Η Μεγάλη Παρασκευή του Γιώργου Σεφέρη

«Ο χτεσινός πλούτισε τη συλλογή μου. Ηταν ο πιο καθωσπρέπει που είδα ποτέ μου. Φράγκικη πολυφωνία (Η ζωή εν τάφω είχε γίνει Τραβιάτα ξεψυχισμένη): Φράκα. ‘Ασπρα γάντια. Χρυσαφικά. Κόκκινα κι άσπρα ροδοπέταλα, τόσο περιποιημένα, που μοιάζαν από celluloid. Κι η απαραίτητη εγγλεζοχιώτικη προφορά: κατ (h) ετ (h) έθης Κριστ (h) έ. Ο ωραιότερος και ο πιο αληθινός που είδα ήταν εκείνος που περνούσε με κλαπαδόρες κάτω από τον Παρθενώνα, τ’ Αϊ-Δημήτρη του Λουμπαρδιάρη. Συλλογίστηκα και τη Στέρνα και μου φάνηκε καλή και σωστή στον τόνο της. Λέω να τη δημοσιέψω το Σεπτέμβρη, μόνη. Τι λες; Μου μένει ακόμη ένας Επιτάφιος εδώ, κι έπειτα θα μπορέσω να αντικρίσω το Αιγαίο…» (Το κείμενο είναι απόσπασμα από το προσωπικό ημερολόγιο του ποιητή- αντιστοιχεί στον Απρίλιο του 1932 – περίοδο κατά την οποία εργαζόταν στο Λονδίνο ως διευθύνων του Ελληνικού Γενικού Προξενείου και εμπεριέχεται στο: «Μέρες Β’» Γιώργος Σεφέρης – Εκδόσεις Ίκαρος 1975)

Η Μεγάλη Παρασκευή του Αντωνη Σουρούνη

«Τίποτα δεν αγγίζει τις απριλιάτικες βιολέτες;/ τίποτα-: μονάχα ο ακάνθινος Ιησούς». (Ν. Καρούζος, Τα ποιήματα Β’) ή και… «…Πάσχα στο χωριό δε σημαίνει αναγκαστικά άσπρες λαμπάδες, κόκκινα αβγά και σουβλιστό αρνί την εποχή που βγαίνουν οι παπαρούνες. Ούτε και σταυρωτά φιλιά. Παπαρούνες μπορούν ν’ ανθίσουν και τον Γενάρη, φτάνει να το θες. Ο καθένας μπορεί ν’ αναστηθεί, όπου θέλει κι όποτε θέλει. Θα το καταλάβει όταν ασπαστεί τον εαυτό του. Κι επειδή μόνοι μας ερχόμαστε στον κόσμο και μόνοι μας φεύγουμε, ε, πρέπει, αν θέλουμε ν’ αναστηθούμε, να είμαστε κι εκεί μόνοι, ολομόναχοι. (Αντώνης Σουρούνης «Πάσχα στο χωριό» – Εκδόσεις Καστανιώτης).

Γιώργος Ιωάννου για την Μεγάλη Παρασκευή

«… Μα ήτανε την μέρα εκείνη Μεγάλη Παρασκευή, τότε ακριβώς που σταματάνε να εργάζονται, φεύγουνε στα χωριά τους ή στα τίμια σπίτια τους, -τότε και το Δεκαπενταύγουστο της Παναγιάς, άλλη μια φορά – κι είναι συγκινητικό-, δείχνει πως νοσταλγούν, θυμούνται πάντως την παρθενικότητα βάζοντας έξω από την πόρτα τους -όπου και το δισύλλαβο απαραιτήτως όνομα- την έτοιμη από καιρό επιγραφή που έγραψε κάποιος πελάτης καλλιγράφος και εγγράμματος: «Μετά το Πάσχα»..
…Μα βγαίνοντας από την εκκλησιά ο Επιτάφιος τράβηξε πρώτα πλάγια, χώθηκε μεσα στις γειτονιές με τα κλειστά ισόγεια με τα χαμαιτυπεία του λιβανιού και δεν τον είδαμε σχεδόν καθόλου. Κι όταν πήρε η κυκλοφορία να παραλύει να προηγούνται τα μικρά παιδιά, να ανάβουνε κεριά στα υψηλά πατώματα ετοιμαστήκαμε κι εμείς ν απολαύσουμε το μέγα θέαμα στο σκότος μέσα της κρεβατοκάμαρας. Από μπροστά μας, όταν διάβαιναν έψελνε η χορωδία τα εγκώμια. Μαθήτριες με επιπόλαιες φωνές παρόμοιες με τον γραφικό τους χαρακτήρα βαδίζοντας στο ψευτοκουρασμένο βήμα των στρατιωτών εκείνο με το επ’ ώμου λόγχη, βαδίζοντας ωραίοι και σκοτεινοί, τραβούσαν φορτωμένοι νιάτα και έξαψη.

