Με αφορμή τον Ιούνιο, ο οποίος έχει θεσπιστεί από τη Διεθνή Ουρογυναικολογική Εταιρεία (IUGA) ως Μήνας Ευαισθητοποίησης για την Πρόπτωση των Πυελικών Οργάνων, ήρθε η ώρα να σπάσουμε τη σιωπή. Παράλληλα, η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ακράτειας και Πυελικών Προβλημάτων (WFIPP), ως ο κεντρικός συντονιστής της Παγκόσμιας Εβδομάδας Ακράτειας, έχει ορίσει τη συγκεκριμένη εβδομάδα ευαισθητοποίησης για το 2026 από τις 15 έως τις 21 Ιουνίου. Στόχος αυτών των πρωτοβουλιών είναι να προσφέρουν έγκυρη ενημέρωση και καθοδήγηση σε κάθε γυναίκα που βιώνει ή υποψιάζεται ότι έχει πρόπτωση, βοηθώντας την να αναγνωρίσει τα σημάδια και να απευθυνθεί έγκαιρα στους κατάλληλους ειδικούς.

Από πού να ξεκινήσεις και ποιος είναι ο κατάλληλος ειδικός

Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση κάθε προβλήματος είναι η σωστή διάγνωση, όμως πολλές γυναίκες αναρωτιούνται σε ποια πόρτα πρέπει να χτυπήσουν. Η κατεξοχήν ειδικότητα που συνιστά και η IUGA είναι αυτή του ουρογυναικολόγου. Πρόκειται για έναν γυναικολόγο με εξειδικευμένη κλινική εκπαίδευση στη διάγνωση, τη διαχείριση και τη συντηρητική ή χειρουργική αποκατάσταση των διαταραχών του πυελικού εδάφους.

Όπως εξηγεί η κα Φωτεινή Λάγαρη, φυσικοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στην Υγεία των Γυναικών και του Πυελικού Εδάφους, για τις περισσότερες γυναίκες ο πρώτος σταθμός είναι ο προσωπικός τους γυναικολόγος. Εκείνος είναι που συνήθως θα εντοπίσει αρχικά το πρόβλημα και μπορεί να προτείνει τις πρώτες λύσεις. Αν, ωστόσο, η κατάσταση αποδειχθεί πιο σύνθετη, θα παραπέμψει τη γυναίκα σε εξειδικευμένο ουρογυναικολόγο. Επιπλέον, αν τα κυρίαρχα συμπτώματα αφορούν το ουροποιητικό σύστημα –όπως έντονη ακράτεια, συχνουρία ή κατακράτηση ούρων– η γυναίκα ενδέχεται να απευθυνθεί πρώτα σε έναν ουρολόγο, ο οποίος, ανάλογα με την εξειδίκευσή του, θα συμβάλει στη διερεύνηση των αιτιών.

Πώς συνδέεται η ακράτεια με την πρόπτωση και ποια είναι τα συμπτώματα

Η ακράτεια ούρων και η πρόπτωση των πυελικών οργάνων είναι δύο καταστάσεις στενά συνδεδεμένες, καθώς η ακράτεια αποτελεί συχνά ένα από τα βασικά συμπτώματα της πρόπτωσης. Παρόλο που η πρόπτωση σπάνια μπορεί να απειλήσει τη ζωή μιας γυναίκας, έχει σοβαρό αντίκτυπο στην καθημερινότητά της, επηρεάζοντας την ψυχολογία, την κοινωνική της ζωή και τη σεξουαλικότητά της.

Η κα Μιμή Μαρσέλλου, φυσικοθεραπεύτρια με ειδίκευση στην αποκατάσταση των δυσλειτουργιών ούρησης και αφόδευσης, περιγράφει αναλυτικά τα συμπτώματα που πρέπει να μας κινητοποιήσουν. Η γυναίκα μπορεί να νιώθει βάρος και πίεση χαμηλά στη μήτρα, ενώ σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις υπάρχει η αίσθηση ενός εξογκώματος που προβάλλει από το άνοιγμα του κόλπου. Η καθημερινή δυσφορία συνοδεύεται συχνά από ακράτεια, κατακράτηση ούρων ή αδυναμία πλήρους κένωσης της κύστης, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται συνεχείς ουρολοιμώξεις. Παράλληλα, επηρεάζεται αρνητικά η ερωτική ζωή, καθώς μπορεί να συνυπάρχει πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία), μειωμένος μυϊκός τόνος, ελάττωση της σεξουαλικής διέγερσης και αδυναμία οργασμού. Στην περίπτωση που το ορθό έντερο προβάλλει προς τον κόλπο (ορθοκήλη), στις αιτίες συγκαταλέγεται η χρόνια δυσκοιλιότητα, ενώ η γυναίκα βιώνει ένα έντονο αίσθημα πίεσης ή εξογκώματος στην περιοχή του ορθού.

Οι ένοχοι πίσω από το πρόβλημα: Ποιες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο;

Οι αιτίες που χαλαρώνουν οι μύες και οι σύνδεσμοι της πυέλου ποικίλλουν, συνδυάζοντας φυσιολογικές αλλαγές του οργανισμού με χρόνιες καταστάσεις. Ο συχνότερος παράγοντας κινδύνου είναι η εγκυμοσύνη και ο τοκετός. Οι πολλαπλές κυήσεις, η γέννηση ενός μεγάλου σε μέγεθος μωρού, καθώς και οι υποβοηθούμενοι κολπικοί τοκετοί με τη χρήση ιατρικών εργαλείων (όπως εμβρυουλκά), καταπονούν σημαντικά το πυελικό έδαφος.

Η κα Λάγαρη επισημαίνει ότι επιβαρυντικά λειτουργεί και κάθε άλλη κατάσταση που ασκεί παρατεταμένη και αυξημένη πίεση στην κοιλιακή χώρα, όπως η χρόνια δυσκοιλιότητα, ο χρόνιος βήχας (για παράδειγμα σε καπνίστριες) και η συνεχής άρση μεγάλου βάρους. Επιπλέον, η φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης και η εμμηνόπαυση παίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς η μείωση των οιστρογόνων κάνει τον συνδετικό ιστό που στηρίζει τα όργανα πιο λεπτό και λιγότερο ανθεκτικό. Τέλος, το αυξημένο σωματικό βάρος, η παχυσαρκία, αλλά και ορισμένες κληρονομικές διαταραχές του συνδετικού ιστού αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης πρόπτωσης.

Από τις αλλαγές στον τρόπο ζωής μέχρι το χειρουργείο

Η αντιμετώπιση της πρόπτωσης δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες: αντίθετα, οφείλει να είναι απόλυτα εξατομικευμένη. Οι ήπιες περιπτώσεις που δεν προκαλούν ενοχλήσεις μπορεί να μην χρειάζονται καθόλου θεραπεία, παρά μόνο παρακολούθηση. Όταν όμως τα συμπτώματα αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινότητα, οι θεραπευτικές επιλογές ξεκινούν από τις πιο συντηρητικές μεθόδους.

Σύμφωνα με την κα Μαρσέλλου, η θεραπεία πρώτης γραμμής περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η αποτελεσματική αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους και η εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους. Μια άλλη εξαιρετική, μη επεμβατική λύση είναι η τοποθέτηση πεσσών –ειδικών ιατρικών συσκευών που τοποθετούνται μέσα στον κόλπο για να στηρίξουν μηχανικά τα πυελικά όργανα χωρίς χειρουργείο.

Σε περιπτώσεις όπου οι συντηρητικές μέθοδοι δεν επαρκούν και το πρόβλημα παραμένει σοβαρό, η χειρουργική επέμβαση προκρίνεται ως η πλέον αποτελεσματική λύση. Για γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους ή βρίσκονται σε εμμηνοπαυσιακή ηλικία και παρουσιάζουν σύνθετες διαταραχές, επιλέγεται ορισμένες φορές η λύση της υστερεκτομής (αφαίρεση της μήτρας) σε συνδυασμό με την πλαστική αποκατάσταση της πρόπτωσης των γύρω ιστών.

