Όταν ο δημοσιογράφος του National Geographic, ερευνητής και συγγραφέας, Dan Buettner έψαχνε το 2008 στοιχεία για το μυστικό της μακροζωίας, εντόπισε 5 περιοχές στον πλανήτη, όπου ζούσαν οι περισσότεροι υγιείς ηλικιωμένους άνω των 90. Οι «Μπλε Ζώνες», όπως τις ονόμασε ο δημοσιογράφος είναι η Σαρδηνία, η Ικαρία, η χερσόνησος Νικόγια στην Κόστα Ρίκα, μια κοινότητα Αντβεντιστών της Έβδομης Ημέρας στη Λόμα Λίντα της Καλιφόρνιας και η Οκινάουα, το πέμπτο μεγαλύτερο νησί της Ιαπωνίας. Την ίδια χρονιά, πραγματοποιήθηκε σε 43,391 Ιάπωνες, η πιο μεγάλη σε διάρκεια και σε εξέλιξη μελέτη για τους αιωνόβιους στον κόσμο».

Αποκαλύφθηκε, λοιπόν, ότι στην Οκινάουα, «ζουν οι περισσότεροι αιωνόβιοι από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, οι οποίοι διατηρούν και μία εξαιρετικά καλή υγεία». Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί αυτοί οι άνθρωποι έχουν κάθε μέρα ως τρόπο ζωής να επιτελούν ένα σκοπό στη ζωή τους. Αυτο αποτελεί βασικό στοιχείο της ιαπωνικής κουλτούρας, σε τέτοιο σημείο ώστε, όπως σχολιάζει ο Dan Buettner, να μην υπάρχει στην ιαπωνική γλώσσα «αντίστοιχη λέξη για τη συνταξιοδότηση με την δυτική έννοια του όρου που εκφράζει την απόσυρση».

Ποιο μυστικό κρύβεται στην Οκινάουα;

Στην Οκινάουα, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά της, υπάρχουν άνθρωποι, των οποίων η ηλικία ξεπερνά το 10% του μέσου όρου των ηλικιωμένων. Δεν είναι όμως μόνον αυτό που έστρεψε τα φώτα της δημοσιότητας σ’ αυτούς τους (υπερ)αιωνόβιους. Είναι και το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι, που ζουν σε μία περιοχή που δεν αποτελεί πρότυπο σύγχρονων υποδομών, όπως συμβαίνει στην υπόλοιπη Ιαπωνία, παρουσιάζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά σε καρδιοπάθειες, καρκίνο, άνοια και πολύ χαμηλούς δείκτες σε χοληστερίνη, ελεύθερες ρίζες και τοξίνες.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι, ενώ μιλάμε για ηλικιωμένους που βρίσκονται κοντά ή έχουν ξεπεράσει τα 100 χρόνια, μοιάζουν πολυ νεότεροι. Είναι δραστήριοι, καλοδιάθετοι, κοινωνικοί με σεξουαλική ζωή, που διαρκεί περισσότερο από τις υπόλοιπες «Μπλε Ζώνες».

Επιστήμονες και ειδικοί της μακροζωίας άρχισαν να ερευνούν ποιο είναι το μυστικό της ζωντάνιας, της ευεξίας και της μακροζωίας αυτών των ανθρώπων. Οι υποθέσεις που έκαναν ήταν πολλές. Στην αρχή, θεώρησαν ότι υπέυθυνο για την μακροζωία ήταν η κατανάλωση πράσινου τσαγιού με τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες του. Θεωρία, που απορρίφθηκε καθώς και σε άλλες περιόχες από τις Μπλε Ζώνες κατανάλωναν μεγάλες πόσοτητες πράσινου τσαγιού, αλλά δεν έφταναν σ’ αυτό το επιπεδο μακροζωίας. Έπειτα προσανατολίστηκαν στην διατροφική φιλοσοφία «χάρα-χάτσι-μπου», με τον χρυσό κανόνα να μην τρώμε πάνω από το 80% από αυτό που χρειάζομαστε για να χορτάσουμε. Ούτε αυτό όμως το κριτήριο οδηγούσε στα ανεξήγητα υψηλά ποσοστά ευζωίας των ανθρώπων της Οκινάουα. Έως ότου το μυστικό αποκαλύφθηκε μέσα από τη φιλοσοφία του Ikigai.

