτά συμβαίνουν, πηγαίνετε στην εκκλησία να σας βοηθήσει και κοιτάξτε μπροστά τη ζωή σας». «Είναι ντροπή και ντρέπομαι που θέτετε θέματα ασφαλείας». Αυτή η σκόνη κι άλλη τόση σηκώθηκε για να καλύψει τις εγκληματικές κυβερνητικές ευθύνες και να μετριάσει το επικοινωνιακό κόστος, όμως παράλληλα αποτελεί και μια ξεκάθαρη ομολογία ενοχής. Η μία καφρίλα στη διαχείριση διαδέχεται την άλλη. Μπάζωμα, βιολογικό υλικό, προσωπικά αντικείμενα και συντρίμμια πεταμένα σ’ ένα οικόπεδο, διαγραφή οπτικού υλικού από τους σταθμούς, παραποίηση ηχητικών συνομιλιών, βαφτίζεται τηλεδιοίκηση ένας τοπικός πίνακας χειρισμού. Όλα αυτά δίνουν την εντύπωση ότι δεν υπάρχει ίχνος ντροπής. Ο ανθρώπινος πόνος τοποθετείται πάνω στη ζυγαριά και οι ζωές μας δεν έχουν καμιά αξία μπροστά στο κέρδος.

Πέρα από τη σιωπή και τη συγκάλυψη που επιχειρείται, οι συγγενείς και οικογένειες των θυμάτων δεν αφήνουν το έγκλημα να ξεχαστεί. Το διαπίστωσα έντονα την περασμένη Παρασκευή, στη συναυλία μνήμης, στο Καλλιμάρμαρο. Είναι από τις σπάνιες στιγμές που βίωσα έντονα την ανάγκη της επαφής, της επικοινωνίας, το μοίρασμα μιας βαθιάς εμπειρίας και τη δημιουργία ενός αδερφικού κλίματος. Οι φωνές μας ενώθηκαν με τη μουσική και τα τραγούδια, σε μια συνθήκη σχεδόν ποιητική, ικανή για να οργανωθεί το κοινωνικό συναίσθημα. Ακούω τους κοφτερούς «Κοινούς Θνητούς», τον εύστοχο Δεληβοριά, την ανατριχιαστική Τσανακλίδου, τον ξεσηκωτικό Μάλαμα και τον «από άλλο σύμπαν» Παπακωνσταντίνου. Σκέφτομαι τους ανθρώπους μου, κοντά μου και μακριά μου. Μακάρι να μη χρειαζόταν να πάμε σε μια τέτοια συναυλία. Τώρα, όμως, είμαστε εδώ. Δεν ξεχνάμε, δε σιωπούμε, δεν κάνουμε πίσω. Θέλουμε δικαιοσύνη.

*Φωτογραφία: Μάριος Λώλος