Ο πολύτιμος ρόλος της φυσικοθεραπείας πυελικού εδάφους

Η φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους συμμάχους της γυναίκας σε κάθε στάδιο. Μπορεί να δράσει προληπτικά, να αντιμετωπίσει την πρόπτωση στα πρώτα της βήματα ή να συνδυαστεί με άλλες μη επεμβατικές και επεμβατικές μεθόδους σε πιο προχωρημένα στάδια.

Όπως τονίζει η κα Λάγαρη, η φυσικοθεραπεία είναι απολύτως απαραίτητη ακόμα και μετά από ένα χειρουργείο αφαίρεσης κάποιου οργάνου (όπως η υστερεκτόμη). Η αφαίρεση δημιουργεί μια νέα «χωροταξία» μέσα στην πύελο, η οποία μπορεί να επηρεάσει τη θέση και τη λειτουργία των οργάνων που έχουν απομείνει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η φυσικοθεραπεία βοηθά στη σταθεροποίηση του κολοβώματος (της περιοχής του κόλπου όπου βρισκόταν ο τράχηλος) και στηρίζει συνολικά την περιοχή ανάλογα με το είδος της επέμβασης.

Ο βασικός στόχος της φυσικοθεραπείας είναι η ενδυνάμωση των μυών της πυέλου, οι οποίοι λειτουργούν σαν μια «αιώρα» που κρατά τα όργανα στη σωστή τους θέση. Ένα δυνατό πυελικό έδαφος εξασφαλίζει σταθερότητα και αντοχή στις καθημερινές πιέσεις. Το θεραπευτικό πλάνο, το οποίο σχεδιάζεται πάντα μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση, περιλαμβάνει:

Ασκήσεις Kegel: Στοχευμένες ασκήσεις ενδυνάμωσης και χαλάρωσης των πυελικών μυών.

Σωστή διαφραγματική αναπνοή: Για την ορθή διαχείριση της ενδοκοιλιακής πίεσης κατά την κίνηση ή την άρση βάρους.

Τεχνικές βιοανάδρασης (Biofeedback): Για να μάθει η γυναίκα να αναγνωρίζει και να ελέγχει σωστά τους συγκεκριμένους μύες.

Επανεκπαίδευση της ούρησης και της αφόδευσης: Για την υιοθέτηση σωστών συνηθειών στην τουαλέτα.

Η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία

Σε κάθε ζήτημα υγείας, η πρόληψη παραμένει η πιο ανώδυνη, οικονομική και αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης. Η κα Μαρσέλλου υπογραμμίζει ότι δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε την αξία της έγκαιρης ενημέρωσης και της θωράκισης του σώματός μας.

Στην περίπτωση της πρόπτωσης των πυελικών οργάνων, η συστηματική ενδυνάμωση των μυών της πυέλου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και αμέσως μετά τον τοκετό αποδεικνύεται σωτήρια. Το ίδιο σημαντική είναι και κατά την περίοδο της κλιμακτηρίου ή σε περιπτώσεις αιφνίδιας διακοπής της εμμήνου ρύσης (όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια θεραπειών για τον καρκίνο του μαστού).

Το σώμα σου σού μιλάει. Αντί να ανέχεσαι τη δυσφορία ή να θεωρείς την ακράτεια και το βάρος ως μια «φυσιολογική» συνέπεια της γέννας ή του χρόνου που περνάει, κάνε το επόμενο βήμα. Μίλησε με τον γιατρό σου ή έναν εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους και πάρε πίσω τον έλεγχο της καθημερινότητάς σου.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος), η Δρ. Αριστέα Παπανώτα (Παθολόγος – Ογκολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), πρέπει να είμαστε υποψιασμένες αν παρατηρήσουμε επίμονα συμπτώματα που μοιάζουν με κοινές ενοχλήσεις:

• Πρήξιμο στην κοιλιά που δεν υποχωρεί.

• Αίσθημα πληρότητας ακόμα και μετά από ένα ελαφρύ γεύμα.

• Δυσπεψία ή αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου και του ουροποιητικού.

Η ακτινογραφία της διάγνωσης

Όταν υπάρχει υποψία, η επιστήμη επιστρατεύει έναν συνδυασμό μέσων: το διακολπικό υπερηχογράφημα αποτελεί τη βάση της αρχικής εκτίμησης, ενώ ο δείκτης CA-125 στο αίμα παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη συνέχεια. Αν και οι περισσότερες διαγνώσεις γίνονται σε προχωρημένο στάδιο, οι νέες μέθοδοι επιτρέπουν πλέον πολύ πιο αισιόδοξες προβλέψεις.

Το DNA μας στο μικροσκόπιο

Γνωρίζατε ότι η κληρονομικότητα παίζει καθοριστικό ρόλο; Οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και το σύνδρομο Lynch, είναι «κλειδιά» που ξεκλειδώνουν τη γνώση για τον κίνδυνο που μπορεί να διατρέχει μια γυναίκα. Ο μοριακός έλεγχος και η γενετική συμβουλευτική δεν είναι πια σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά ένα απαραίτητο βήμα για εξατομικευμένη προστασία.

Η επανάσταση στη θεραπεία: Πέρα από το χειρουργείο

Η αντιμετώπιση ξεκινά συνήθως με τη χειρουργική επέμβαση (κυτταρομείωση), με στόχο την πλήρη αφαίρεση της νόσου. Όμως, η πραγματική επανάσταση συμβαίνει στις στοχευμένες θεραπείες που έρχονται μετά:

Αναστολείς PARP: Μια σύγχρονη θεραπεία συντήρησης που «φρενάρει» τη νόσο σε γυναίκες με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις.

Έξυπνα φάρμακα (ADCs): Όπως το mirvetuximab soravtansine, που στοχεύει απευθείας τα καρκινικά κύτταρα που εκφράζουν συγκεκριμένους υποδοχείς (FRα).

Ανοσοθεραπεία: Η νέα ελπίδα που εκπαιδεύει το δικό μας ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στον όγκο.

Μια νέα εποχή ελπίδας

Το τοπίο αλλάζει. Η μοριακή ογκολογία μετατρέπει τον καρκίνο των ωοθηκών από μια απειλητική νόσο σε μια κατάσταση που μπορούμε να διαχειριστούμε με ακρίβεια. Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου των Ωοθηκών μας καλεί να μην φοβόμαστε, αλλά να ενημερωνόμαστε.

Η έρευνα τρέχει, οι θεραπείες γίνονται πιο προσωπικές και η πρόγνωση βελτιώνεται συνεχώς. Η φροντίδα για τον εαυτό μας ξεκινά από την ενημέρωση.

Προληπτικός έλεγχος μαστού: Πότε ωφελεί πραγματικά και πότε χρειάζεται δεύτερη σκέψη

Η πρόσφατη επικαιροποιημένη οδηγία του American College of Physicians (ACP), που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Internal Medicine*, φέρνει νέα δεδομένα. Η οδηγία εστιάζει στις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου — δηλαδή γυναίκες χωρίς ιστορικό καρκίνου του μαστού, χωρίς γονιδιακές μεταλλάξεις (όπως BRCA1/2) και χωρίς προηγούμενη ακτινοθεραπεία στον θώρακα.

Η Καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θάνος Δημόπουλος (ΕΚΠΑ), αναλύουν τα νέα δεδομένα, τονίζοντας ότι ο έλεγχος πρέπει να είναι μια εξατομικευμένη απόφαση που ζυγίζει οφέλη και κινδύνους.

Πρόληψη καρκίνου του μαστού: Πώς θα βρείτε το ιδανικό πλάνο ελέγχου για τη δική σας ηλικία

Ηλικία 40 έως 49: Μια απόφαση που απαιτεί συζήτηση

Για τις γυναίκες στην πέμπτη δεκαετία της ζωής τους, η οδηγία δεν επιβάλλει την καθολική έναρξη μαστογραφίας. Αντίθετα, προτείνει μια εξατομικευμένη προσέγγιση μέσω διαλόγου με τον γιατρό.