(απόσπασμα από το κείμενο του Γιώργου Ιωάννου «Επιτάφιος θρήνος» (ψευδώνυμο του Γιώργου Σορολόπη, Θεσσαλονίκη 1927- Αθήνα 1985) – περιέχεται στην ομότιτλη συλλογή – Εκδόσεις Κέδρος, 1980, 1985).

Η Μεγάλη Παρασκευή του Νίκου Καζαντζακη

Μια κάρτα με τη δυναμική μορφή του Ιησού, που εκδιώκει τους εμπόρους από τον ναό, (εκφράζει, σαφώς, την έννοια της «κάθαρσης» της Εκκλησίας από κάθε «ξένο» προς αυτήν στοιχείο) στέλνει το Πάσχα του 1926 απο την Ιερουσαλήμ ο Νίκος Καζαντζάκης στον Ρεθυμνιώτη φίλο του επίσκοπο, Βασίλειο Μαρκάκη (επίσκοπο τότε Αρκαδίας, με έδρα τις Μοίρες της Μεσσαράς Κρήτης και υποστηρικτή αργότερα της Εθνικής Αντίστασης).

«Ιερουσαλήμ, Πάσχα 1926
Από την Αγία Πόλη Σας στέλνω ένα
χαιρετισμό γεμάτο σεβασμό και αγάπη.
Ποτέ δε Σας ξεχνώ κι αλησμόνητες μένουν
στον νου και στην καρδιά μου οι θαυμάσιες (-αστές;)
ώρες που πέρασα στην επισκοπή Σας
Καλή Λαμπρή κι ο Χριστός ανέστη!
Ν. Καζαντζάκης»

Γιάννης Καιροφύλας

«Τα γεγονότα δεν επέτρεψαν να γίνει η Ανάσταση σύμφωνα με τα έθιμα. Ούτε οι καμπάνες ακούστηκαν χαρμόσυνες για το Χριστός Ανέστη. Σε λίγα σπίτια, έφτιαξαν την πατροπαράδοτη μαγειρίτσα. Ο κόσμος δεν είχε διάθεση να βάψει κόκκινα αβγά. Η πορεία προς το Γολγοθά έχει αρχίσει. Η μια τραγική είδηση ακολουθεί την άλλη. Η Αθήνα είναι μια πόλη χωρίς ζωή. Πασχαλιάτικα οι δρόμοι είναι άδειοι. Στις αίθουσες των κινηματογράφων δεν πατάει ψυχή. Κι έχουν βάλει ταινίες ωραίες, εορταστικές. Το ίδιο και στα θέατρα…» – απόσπασμα κειμένου του δημοσιογράφου – «αθηναιογράφου» Γιάννη Καιροφύλα από το βιβλίο του «Η Αθήνα του ’40 και της Κατοχής» (εκδόσεις Ιρις-Α.Σ Φιλιππότης 2001)

« …Ακούσαμε και πάλι, όπως κάθε Πάσχα, ομοβροντίες και κανονιές, αλλά δεν ήταν το κανονάκι του Λυκαβηττού με τις χαρμόσυνες βολές. Βόμβες έπεφταν παντού. Τατόι, Ελευσίνα, Πειραιά. Τα σμήνη των επιδρομών δεν έπαυαν κι οι σειρήνες μόλις εσήμαιναν λήξι, σήμαιναν πάλι έναρξι. Καθίσαμε να φάμε, ανόρεχτα κι αμίλητοι. Είχαμε βράσει και αβγά, αλλά δεν τα βάψαμε κόκκινα…» (Ελευθέριος Ειμαρμένος « Μαρτυρίες 40-41»)

