Η συζήτηση, μέρος του επίσημου προγράμματος ομιλιών του φεστιβάλ, συγκέντρωσε πλήθος διαπιστευμένων προσκεκλημένων, μεταξύ των οποίων σκηνοθέτες, κριτικοί και διεθνείς δημοσιογράφοι. Το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων επικεντρώθηκε στις παρεμβάσεις που αφορούσαν τις παγκόσμιες κρίσεις και συγκρούσεις, με έμφαση στον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα—ένα θέμα που αποτέλεσε διαρκές υπόβαθρο στις φετινές συζητήσεις.

Η στάση της Μπλάνσετ για τη Γάζα και τον πόλεμο

Η Μπλάνσετ απάντησε σε ερώτηση θεατή που την ευχαρίστησε για τη στήριξή της προς τον παλαιστινιακό λαό. Εκφράζοντας τη λύπη της, δήλωσε: «Είναι θλιβερό όταν τα φεστιβάλ κινηματογράφου γίνονται τα μοναδικά μέρη όπου μπορεί κανείς να μιλήσει για πολέμους, συγκρούσεις και γενοκτονίες, σαν να πρόκειται να λυθούν εδώ». Τόνισε επίσης τη σημασία να παραμένουν αυτά τα ζητήματα στην επικαιρότητα και συμπλήρωσε: «Εύχομαι οι συνεδριάσεις των κοινοβουλίων ανά τον κόσμο να ήταν πιο ειλικρινείς και προσανατολισμένες σε λύσεις, γιατί όσα συμβαίνουν είναι εξοργιστικά και απαράδεκτα».

Η αλληλεγγύη της Μπλάνσετ προς τους Παλαιστίνιους δεν είναι νέα. Από τις 21 Οκτωβρίου 2023, μόλις δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα, είχε ζητήσει κατάπαυση του πυρός. Έναν μήνα αργότερα μίλησε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δηλώνοντας: «Δεν είμαι από το Ισραήλ ή την Παλαιστίνη. Δεν είμαι πολιτικός. Δεν είμαι καν αναλυτής. Είμαι μάρτυρας. Έχοντας δει από κοντά το ανθρώπινο κόστος του πολέμου και της βίας επισκεπτόμενη πρόσφυγες ανά τον κόσμο, δεν μπορώ να αγνοήσω αυτή την πραγματικότητα».

Δράση εντός κι εκτός φεστιβάλ

Στο κόκκινο χαλί των Καννών το 2024, η Μπλάνσετ ξεχώρισε φορώντας φόρεμα που πολλοί ερμήνευσαν ως αναφορά στη σημαία της Παλαιστίνης, παρά τους περιορισμούς του φεστιβάλ στην πολιτική έκφραση. Πέρα από δημόσιες δηλώσεις, έχει αξιοποιήσει συστηματικά τη φήμη της για να αναδείξει τις ανθρωπιστικές συνέπειες του πολέμου και της προσφυγιάς.

Ως παγκόσμια πρέσβειρα καλής θέλησης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), η Μπλάνσετ έχει επισκεφθεί καταυλισμούς προσφύγων και περιοχές σύγκρουσης—μεταξύ αυτών και παλαιστινιακά στρατόπεδα. Για το έργο αυτό μίλησε εκτενώς στη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου El-Gouna το 2025.

Στήριξη δημιουργών μέσω του Displacement Film Fund

Την επόμενη μέρα από τη συζήτησή της στις Κάννες, η Μπλάνσετ παρουσίασε σε πάνελ τους πέντε νικητές και τα έργα τους για τον δεύτερο κύκλο του προγράμματος υποτροφιών μικρού μήκους Displacement Film Fund (DFF). Μεταξύ των επιλεγμένων δημιουργών ήταν ο Mohammed Amer, Παλαιστίνιος-Αμερικανός stand-up κωμικός, και η Annemarie Jacir, σκηνοθέτις του Palestine 36.

Το DFF ιδρύθηκε το 2025, με στόχο την ενίσχυση σκηνοθετών που έχουν εκτοπιστεί λόγω πολέμου σε όλο τον κόσμο. Η πρωτοβουλία αυτή επιβεβαιώνει την αφοσίωση της Μπλάνσετ στην έμπρακτη στήριξη των θυμάτων συγκρούσεων μέσω της τέχνης.

