Πρόσφατα έτυχε να βιώσω μια γενική εθνική διακοπή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας μερικών ημερών σε συνθήκες χειμώνα στην Ιρλανδία. Το αποτέλεσμα ήταν πως για μερικές μέρες δεν είχαμε φωτισμό, δεν είχαμε τηλεόραση και ίντερνετ, δεν είχαμε θέρμανση, σε αρκετές περιοχές σταμάτησε η παροχή νερού γιατί δεν δούλευαν τα αντλιοστάσια, οι συγκοινωνίες επηρεάστηκαν σε σημαντικό βαθμό, καθώς φυσικά και τα σχολεία, οι υπηρεσίες, η αγορά …όλα.

Είμαστε πολύ εξαρτημένοι από την ενέργεια και ιδιαίτερα τον ηλεκτρισμό.

Και το πληρώνουμε. Και δεν εννοώ μόνο συμβολικά όταν έχουμε μπλακ άουτ.

Εννοώ πληρώνουμε τον λογαριασμό της ενέργειας και επειδή είμαστε εξαρτημένοι από αυτήν, οι τιμές ανεβαίνουν.

Η εξάρτηση κοστίζει.

Γι’ αυτό, σχεδόν δεν περνάει μέρα που να μην υπάρχει μια είδηση σχετική με τις τιμές ενέργειας.

Ας δούμε λοιπόν τι καθορίζει το κόστος της ενέργειας και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς.

Ελπίζω να συμφωνούμε στην παρακάτω γενική κατηγοριοποίηση πηγών κόστους:

1. Κόστος διεργασιών και εξοπλισμού παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς της ενέργειας προς κατανάλωση, συμπεριλαμβανόμενου του κόστους κεφαλαίων.
2. Κόστος συνεπειών στο περιβάλλον όλων των ανωτέρω, από την έρευνα, εγκατάσταση και παραγωγή μέχρι την χρήση και απεγκατάσταση τους.
3. Κόστος ανθρώπινων «χειρισμών»

Γενικά για την πρώτη κατηγορία μπορεί να υπάρξει συμφωνία και συναίνεση για το ύψος των τιμών, έστω προσεγγιστικά. Δεν θα τσακωθούμε σε αυτό το σημείο.

Η δεύτερη κατηγορία αγνοείται επιδεικτικά, ουσιαστικά ακόμη και σήμερα και θα πούμε λίγο παρακάτω τι θα συνέβαινε αν λαμβάναμε υπόψη αυτήν την παράμετρο κόστους.

Και μένει η τρίτη κατηγορία, η οποία είναι και η «ζημιάρα» γιατί αυτή ελέγχει ουσιαστικά την τελική τιμή του προϊόντος.

Η οικονομία του πλανήτη βασίζεται σε μια αυθαίρετη αρχή: στην αρχή της προσφοράς και ζήτησης.

Η λογική πίσω από αυτήν την αρχή είναι απλή:

• κάτι που έχει ελάχιστη προσφορά και τεράστια ζήτηση (π.χ. χρυσός, διαμάντια) έχει μεγάλη τιμή/αξία
• κάτι που έχει μεγάλη προσφορά και ελάχιστη ζήτηση (π.χ. άμμος, πέτρες) έχει μικρή τιμή/αξία

Ενώ σε πρώτη ανάγνωση αυτό ακούγεται σαν να έχει μια λογική, αν το καλοσκεφθείτε θα δείτε πόσο ανοιχτό σε αυθαιρεσίες είναι.

Οι κανόνες προσδιορισμού της «προσφοράς» και της «ζήτησης» δεν υπακούν σε κάποια συγκεκριμένη επιστημονική μέθοδο, που να εγγυάται την σταθερότητα και το αναλλοίωτο των κανόνων.

Για να ξεπεραστεί αυτό, η όλη διαδικασία ντύθηκε με ένα μανδύα νομιμότητας που ονομάστηκε χρηματιστήριο. Το χρηματιστήριο ελέγχει πλέον όλη την παγκόσμια οικονομία και επομένως δεν αμφισβητούνται οι αρχές λειτουργίας του και φυσικά οι κατευθύνσεις και τα αποτελέσματα των διεργασιών του.

Και η βασική αρχή λειτουργίας του χρηματιστηρίου είναι η πρόσφορά και η ζήτηση.