Γιατί υπάρχει δισταγμός; Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τα οφέλη είναι υπαρκτά αλλά λιγότερο ξεκάθαρα σε σχέση με τις μεγαλύτερες γυναίκες.

Πιθανοί κίνδυνοι: Υπάρχει αυξημένη πιθανότητα για ψευδώς θετικά αποτελέσματα, τα οποία οδηγούν σε αχρείαστο άγχος, επιπλέον ακτινοβολία και επεμβατικές βιοψίες.

Το φαινόμενο της υπερδιάγνωσης: Η ανίχνευση μικρών όγκων που ίσως δεν θα απειλούσαν ποτέ τη ζωή της γυναίκας, οδηγώντας σε θεραπείες που μπορεί να μην ήταν απαραίτητες.

Η σύσταση: Εάν μια γυναίκα, μετά από ενημέρωση, επιθυμεί να ξεκινήσει τον έλεγχο, η μαστογραφία προτείνεται ανά διετία.

Ηλικία 50 έως 74: Η «χρυσή περίοδος» του ελέγχου

Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τα δεδομένα είναι πιο ισχυρά και η οδηγία σαφέστερη: Μαστογραφία κάθε δύο χρόνια. Εδώ, η πλάστιγγα γέρνει ξεκάθαρα προς το όφελος, καθώς ο προσυμπτωματικός έλεγχος μειώνει αποδεδειγμένα τη θνησιμότητα και προλαβαίνει προχωρημένες μορφές της νόσου. Ωστόσο, η οδηγία απορρίπτει τον ετήσιο έλεγχο ρουτίνας, καθώς η διεξαγωγή μαστογραφίας κάθε χρόνο αυξάνει τις πιθανότητες λάθος συναγερμών (ψευδώς θετικά) χωρίς να προσφέρει ουσιαστικό επιπλέον πλεονέκτημα επιβίωσης σε σχέση με τον έλεγχο ανά διετία.

Ηλικία 75 και άνω: Πότε είναι ώρα να σταματήσουμε;

Μετά τα 75, ή σε περιπτώσεις όπου το προσδόκιμο ζωής είναι περιορισμένο (κάτω των 5 ετών) λόγω άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας, η οδηγία προτείνει τη συζήτηση για διακοπή του ελέγχου.

Η λογική είναι ότι ο καρκίνος του μαστού σε αυτές τις ηλικίες συχνά εξελίσσεται αργά, και οι πιθανές βλάβες από ταλαιπωρία, βιοψίες και επεμβάσεις μπορεί να υπερτερούν του οφέλους. Παρόλα αυτά, αν μια υγιής γυναίκα άνω των 75 επιθυμεί να συνεχίσει, μπορεί να το κάνει με επανεκτίμηση της απόφασης κάθε δύο χρόνια.

Πυκνοί μαστοί: Τι ισχύει για την τομοσύνθεση και το υπερηχογράφημα;

Οι γυναίκες με πυκνό μαστό (κατηγορίες C ή D κατά BI-RADS) συχνά αναρωτιούνται αν η απλή μαστογραφία αρκεί.

Ψηφιακή Τομοσύνθεση (3D Μαστογραφία): Θεωρείται μια αξιόλογη επιλογή, καθώς εντοπίζει περισσότερους καρκίνους χωρίς να αυξάνει σημαντικά τα ψευδώς θετικά. Πρέπει όμως να συνεκτιμάται το κόστος και η ελαφρώς αυξημένη έκθεση σε ακτινοβολία.

Μαγνητική (MRI) και Υπερηχογράφημα: Η οδηγία εμφανίζεται επιφυλακτική για τη χρήση τους ως εξετάσεις ρουτίνας σε γυναίκες μέσου κινδύνου. Παρότι «βλέπουν» περισσότερα ευρήματα, οδηγούν σε πάρα πολλές άσκοπες βιοψίες και επανελέγχους, χωρίς να έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι μειώνουν τη θνησιμότητα σε αυτή τη συγκεκριμένη ομάδα γυναικών.

Το συμπέρασμα για κάθε γυναίκα

Ο προληπτικός έλεγχος του μαστού δεν είναι μια τυπική, μηχανική διαδικασία. Είναι μια συνειδητή επιλογή που βασίζεται στην ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και τις προσωπικές αξίες κάθε γυναίκας.

«Η νέα οδηγία μετατοπίζει το βάρος από την τυφλή εφαρμογή κανόνων προς μια πιο ανθρώπινη, προσεκτική και εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα».

Συζητήστε με τον γιατρό σας, ενημερωθείτε για τα υπέρ και τα κατά και διαμορφώστε μαζί το πλάνο που ταιριάζει στις δικές σας ανάγκες. Η πρόληψη είναι δύναμη, αρκεί να γίνεται με τον σωστό τρόπο και στον σωστό χρόνο.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) έρχεται να δώσει τη λύση. Δεν εμφανίζεται ως ένας ψυχρός αντικαταστάτης του γιατρού μας, αλλά ως ένας ευφυής «μεταφραστής» και μεσολαβητής. Σκοπός της είναι να πάρει την υψηλή γνώση των κορυφαίων ειδικών και να τη μετατρέψει σε πρακτικά, καθημερινά εργαλεία στα χέρια του γιατρού που μας εξετάζει.

Ένα ψηφιακό στήριγμα που ενισχύει τον ανθρώπινο παράγοντα

Η λειτουργία της τεχνολογίας αυτής στην πράξη είναι εξαιρετικά πολύτιμη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει την ικανότητα να συγκεντρώνει τεράστιους όγκους δεδομένων, να οργανώνει τις σκόρπιες πληροφορίες και να προτείνει τις πλέον ενδεδειγμένες θεραπευτικές οδούς. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο τελικός λόγος και η ευθύνη παραμένουν στον γιατρό· η τεχνολογία δεν λαμβάνει αυθαίρετες αποφάσεις, αλλά λειτουργεί ως ένας προηγμένος σύμβουλος υποστήριξης.

Παρόλα αυτά, η ύπαρξη αυτών των εργαλείων δεν πρέπει να μας εφησυχάζει όσον αφορά τις ρίζες του προβλήματος. Το σύστημα εξακολουθεί να στηρίζεται σε επαγγελματίες υγείας που, σε πολλές περιπτώσεις, δεν έχουν λάβει τη στοχευμένη εκπαίδευση που απαιτεί η πολυπλοκότητα της εμμηνόπαυσης. Η AI καλύπτει προσωρινά το κενό, αλλά η ανάγκη για εξειδικευμένη γνώση παραμένει επιτακτική.

Αντιμετωπίζοντας τις προκαταλήψεις του παρελθόντος

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι η ποιότητα των δεδομένων της. Για πολλά χρόνια, η γυναικεία υγεία υποεκπροσωπούνταν στις κλινικές έρευνες, δημιουργώντας μια «μεροληψία» στα ιατρικά αρχεία. Αν ένα σύστημα εκπαιδευτεί μόνο σε ελλιπή δεδομένα του παρελθόντος, υπάρχει κίνδυνος να αναπαράγει τα ίδια λάθη.

Για να αποφευχθεί αυτό, οι σύγχρονες πλατφόρμες AI στρέφονται σε δεδομένα πραγματικού χρόνου. Αντί να βασίζονται μόνο σε παλιά αρχεία, αξιοποιούν τη δομημένη καταγραφή των τωρινών συμπτωμάτων και του ιστορικού κάθε γυναίκας ξεχωριστά. Έτσι, η προσέγγιση γίνεται πιο προσωπική, ακριβής και απαλλαγμένη από τις προκαταλήψεις του παρελθόντος.