Μιλώντας στους Los Angeles Times λίγο πριν την πρεμιέρα της νέας του ταινίας “Bitter Christmas” στις Κάννες, ο Αλμοδόβαρ σχολίασε με έκπληξη πως ελάχιστοι παρευρισκόμενοι στα φετινά Όσκαρ αναφέρθηκαν σε ζητήματα όπως ο πόλεμος στη Γάζα ή ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

«Δεν κατηγορώ συγκεκριμένα κάποιον, αλλά ήταν πραγματικά αξιοσημείωτο να παρακολουθείς την τελετή των Όσκαρ χωρίς να ακούγονται διαμαρτυρίες ούτε για τον πόλεμο, ούτε για τον Τραμπ», δήλωσε ο σκηνοθέτης. Πρόσθεσε πως η μοναδική στιγμή που θυμάται έντονα ήταν όταν ο συμπατριώτης του ηθοποιός, Χαβιέ Μπαρδέμ, φώναξε δημόσια “Free Palestine” κατά τη διάρκεια της τελετής.

Κλίμα φόβου στο Χόλιγουντ και ανησυχία για τη δημοκρατία

Ο Αλμοδόβαρ υποστήριξε ότι πλέον κυριαρχεί φόβος στη βιομηχανία του αμερικανικού κινηματογράφου. «Οι άνθρωποι είναι προφανώς πολύ φοβισμένοι», ανέφερε, προσθέτοντας πως πλέον δεν θεωρεί τις Ηνωμένες Πολιτείες μια λειτουργική δημοκρατία.

Σύνδεσε το προσεκτικό ύφος της τελετής με το γενικότερο πολιτικό κλίμα που διαμορφώνεται γύρω από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση τόσο «παράδοξη» όσο και «απίστευτα θλιβερή». Ο σκηνοθέτης έχει επανειλημμένα ασκήσει δριμεία κριτική στον Τραμπ τα τελευταία χρόνια, αποκαλώντας τον μάλιστα «καταστροφή» όταν παρέλαβε το βραβείο Chaplin το 2025.

Όταν ρωτήθηκε αν οι δημόσιες πολιτικές του δηλώσεις θα μπορούσαν να βλάψουν την καριέρα του, ο Αλμοδόβαρ απέρριψε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο. Εξήγησε ότι ως Ισπανός και εργαζόμενος εκτός Χόλιγουντ έχει μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης, ενώ σημείωσε ότι η Ισπανία έχει χαρακτηρίσει επίσημα όσα συμβαίνουν στη Γάζα ως γενοκτονία.

«Εμείς παραμένουμε, όπως οι Παλαιστίνιοι στη γη τους, όχι όπως οι Ισραηλινοί που φεύγουν με την πρώτη ευκαιρία», δηλώνει ο Yassine Benjelloun, Καναδός μαροκινής καταγωγής, που συμμετέχει για δεύτερη φορά στη φλοτίλια και βοηθά στην οργάνωση. Δύο από τους συλληφθέντες ακτιβιστές, ο ισπανοπαλαιστίνιος Saif Abukeshek και ο Βραζιλιάνος Thiago Ávila, εξακολουθούν να κρατούνται στο Ισραήλ, όπου μεταφέρθηκαν βιαίως από τον ισραηλινό στρατό.

Ο συνασπισμός σχεδιάζει στάση στα νότια της Τουρκίας, ελπίζοντας να συγκεντρώσει τουλάχιστον 57 σκάφη που μεταφέρουν βοήθεια για τη Γάζα. Μερικοί συμμετέχοντες είχαν ήδη ταξιδέψει αεροπορικώς στην Τουρκία για να ενταχθούν στην αποστολή, ενώ άλλοι ακτιβιστές που είχαν συλληφθεί από το Ισραήλ αποφάσισαν να επιστρέψουν στη φλοτίλια μετά την απελευθέρωσή τους.

Οι τελευταίες ημέρες ανοιχτά της Κρήτης χαρακτηρίστηκαν από εσωτερικές συναντήσεις, αναθεώρηση πρωτοκόλλων ασφαλείας και ιατρική φροντίδα σε όσους υπέστησαν βία κατά την ισραηλινή επέμβαση. Η συντονιστική ομάδα οργάνωσε συνέλευση μεταξύ των συλληφθέντων ακτιβιστών και αυτών που απέφυγαν τον έλεγχο, ώστε να ανταλλάξουν εμπειρίες και να καθορίσουν εκ νέου τη διαδρομή.

Επανασχεδιασμός διαδρομής και καταγγελίες για βία

Κατά τη συνάντηση παρουσιάστηκε ο νέος σχεδιασμός: μια ημερήσια διαδρομή εντός εθνικών υδάτων Ελλάδας και Τουρκίας, ώστε να αποφευχθεί νέα πρόωρη επέμβαση ή επιθέσεις με εμπρηστικά ή εκρηκτικά drone, όπως είχαν καταγγελθεί πέρυσι. Παρουσιάστηκε επίσης εσωτερική έκθεση ασφαλείας που καταλήγει πως οι ισραηλινές δυνάμεις ενήργησαν με μεγαλύτερη βία στην επέμβαση της 30ης Απριλίου, συγκριτικά με πέρυσι, ειδικά εναντίον όσων αντιστάθηκαν παθητικά.