Δηλαδή αναβαθμίζοντας το πλαίσιο και τον τρόπο εφαρμογής της αρχής αυτής ξεπεράστηκε η απουσία επιστημονικότητας στην λειτουργία και εφαρμογή της.

Το κέλυφος κάλυψε την επιστημονική ένδεια του περιεχομένου.

Εδώ έρχονται στο μυαλό κλασικές εκφράσεις όπως «τα ράσα δεν κάνουν τον παπά» και «ο βασιλιάς είναι γυμνός», αλλά ας δούμε αν όντως είναι έτσι.

Να σας δώσω ένα μόλις πρόσφατο παράδειγμα, μάλιστα από τον απίθανο νέο πρόεδρο των ΗΠΑ.

Κάθε φορά που ανακοινώνει νέους δασμούς το χρηματιστήριο επηρεάζεται.

Το ίδιο και κάθε φορά που τους παίρνει πίσω.

Κι αυτή η χρηματιστηριακή «επίδραση» μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια δολάρια.

Κάποιες κακές γλώσσες τις ονομάζουν «παρέμβαση» στο χρηματιστήριο. Ακόμη πιο κακές γλώσσες εικάζουν πως κάποιοι που ήξεραν από πριν τις παρεμβάσεις του Προέδρου, είχαν τεράστια κέρδη. Τι να σας πω, οι γνώσεις μου δεν φτάνουν μέχρι εκεί. Κρίνετε μόνοι σας

Η ουσία είναι πως αυτές οι αλλαγές αφορούν άμεσα και προϊόντα ενέργειας και επομένως επηρεάζουν τις τελικές τιμές στον καταναλωτή.

Συμπερασματικά, χωρίς να έχει υπάρξει πραγματική αλλαγή στα φυσικά μεγέθη της προσφοράς και ζήτησής ενέργειας, οι τιμές ανεβοκατεβαίνουν.

Δηλαδή η αρχή της προσφοράς και ζήτησης είναι ανοιχτή σε όλων των ειδών τις παρεμβάσεις, επομένως και κακόβουλες, που δεν έχουν σχέση με το ίδιο το προϊόν αλλά τα κίνητρα ατόμων ή ομάδων ατόμων.

Ελπίζω να συμφωνούμε ότι αυτό δεν είναι και το καλύτερο σύστημα για να καθορίζεις τιμές που αφορούν δισεκατομμύριά ανθρώπους, που δεν ξέρουν ούτε πως γράφεται η λέξη χρηματιστήριο.

Και να θυμίσω ότι στην περίπτωση της ενέργειας αυτό αφορά την βιομηχανία ορυκτών, η οποία γι’ αυτά που «προσφέρει» δεν απολαμβάνει μόνο υψηλές τιμές και υπέρογκα κέρδη, αλλά και επιδοτήσεις ύψους 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Κλείστε τα μάτια σας και σκεφθείτε το νούμερο των 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και μετά φανταστείτε ποιος το πληρώνει.

Πάντως όχι ο Τραμπ.

Να το ξαναπώ γιατί έχει σημασία, το νούμερο αυτό το αναφέρει ο ΔΝΤⁱ και όχι κλιματικοί ακτιβιστές αμφίβολης αξιοπιστίας, για κάποιους.

Που καταλήγουμε λοιπόν;

Πράσινα, κόκκινα, κίτρινα, μπλε, καραβάκια στο Αιγαίο τα τιμολόγια ρεύματος δεν μπορούν να προλάβουν τις αυθαιρεσίες ενός παγκόσμιου συστήματος που στηρίζεται από όλους, εκτός από την επιστήμη.

Το ότι στα δελτία ειδήσεων παρουσιάζονται το δελτίο καιρού και το δελτίο τιμών χρηματιστηρίου δεν τα εξισώσει σε αξιοπιστία.

Το δελτίο καιρού το επεξεργάζονται επιστήμονες και με βάση δεδομένα που συλλέγουν με επιστημονικές μεθόδους δορυφόροι και επίγειοι μετεωρολογικοί σταθμοί, καταλήγουν σε προγνώσεις, τις οποίες μάλιστα, σεβόμενοι την επιστήμη τους, πάντοτε εκφράζουν με πιθανότητες πραγμάτωσης.