Αλήθεια, τι σημαίνει ikigai;

Η λέξη Ikigai έχει τις ρίζες της στην περίοδο Χέιαν (794-1185 μ. Χ.) τότε που ο ιαπωνικός πολιτισμός είδε μεγάλη άνθηση από τη λογοτεχνία μέχρι τη ζωγραφική και οι Ιάπωνες, άρχισαν να βιώνουν μια αυξανόμενη αίσθηση αυτοπεποίθησης και εκτίμησης της δικής τους γης και κληρονομιάς. Η λέξη είναι σύνθετη από το iki, που σημαίνει ζωή και gai, που σημαίνει την αξία και ως έννοια αντανακλά την άποψη των Ιαπώνων ότι οι μικρές χαρές στην καθημερινότητα και η αξία που τους δίνυομε, προσφέρουν μια ολοκληρωμένη ζωή. «Αξία στην ζωή», λοιπόν. Αυτό σημαίνει ikigai.

Οι 4 πυλώνες του Ikigai

Στο βιβλίο «Ικιγκάι – τα μυστικά της Ιαπωνίας για μια μακρά κι ευτυχισμένη ζωή» από τις εκδόσεις Πατάκη, οι συγγραφείς του, Hector Garcia και Francesc Miralles, ξεκαθαρίζουν ότι το ikigai του καθενός από εμάς δεν έχει καμία σχέση με τα υλικά αγαθά, αλλά είναι η συνισταμένη τεσσάρων βασικών στοιχείων:

Tο πάθος μας (αυτό που αγαπάμε να κάνουμε)
H αποστολή μας (αυτό που χρειάζεται ο κόσμος)
Το ταλέντο μας (αυτό στο οποίο είμαστε καλοί)
Το επαγγελμά μας (αυτό για το οποίο θα πληρωνόμαστε)

Αυτές είναι οι τέσσερις συνιστώσες του ikigai, που θα σας βοηθήσουν να βρείτε την δική σας αξία στη ζωή, τον δικό σας λόγο ύπαρξης. To μαγικό στην φιλοσοφία αυτή είναι ότι το υπάρξιακό μας ταξίδι για να βρούμε το ikigai μας μπορεί να οδηγήσει σε κάτι, που θα έχει πραγματικό νόημα: από μία θεραπεία για τον καρκίνο ή την Covid 19 μέχρι ένα μποστάνι με φρέσκα λαχανικά για να τα μοιραστούμε με τους δικούς μας ανθρώπους. Το σημαντικό που προκύπτει είναι οτι η ζωή σας θα έχει αξία και νόημα καθημερινά, θα σας δώσει ευεξία και ευζωία και θα σας κάνει να αντιλαμβάνεστε και να απολαμβάνετε τις μικρές χαρές της ζωής- που θα είναι το ikigai ενός άλλου ανθρώπου. Όπως μάλιστα υποστηρίζουν οι δύο συγγραφείς του βιβλίου «Η διαίσθηση και η περιέργειά μας είναι πολύ ισχυρές εσωτερικές πυξίδες για να μας βοηθήσουν να συνδεθούμε με το ικιγκάι μας».

Μάλιστα, η φιλοσοφία ikigai «γέννησε» στην Οκινάουα τις λεγόμενες «Moάι», δηλαδή ομάδες ανθρώπων που έχουν κάποιο κοινό ενδιαφέρον. Τα μέλη πληρώνουν ένα συγκεκριμένο παράβολο μηνιαίως, που μπαίνει στο κοινό ταμείο. Από το κοινό ταμείο έχουν την δυνατότητα να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και χόμπι της ομάδας. Τα χρήματα που περισσεύουν, προσφέρονται σε κάθε ένα μέλος ετησίως, με κυκλικό τρόπο. Όπως γράφει το βιβλίο «Αυτή η αίσθηση του ανήκειν και της αλληλοβοήθειας δημιουργεί σιγουριά στον άνθρωπο και συμβάλλει στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής».