Pάνω από είκοσι συλληφθέντες κατήγγειλαν χτυπήματα στο πρόσωπο, πλαστικές σφαίρες στους μηρούς και επιθέσεις κατά τη σύλληψη. Ένας εξ αυτών νοσηλεύεται στο Ηράκλειο με οκτώ σπασμένα πλευρά. «Δεν υπήρξε αντίσταση, μόνο άρνηση συνεργασίας. Σκεφτόμουν συνεχώς όσους συντρόφους έλειπαν», περιγράφει ο Alberto Andrés από το νοσοκομείο, όπου μεταφέρθηκε μετά από ξυλοδαρμό σε κοντέινερ του Ισραήλ επειδή αρνήθηκε να εγκαταλείψει το πλοίο χωρίς τους υπόλοιπους κρατούμενους.

Τουλάχιστον τέσσερις ακτιβιστές κατήγγειλαν ανώνυμα ότι υπέστησαν σεξουαλική βία από Ισραηλινούς στρατιώτες. Δύο άτομα δήλωσαν πως υπέστησαν διείσδυση με δάχτυλο στον πρωκτό, ενώ άλλα δύο ανέφεραν ότι τους άρπαξαν τα γεννητικά όργανα συνοδεία λεκτικών επιθέσεων.

Zημιές στα πλοία και νέες αφίξεις στο στόλο

Η φλοτίλια αρχικά στόχευε να κινητοποιήσει 73 σκάφη, το μεγαλύτερο εγχείρημα κατά του ισραηλινού αποκλεισμού δια θαλάσσης μέχρι σήμερα. Από αυτά, 55 ξεκίνησαν το ταξίδι όταν το Ισραήλ ανέκοψε 22 ανοιχτά της Κρήτης στις 30 Απριλίου. Στην Ιεράπετρα, όπου βρίσκονταν τα 33 πλοία που απέφυγαν τον έλεγχο, προστέθηκε ακόμα ένα σκάφος που επισκευάστηκε – η Holy Blue – με τα πανιά ανοιχτά και τον ήχο γκάιντας από μέλος του πληρώματος.

Η οργάνωση καταγγέλλει ότι πολλά σκάφη που δέχτηκαν επίθεση από τις ισραηλινές δυνάμεις έμειναν άχρηστα και παρατημένα στη θάλασσα. Σύμφωνα με τον συνασπισμό, οι Ισραηλινοί σαμπόταραν μηχανές, πανιά και συστήματα πλοήγησης πριν εγκαταλείψουν τα σκάφη στα ανοιχτά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Tam Tam που έμεινε ακυβέρνητη στη Μεσόγειο με μέλη πληρώματος εντός, μέχρι να διασωθεί από άλλα πλοία της φλοτίλιας και το Open Arms.

Πηγές αναφέρουν ότι το μητρικό σκάφος υποστήριξης βυθίστηκε μαζί με το μηχανικό πλοίο υποστήριξης. Στο ταξίδι θα προστεθούν έξι ελληνικά ιστιοπλοϊκά, δώδεκα πλοία στην Τουρκία και τέσσερα συνδεδεμένα με τη Freedom Flotilla Coalition. Η τελευταία έχει επιχειρήσει να μεταφέρει βοήθεια στη Γάζα 37 φορές, αποφασίζοντας να συνεχίσει παρά την πρόσφατη ισραηλινή επέμβαση.

Aντιδράσεις οργανώσεων και κυβερνήσεων

Το Arctic Sunrise της Greenpeace συμμετείχε ως παρατηρητής αλλά δεν θα συνεχίσει λόγω προγράμματος· αποχαιρέτησε τον στολίσκο το πρωί της Παρασκευής σύμφωνα με το τυπικό πρωτόκολλο επικοινωνίας: «All fleet… καλή τύχη σε αυτή την ειρηνική αποστολή στη Γάζα». Το ισπανικό Open Arms θα συνεχίσει να συνοδεύει και να παρέχει λογιστική υποστήριξη στη φλοτίλια.

Οι ακτιβιστές της Freedom Flotilla κινδύνευσαν να μην προλάβουν – κατά τη στάση στα ανοιχτά της Κρήτης, οι σύντροφοί τους παρακολούθησαν σε πραγματικό χρόνο μια «παρ’ ολίγον αναχαίτιση» του κομματιού που είχε μείνει πίσω. «Σκεφτόμαστε όλους τους πολιορκημένους Παλαιστινίους – υπάρχει ελπίδα στη συμπόνια», δήλωσε ένας καπετάνιος λίγο πριν χαθεί εν μέρει η επαφή με το κομβόι.