Το μόνο επιστημονικό μέρος στο δελτίο τιμών χρηματιστηρίου είναι η χρήση μαθηματικών για την εξαγωγή τιμών, που είναι αποτελέσματα επιδιώξεων και προσδοκιών .

Επομένως, και πάντα κατά τη γνώμη μου, η τρίτη συνιστώσα του ενεργειακού κόστους που σας παρουσίασα στην αρχή είναι για διαγραφή.

Να δούμε για λίγο τη δεύτερη;

Αν ίσχυε η δεύτερη, τότε θα καταλήγαμε εύκολα στο εξής συμπέρασμα: η μόνη ενεργειακή επιλογή που εξασφαλίζει ενεργειακή αυτονομία, ανεξάντλητη ενεργειακή διαθεσιμότητα, περιβαλλοντική βιωσιμότητα, παγκόσμια πρόσβαση για όλους και φθηνές τιμές γιατί έχει μηδενικό κόστος καυσίμου είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αλλά όταν ο Τραμπ εντέλει περισσότερες γεωτρήσεις υδρογονανθράκων, καταδικάζει κάθε πράσινη δραστηριότητα ως απάτη και διακηρύσσει πως δεν υφίσταται κλιματική αλλαγή, φοβάμαι πως η παραπάνω πρόταση μου δεν θα τύχει σοβαρής αντιμετώπισης.

Άρα ποιο είναι το δια ταύτα;

Αυτονομηθείτε ενεργειακά!

Όσοι μπορείτε και όπως μπορείτε.

Τοποθετήστε φωτοβολταϊκά, ηλιακό θερμοσίφωνα (είναι έγκλημα να μην έχετε), ηλεκτρικό ή υβριδικό αυτοκίνητο, μονώστε ότι μονώνετε, εξοικονομήστε ότι εξοικονομείτε, συμμετέχετε σε μια ενεργειακή κοινότητα……

Υπάρχουν συμβουλές και οδηγίες στα φιλόξενα site Greenpeace WWF και άλλων οργανώσεων.

Και κυρίως θωρακιστείτε κλιματικά, που σημαίνει κατά αρχάς ενημερωθείτε τι είναι η κλιματική κρίση και τι αναμένουμε με σιγουριά – δυστυχώς – να συμβεί.

Όχι αύριο, αλλά σίγουρα στο ορατό μέλλον.

Πάρτε την σοβαρά. Δεν θα περάσει σε λίγα χρόνια

Δεν είναι πανδημία.

Είναι χειρότερη.

Και λόγω Τραμπ θα κάνουμε βήματα πίσω……

Και πάνω από όλα κάντε υπομονή.

Τα εκατομμύρια που αλαλάζουν από αγαλλίαση που το αντισυστημικό (με ξεπερνάει η συλλογική ευφυία μας) δίδυμο Τραμπ-Μασκ έχουν τον έλεγχο των πραγμάτων, θα αλλάξουν γνώμη όταν οι συγγενείς και φίλοι τους θα πνίγονται και θα καίγονται και θα ήθελα να ελπίζω πως ούτε τα σόσιαλ μίντια του Μασκ δεν θα μπορούν να αλλοιώσουν την πραγματικότητα.

Ελπίζω……ποτέ μη λες ποτέ

Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης, Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Καθηγητής Πανεπιστημίου TechnicalUniversityofMombasa (TUM), Kenya

Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya 

Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group

Εκδότης e-mc2  (Energy Matters to Climate Change)

Εκδότης ΑΝΕΜΟλόγια

i https://www.imf.org/en/Topics/climate-change/energy-subsidies

Όμως, όπως στην αρχή με τη χρήση της φωτιάς, η ενέργεια ήταν καθοριστική για την επιβίωση και επικράτηση του ανθρώπινου είδους, τώρα με την κατάχρηση των ορυκτών καυσίμων η ενέργεια απειλεί άμεσα τον ανθρώπινο πολιτισμό. Επί δεκαετίες οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα κινδύνου για την υπερθέρμανση του πλανήτη και την περιβαλλοντική καταστροφή. Όταν λέμε επιστήμονες, αναφερόμαστε σε πλειοψηφίες σχεδόν 100% των καθ’ ύλην αρμόδιων επιστημόνων. Δυστυχώς, το ανθρώπινο είδος δεν διακρίνεται για τις ικανότητές του στην προληπτική διαχείριση θεμάτων, αλλά πάντα στην εκ των υστέρων και συνήθως όταν είναι αρκετά ή πολύ αργά.