Λύσεις σε πρακτικά προβλήματα και ελλείψεις φαρμάκων

Η τεχνολογία αποδεικνύεται σωτήρια και σε καθαρά πρακτικά ζητήματα, όπως οι ελλείψεις σκευασμάτων. Πρόσφατα, στο Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρήθηκαν σοβαρές ελλείψεις σε προϊόντα Ορμονικής Θεραπείας Υποκατάστασης (HRT), όπως οιστρογονικά τζελ και επιθέματα, λόγω της κατακόρυφης αύξησης της ζήτησης και προβλημάτων στην παραγωγή.

Σε τέτοιες περιπτώσεις κρίσης, τα συστήματα AI μπορούν να προτείνουν άμεσα ασφαλείς εναλλακτικές θεραπείες. Αυτό μειώνει το άγχος της γυναίκας και τον κίνδυνο να διακοπεί απότομα μια αγωγή που είναι απαραίτητη για την ποιότητα της ζωής της.

Μια ολιστική ματιά στην υγεία της γυναίκας

Η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς η παύση της περιόδου: είναι μια κατάσταση που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό, από το καρδιαγγειακό σύστημα και τον μεταβολισμό μέχρι την υγεία των οστών μας. Η Τεχνητή Νοημοσύνη υπόσχεται να συνθέσει όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία σε μια ενιαία, συνεκτική εικόνα.

Ο απώτερος στόχος δεν είναι απλώς να θεραπεύουμε τα συμπτώματα όταν αυτά γίνονται ανυπόφορα, αλλά να λειτουργούμε προληπτικά. Η τεχνολογία αυτή δεν αποτελεί μια ξαφνική επανάσταση, αλλά έναν απαραίτητο μηχανισμό προσαρμογής στις ανάγκες της εποχής μας. Είναι το εργαλείο που επιτρέπει σε ένα πιεσμένο σύστημα υγείας να παραμείνει λειτουργικό, προσφέροντας την εξειδικευμένη φροντίδα που κάθε γυναίκα δικαιούται, εκεί ακριβώς που υπάρχει ανάγκη.

Καρκίνος του μαστού: το «πείραμα»της εξατομικευμένης πρόληψης

Για δεκαετίες, ο προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού βασιζόταν σε ένα οριζόντιο screening: οι γυναίκες μιας συγκεκριμένης ηλικίας ακολουθούν το ίδιο πρόγραμμα μαστογραφιών, ξεκινώντας πάνω κάτω στην ίδια ηλικία, μια τακτική που διαφοροποιείται όταν υπάρχει ατομικό ή οικογενειακό ιατρικό ιστορικό νόσου.

Η προσέγγιση αυτή είχε το πλεονέκτημα της απλότητας, όμως η σύγχρονη ιατρική γνωρίζει πλέον ότι ο κίνδυνος για καρκίνο του μαστού δεν είναι ίδιος για όλες. Κάθε γυναίκα έχει το δικό της βιολογικό και κληρονομικό προφίλ, διαφορετική πυκνότητα μαστού, διαφορετικό οικογενειακό ιστορικό και διαφορετικούς γενετικούς παράγοντες. Με αυτή τη λογική, γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: μήπως ο έλεγχος πρέπει να είναι πιο εξατομικευμένος;

Σε αυτό ακριβώς το ερώτημα επιχείρησε να απαντήσει η μεγάλη αμερικανική κλινική μελέτη WISDOM (Women Informed to Screen Depending on Measures of Risk), τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό JAMA. Η μελέτη συνέκρινε δύο διαφορετικές στρατηγικές πρόληψης: από τη μία τον κλασικό ετήσιο μαστογραφικό έλεγχο και από την άλλη έναν έλεγχο «με βάση τον κίνδυνο», δηλαδή ένα πρόγραμμα που προσαρμόζεται στο ατομικό προφίλ κάθε γυναίκας.

Στη μελέτη συμμετείχαν περισσότερες από 28.000 γυναίκες ηλικίας 40 έως 74 ετών από όλες τις πολιτείες των ΗΠΑ, χωρίς προηγούμενη διάγνωση καρκίνου του μαστού. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία ακολούθησε ετήσιο έλεγχο, ενώ η άλλη έλαβε εξατομικευμένες οδηγίες ανάλογα με τον προσωπικό της κίνδυνο. Για να υπολογιστεί αυτός ο κίνδυνος, οι ερευνητές δεν στηρίχθηκαν μόνο στο οικογενειακό ιστορικό, αλλά χρησιμοποίησαν ένα σύνθετο μοντέλο που περιλάμβανε γενετικό έλεγχο για εννέα γονίδια αυξημένης ευαισθησίας, πολυγονιδιακό σκορ κινδύνου και κλασικούς κλινικούς παράγοντες.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, οι γυναίκες κατατάχθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες. Όσες είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο έκαναν έλεγχο κάθε έξι μήνες, εναλλάσσοντας μαστογραφία και μαγνητική μαστών, ενώ παράλληλα λάμβαναν συμβουλευτική για μείωση του κινδύνου. Οι γυναίκες με αυξημένο αλλά όχι τον υψηλότερο κίνδυνο συνέχισαν με ετήσια μαστογραφία. Εκείνες με μέσο κίνδυνο έκαναν μαστογραφία ανά διετία, ενώ οι γυναίκες χαμηλού κινδύνου ηλικίας 40 έως 49 ετών μπορούσαν να καθυστερήσουν τον έλεγχο μέχρι να αυξηθεί ο κίνδυνός τους ή να φτάσουν στην ηλικία των 50 ετών.

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ιδιαίτερα σημαντικό: ο εξατομικευμένος έλεγχος αποδείχθηκε εξίσου ασφαλής με τον ετήσιο έλεγχο ως προς την πιθανότητα να διαγνωστούν πιο προχωρημένοι καρκίνοι. Με απλά λόγια, η προσαρμογή του screening στον ατομικό κίνδυνο δεν οδήγησε σε περισσότερες καθυστερημένες διαγνώσεις. Αντίθετα, στις γυναίκες που ανήκαν στην ομάδα πολύ υψηλού κινδύνου και παρακολουθούνταν στενότερα, δεν καταγράφηκαν καρκίνοι σε πιο προχωρημένο στάδιο της νόσου. Αυτό είναι ένα πολύ ενθαρρυντικό εύρημα, γιατί δείχνει ότι οι γυναίκες που κινδυνεύουν περισσότερο μπορούν να ωφεληθούν από πιο εντατική παρακολούθηση.

Παράλληλα, η μελέτη έδειξε ότι ο αριθμός των μαστογραφιών ήταν συνολικά μικρότερος στην ομάδα του εξατομικευμένου ελέγχου. Αυτό σημαίνει ότι αρκετές γυναίκες χαμηλού ή μέσου κινδύνου απέφυγαν εξετάσεις που ίσως δεν τους πρόσφεραν ουσιαστικό πρόσθετο όφελος. Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, αυτή η διαπίστωση είναι σημαντική: ένας πιο στοχευμένος έλεγχος μπορεί να κατανείμει καλύτερα τους πόρους, δίνοντας μεγαλύτερη προσοχή σε όσες τον χρειάζονται περισσότερο.
Τα κύρια σημεία της μελέτης συνόψισαν για εμάς η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, Βιολόγος και ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ.

Πώς «διάβασαν» οι ειδικοί τα αποτελέσματα;

Παρότι η σύλληψη της μελέτης ήταν ενδιαφέρουσα, δεν επιβεβαίωσε όλες τις προσδοκίες. Ένας από τους στόχους των ερευνητών ήταν να διαπιστώσουν αν ο εξατομικευμένος έλεγχος θα μείωνε και τις βιοψίες, δηλαδή τις επεμβατικές διαδικασίες που συχνά ακολουθούν ύποπτα ευρήματα αλλά τελικά αποδεικνύονται καλοήθη. Στα αποτελέσματα αυτά δεν παρατηρήθηκε συνολική μείωση των βιοψιών. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο ότι πολλές γυναίκες -και αρκετοί γιατροί- παρέμειναν επιφυλακτικοί απέναντι στη λιγότερο συχνή παρακολούθηση και προτίμησαν να συνεχίσουν να ελέγχονται πιο συχνά από όσο προέβλεπε το πρωτόκολλο. Με άλλα λόγια, η ιατρική κουλτούρα του «καλύτερα πιο συχνά» εξακολουθεί να επηρεάζει την πράξη.

Ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον στοιχείο ήταν η αποδοχή αυτής της νέας προσέγγισης από τις ίδιες τις γυναίκες. Στην παρατηρητική ομάδα της μελέτης, όπου οι συμμετέχουσες μπορούσαν να επιλέξουν μόνες τους το είδος του ελέγχου που προτιμούσαν, σχεδόν 9 στις 10 επέλεξαν την προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο. Αυτό δείχνει ότι, όταν οι γυναίκες ενημερώνονται σωστά και κατανοούν ότι ο έλεγχος μπορεί να προσαρμόζεται στα δικά τους χαρακτηριστικά, είναι ανοιχτές σε πιο σύγχρονες και εξατομικευμένες λύσεις.

Η μελέτη ανέδειξε επίσης τη σημασία της γενετικής πληροφορίας στην πρόληψη. Ένα αξιοσημείωτο ποσοστό γυναικών που βρέθηκαν να έχουν γονιδιακές μεταλλάξεις υψηλού κινδύνου δεν είχαν σημαντικό οικογενειακό ιστορικό. Αυτό σημαίνει ότι αν βασιζόμαστε μόνο στο οικογενειακό ιστορικό, μπορεί να χάνουμε γυναίκες που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση ή προληπτικές παρεμβάσεις. Επιπλέον, στις γυναίκες υψηλού κινδύνου αυξήθηκε η χρήση προληπτικών στρατηγικών, όπως η φαρμακευτική πρόληψη, κάτι που αποτελεί ένα πρόσθετο όφελος της εξατομικευμένης προσέγγισης.
Η μελέτη WISDOM προτείνει ότι η πρόληψη ίσως δεν χρειάζεται να ακολουθεί τη λογική «μία λύση για όλες», αλλά να προσαρμόζεται στις πραγματικές ανάγκες κάθε γυναίκας.

Σε κάθε περίπτωση, οι προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο του μαστού πρέπει να είναι εξατομικευμένες, με όποιον τρόπο θεωρεί κάθε ενημερωμένος και έμπειρος γιατρός. Στη χώρα μας έχουμε το σχετικό προνόμιο της εξατομικευμένης πρόληψης, με τους γιατρούς να έχουν το «ελεύθερο» να συνταγογραφούν μαστογραφία και υπερηχογράφημα μαστών ακόμη και σε γυναίκες νεότερες, για τις οποίες κρίνουν ότι υπάρχει αξία στον προληπτικό έλεγχο.

Γιατί πονάμε στην περίοδο;

Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα δίνει ο ουρολόγος Δρ. Eric Margolis, ο οποίος εξηγεί ότι «οι κράμπες ή δυσμηνόρροια εμφανίζονται λόγω της απελευθέρωσης χημικών ουσιών που ονομάζονται προσταγλανδίνες κατά την έμμηνο ρύση. Οι ουσίες αυτές προκαλούν συσπάσεις στη μήτρα προκειμένου να αποβάλει το ενδομήτριο». Αυτό που νιώθουμε είναι αποτέλεσμα συσπάσεων που γίνονται «υπερβολικά έντονες» και «διακόπτουν τη ροή αίματος και οξυγόνου στους γύρω μυϊκούς ιστούς προκαλώντας πόνο». Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα των προσταγλανδινών τόσο πιο έντονες είναι οι κράμπες.

Σύμφωνα με τον γιατρό, οι κράμπες περιόδου αποτελούν «ένα φυσιολογικό μέρος του εμμηνορροϊκού κύκλου για πολλές γυναίκες». Συνήθως «ήπιες έως μέτριες κράμπες» εμφανίζονται στις πρώτες ημέρες της περιόδου όταν η μήτρα συσπάται. Και παρότι είναι ανακουφιστικό να γνωρίζουμε ότι οι κράμπες αποτελούν μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας και δεν σημαίνουν πάντα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα, δεν αγνοούμε ποτέ τον πολύ έντονο πόνο.

«Αν ο πόνος είναι τόσο έντονος ώστε να διαταράσσει την καθημερινότητα, τότε μπορεί να υποδηλώνει υποκείμενη πάθηση που χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση», τονίζει ο Dr. Margolis. Καθεμία από εμάς γνωρίζει το όριο αντοχής της, όμως υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις που μας βοηθούν να αναγνωρίσουμε πότε οι κράμπες θεωρούνται μη φυσιολογικές.

Πότε οι έντονες κράμπες δεν είναι φυσιολογικές

Σύμφωνα με τον Dr. Margolis «πολύ έντονες κράμπες που δεν υποχωρούν με απλά παυσίπονα ή διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να οφείλονται σε παθήσεις όπως ινομυώματα, ενδομητρίωση, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) ή φλεγμονώδη νόσο της πυέλου (PID)» οι οποίες συχνά προκαλούν αυξημένη ένταση του πόνου.

Ορισμένα σημάδια που πρέπει να προσέξουμε και να μεταφέρουμε στον γιατρό μας είναι τα παρακάτω:

• πολύ μεγάλη ποσότητα αίματος
• ακανόνιστοι κύκλοι
• πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή
• αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους
  
  

Ποια είναι τα χειρότερα τρόφιμα πριν από την περίοδο

Κι αφού επιβεβαιώσουμε ότι τυχόν πόνοι και κράμπες είναι στα πλαίσια του φυσιολογικού, έρχεται η ώρα να δούμε πώς μπορεί η διατροφή να βοηθήσει – ή να επιδεινώσει- τα συμπτώματα. Σύμφωνα με τον γιατρό, τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα, η ζάχαρη και τα αλμυρά σνακ πρέπει να αποφεύγονται. Αυτές οι τροφές αυξάνουν τη φλεγμονή και το φούσκωμα επιδεινώνοντας τις κράμπες. «Καφεΐνη και αλκοόλ μπορούν επίσης να αφυδατώσουν το σώμα και να εντείνουν την ενόχληση κατά την έμμηνο ρύση».

Τι να τρώμε για να μειώσουμε τις επώδυνες κράμπες

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν τρόποι να βοηθήσουμε τον οργανισμό μας. Σύμφωνα με τον Dr. Margolis «οι αντιφλεγμονώδεις τροφές είναι ιδιαίτερα ωφέλιμες στη μείωση των πόνων». Ανάμεσα σε αυτές είναι:

• πράσινα φυλλώδη λαχανικά όπως σπανάκι και λαχανίδα πλούσια σε μαγνήσιο και ασβέστιο
• λιπαρά ψάρια όπως σολομός και σαρδέλες με ωμέγα-3 που μειώνουν τη φλεγμονή
• ξηροί καρποί και σπόροι με μαγνήσιο που βοηθά στη χαλάρωση των μυών
• φρούτα όπως μπανάνες και μούρα που προσφέρουν αντιοξειδωτικά και κάλιο
• δημητριακά ολικής άλεσης που σταθεροποιούν το σάκχαρο και μειώνουν τις απότομες αυξομειώσεις που επιδεινώνουν τον πόνο
  
  

Αν αρχίσουμε να εντάσσουμε τέτοιες τροφές στη ρουτίνα μας, αυξάνουμε σημαντικά τις πιθανότητες να αφήσουμε πίσω μας τις επώδυνες κράμπες περιόδου. Ο οργανισμός μας ανταποκρίνεται όταν του δείχνουμε φροντίδα και οι μικρές καθημερινές διατροφικές αλλαγές μπορούν πραγματικά να κάνουν τη διαφορά. Δεν χάνουμε τίποτε να τις δοκιμάσουμε!