Η Μεγάλη Παρασκευή του Οδυσσέα Ελύτη

Την άνοιξη του 1935, ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος κι εγώ αποβιβαζόμασταν στο λιμάνι της Μυτιλήνης. Μια πρόσκληση να περάσουμε τις ημέρες του Πάσχα σε σπίτι φιλικό ήταν η αφορμή. Αλλά η αιτία η βαθύτερη ήταν να βαδίσουμε πάνω στα ίχνη που δεν μπορεί παρά να είχε αφήσει, πεθαίνοντας εκεί ένα χρόνο πριν, ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος. Από δρόμους άφτιαχτους, κακοτράχαλους, μισοπατημένους απ’ το βλαστομάνημα του Μαγιού, προωθηθήκαμε ως τις πιο ξεμοναχιασμένες άκριες του νησιού, ως τα πιο λιγοσύχναστα χωριά και δεν αφήσαμε καφενείο για καφενείο που να μη σταματήσουμε. Όσο που να ‘ρθει ο καφές ή η λεμονάδα, το μάτι μας είχε κιόλας φέρει βόλτα εκατό φορές τους τέσσερις τοίχους του μαγαζιού. Κι όταν, όπως μας έλαχε μερικές φορές, σπάνιες είναι η αλήθεια, επισημαίναμε αναρτημένο έργο του Θεόφιλου, με τρόπο φέρναμε την κουβέντα, ζητούσαμε πληροφορίες, αρχινούσαμε τα παζάρια, τέλος, φορτώναμε στο αυτοκίνητό μας το λάφυρο και φεύγαμε. (απόσπασμα από το βιβλίο του Οδυσσέα Ελύτη «Ο ζωγράφος Θεόφιλος», Εκδ. Γνώση).

Με πληροφορίες από iefimerida

Το σπίτι με τα μπλε παράθυρα και τους κάτασπρους τοίχους, στην οδό Άγρας 20, μια ανάσα από το Καλλιμάρμαρο, είναι το σπίτι που πέρασε τα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, μαζί με την σύζυγό του Μαρώ Ζάννου – Σεφέρη. Ένα σπίτι, σχεδόν, ίδιο εξωτερικά με αυτά, που συναντάει κανείς στην Λαγκάδα της Αμοργού (χτισμένο από τον αρχιτέκτονα Παναή Μανουηλίδη), με εσωτερική στιβαρότητα και με μιαν αυλή γεμάτη ελιές, ροδιές, μουσμουλιές, μωβ αγάπανθους, που αγαπούσε ιδιαίτερα ο ποιητής.

Δεν έχει αλλάξει τίποτα. Μπαίνεις μέσα κι αισθάνεσαι την παρουσία του Σεφέρη παντού. Ακόμη και στην πλήρη ησυχία, νιώθει κανείς τον ήχο της δημιουργίας. Ένα ιδανικό γραφείο για να ρέει η σκέψη και να ανθίζουν οι ιδέες. Από το πολύφωτο, κρέμεται ακόμη η «Κυρία Ζεν», μια μικρή κούκλα από καρύδι και λίγα βαλανίδια, φτιαγμένη στο χέρι. Ακουμπισμένη στο λακαριστό έπιπλο η μικρή κούκλα-τίγρης, που λάτρευε ο Σεφέρης και που κάποτε της κάλυψε το χαμένο της μάτι με (αυτοσχέδιο) πειρατικό μαντίλι. Τα μολύβια και οι πένες του. Ένα ξύλινο κουτί με ζωγραφισμένες (από τον ίδιο πάντα) γοργόνες. Οι φωτογραφίες του. Αυτές που τραβούσε ο ίδιος κι αυτές που τον απεικονίζουν, άλλοτε με τα παιδιά της Μαρώς, την Άννα και την Μίνα κι άλλοτε με την Μαρώ. Ξεχωρίζει μια μικρή ασπρόμαυρη, πάνω σε σεκρετέρ του σαλονιού, όπου η Μαρώ τού χαρίζει το φιλί θριάμβου. Είναι Οκτώβριος του 1963 και μόλις έχει μόλις ανακοινωθεί η βράβευσή του με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Και παντού, βιβλία και πολλά αντικείμενα αγορασμένα από διάφορες πόλεις του εξωτερικού, από τις οποίες πέρασε με την ιδιότητα του διπλωμάτη.

Το σπίτι του Σεφέρη δεν είναι το ψυχρό μουσείο, που δέχεται επισκέπτες, που θαυμάζουν, δεν αγγίζουν κι αποχωρούν. Είναι ένας ζωντανός, ολάνθιστος χώρος, που στο κέντρο του αναπνέει με αφοσίωση η κ. Άννα Λόντου, κόρη της Μαρώς Σεφέρη από τον πρώτο της γάμο. Ένας ακούραστος άνθρωπος, ευαίσθητος και με μνήμες, που όταν μοιράζονται ενώνουν το παρόν και το μέλλον, χωρίς τον παραμικρό πόνο του νόστου. «Τον Γιώργο Σεφέρη τον αγάπησα και με αγάπησε βαθιά. Τον γνώρισα, για πρώτη φορά, όταν ήμουν πέντε χρόνων, στην Αίγινα. Ήμουν φίλη και συμμαθήτρια και φίλη με την ανιψιά του. Θυμάμαι ότι με πήρε στους ώμους του και μπήκαμε μαζί στη θάλασσα. Ήταν ωραίος άνθρωπος και ήμουν πάντα φίλη μαζί του. Με την μητέρα μου έζησε ωραία χρόνια. Γύρω τους, η ατμόσφαιρα ήταν ωραία. Όλο γέλια», αναφέρει.