Τα τέσσερα πλοία ανέφεραν πως περικυκλώθηκαν το σούρουπο από στρατιωτικό ελικόπτερο, drones και πολεμικό πλοίο· έχασαν επικοινωνία μέσω ασυρμάτου όπως συνέβη σε προηγούμενες επεμβάσεις. Τα στρατιωτικά πλοία τα φώτιζαν καθώς εκείνα διέφευγαν προς τα πελάγη του Πελοποννήσου για να αποφύγουν πιθανό έλεγχο. Αυτά τα τέσσερα σκάφη βρίσκονται πλέον στο Κρητικό Πέλαγος για να ενωθούν ξανά με τη φλοτίλια τις επόμενες ημέρες.

Tουρκική υποστήριξη και διπλωματικές εξελίξεις

Η τουρκική κυβέρνηση παρείχε βοήθεια στη φλοτίλια σε αυτή τη φάση του ταξιδιού· διευκόλυνε πτήσεις προς Kωνσταντινούπολη, ώστε κάποιοι ακτιβιστές που είχαν αναχαιτιστεί να επιστρέψουν στις χώρες τους ή να επαναενταχθούν στην αποστολή. Τις τελευταίες ημέρες υπήρξαν εικασίες για πιθανή συνοδεία τουρκικού πολεμικού ναυτικού σε διεθνή ύδατα – κάτι που οι ακτιβιστές απορρίπτουν κατηγορηματικά ως κίνημα ειρηνικής δράσης.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Jerusalem Post την Τετάρτη, Ισραηλινοί διπλωμάτες χρησιμοποιούν διαύλους επικοινωνίας ώστε να εμποδίσουν νέα σκάφη να αποπλεύσουν από την Τουρκία.

Kρατούμενοι ακτιβιστές και διεθνείς αντιδράσεις

Το Ισραήλ εξακολουθεί να κρατά τους ακτιβιστές Abukeshek (που έχει επίσης σουηδική υπηκοότητα) και Ávila· η κράτησή τους έχει παραταθεί δύο φορές από δικαστήριο στην πόλη Ασκελόν. Οι δικηγόροι τους καταγγέλλουν απομόνωση, στέρηση ύπνου και συνεχή έκθεση σε τεχνητό φως καθώς και περιορισμένη πρόσβαση σε πόσιμο νερό. Αμφότεροι κάνουν απεργία πείνας εδώ και αρκετές ημέρες· σύμφωνα με την οργάνωση ο Abukeshek ξεκίνησε απεργία δίψας την περασμένη Τετάρτη. Η σουηδική πρεσβεία ενημερώνει πως πάσχει από υπέρταση και χαμηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ισπανίας κάλεσε την Πέμπτη – για δεύτερη φορά μέσα σε μία εβδομάδα – την επιτετραμμένη της Πρεσβείας του Ισραήλ στη Μαδρίτη Dana Erlich, διαμαρτυρόμενο για τη συνεχιζόμενη κράτηση του Abukeshek. Ο υπουργός José Manuel Albares χαρακτήρισε παράνομη την επέμβαση της φλοτίλιας σε διεθνή ύδατα περίπου 600 ναυτικά μίλια από το Ισραήλ και απέρριψε τις ισραηλινές κατηγορίες περί διασύνδεσης των ακτιβιστών με τη Χαμάς, για τις οποίες όπως τόνισε δεν έχουν παρουσιαστεί αποδείξεις.

Οι περιορισμοί του Ισραήλ στις εισαγωγές σαπουνιού, απορρυπαντικών και άλλων ειδών υγιεινής στη Γάζα έχουν εκτοξεύσει τις τιμές, δυσχεραίνοντας ακόμη περισσότερο τη διατήρηση της καθαριότητας και την αποφυγή λοιμώξεων σε υπερπλήρη καταφύγια και καταυλισμούς.

Περισσότερα από δυόμισι χρόνια πολέμου έχουν οδηγήσει στην καταστροφή της πλειονότητας των υποδομών της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων παροχής καθαρού νερού και αποχέτευσης. Παλαιστίνιοι πολίτες που προσπαθούν να τα επισκευάσουν ή να τα διατηρήσουν συχνά γίνονται στόχος επιθέσεων.

«Από την αρχή του πολέμου έχουμε χάσει περίπου 19 εργαζόμενους σε εγκαταστάσεις ύδρευσης κατά τη διάρκεια εργασιών επισκευής και διανομής», δήλωσε ο Όμαρ Σατάτ, αναπληρωτής διευθυντής της υπηρεσίας ύδρευσης των παραλιακών δήμων της Γάζας. «Η στοχοποίηση έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας.»

Επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και ανθρωπιστικό προσωπικό

Η πιο πρόσφατη επίθεση σημειώθηκε στο πηγάδι Αλ-Ζέιν στη βόρεια Γάζα τη Δευτέρα, ενώ μηχανικοί ύδρευσης εργάζονταν στο εσωτερικό. Η επίθεση σκότωσε έναν εργαζόμενο, τραυμάτισε τέσσερις και προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε μια «κρίσιμη πηγή νερού για τον τοπικό πληθυσμό», σύμφωνα με έκθεση που είδε η Guardian. Η διακοπή αναμένεται να επηρεάσει χιλιάδες ανθρώπους.

Τέσσερις μέρες νωρίτερα, ισραηλινοί στρατιώτες πυροβόλησαν θανάσιμα δύο οδηγούς που εργάζονταν για τη UNICEF, στον κύριο σταθμό συλλογής νερού της βόρειας Γάζας. Άλλοι δύο τραυματίστηκαν στην ίδια επίθεση, την οποία η UNICEF χαρακτήρισε απειλή για τα δίκτυα παροχής καθαρού νερού σε εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους.

Ο ΟΗΕ έχει αναγνωρίσει το δικαίωμα πρόσβασης σε καθαρό νερό ως βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, ορίζοντας πρότυπο 50 έως 100 λίτρα ημερησίως ανά άτομο, εκτός έκτακτης ανάγκης. Στη Γάζα, κατά μέσο όρο παρέχονται μόνο 7 λίτρα πόσιμου και 16 λίτρα οικιακού νερού ημερησίως ανά άτομο, σύμφωνα με τη UNICEF – πολύ κάτω από το ελάχιστο όριο των 6 λίτρων πόσιμου νερού τη μέρα.

Ραγδαία αύξηση τιμών στα είδη υγιεινής

Η τιμή του σαπουνιού και άλλων καθαριστικών έχει διπλασιαστεί τον τελευταίο μήνα. Η έλλειψη και η αυξημένη ζήτηση έχουν προκαλέσει «μεγάλη κρίση», λέει ο Anwar al-Maghribi, ιδιοκτήτης καταστήματος στην αγορά του Deir al-Balah. «Ένα πακέτο απορρυπαντικού 7 κιλών ανέβηκε από 50 σε πάνω από 100 σεκέλ, ενώ ανάλογες αυξήσεις υπάρχουν και στα υπόλοιπα είδη», σημειώνει.

Η Laureline Lasserre, υπεύθυνη ανθρωπιστικών υποθέσεων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα για τη Γάζα, εξηγεί πως οι ασθένειες οφείλονται κυρίως στην αδυναμία πρόσβασης σε καθαρό νερό και βασικές συνθήκες υγιεινής. «Χωρίς καθαρό νερό, χωρίς σαπούνι, με υπερπληθυσμό – αυτή είναι η βασική αιτία των περισσοτέρων περιστατικών που αντιμετωπίζουμε καθημερινά», υπογραμμίζει.

Πολλοί Παλαιστίνιοι καλούνται να επιλέξουν καθημερινά μεταξύ πόσης, μαγειρέματος ή πλυσίματος. Οι γυναίκες αναφέρουν λοιμώξεις λόγω αδυναμίας να πλυθούν κατά την έμμηνο ρύση ή μετά τον τοκετό, ενώ τα βρέφη αρρωσταίνουν επειδή δεν υπάρχει καθαρό νερό για το γάλα τους.

Καθημερινός αγώνας για λίγο νερό

Ο Όμαρ Σάαντα, 38 ετών και πατέρας τεσσάρων παιδιών στη Khan Younis, αναφέρει ότι ένα βυτιοφόρο εξυπηρετεί πάνω από 50 οικογένειες στη γειτονιά του – πολύ λιγότερο από το όριο των 20 λίτρων ανά άτομο. «Ξυπνάμε από τις 6 το πρωί για να προλάβουμε να γεμίσουμε δοχεία. Παλιά είχαμε πρόσβαση έως το μεσημέρι, τώρα μόνο για δύο ώρες», λέει. Η οικογένεια έχει μειώσει τα μπάνια και το πλύσιμο ρούχων, κάτι που προκαλεί δερματικές μολύνσεις στα παιδιά, ενώ το διαθέσιμο νερό συχνά δεν είναι ασφαλές προς πόση.