Εμπνευσμένη από την ανάγκη για πρακτικότητα χωρίς συμβιβασμούς στην αισθητική, η νέα συλλογή περιλαμβάνει άνετα γυναικεία ρούχα ιδανικά για κάθε στάδιο του ταξιδιού — από το αεροδρόμιο μέχρι τον τελικό προορισμό.

Η Travel Collection 2026 ξεχωρίζει για:

• Μαλακά, ελαφριά υφάσματα που προσφέρουν άνεση όλη την ημέρα
• Χαλαρές γραμμές και minimal σχεδιασμό για effortless looks
• Πολυχρηστικά κομμάτια που φοριούνται εύκολα από το ταξίδι έως τη βόλτα
• Διαχρονικές αποχρώσεις και σύγχρονα basics που συνδυάζονται εύκολα

Με έμφαση στη λειτουργικότητα και τη σύγχρονη αισθητική, η OYSHO επαναπροσδιορίζει το travelwear, προτείνοντας ρούχα που προσαρμόζονται σε κάθε στιγμή του ταξιδιού.

Η συλλογή απευθύνεται σε γυναίκες που αναζητούν άνεση στις μετακινήσεις, ευελιξία στις δραστηριότητες και κομψότητα σε κάθε εμφάνιση.

*Η νέα Travel Collection 2026 είναι διαθέσιμη στα καταστήματα και στο online store της OYSHO.

Η πατρική υγεία και το ιστορικό ζωής του πατέρα έχουν επίσης σημαντική επίδραση. Μια διεπιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στο περιοδικό The Lancet εμβαθύνει στις συνέπειες του πατρικού κύκλου ζωής στην εγκυμοσύνη και την υγεία του παιδιού. Δείχνει πως ιατρικοί, συμπεριφορικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες του άνδρα μπορούν να επηρεάσουν την κύηση και την ανάπτυξη της επόμενης γενιάς.

Η έρευνα αμφισβητεί την παραδοσιακή προσέγγιση της προγεννητικής φροντίδας που επικεντρώνεται αποκλειστικά στη μητέρα, προτείνοντας μια κοινή ευθύνη κατά την εγκυμοσύνη. Παράγοντες όπως η ποιότητα του σπέρματος, οι συνήθειες ή η ηλικία του πατέρα μπορούν να καθορίσουν την πορεία της κύησης και την ανάπτυξη του παιδιού.

Υπάρχουν επίσης κοινωνικοπολιτισμικές μεταβλητές που σχετίζονται με τη συμπεριφορά του πατέρα, τη σχέση του με τη μέλλουσα μητέρα ή τον τρόπο ανατροφής. Αυτές λειτουργούν σαν ντόμινο, επηρεάζοντας τελικά την ευημερία της εγκύου και του μωρού. Για παράδειγμα, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η υποστήριξη από τον πατέρα συνδέεται με μεγαλύτερη συμμετοχή της μητέρας στην προγεννητική φροντίδα, λιγότερη κατανάλωση αλκοόλ και καπνού από μέρους της, λιγότερες περιπτώσεις χαμηλού βάρους γέννησης και υψηλότερα ποσοστά θηλασμού.

Η σημασία της υγείας του σπέρματος

Η υγεία του σπέρματος αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για μια επιτυχημένη σύλληψη. Οι ερευνητές υπενθυμίζουν ότι οι καθημερινές συνήθειες μπορούν να προκαλέσουν επιγενετικές αλλαγές στο σπέρμα. Δηλαδή, το σωματικό βάρος, η άσκηση, η έκθεση σε τοξικές ουσίες ή το ψυχολογικό τραύμα προκαλούν μεταβολές στο DNA που επηρεάζουν τη λειτουργία του σπέρματος χωρίς να αλλάζουν τη γενετική αλληλουχία.

Αν και τα στοιχεία προέρχονται κυρίως από μελέτες σε ζώα, δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς συστάσεις για το αν αλλαγές όπως καλύτερη διατροφή ή μειωμένη καθιστική ζωή μπορούν να αναστρέψουν τις επιγενετικές βλάβες στο σπέρμα. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι για την υγεία του σπέρματος δεν μετρούν μόνο οι συνήθειες κατά τη σύλληψη. Παρά την ταχεία ανανέωση των σπερματοζωαρίων, ο άνδρας κουβαλά ένα «βιογραφικό ζωής» που μπορεί να προκαλέσει διαρκείς επιγενετικές αλλαγές στα αναπαραγωγικά του κύτταρα και να επηρεάσει τους απογόνους.

Ενδεικτικά, σουηδική μελέτη σε πάνω από 11.000 άνδρες έδειξε ότι η υπερφαγία στην παιδική ηλικία (9-12 ετών) συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από διαβήτη στους γιους τους.

Η ηλικία του πατέρα και ο ρόλος στη σχέση

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας ενός άνδρα –όπως το στρες, η σωματική και ψυχική υγεία, το περιβάλλον και η εκπαίδευση– επηρεάζουν την υγεία του κατά τα αναπαραγωγικά χρόνια», συνοψίζει η Danielle Schoenaker, συγγραφέας της μελέτης.

Η ηλικία του πατέρα είναι επίσης κρίσιμη για τα αποτελέσματα υγείας των απογόνων. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι προχωρημένη ηλικία κατά τη σύλληψη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμβρυϊκού θανάτου, συγγενών ανωμαλιών, σχιζοφρένειας και διαταραχών αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ). Άλλη μετα-ανάλυση έδειξε ότι πατρότητα μετά τα 45 έτη συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο για ΔΑΦ.

Οι ερευνητές εξετάζουν πέρα από τους βιολογικούς παράγοντες τον ρόλο του άνδρα μέσα στη σχέση και πώς αυτός επηρεάζει τη μητρική υγεία. Έγκυες γυναίκες ανέφεραν πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες όταν οι σύντροφοί τους συμμετείχαν ενεργά στο μαγείρεμα και τις αγορές τροφίμων αντί απλώς να δίνουν συμβουλές.

Επιπλέον, όσες ένιωθαν τον σύντροφό τους υποστηρικτικό είχαν χαμηλότερα επίπεδα περιγεννητικής κατάθλιψης και άγχους. Αντίθετα, οι αποφευκτικοί τρόποι αντιμετώπισης των ανδρών σχετίζονται με αυξημένα ποσοστά μητρικής κατάθλιψης – κάτι σημαντικό αφού η ψυχική υγεία της μητέρας στην εγκυμοσύνη επηρεάζει τις γνωστικές και κοινωνικοσυναισθηματικές δεξιότητες των παιδιών.

Ο φαύλος κύκλος των εμπειριών ζωής

Οι επιστήμονες εστιάζουν σε έναν φαύλο κύκλο: η ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών – δηλαδή των γνωστικών διεργασιών αυτοελέγχου – είναι απαραίτητη ώστε ένας σύντροφος να είναι υποστηρικτικός. Όμως αρνητικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία, όπως φτώχεια ή κακοποίηση, μπορεί να μειώσουν αυτές τις ικανότητες.

Αυτό οδηγεί σε άνδρες με λιγότερο αυτοέλεγχο και τάση για αποφευκτικές συμπεριφορές όπως κατανάλωση αλκοόλ όταν βιώνουν αρνητικά συναισθήματα. Τέτοιες συμπεριφορές μπορούν τελικά να επηρεάσουν τη χρήση αλκοόλ από τη μητέρα ή άλλους κινδύνους – ακόμη και να οδηγήσουν σε ενδοοικογενειακή βία.

«Τα ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες αυξάνουν την ένταση στη σχέση, ενισχύοντας τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους στις εγκύους αλλά και τα προβλήματα σωματικής ή ψυχικής υγείας», σημειώνουν οι συγγραφείς.