Η ημέρα που ανακοινώθηκε η βράβευσή του συνοψίζεται ωραία στις παρακάτω φράσεις: «Τη μέρα που βραβεύτηκε, ένας εφημεριδοπώλης, τον θυμάσαι ντε, τον Κώτσο από το Παγκράτι, ροβολούσε την οδό Αρχιμήδους, αναστατώνοντας τη γειτονιά και ανεμίζοντας το «Βήμα» με οκτάστηλη την είδηση, πρωτοσέλιδη. «Πήραμε το Νόμπελ, πήραμε το Νόμπελ». Και το σπίτι του ποιητή, κατάλαβες, οδός Άγρας, πάροδος Αρχιμήδους πίσω από το Στάδιο. Ο Μαραθωνοδρόμος. Ο Κώτσος από το Παγκράτι. Τότε θυμήθηκα αμυδρά κάποιους στίχους, που απαγγέλθηκαν σε κείνη την εκπομπή. Στρατής Τσίρκας.

«Η μητέρα μου ήταν στους ουρανούς», συνεχίζει η κ. Άννα Λόντου. «Ο ίδιος τής έλεγε συνεχώς ‘’μη μ’ αφήσεις να το πάρω πάνω μου’’». Θυμάμαι και κάτι Σουηδάκια, που τραγουδούσαν έξω από το σπίτι μας, αφού έμαθαν το νέο. Πρώτος κατέφθασε ο Ηλίας Βενέζης, κατασυγκινημένος. Λίγες μέρες μετά, ο Σεφέρης και η μητέρα μου έφυγαν για τους Δελφούς. Αγαπημένος προορισμός του Γιώργου οι Δελφοί».

Ανατρέχοντας στη συγκεκριμένη στιγμή, ανασύρεται το παρακάτω ντοκουμέντο, όπου ο Σεφέρης μιλάει στους εκπροσώπους του Τύπου: «Διαλέγοντας έναν Έλληνα ποιητή για το βραβείο Νομπέλ, νομίζω πως η Σουηδική Ακαδημία θέλησε να εκδηλώσει την αλληλεγγύη της με τη ζωντανή πνευματική Ελλάδα. Εννοώ: αυτή την Ελλάδα για την οποία τόσες γενεές αγωνίστηκαν, προσπαθώντας να κρατήσουν ό,τι ζωντανό από τη μακριά παράδοση της. Νομίζω, ακόμη, ότι η Σουηδική Ακαδημία θέλησε να δείξει πως η σημερινή ανθρωπότητα χρειάζεται και την ποίηση – κάθε λαού – και το ελληνικό πνεύμα».

Περνάω από την Άγρας, συχνά. Στο Σούνιο, Κυριακές. Και στην Αίγινα και τον Πόρο. Και στην Ασίνη φυσικά. Τι ωραίο να κρατάς σταθερό, στην καρδιά σου, έστω κι έναν ποιητή. Δεν υπάρχει κενό, δεν υπάρχει μοναξιά. Υπάρχει μνήμη και ρίζα.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Time and Date, η διάρκεια της ημέρας στην Αθήνα θα φτάσει τις 14 ώρες και 52 λεπτά, με την ανατολή του ηλίου να γίνεται στις 06:02 και τη δύση στις 20:50.

Όπως κάθε χρόνο, το θερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την αστρονομική έναρξη του καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο. Αντιστοίχως, στο νότιο ημισφαίριο ξεκινά αστρονομικά ο χειμώνας με το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Από την Κυριακή 22 Ιουνίου και έπειτα, στο βόρειο ημισφαίριο, όπου ανήκει και η Ελλάδα, η διάρκεια της ημέρας θα αρχίσει σταδιακά να μειώνεται, ώσπου μέρα και νύχτα να εξισωθούν κατά τη φθινοπωρινή ισημερία.

Ένα ποίημα του Γιώργου Σεφέρη για τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου

Θερινό Ηλιοστάσι

Α’

Ο μεγαλύτερος ήλιος από τη μια μεριά

κι από την άλλη το νέο φεγγάρι

απόμακρα στη μνήμη σαν εκείνα τα στήθη.