Στην περιοχή al-Qarara, όπου ζει η Nesma Rashwan, μητέρα πέντε παιδιών σε σκηνή, τα βυτιοφόρα έρχονται μόλις μία φορά την εβδομάδα. Το νερό μυρίζει άσχημα και φαίνεται επικίνδυνο, αλλά δεν υπάρχουν επιλογές: «Εδώ και ένα χρόνο δεν έχουμε πραγματικά καθαρό πόσιμο νερό. Μόνο όταν αρρώστησε ο γιος μου αγόρασα εμφιαλωμένο – αλλά ένα γαλόνι κοστίζει πέντε σεκέλ και δεν μπορώ να το αντέξω οικονομικά συχνά.» Για το πλύσιμο πιάτων και ρούχων χρησιμοποιεί όσο λιγότερο γίνεται και στέλνει τα παιδιά να λουστούν στη θάλασσα.

Καταστροφή δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης

Οι ζημιές στους αγωγούς ύδρευσης και τις μονάδες αφαλάτωσης επιδεινώνονται από τους ισραηλινούς περιορισμούς στην εισαγωγή καυσίμων, ανταλλακτικών και εξοπλισμού. Ο Σατάτ εξηγεί: «Μας αναγκάζουν να αυτοσχεδιάζουμε συναρμολογώντας κομμάτια από κατεστραμμένες εγκαταστάσεις για να λειτουργήσει έστω μία μονάδα – αυτό που αποκαλώ ‘συναρμολόγηση θραυσμάτων’.» Για παράδειγμα, συγκεντρώνουν ανταλλακτικά από πολλά κατεστραμμένα πηγάδια ώστε να λειτουργήσει ένα ή συνδυάζουν τμήματα αντλιοστασίων.

Νωρίτερα τον μήνα, θραύσματα από αεροπορική επιδρομή προκάλεσαν ζημιές στη γραμμή ηλεκτροδότησης της μονάδας αφαλάτωσης στο Deir al-Balah, που εξυπηρετεί έως και 400.000 ανθρώπους. Η έλλειψη ανταλλακτικών καθυστέρησε τις επισκευές για μία εβδομάδα — η εγκατάσταση λειτουργούσε μόλις στο 20% της δυναμικότητάς της με γεννήτριες ασφαλείας.

Η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω έλλειψης εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων· όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία το καλοκαίρι, οι κίνδυνοι για την υγεία αυξάνονται αν δεν εισέλθει μεγάλος όγκος εξοπλισμού στη Γάζα. Ο Σατάτ προσθέτει: «Η μεγαλύτερη τραγωδία είναι στους καταυλισμούς — περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν χωρίς δίκτυο αποχέτευσης, βασιζόμενοι σε αυτοσχέδιους βόθρους που ξεχειλίζουν συνεχώς προκαλώντας σοβαρή υγειονομική κρίση.»

Σε σχολεία που λειτουργούν ως καταφύγια οι δεξαμενές υπερχειλίζουν διαρκώς προκαλώντας διαρροές λυμάτων στις αίθουσες. Δεν υπάρχει τσιμέντο για επισκευές ενώ ο στόλος βυτιοφόρων που άδειαζε τους βόθρους έχει σχεδόν καταστραφεί στον πόλεμο – σήμερα απομένουν μόνο 15 οχήματα, ενώ απαιτούνται τουλάχιστον 100.

Ισραηλινή διάψευση περιορισμών – Αντιδράσεις οργανισμών

Το Ισραήλ αρνείται ότι υπάρχουν περιορισμοί στον εξοπλισμό ή τα καύσιμα για τη λειτουργία των συστημάτων ύδρευσης-υγιεινής στη Γάζα, υποστηρίζοντας ότι παρέχει καθαρό νερό μέσω τριών αγωγών αλλά και μέσω ενός τέταρτου από την Αίγυπτο.

Eκπρόσωπος της Cogat, αρμόδιας ισραηλινής αρχής για την ανθρωπιστική βοήθεια στα παλαιστινιακά εδάφη, ανέφερε πως αυτοί οι αγωγοί προσφέρουν συνολικά περίπου 70.000 κυβικά μέτρα ημερησίως, δηλαδή περίπου 30 λίτρα ανά κάτοικο. Υποστήριξε επίσης πως λειτουργούν μονάδες αφαλάτωσης καθώς και δεκάδες πηγάδια με τακτική τροφοδοσία καυσίμων.

Eρωτηθείσα σχετικά με τους πυροβολισμούς στους οδηγούς βυτιοφόρων κοντά σε σημείο ανθρωπιστικής βοήθειας, η εκπροσώπηση του στρατού δήλωσε πως οι στρατιώτες «αντιλήφθηκαν απειλή», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Όσο για τον μηχανικό που σκοτώθηκε στο πηγάδι Αλ-Ζέιν, οι ισραηλινές αρχές αρνήθηκαν να σχολιάσουν.