Αυτή η τάση ενισχύεται από την επικρατούσα οικονομική θεώρηση των πραγμάτων που χαρακτηρίζει την οικονομία της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς, η οποία ενσωματώνεται σε δύο κυρίαρχες και όπως αποδεικνύεται καταστροφικές αρχές: τη μη αναγνώριση περιβαλλοντικού κόστους με την επινόηση του όρου «εξωτερικό κόστος» και τη δογματική προσήλωση στο «κάλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρι».

Έτσι φτάσαμε να μιλάμε σήμερα για την τριπλή πλανητική κρίση, δηλαδή την κλιματική κρίση, την περιβαλλοντική κατάρρευση και την βιοποικιλότητα υπό εξαφάνιση, φυσικά με την ενέργεια να κατέχει ξεχωριστή θέση ως παράγοντας αποσταθεροποίησης και των τριών.

Η βιομηχανική επανάσταση, με την εκτόξευση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, ήταν ένα κομβικό σημείο γιατί έδωσε στον άνθρωπο τα εργαλεία να πολλαπλασιάσει τις δραστηριότητές του και, κατ’ επέκταση, τις καταστροφικές συνέπειες στον πλανήτη. Η εκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων, που προσφέρουν ενέργεια στην ισχύ που επιθυμούμε, βελτιώνοντας με σχετική ευκολία δεκάδες βιομηχανικές, οικιακές και προσωπικές διεργασίες, συνοδεύεται από καταστροφικές συνέπειες στο περιβάλλον σε κάθε φάση της εκμετάλλευσής τους, δηλαδή στην εξόρυξη, στη μεταφορά, στην αποθήκευση και τέλος στη χρήση.

Οι θάλασσες, το έδαφος και η ατμόσφαιρα παραμένουν σιωπηλοί μάρτυρες της καταστροφικής εκμετάλλευσής τους και οι εικόνες από διαρροές πετρελαίου σε θάλασσες και παραλίες, ανθρακωρυχεία και το νέφος στις πόλεις μας, υπογραμμίζουν το «εξωτερικό» κόστος χρήσης ορυκτών καυσίμων. Καμαρώστε: το 93% των παιδιών μας στον πλανήτη αναπνέει βρώμικο αέρα. Αυτή η ρύπανση, φυσικά, έχει σοβαρότατες συνέπειες στην υγεία των ανθρώπων και στη βιοποικιλότητα. Κι όμως τίποτε από αυτά δεν στάθηκε ικανό να ανατρέψει την εικόνα που έχουμε για τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία γενικά ήταν αποδεκτά ως αναγκαίο κακό. Και ακόμη είναι.

Ωστόσο, παράλληλα με αυτήν την «ορατή» περιβαλλοντική καταστροφή, θεμελιωνόταν και μια άλλη, δυστυχώς πολύ πιο σοβαρή, επειδή είχε πλανητικά χαρακτηριστικά. Τα ορυκτά καύσιμα, όταν χρησιμοποιούνται (καίγονται), παράγουν διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο προστίθεται στην ατμόσφαιρα.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι το διοξείδιο του άνθρακα υπάρχει ήδη στην ατμόσφαιρα και είναι αυτό που δια του φαινομένου του θερμοκηπίου διατήρησε τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη περίπου στους 16 βαθμούς Κελσίου, επιτρέποντας τη ζωή στη Γη.

Το πρόσθετο διοξείδιο του άνθρακα, που προέρχεται από την καύση των ορυκτών καυσίμων, προκαλεί υπερθέρμανση του πλανήτη. Τόσο απλά. Κι αυτή η υπερθέρμανση έφτασε ήδη τον 1,5 βαθμό Κελσίου, που ήταν το όριο που οι επιστήμονες φώναζαν ότι δεν πρέπει να ξεπεραστεί.

Τι σημαίνει αυτή η άνοδος της μέσης πλανητικής θερμοκρασίας;

Σημαίνει ότι το ΚΛΙΜΑ ΑΛΛΑΞΕ.