Ανάμεσό τους χάσμα της αστερωμένης νύχτας

κατακλυσμός της ζωής.

Τ’ άλογα στ’ αλώνια

καλπάζουν και ιδρώνουν

πάνω σε σκόρπια κορμιά.

Όλα πηγαίνουν εκεί

και τούτη η γυναίκα

που την είδες όμορφη, μια στιγμή

λυγίζει και δεν αντέχει πια γονάτισε.

Όλα τ’ αλέθουν οι μυλόπετρες
και γίνουνται άστρα.

Παραμονή της μακρύτερης μέρας.

Θ’

Μιλούσες για πράγματα που δεν τα ‘βλεπαν

κι αυτοί γελούσαν.

Όμως να λάμνεις στο σκοτεινό ποταμό

πάνω νερά∙

να πηγαίνεις στον αγνοημένο δρόμο

στα τυφλά πεισματάρης

και να γυρεύεις λόγια ριζωμένα

σαν το πολύροζο λιόδεντρο –

άφησε κι ας γελούν.

Και να ποθείς να κατοικήσει κι ο άλλος κόσμος

στη σημερινή πνιγερή μοναξιά

στ’ αφανισμένο τούτο παρόν –

άφησέ τους.

Ο θαλασσινός άνεμος κι η δροσιά της αυγής

υπάρχουν χωρίς να το ζητήσει κανένας.

Από τη συλλογή: Τα Ποιήματα, Εκδόσεις Ικαρος, 1976

Η κασέτα φθάνει λαθραία στο Λονδίνο και αυθημερόν η δήλωσή του μεταδίδεται από την Ελληνική Υπηρεσία του BBC, ενώ αναμεταδίδεται από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Παρισιού και τον Deutsche Welle.

Η δήλωση

«Πάει καιρός που πήρα την απόφαση να κρατηθώ έξω από τα πολιτικά του τόπου. Προσπάθησα άλλοτε να το εξηγήσω, αυτό δε σημαίνει διόλου πως μου είναι αδιάφορη η πολιτική ζωή μας.

Έτσι, από τα χρόνια εκείνα ώς τώρα τελευταία έπαψα κατά κανόνα ν’ αγγίζω τέτια θέματα. Εξ άλλου τα όσα δημοσίεψα ως τις αρχές του 1967, και η κατοπινή στάση μου (δεν έχω δημοσιέψει τίποτε στην Ελλάδα από τότε που φιμώθηκε η ελευθερία) έδειχναν, μου φαίνεται αρκετά καθαρά τη σκέψη μου.

Μολαταύτα, μήνες τώρα, αισθάνομαι μέσα μου και γύρω μου, ολοένα πιο επιτακτικά το χρέος να πω ένα λόγο για τη σημερινή κατάστασή μας. Με όλη τη δυνατή συντομία, να τι θα έλεγα:

Κλείνουν δυο χρόνια που μας έχει επιβληθεί ένα καθεστώς όλως διόλου αντίθετο με τα ιδεώδη για τα οποία πολέμησε ο κόσμος μας και τόσο περίλαμπρα ο λαός μας, στον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.

Είναι μια κατάσταση υποχρεωτικής νάρκης όπου, όσες πνευματικές αξίες κατορθώσαμε να κρατήσουμε ζωντανές, με πόνους και με κόπους, πάνε κι’ αυτές να καταποντισθούν μέσα στα ελώδη στεκάμενα νερά. Δε θα μου ήταν δύσκολο να καταλάβω πως τέτοιες ζημιές δε λογαριάζουν παρά πολύ για ορισμένους ανθρώπους. Δυστυχώς, δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτόν τον κίνδυνο.

Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μάς βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό.

Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να το πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι Εθνική επιταγή.

Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό, να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω.»

Η Χούντα, φανερά ενοχλημένη από την εξέλιξη αυτή, θα αφαιρέσει από τον Σεφέρη τον τίτλο του πρέσβεως επί τιμή και το δικαίωμα χρήσης του διπλωματικού διαβατηρίου του. Θα δικαιολογήσει την πράξη της αυτή με το επιχείρημα ότι ή δήλωσή του μεταδόθηκε από τη ραδιοφωνία της Σοβιετικής Ένωσης και άρα συνιστά αντεθνική προπαγάνδα. Στον χορό θα μπει και ο φιλικός της Τύπος, που θα γράψει ότι ο Σεφέρης «πούλησε την Κύπρο για να πάρει το Νόμπελ», ενώ θα τον χαρακτηρίσει «κρυφοκομμουνιστή και μίσθαρνο όργανο ξένων κυβερνήσεων».

