Μια διεθνής ομάδα διακεκριμένων επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, την Κινεζική Ακαδημία Ιατρικών Επιστημών, το Ινστιτούτο της Οξφόρδης (COI) και το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, ανακάλυψε κάτι εντυπωσιακό: ενεργοποιώντας ένα συγκεκριμένο κυτταρικό «μονοπάτι» που ανιχνεύει τα επίπεδα οξυγόνου, μπορούμε να μπλοκάρουμε δραστικά τον πολλαπλασιασμό των ιών και να απογειώσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Η μελέτη* αυτή, η οποία εστιάζει κυρίως στον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) –μια από τις κύριες αιτίες σοβαρών λοιμώξεων παγκοσμίως– δημοσιεύτηκε* στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.

Κάνοντας restart στο ανοσοποιητικό μας σύστημα

Το «μονοπάτι» του επαγόμενου από την υποξία παράγοντα (HIF) είναι ο φυσικός μηχανισμός με τον οποίο τα κύτταρά μας αντιδρούν όταν τα επίπεδα οξυγόνου είναι χαμηλά. Οι ερευνητές σκέφτηκαν να ενεργοποιήσουν αυτό το μονοπάτι χρησιμοποιώντας τη δαπροδουστάτη (Daprodustat), ένα φάρμακο που είναι ήδη εγκεκριμένο για κλινική χρήση για άλλες παθήσεις.

Το αποτέλεσμα; Αυτή η θεραπεία λειτούργησε σαν ένας ισχυρός διακόπτης που ενεργοποίησε την έμφυτη ανοσία του οργανισμού μας –δηλαδή την πρώτη γραμμή άμυνας που διαθέτουμε απέναντι σε κάθε εισβολέα. Με την ενεργοποίηση αυτή, αυξήθηκε κατακόρυφα η έκφραση των αντιιικών γονιδίων και ενισχύθηκε το σήμα των ιντερφερονών, των πολύτιμων δηλαδή πρωτεϊνών που επιστρατεύει το σώμα μας για να πολεμήσει τις λοιμώξεις.

Το μυστικό της επιτυχίας αυτής της μεθόδου κρύβεται στην ικανότητα του οργανισμού να εντοπίζει έγκαιρα το γενετικό υλικό του ιού. Όταν οι επιστήμονες δοκίμασαν να μπλοκάρουν τους φυσικούς αισθητήρες ανίχνευσης των ιών, η προστατευτική δράση του μονοπατιού HIF χάθηκε, γεγονός που αποδεικνύει πόσο κρίσιμη είναι η έγκαιρη «σήμανση συναγερμού» στο σώμα μας.

Αφαιρώντας το «αόρατο πέπλο» των ιών

Η επιστημονική ομάδα, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Ανακάλυψε έναν άγνωστο μέχρι σήμερα μηχανισμό με τον οποίο η ενεργοποίηση του HIF απογειώνει την άμυνά μας. Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται μια χημική τροποποίηση του RNA, γνωστή ως N6-μεθυλαδενοσίνη (m⁶A). Οι ιοί χρησιμοποιούν αυτή την τροποποίηση στο δικό τους RNA σαν ένα είδος «μοριακού καμουφλάζ», που τους επιτρέπει να γλιστρούν απαρατήρητοι και να ξεγελούν το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Εδώ ακριβώς κρύβεται η μαγεία της νέας ανακάλυψης: η ενεργοποίηση του μονοπατιού HIF δίνει εντολή σε ειδικές πρωτεΐνες-«σβηστήρες» (eraser proteins) να αφαιρέσουν αυτό το καμουφλάζ (τις τροποποιήσεις m⁶A) από το RNA του ιού RSV. Χωρίς την κρυψώνα του, ο ιός γίνεται αμέσως ορατός από τους κυτταρικούς αισθητήρες, οι οποίοι πυροδοτούν μια μαζική και αποτελεσματική αντεπίθεση.

Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά ο Δρ. Peter Wing από το Ινστιτούτο της Οξφόρδης (COI): «Απογυμνώνοντας τον ιό από το μοριακό του καμουφλάζ, η ενεργοποίηση του HIF βοηθά τα κύτταρα του ξενιστή να τον αναγνωρίσουν αμέσως και να οργανώσουν μια ταχύτατη ανοσολογική απόκριση. Η ανακάλυψη αυτή φωτίζει έναν ολοκαίνουργιο σύνδεσμο ανάμεσα στον κυτταρικό μεταβολισμό, την τροποποίηση του RNA και την αντιιική άμυνα».

Νέες ελπίδες για τη φροντίδα των παιδιών μας

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) παραμένει μια από τις βασικότερες αιτίες νοσηλείας βρεφών και μικρών παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο, προκαλώντας μεγάλο άγχος στις μητέρες και τους γονείς, καθώς οι μέχρι τώρα θεραπευτικές επιλογές ήταν αρκετά περιορισμένες.

Ο καθηγητής James Stewart από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ σημειώνει με αισιοδοξία: «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η αξιοποίηση ήδη υπαρχόντων φαρμάκων που στοχεύουν στο μονοπάτι HIF θα μπορούσε να προσφέρει μια εντελώς νέα θεραπευτική προσέγγιση. Η μελέτη αυτή προσφέρει μια φρέσκια ματιά στο πώς οι μηχανισμοί ανίχνευσης οξυγόνου αλληλεπιδρούν με το ανοσοποιητικό μας και ανοίγει νέους, συναρπαστικούς δρόμους για την ανάπτυξη καινοτόμων θεραπειών ενάντια στις ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού».

Η επιστήμη αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι οι πιο δυνατές απαντήσεις κρύβονται στον ίδιο μας τον οργανισμό –χρειάζεται απλώς να βρούμε τον τρόπο να του δείξουμε πού ακριβώς βρίσκεται ο «εχθρός».

Περισσότερα στοιχεία για τη μελέτη είναι διαθέσιμα εδώ