«Σύμφωνα με τη δική μας κατανόηση, όσα ειπώθηκαν το Σάββατο ήταν εντός των ορίων της ελευθερίας του λόγου, όπως ορίζεται από τη γερμανική νομοθεσία», ανέφερε το φεστιβάλ απαντώντας σε ερωτήσεις του Deadline σχετικά με τις αντιδράσεις. «Η Μπερλινάλε ως θεσμός δεν επιδεικνύει εχθρότητα προς άτομα λόγω της ταυτότητας, της θρησκείας ή της εθνικότητάς τους. Υπερασπιζόμαστε επίσης τον κινηματογράφο, την καλλιτεχνική ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στις μέρες μας, η υπεράσπιση αυτών των αρχών μοιάζει πιο δύσκολη απ’ όσο θα θέλαμε, αλλά είναι ζωτικής σημασίας».

Το φεστιβάλ βρέθηκε στο επίκεντρο τις προηγούμενες ημέρες μετά την τελετή λήξης του Σαββάτου, κατά την οποία αρκετοί βραβευθέντες καταδίκασαν το Ισραήλ για τον γενοκτονικό του πόλεμο στη Γάζα και εξέφρασαν τη στήριξή τους στην Παλαιστίνη και τον λαό της Γάζας που εξακολουθεί να υποφέρει. Ο Γερμανός ομοσπονδιακός υπουργός Περιβάλλοντος, Κάρστεν Σνάιντερ, αποχώρησε από την τελετή όταν ο Παλαιστίνιος σκηνοθέτης Αμπντάλα Αλ-Χατίμπ, του οποίου η ταινία Chronicles From The Siege κέρδισε το κορυφαίο βραβείο στο τμήμα Perspectives, κατηγόρησε τη γερμανική κυβέρνηση ότι «είναι συνένοχη στη γενοκτονία στη Γάζα από το Ισραήλ».

Εκπρόσωπος του Σνάιντερ δήλωσε αργότερα ότι ο υπουργός χαρακτήρισε την ομιλία του Αλ-Χατίμπ «απαράδεκτη», ενώ ο Επίτροπος Πολιτισμού Βόλφραμ Βάιμερ την περιέγραψε ως «κακόβουλη» και ο πολιτικός της συντηρητικής Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU) Αλεξάντερ Χόφμαν χαρακτήρισε τις δηλώσεις «αντισημιτικές».

Επιστολή Μπαρδέμ, Ράφαλο, Σουίντον και άλλων 100+ καλλιτεχνών υπέρ Παλαιστίνης
Οι δηλώσεις αλληλεγγύης στον Παλαιστινιακό λαό που σημάδεψαν την τελετή του Σαββάτου, κλείνουν την 76η διοργάνωση, μια διοργάνωση που επικρίθηκε από την πρώτη στιγμή για τη στάση της στο Παλαιστινιακό. Τόσο η διευθύντρια της Μπερλινάλε Τρίσια Τάτλ, όσο και ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Βιμ Βέντερς και ευρύτερα η διοργάνωση του φεστιβάλ δέχθηκαν επικρίσεις για την έλλειψη δημόσιας τοποθέτησης αλληλεγγύης στους Παλαιστινίους, με διάφορες φωνές να καταγγέλλουν τη σιωπή του θεσμού.

Στην συνέντευξη τύπου της Επιτροπής, ο Πρόεδρος Βιμ Βέντερς δήλωσε πως «πρέπει να μείνουμε έξω από την πολιτική» και ισχυρίστηκε πως το σινεμά είναι «το αντίθετο της πολιτικής» ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων.

Ακολούθησε μια ανοιχτή επιστολή την οποία υπέγραψαν σε πρώτη φάση 81 εργάτες του κινηματογραφικού χώρου που είχαν επισκεφθεί τη Μπερλινάλε σε περασμένες χρονιές, ανάμεσά τους η Τίλντα Σουίντον, ο Χαβιέ Μπαρδέμ, ο σκηνοθέτης Άνταμ ΜακΚέι, η ηθοποιός Αντέλ Ενέλ, η Αγγελική Παπούλια και η Αριάν Λαμπέντ.

Στην επιστολή υπογραμμίζεται το κλίμα πίεσης και αποσιώπησης που αντιμετωπίζουν οι επισκέπτες του φεστιβάλ, αλλά και το ευρύτερο πλαίσιο: η Μπερλινάλε είναι ένα φεστιβάλ που χρηματοδοτείται από το γερμανικό κράτος, το οποίο τροφοδοτεί το Ισραήλ με όπλα, ως ένας από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές του κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας στη Γάζα. Υπό αυτή τη σκοπιά, η αδυναμία του φεστιβάλ να πάρει μια σαφή θέση όπως έχει συμβεί στο παρελθόν απέναντι στη Ρωσία και το Ιράν, δημιουργεί μια προβληματική δυναμική.