Πρέπει να είναι στιγμή σπάνιας δυναμικής, όταν ατόφια ποίηση τραγουδιέται, νιώθεται, αγγίζεται, μπαίνει στο άθροισμα των εμπειριών, γίνεται οικεία πατρίδα. H ελληνική περίπτωση, που αφορά στην μελοποιημένη ποίηση, είναι ίσως μοναδική στην Ευρώπη. Περισσότερο γιατί την πόρτα της ποίησης την πέρασε τόσος κόσμος, που δεν ένιωσε ποτέ αποξενωμένος. Ίσα-ίσα.

Τα μελοποιημένα ποιήματα που ακολουθούν είναι αγαπημένα μας. Υπάρχουν στις συζητήσεις μας, στις ζωές μας. Ως παραδομένο υλικό που διαρκώς ανακαλύπτεται για να βρίσκει πάντα τη θέση του στη ζωή.

*

Δικαίωσις

Τότε λοιπόν αδέσποτο θ’ αφήσω
να βουίζει το Τραγούδι απάνωθέ μου.
Τα χάχανα του κόσμου, και του ανέμου
το σφύριγμα, θα του κρατούν τον ίσο.

Θα ξαπλωθώ, τα μάτια μου θα κλείσω,
και ο ίδιος θα γελώ καθώς ποτέ μου.
«Καληνύχτα, το φώς χαιρέτισέ μου»
θα πώ στον τελευταίο που θ’ αντικρίσω.

Όταν αργά θα παίρνουμε το δρόμο,
η παρουσία μου κάπως θα βαραίνει
— πρώτη φορά — σε τέσσερων τον ώμο.

Ύστερα, και του βίου μου την προσπάθεια
αμείβοντας, το φτυάρι θα με ραίνει
ωραία-ωραία με χώμα και με αγκάθια.

Κώστας Καρυωτάκης
Από τη συλλογή Ελεγεία και σάτιρες (1927)
Μουσική: Ηδύλη Τσαλίκη

*
Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι

Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι γκρινιάζει κάποιος φωνογράφος
Πες μου τι να τής πω Χριστέ μου, τώρα συνήθισα μονάχος
Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι λόγια για λόγια κι άλλα λόγια
Αγάπη, πού είν’ η εκκλησιά σου βαρέθηκα πια στα μετόχια

Α, να ‘ταν η ζωή μας ίσια πώς θα την παίρναμε κατόπι
Μ’ αλλιώς η μοίρα το βουλήθη πρέπει να στρίψει σε μια κόχη
Τάχα παρηγοριά θα βρούμε
Η μέρα φόρεσε τη νύχτα
Όλα είναι νύχτα, όλα είναι νύχτα κάτι θα βρούμε ζήτα, ζήτα

Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι Βλέπω τα κόκκινα της νύχια
μπρος στη φωτιά πώς θα γυαλίζουν και τη θυμάμαι με το βήχα

Γιώργος Σεφέρης
Μουσική: Δήμος Μούτσης

*
Δρόμοι παλιοί

Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα ατέλειωτα
κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ
νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες κι η πόλη νεκρή

Την ασήμαντη παρουσία μου βρίσκω σε κάθε γωνιά
κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε φάσμα χαμένο του πόθου μου κι εγώ

Ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ
κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες

Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανένα
κι ούτε κανένας κι ούτε κανένας με γνώριζε με γνώριζε

Μανόλης Αναγνωστάκης
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

*
Γερνάς και σκοτεινιάζει

Ήταν ατέλειωτη η μέρα
κι ως νύχτωνε σε μια γωνιά
μ’ ένα τσιγάρο του πατέρα
τους άντρες παίζαμε κρυφά

Τώρα η μέρα σε τρομάζει
γύρω αποτσίγαρα σωρός
και πια δεν είναι γυρισμός
γερνάς και σκοτεινιάζει

Γέλια παιδιών έξω απ’ το σπίτι
πέτρες στην τσέπη της ποδιάς
μα έφτανε ένα νεκρό σπουργίτι
για να σε κάνει να πονάς