10 χρυσοί ikigai κανόνες

• Μείνετε ενεργοί και μην αποσυρθείτε
• Αφήστε το επείγον να περιμένει και υιοθετήστε έναν πιο αργό ρυθμό ζωής
• Φάτε μόνο μέχρι το 80% του πιάτου σας και νιώστε πλήρης
• Περιπλανηθείτε με καλούς φίλους
• Φροντίστε το σώμα σας μέσα από την καθημερινή, ήπια άσκηση
• Χαμογελάστε και αναγνωρίστε τους ανθρώπους γύρω σας
• Επανασυνδεθείτε με τη φύση
• Πείτε ευχαριστώ σε ο,τιδήποτε φωτίζει την ημέρα σας και σας κάνει να αισθάνεστε ζωντανοί
• Ζήστε τη στιγμή
• Ακολουθήστε το δικό σας ikigai

Πηγή: Grace / in.gr

Αυτός ο διακαής πόθος οδηγεί τον Ίθαν, τον νεαρό ήρωα της αλληγορίας «Γιατί ήρθα σε αυτόν τον κόσμο;», να εγκαταλείψει το σπίτι του και να ξεκινήσει ένα ταξίδι αναζήτησης του σκοπού του. Όπως λέει ο συγγραφέας Tony Estruch: «Κάθε άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος αργά ή γρήγορα με έναν από αυτούς τους δύο πόνους: είτε υπομένεις τον πόνο του να μην είσαι ο εαυτός σου για να ευχαριστήσεις τους άλλους, είτε αποδέχεσαι τον πόνο του να είσαι ο εαυτός σου—με το ρίσκο κάποιοι να απομακρυνθούν ή ακόμα και να σε απορρίψουν επειδή δεν εγκρίνουν τις επιλογές σου».

Πολλοί θα ήθελαν μια εντελώς διαφορετική ζωή, αλλά παραμένουν σε μια στενή και άβολη ζώνη άνεσης, φοβούμενοι την αποτυχία ή την απαξίωση από τον οικείο περίγυρο.

Τι συμβαίνει όμως όταν δεν εγκρίνουμε την πραγματικότητά μας, αλλά δεν έχουμε ούτε εναλλακτική; Ο Bertolt Brecht απεικόνισε με μοναδικό τρόπο αυτή την υπαρξιακή κρίση στο ποίημά του «Η αλλαγή της ρόδας»: «Κάθομαι στην άκρη του δρόμου. / Ο οδηγός αλλάζει τη ρόδα. / Δεν μου αρέσει το μέρος απ’ όπου έρχομαι. / Δεν μου αρέσει το μέρος όπου πάω. / Γιατί κοιτάζω με τόση ανυπομονησία την αλλαγή της ρόδας;».

Ίσως επειδή, όσο ο ταξιδιώτης κινείται, τρέφει την ψευδαίσθηση ότι πηγαίνει κάπου. Πώς μπορούμε όμως να ανακαλύψουμε τον σκοπό μας όταν νιώθουμε χαμένοι και δεν έχουμε ιδέα ποια μπορεί να είναι η αποστολή μας στον κόσμο;

Τρεις δρόμοι προς την αναζήτηση νοήματος

Αυτογνωσία. Αν δεν ξέρω ποιος είμαι, δύσκολα θα βρω τον σκοπό μου, καθώς αυτός σχετίζεται άμεσα με τα ταλέντα μου. Όταν κάποιος συνειδητοποιεί ότι έχει χάρισμα στην ακρόαση, για παράδειγμα, μπορεί να φανταστεί τον εαυτό του ως θεραπευτή, coach ή σύμβουλο. Αξίζει λοιπόν να σταθούμε σε αυτά που μπορούμε να προσφέρουμε στον κόσμο και από εκεί να δώσουμε μορφή στον σκοπό μας.

Εξερεύνηση. Το νόημα της ζωής δεν θα έρθει μαγικά όσο καθόμαστε στον καναπέ. Όπως έλεγαν οι υπαρξιστές, πρέπει να το δημιουργήσουμε. Αυτό απαιτεί έξοδο στον κόσμο για διεύρυνση των εμπειριών μας: συζητήσεις με διαφορετικούς ανθρώπους—κάποιοι ίσως έχουν ήδη βρει τον σκοπό τους—συμμετοχή σε νέα πρότζεκτ που σπάνε τη ρουτίνα, παρακολούθηση διαλέξεων, ανάγνωση βιβλίων ή θέαση ταινιών έξω από τα συνηθισμένα. Εν ολίγοις, χρειάζεται να βγούμε από το «καβούκι» μας.