Οι μακροχρόνιες συνέπειες στον πατέρα και το παιδί

Το αποτύπωμα της ζωής ενός άνδρα στην υγεία μητέρας-παιδιού είναι τεράστιο. Οι ειδικοί υπενθυμίζουν πως οι αρνητικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία συμβάλλουν στην εμφάνιση άγχους ή κατάθλιψης στην εφηβεία που συχνά διαρκούν μέχρι τα αναπαραγωγικά χρόνια – κι επιδεινώνονται στη μετάβαση προς την πατρότητα.

Σε μια 20ετή έρευνα παρακολούθησης ενηλίκων ανδρών διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους στην εφηβεία είχαν πενταπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν ψυχολογική δυσφορία κατά την εγκυμοσύνη της συντρόφου τους συγκριτικά με όσους δεν είχαν ιστορικό ψυχικών δυσκολιών ως παιδιά.

Τι λένε οι ειδικοί για τα όρια της επιστήμης

Ο ερευνητής Manel Esteller, ειδικός στην επιγενετική, συμφωνεί πως μέχρι τώρα η προσοχή έχει δοθεί κυρίως στη μητέρα όσον αφορά την κληρονομικότητα. Ωστόσο σημειώνει ότι η επίδραση στο επιγονιδίωμα κάποιων παραμέτρων που διερευνά αυτή η ανασκόπηση είναι «δύσκολο να αξιολογηθεί» καθώς υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία.

Όπως εξηγεί ο επικεφαλής της Ομάδας Επιγενετικής Καρκίνου στο Ινστιτούτο Έρευνας Sant Pau στη Βαρκελώνη, «η ηλικία του πατέρα ή οι τοξικές συνήθειες πράγματι επηρεάζουν το σπέρμα». Ωστόσο παραμένει επιφυλακτικός ως προς το αν βιώματα όπως ένα τραύμα στην παιδική ηλικία μπορούν όντως να προκαλέσουν επιγενετικές αλλαγές που θα κληρονομήσουν οι απόγονοι: «Τέτοιες καταστάσεις ίσως αποτυπωθούν στο DNA αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να μετρηθούν. Για να μεταβιβαστούν πρέπει να επηρεαστούν συγκεκριμένα τα αναπαραγωγικά κύτταρα – κι αυτή η επιστημονική τεκμηρίωση δεν είναι ακόμη ισχυρή», καταλήγει.

Είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, αυτοί οι άνδρες έχουν μείνει αθάνατοι μέσα στο γυναικείο σώμα – ως Pouch of Douglas, αδένες Bartholin, σάλπιγγες (fallopian tubes) και το αινιγματικό σημείο Grafenberg. Οι νεκροί λευκοί άνδρες ανατόμοι, σαν τολμηροί εξερευνητές, χάραξαν τα ονόματά τους στο χάρτη της γυναικείας πυέλου, αντιμετωπίζοντάς την ως terra nullius.

Ακόμη και οι θεοί άφησαν το στίγμα τους. Ο ανδρικός ελληνικός θεός του γάμου, Ύμεν, που πέθανε τη νύχτα του γάμου του, έδωσε το όνομά του σε ένα αμιγώς γυναικείο ανατομικό σημείο. Ο όρος ύμνος προέρχεται από τη λέξη «ύαλος» (μεμβράνη), αλλά ήταν ο πατέρας της σύγχρονης ανατομίας, ο Vesalius, που τον 16ο αιώνα χρησιμοποίησε πρώτος τον όρο ειδικά για την κάλυψη του κολπικού στομίου.

Η ανδρική σφραγίδα στην ιατρική ορολογία

Στην επιστήμη και την ιατρική, άνδρες – και θεοί – έχουν αφήσει έντονο αποτύπωμα. Έχουν δώσει τα ονόματά τους σε χιλιάδες οργανισμούς, από το βακτήριο της σαλμονέλας (από τον Daniel Elmer Salmon) μέχρι τη σπάνια ζέβρα Grevy (από πρώην πρόεδρο της Γαλλίας).

Μέχρι τον προηγούμενο αιώνα, οι γυναίκες σχεδόν αποκλείονταν από την ακαδημαϊκή ιατρική. Η διατήρηση αυτών των κυρίως ανδρικών επωνύμων δεν αντικατοπτρίζει απλώς την έμφυλη προκατάληψη στη γνώση μας – ίσως τη διαιωνίζει.

Το κατά πόσο η γλώσσα διαμορφώνει τη σκέψη είναι θέμα μακράς συζήτησης. Ωστόσο, υπάρχουν παραδείγματα όπου η περιγραφή ενός πράγματος αλλάζει και την αντίληψή μας. Ο καθηγητής γλωσσολογίας Ghil’ad Zuckermann σημειώνει ότι σε γλώσσες όπου η λέξη «γέφυρα» είναι θηλυκού γένους, οι άνθρωποι την περιγράφουν ως κομψή· όπου είναι αρσενικού, ως στιβαρή.

Αυτό γεννά το ερώτημα αν η αντίληψή μας για το σώμα και τις παθήσεις του διαστρεβλώνεται από έμφυλες προκαταλήψεις χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε.

Η έμφυλη ορολογία στην ιατρική

Ο όρος «υστερία» προέρχεται από την ελληνική λέξη «ύστερα» (μήτρα) και αποδόθηκε από τον Ιπποκράτη, που χαρακτήρισε έτσι νόσους λόγω «κίνησης της μήτρας». Η πρώτη ψυχική διαταραχή που αποδόθηκε αποκλειστικά στις γυναίκες περιγράφηκε ήδη στην αρχαία Αίγυπτο το 1900 π.Χ., αλλά οι Έλληνες ήταν αυτοί που πίστευαν πως η μήτρα μπορεί να «περιφέρεται» ή να εκλύει «τοξικές αναθυμιάσεις» όταν μένει άκαρπη. Η λύση; Ο γάμος.

Η ιδέα αυτή επέζησε επί αιώνες: τον 19ο αιώνα έγινε συχνή διάγνωση μεταξύ γιατρών – σχεδόν όλοι άνδρες. Οι «υστερικές κυρίες» κατέκλυζαν τα ιατρεία αναζητώντας τη θεραπεία: χειροκίνητο μασάζ από τον γιατρό για πρόκληση «παροξυσμού», ευφημισμός για τον οργασμό. Όταν οι γιατροί κουράστηκαν, η εφεύρεση του μηχανικού δονητή αποτέλεσε ανακούφιση.

Η υστερία – που αφαιρέθηκε μόλις το 1952 από τον κατάλογο ψυχικών νόσων στις ΗΠΑ – μοιάζει σήμερα ξεπερασμένη. Όμως μεγάλο μέρος της ιατρικής γλώσσας παραμένει ντυμένο με πατριαρχικούς όρους.

Δεν είναι μόνο τα επώνυμα. Πολλοί όροι αντλούν έμπνευση από στρατιωτικές μεταφορές (μάχη με τις καρδιοπάθειες, πόλεμος κατά του καρκίνου), ή μειωτικούς χαρακτηρισμούς («ανίκανη μήτρα», «εκφυλισμένο ωάριο»). Η τέχνη και επιστήμη της ίασης έχει γεμίσει εκπληκτικά βίαιους και επικριτικούς όρους.

Η επίδραση των λέξεων στη θεώρηση του σώματος

Μελετούμε το σώμα για να βελτιώσουμε τη μοίρα του. Όταν όμως γίνεται πεδίο μάχης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε χώρο ελέγχου. Ογκολόγος Jerome Groopman, συγγραφέας του “Your Medical Mind”, παραδέχεται πως οι πολεμικές μεταφορές μπορεί να βοηθήσουν κάποιους ασθενείς που νιώθουν ότι διεξάγουν μάχη μέσα τους. Άλλοι όμως τις βρίσκουν δυσβάσταχτες· υποδηλώνουν ότι αν δεν θεραπευτούν, απέτυχαν γιατί δεν «πολέμησαν» αρκετά.