Τάσος Λειβαδίτης
Μουσική: Μάνος Λοΐζος

*
Χρέος

Κι ύστερα πάλι ομοβροντία τα χαράματα
Διώχνοντας απ’ τα κυπαρίσσια τα σπουργίτια
Τα φορτηγά αυτοκίνητα γιομάτα αγωνιστές
Περνώντας για τον τόπο της εκτέλεσης
Κόβοντας με τις ρόδες στα δυο τον ήλιο
Περνώντας για τον τόπο της εκτέλεσης
Έμεινε πάλι πολύ σκόνη τ’απογεύματα
Η σκόνη που αφήνουν πίσω τους
Τα μαύρα φουστάνια των μανάδων
Καθώς γυρνάνε απ’ του Αβέρωφ ή απ’ του Χατζηκώνστα
Ή από τα τμήματα των μεταγωγών
Οι μαύρες μανάδες με τα μαύρα φουστάνια
Με την καρδιά τους τυλιγμένη στο μαντίλι τους
Σαν ένα ξεροκόμματο ψωμί
Που δεν μπορεί να το μασήσει
Που δεν μπορεί να το μασήσει μήτε ο θάνατος

Γιάννης Ρίτσος
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

*
Στο Πέραμα

Τη μέρα που ήρθα και σε βρήκα
κάτω στο πέραμα με τους γέρους
στη θάλασσα να βρίζεις
τη κάμαρα που σε γέννησε
και τον Ξέρξη

Στάθηκα δίπλα σου και σου είπα
τα κεραμίδια θα γίνουνε τσιμέντο
τα ξύλα θα γίνουνε πέτρες
η αγάπη θα γίνει χρήμα

Τη μέρα που ήρθα και σε βρήκα
κάτω στο πέραμα με τους γέρους
στάθηκα δίπλα σου και σου είπα
θα μας ξεχάσουνε την Πέμπτη
το Σάββατο, το Σάββατο την ίδια ώρα
θα αναστηθούμε

Γιώργος Χρόνας
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος

*
Ποιος είν΄ τρελός από έρωτα

Ποιος είν’ τρελός από έρωτα;
Ας κάνει λάκκους την αυγή.
να πάμε εκεί να πιούμε
την βροχή.

Μια που εμείς σε όποια
στέγη αράξουμε, σε όποια
αυλή, ο άνεμος χαλνάει
τον ουρανό, τα δέντρα
κι η στείρα γη
μέσα σε μας βουλιάζει

Γιώργος Σαραντάρης
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

*
Του Έρωτα

Άϊ σκοτεινό φως
τρεμάμενο αίμα του Έρωτα
μες στη γητειά σου απολησμόνησα
τους φονιάδες καιρούς
γέννησα ρόδινα μωρά
σε αστερωμένο μέλλον·

Άϊ της αγάπης μαχαιριά
στης νιότης το κρουστό κορμί
πληγή που ανάβλυζε ευωδιές φιλιών
και μουσική
ντύνοντας το γυμνό έρημο κόσμο.

Απόψε
μέσα στης μνήμης τα βαθιά βελούδα
κυλιέμαι και σε καλώ
με τη φωνή την απερίγραπτη
των απαρηγόρητων
τη γυάλινη, χλωμή φωνή
των διψασμένων που αγαπούν τη δίψα τους
κι ας ξέρουν πως
όλες τις θάλασσες και τα ποτάμια κι αν θα πιουν
ποτέ τους δε θα ξεδιψάσουν

Λένα Παππά
Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας

*
Άρνηση (Στο περιγιάλι το κρυφό)

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ’ όνομά της
Ωραία που φύσηξε ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή .

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή

Γιώργος Σεφέρης
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά το θάνατό του (15 Ιουνίου 1994), το στιχουργικό- ποιητικό του έργο έχει μελετηθεί ελάχιστα. Άλλωστε, πολύ λίγοι γνωρίζουν ότι σε πολλά από τα γνωστά του τραγούδια δεν έχει γράψει μόνο την μουσική. Επίσης, ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί από άλλους συνθέτες.

Στους δίσκους «Μπαλάντες» (1965) περιλαμβάνεται το τραγούδι «Πνιγμένη κόρη» σε μουσική Γιώργου Ρωμανού. Στο «παιδί της γης» (1977) ο Νότης Μαυρουδής έχει μελοποιήσει αποκλειστικά ποίηση του Μάνου Χατζιδάκι. Στο δίσκο περιλαμβάνεται και ένα ποίημα με τίτλο: «Κρίση», το οποίο μελοποιήθηκε αργότερα από τον συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο και περιλαμβάνεται στο δίσκο του «Αγάπη είν’ η ζωή» που κυκλοφόρησε το (1994).