Δεν θα αλλάξει, έχει ήδη αλλάξει. Και όταν αλλάζει το κλίμα, αλλάζει η ζωή. Για να πούμε τα πιο κατανοητά αν και όχι τόσο εύπεπτα, αυτό σημαίνει περισσότερες καταστροφικές πλημμύρες, περισσότερους καύσωνες με 40αρια και σύντομα 50αρια. Αυτά για αρχή.

Μια μικρή, αλλά σημαντική λεπτομέρεια: δεν υπάρχει εύκολο πισωγύρισμα.

Ότι πήρε δεκαετίες να χτιστεί θα πάρει και δεκαετίες να ανατραπεί. Πρέπει να αρχίσουμε άμεσα τις δράσεις αποκατάστασης του κλίματος.

Και πρώτα από όλα στην ενέργεια που είναι η πηγή του κακού.

Τι κρίμα, όμως, να μην έχουμε άλλες πηγές ενέργειας διαθέσιμες.

Για στάσου όμως, ΕΧΟΥΜΕ

Έχουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ανεξάντλητες, ανανεώσιμες, άφθονες, ευκολόχρηστες, φιλικές προς το περιβάλλον, φθηνές, όλοι έχουν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ικανές για αποκεντρωμένη, αυτόνομη και ατομική ακόμη χρήση… τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Αυτό είναι το μέλλον που πρέπει να επιδιώξουμε. Ένα μέλλον όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με αποθήκευση, κυριαρχούν και όπου η χρήση των ορυκτών καυσίμων αποτελεί πια παρελθόν. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να διασφαλίσουμε έναν βιώσιμο πλανήτη για τις επόμενες γενιές.

Η μετάβαση σε ένα σύστημα που βασίζεται κυρίως στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτεί συντονισμένες δράσεις σε πολλά επίπεδα. Χρειάζεται πρώτα από όλα παραδοχή της κλιματικής πραγματικότητας από όλους.

Και κυρίως από τους κολοσσούς των ορυκτών καυσίμων που προφανώς δεν ακούν ευχάριστα αυτήν την προοπτική. Λογικό μια και πέρα από τα υπερκέρδη που είναι πασίγνωστο ότι απολαμβάνουν, είναι επιπλέον και αποδέκτες επιδοτήσεων που ανέρχονται σε μερικά τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Και πριν βιαστείτε να απορρίψετε αυτόν το ισχυρισμό ως κακόβουλο, ακτιβιστικό κα αριστερίστικο, να σας ενημερώσω ότι προέρχεται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και δεν είναι ισχυρισμός, αλλά υπολογισμός.

Παράλληλα, οι υποδομές μας πρέπει να προσαρμοστούν σε δύο σημαντικές διαφοροποιήσεις. Πρώτον στο νέο κλίμα, μια και οι υπάρχουσες υποδομές σχεδιάστηκαν, στην καλύτερη περίπτωση για το κλίμα που άλλαξε, και πολλές φορές ούτε καν γι αυτό και δεύτερον ώστε να υποστηρίξουν την αυξημένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως είναι τα έξυπνα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και οι αποθηκευτικές τεχνολογίες.

Η τεχνολογία συνεχίζει να εξελίσσεται. Η πρόοδος στην αποθήκευση ενέργειας, όπως οι μπαταρίες υψηλής απόδοσης, και η βελτιστοποίηση νέων μορφών ανανεώσιμης ενέργειας, όπως η κυματική, διευρύνουν τους ορίζοντες. Και μην ξεχνάμε ότι η συνδυαστική χρήση διαφορετικών ανανεώσιμων τεχνολογιών με αποθήκευση, εξασφαλίζει σταθερή και αξιόπιστη παροχή ενέργειας, ακόμα και όταν οι συνθήκες δεν ευνοούν μια συγκεκριμένη μορφή ανανεώσιμης ενέργειας.

Η μετάβαση σε ένα βιώσιμο ενεργειακό σύστημα δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα επιβίωσης.

Ο χρόνος για δράση είναι τώρα. Ούτε καν αύριο.

Σήμερα πρέπει να δούμε ότι το μέλλον μας και κυρίως των παιδιών μας γράφεται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

*Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Επισκέπτης καθηγητής @Meru University of Science and Technology (MUST) κι επισκέπτης καθηγητής @Technical University of Mombasa (TUM), Κένυα.

Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group.

Εκδότης e-mc2  (Energy Matters to Climate Change)