Δοκιμή και σφάλμα. Έτσι προχωρά η πειραματική επιστήμη: δοκιμάζονται διάφορες επιλογές μέχρι μία από αυτές να «ανάψει τη λάμπα», όπως συνέβη στον Edison, που πειραματίστηκε με χιλιάδες νήματα πριν βρει το κατάλληλο. Το ίδιο ισχύει στην αναζήτηση πάθους· όπως έλεγε ο Alejandro Jodorowsky, «μέσα από όσα δεν σου αρέσουν φτάνεις σ’ αυτά που αγαπάς». Αν κάποιος είναι δυστυχισμένος σε κάθε γραφείο όπου έχει εργαστεί, ίσως βρει το στοιχείο του ως freelancer. Αποκλείοντας επιλογές, πλησιάζουμε στο ikigai.

Νόημα ζωής και προσφορά στην κοινωνία

Αυτές οι κατευθύνσεις βοηθούν στο να βρούμε μια κλίση ή σκοπό στη ζωή—αν και ίσως αυτό να μην θεωρηθεί η «αποστολή» μας στον κόσμο. Για κάτι τέτοιο χρειάζεται μια επιπλέον προϋπόθεση: όσα κάνουμε να έχουν θετικό αντίκτυπο στην ανθρωπότητα.

Το είδαμε χαρακτηριστικά κατά τη λεγόμενη The Great Resignation στις ΗΠΑ, όταν εκατομμύρια άνθρωποι παραιτήθηκαν μετά την πανδημία γιατί οι δουλειές τους δεν τους πρόσφεραν ανάπτυξη ούτε ένιωθαν ότι βελτιώνουν ουσιαστικά τον κόσμο.

Έτσι καταλήγουμε σε μια τέταρτη οδό για την εύρεση σκοπού: ξεκινώντας από τις ανάγκες του κόσμου. Αν διαπιστώσω ότι γύρω μου λείπει η ευγένεια—καθώς κυριαρχεί επιθετικότητα και πόλωση—μπορώ να δω πώς τα δικά μου ταλέντα μπορούν να υπηρετήσουν αυτόν τον στόχο.

Σε τελική ανάλυση μπορούμε να αναρωτηθούμε: πώς και πού μπορώ να είμαι πιο χρήσιμος στον κόσμο; Ίσως μέχρι τώρα προσπαθούσαμε προς μια κατεύθυνση χωρίς αποτέλεσμα, αλλά η ζωή μάς δείχνει έναν νέο δρόμο όπου οι προσπάθειές μας θα έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο.

Γι’ αυτό συχνά ένας βίος με σκοπό βρίσκεται στη σύγκλιση ανάμεσα σε όσα περιμένουμε από τη ζωή και όσα περιμένει εκείνη από εμάς.

Το παράδειγμα των εταιρειών: Τρία επίπεδα νοήματος

Στον εταιρικό κόσμο, ένας από τους συγγραφείς που έχει ασχοληθεί περισσότερο με το νόημα της ζωής είναι ο Simon Sinek, που διακρίνει τρία επίπεδα εξέλιξης. Συχνά φέρνει ως παράδειγμα τη φιλοσοφία του Steve Jobs στην Apple.

Το πρώτο επίπεδο είναι ΤΙ κάνεις. Για την Apple η απάντηση ήταν: «Φτιάχνουμε προσωπικούς υπολογιστές».

Το δεύτερο επίπεδο είναι ΠΩΣ το κάνεις. Ο Jobs θα έλεγε: «Τα προϊόντα μας είναι όμορφα και εύκολα στη χρήση».

Το ανώτερο επίπεδο είναι ΓΙΑΤΙ το κάνεις. Η απάντηση της Apple ήταν: «Να αμφισβητούμε το status quo και να κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά».

Αναλύοντας το τι, το πώς και το γιατί, μπορούμε να κατανοήσουμε βαθύτερα τα πραγματικά κίνητρα πίσω από τις πράξεις μας. Κι αν δεν υπάρχει ένα σαφές γιατί, ίσως χρειάζεται να αναζητήσουμε μια πιο ουσιαστική αποστολή αλλού.

*Ο Francesc Miralles είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση στην ψυχολογία

Πηγή: EL PAÍS