Ας θυμηθούμε σήμερα, 15 Ιουνίου, τον ποιητή Μάνο Χατζιδάκι

Ερωτικό
Κι αν γεννηθείς κάποια στιγμή
Μιαν άλλη που δε θα υπάρχω
Μη φοβηθείς
Και θα με βρεις είτε σαν άστρο
Όταν μονάχος περπατάς στην παγωμένη νύχτα
Είτε στο βλέμμα ενός παιδιού που θα σε προσπεράσει
Eίτε στη φλόγα ενός κεριού που θα κρατάς
Διαβαίνοντας το σκοτεινό το δάσος

Γιατί ψηλά στον ουρανό που κατοικούνε τ’ άστρα
Μαζεύονται όλοι οι ποιητές
Και οι εραστές καπνίζουν σιωπηλοί πράσινα φύλλα
Μασάν χρυσόσκονη πηδάνε τα ποτάμια
Και περιμένουν
Να λιγωθούν οι αστερισμοί και να λιγοθυμήσουν
Να πέσουν μεσ’ στον ύπνο σου
Να γίνουν αναστεναγμός στην άκρη των χειλιών σου
Να σε ξυπνήσουν και να δεις απ’ το παραθυρό σου

Το πρόσωπό μου φωτεινό
Να σχηματίζει αστερισμό
Να σου χαμογελάει
Και να σου ψιθυρίζει
Καλή νύχτα

Ιδιωτική στιγμή
Ένας παπάς
από τ’ αντικρυνό παράθυρο
κοιτάζει που κοιμάμαι.
Θέλει να διαπιστώσει
πού έχω τα χέρια μου,
πάνω ή κάτω από το προσκεφάλι.

Ένας αστυνόμος
από τ’ αντικρυνό παράθυρο
μ’ επιμονή παρατηρεί τον ύπνο μου.
Θέλει να διαπιστώσει
αν γέρνω αριστερά, αν γέρνω δεξιά.

Ένα παιδί
από τ’ αντικρυνό παράθυρο
με βλέπει μ’ απορία να κοιμάμαι.
Θέλει να διαπιστώσει
αν είμαι δράκος
για Θεός ή ένα πουλί
που τραγουδά περίεργα τραγούδια.

Εγώ μέσ’ απ’ τον ύπνο μου
τους βλέπω και χαμογελώ,
γιατί ο παπάς δεν μ’ αναγνώρισε
πως είμαι ο Χριστός κι έχω
τα χέρια μου στο στήθος σταυρωμένα.

Γιατί ο αστυνόμος δεν γνωρίζει
πως ειδικά γι αυτόν είμαι αξιωματικός
και το παιδί ούτε καν μπόρεσε
να φανταστεί πως είμαι ο ποιητής.

Στον Οδυσσέα Ελύτη
Ό,τι χάραζε σε στίχους τάπαιρνε
η θάλασσα πούχε στα χέρια του.
Ό,τι ζωγράφιζαν τα χείλη του
τάσβηνε ο ουρανός πούχε στα μάτια του
κι έτσι δεν μπόρεσε να δει αν έπρεπε
να παραμείνει Αττικός ή Αιγαιοπελαγίτης.

Στον Γιώργο Σεφέρη
Από τη Μικρασία μετά την καταστροφή,
ένας αστός ξεκίνησε με μια βαλίτσα
αναμνήσεων στο χέρι, γύρισε χώρες μακρινές
και πολιτείες άγνωστες, μάζεψε ακριβό υλικό
και συνταγές, μέτρα, ρυθμούς και χρώματα
και τέλος γύρισε στη χώρα του, έχτισε με τα χέρια του
σπίτι σημερινό κι ελληνικό, εμπήκε μέσα, κλείδωσε
και από τότε πια κανείς δεν τον συνάντησε στην αγορά.

Στον Νίκο Γκάτσο
Η γη καθώς τον γέννησε,
τον στόλισε πράσινα φύλλα της ιτιάς,
του έλατου και της ελιάς.
Μα η σκέψη του τον βύθισε
στης πολιτείας την άσφαλτο
κ’ έγινε πέτρα αρχαϊκή
στη μνήμη των εφήβων.

Κρίση
Κρίση την είπαν την στιγμή
σαν εκοιμήθης πλάι μου με χάρη,
την ώρα που ξεχύθηκαν μ’ ορμή
χίλια πουλιά να σκίσουν το φεγγάρι.

Κρίση την είπαν την πηγή
που πάνε τ’ άστρα να λουστούν το βράδυ,
να πιουν νερό να χτενιστούν στη γη
και να πλαγιάσουν στης αυλής μου το πηγάδι.

Κρίση την είπαν την ορμή
που φτιάχνει η αγάπη μέσα στο λιβάδι
κι η αναπνοή σου γίνεται στιγμή
που μ’ ακουμπά τ’ αγέρι του Θεού σαν χάδι.

Τα ποιήματα του Μάνου Χατζιδάκι είναι από τη συλλογή «Μυθολογία», (1966)