Ακόμη και φαινομενικά θηλυκοί όροι έχουν σεξιστική προέλευση. Η λέξη «κόλπος» προέρχεται από το λατινικό vagina – θήκη μαχαιριού ή ξίφους. Αντίστοιχα, η ελληνιστική λέξη κλειτορίς ανάγεται στο ρήμα κλείω – «κλείνω/απομονώνω». Δεν χρειάζεται να είσαι ο Φρόιντ για να εντοπίσεις τις παρωχημένες μεταφορές.

Έμφυλη προκατάληψη στη διδασκαλία της ανατομίας

Η ανδροκρατία δεν περιορίζεται στην ορολογία· επηρεάζει και τη μελέτη της γυναικείας ανατομίας. Σε έρευνα του 2013, η Susan Morgan και συνάδελφοί της διαπίστωσαν ότι στα εγχειρίδια φοιτητών Ιατρικής η ανδρική ανατομία παρουσιάζεται ως πρότυπο· το γυναικείο σώμα εμφανίζεται κυρίως μόνο ως προς τις διαφορές του.

Eάν τόσοι όροι ενσωματώνουν πατριαρχικό παρελθόν, έχει σημασία αυτό σήμερα; Αν οι περισσότεροι αγνοούν ότι τα ονόματα των γυναικείων οργάνων προέρχονται από άνδρες – άρα δεν τα συνδέουν συνειρμικά με αυτούς – είναι πρόβλημα;

Μία ένσταση καταθέτει η Lera Boroditsky, αναπληρώτρια καθηγήτρια γνωσιακής επιστήμης στο UCSD: τα επώνυμα διαιωνίζουν την ιδέα ότι η επιστήμη προχωρά χάρη σε έναν άνθρωπο – όχι μέσω συλλογικής προσπάθειας. Προτείνει αντικατάσταση των όρων αυτών με περιγραφικούς που πραγματικά ωφελούν τους ίδιους τους ανθρώπους στους οποίους ανήκουν τα σώματα.

Nέα λόγια για ένα νέο σώμα;

Το 2000, η κοινωνική λειτουργός Anna Kostztovics ανησύχησε για την έλλειψη ισότητας στη σουηδική γλώσσα: τα αγόρια είχαν μη σεξουαλικοποιημένη λέξη για τα γεννητικά τους όργανα («snopp»), ενώ τα κορίτσια όχι. Έτσι καθιέρωσε τη λέξη «snippa» ως θηλυκό αντίστοιχο.

Aπό τότε, Σουηδοί ακτιβιστές ζητούν να αντικατασταθούν διεθνώς οι σεξιστικοί όροι – όπως το “hymen”, προτείνοντας τον όρο “vaginal corona”. Μένει να φανεί αν θα επικρατήσουν αυτές οι νέες λέξεις· ίσως όμως αξίζει να δημιουργούμε τη γλώσσα που έχουμε ανάγκη σήμερα. Όσο για τους πατριαρχικούς ανατομικούς όρους, όπως λέει η Boroditsky: “να αφεθούν να εκλείψουν όπως τους αξίζει”.

Leah Kaminsky: Ιατρός και βραβευμένη συγγραφέας στην Αυστραλία

This story is part of the Health Gap, μια ειδική σειρά αφιερωμένη στις διαφορές εμπειρίας ανδρών και γυναικών στο υγειονομικό σύστημα και στην προσωπική υγεία.

Η νέα επιλογή λανσάρεται παρότι βρίσκεται σε εξέλιξη συλλογική αγωγή στην Καλιφόρνια κατά της πολιτικής αυτής, με οδηγούς της Uber να υποστηρίζουν ότι πρόκειται για διάκριση εις βάρος των ανδρών. Αντίστοιχα, η ανταγωνιστική εταιρεία Lyft αντιμετωπίζει αγωγή για διάκριση λόγω φύλου σχετικά με παρόμοια λειτουργία που εισήγαγε πανεθνικά το 2024.

Σύμφωνα με ανάρτηση της Uber σε εταιρικό blog, οι γυναίκες επιβάτες μπορούν πλέον να ζητήσουν γυναίκα οδηγό μέσω της επιλογής «γυναίκες οδηγοί» στην εφαρμογή. Αν η αναμονή για γυναίκα οδηγό είναι μεγάλη, μπορούν να επιλέξουν άλλη διαδρομή ή να προγραμματίσουν εκ των προτέρων ένα τέτοιο ταξίδι. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα στις γυναίκες χρήστριες να ορίσουν προτίμηση για γυναίκα οδηγό στις ρυθμίσεις της εφαρμογής, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες αντιστοίχισης — χωρίς όμως απόλυτη εγγύηση.

Η Uber επεκτείνει τη δυνατότητα και σε εφήβους χρήστες που διατηρούν ειδικούς λογαριασμούς, ώστε να μπορούν κι αυτοί να ζητούν γυναίκα οδηγό. Από την πλευρά τους, οι γυναίκες οδηγοί έχουν τη δυνατότητα να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν οποιαδήποτε στιγμή την προτίμηση για διαδρομές αποκλειστικά με γυναίκες επιβάτισσες.

Δικαστικές προσφυγές και αντιδράσεις

Η έδρα της Uber βρίσκεται στο Σαν Φρανσίσκο, ενώ περίπου το 20% των οδηγών της στις ΗΠΑ είναι γυναίκες — ποσοστό που ποικίλλει ανάλογα με την πόλη.

Δύο οδηγοί της Uber στην Καλιφόρνια υπέβαλαν συλλογική αγωγή τον Νοέμβριο, επικαλούμενοι το νόμο Unruh που απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω φύλου από επιχειρήσεις. Υποστηρίζουν πως η λειτουργία δίνει στις μειοψηφούσες γυναίκες οδηγούς πρόσβαση σε ολόκληρη τη δεξαμενή επιβατών, ενώ αφήνει τους άνδρες οδηγούς να ανταγωνίζονται για μικρότερο αριθμό πελατών.

Η αγωγή ισχυρίζεται επίσης ότι η πολιτική της Uber «ενισχύει το στερεότυπο ότι οι άνδρες είναι πιο επικίνδυνοι από τις γυναίκες». Η εταιρεία ζήτησε διαιτησία επικαλούμενη συμφωνία που είχαν υπογράψει οι ενάγοντες κατά την ένταξή τους στην πλατφόρμα και αρνείται ότι παραβιάζει τον νόμο Unruh, υποστηρίζοντας πως «εξυπηρετεί σημαντικό δημόσιο συμφέρον ενίσχυσης της ασφάλειας».

«Η λειτουργία αυτή αποτελεί μια λογική απάντηση σε πάγιο αίτημα τόσο των γυναικών οδηγών όσο και των επιβατών, που δήλωσαν πως θα αισθάνονταν πιο άνετα και ασφαλείς αν μπορούσαν να επιλέξουν διαδρομή με άλλη γυναίκα», ανέφερε η Uber σε δικαστικό έγγραφο.

Παρόμοια αγωγή έχει κατατεθεί και κατά της Lyft από δύο οδηγούς σχετικά με τη λειτουργία «women+connect», η οποία επιτρέπει σε γυναίκες και μη δυαδικούς χρήστες να συνδυάζονται με οδηγούς αντίστοιχης ταυτότητας φύλου.

Ιστορικό και διεθνής επέκταση

Η Uber ξεκίνησε πιλοτικά τη λειτουργία γυναικείας προτίμησης το καλοκαίρι του 2023 στο Σαν Φρανσίσκο, το Λος Άντζελες και το Ντιτρόιτ, επεκτείνοντάς την αργότερα σε 26 πόλεις των ΗΠΑ τον Νοέμβριο. Η πρώτη εφαρμογή έγινε στη Σαουδική Αραβία το 2019, μετά τον ιστορικό νόμο που επέτρεψε στις γυναίκες να οδηγούν στη χώρα.

Πλέον, παρόμοιες επιλογές διατίθενται σε 40 ακόμη χώρες, συμπεριλαμβανομένων του Καναδά και του Μεξικού.