Μετά τη δημοσίευση της επιστολής, η καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ Τρίσια Τατλ δήλωσε πως βρίσκεται στη διαδικασία της επικοινωνίας με ορισμένους από τους υπογράφοντες «προκειμένου να σιγουρευτούν πως καταλαβαίνουν ότι κάποια από αυτά που έχουν υπογράψει δεν είναι ακριβή ή δίκαια».

Έκτοτε, οι υπογράφοντες της επιστολής έχουν γίνει περισσότεροι, ξεπερνώντας πλέον τους 100, μετά την προσθήκη ονομάτων όπως ο Κεν Λόουτς, ο Μαρκ Ράφαλο, ο παραγωγός της “Ζώνης Ενδιαφέροντος” Τζέιμς Γουίλσον, και ο σκηνοθέτης Τζόσουα Οπενχάιμερ του σημαδιακού ντοκιμαντέρ “The Act of Killing”.

Το φεστιβάλ δηλώνει πως θα επανεξετάσει τα πάντα τις επόμενες εβδομάδες

Η Μπερλινάλε δήλωσε ότι θα «επανεξετάσει τα πάντα τις επόμενες εβδομάδες», σημειώνοντας ότι, παρότι η 76η διοργάνωση ήταν σε μεγάλο βαθμό επιτυχημένη, υπήρξε επιβαρυντική τόσο για το προσωπικό όσο και για το ίδιο το φεστιβάλ.

«Το φεστιβάλ ήταν μεγάλη επιτυχία, με τις πρεμιέρες των ταινιών να λαμβάνουν θετικές κριτικές, και πάλι πολύ υψηλό αριθμό εισιτηρίων από το κοινό και διαπιστεύσεων επαγγελματιών του χώρου, καθώς και μια εξίσου ισχυρή αγορά. Όμως φέτος ήταν δύσκολη χρονιά για το εξαιρετικό μας προσωπικό και επιζήμια για την ίδια την πλατφόρμα και θα αξιολογήσουμε τι χρειάζεται να κάνουμε για να προστατεύσουμε αυτά τα πολύτιμα στοιχεία, διαφυλάσσοντας παράλληλα τις αξίες της Μπερλινάλε», αναφέρεται στην απάντηση του φεστιβάλ προς το Deadline.

Η Μπερλινάλε έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο κριτικής για την στάση της γύρω από τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα, ενώ η Γερμανία διατηρεί σταθερά φιλοϊσραηλινή στάση για λόγους κρατικής ευθύνης που συνδέονται με το Ολοκαύτωμα.

Η υπόθεση του βραβευμένου Chronicles From The Siege

Το Chronicles From The Siege είναι η δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του Αλ-Χατίμπ μετά το ντοκιμαντέρ Little Palestine: Diary of a Siege, που κατέγραψε τα γεγονότα στον τόπο καταγωγής του, τον προσφυγικό καταυλισμό Γιαρμούκ στη Συρία, ο οποίος είχε αποκοπεί από τον υπόλοιπο κόσμο από το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου.

Το νέο του δράμα, που εκτυλίσσεται σε μια μη κατονομαζόμενη πόλη, ακολουθεί τις ιστορίες πέντε ανθρώπων των οποίων οι ζωές έχουν ανατραπεί, καθώς παλεύουν να επιβιώσουν στη σκληρή πραγματικότητα της σύγκρουσης, αναζητώντας τροφή, στέγη, ζεστασιά και ιατρική περίθαλψη.

Ο Αλ-Χατίμπ, που ζει σήμερα στη Γερμανία, ήταν μεταξύ πολλών δημιουργών που τάχθηκαν κατά των στρατιωτικών ενεργειών του Ισραήλ στη Γάζα, μαζί με τη Μαρί-Ροζ Όστα, της οποίας το πορτρέτο ενός αγοριού που αντιμετωπίζει τον πόλεμο, Someday a Child, κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο καλύτερης ταινίας μικρού μήκους· το μέλος της επιτροπής μικρού μήκους Αμίρ Φάχερ Ελντίν· τη βραβευμένη σεναριογράφο Ζενεβιέβ Ντιλίντ-ντε Σελ ( Nina Roza ) και τον νικητή της Αργυρής Άρκτου – Μεγάλου Βραβείου της Επιτροπής, Εμίν Άλπερ (Salvation).

Το μεγαλύτερο θέμα συζήτησης τις τελευταίες μέρες δεν ήταν ποια ταινία θα κερδίσει τη Χρυσή Άρκτο, αλλά μια δήλωση του προέδρου της κριτικής επιτροπής, του Γερμανού σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς. Όταν ρωτήθηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη Γάζα, απάντησε: «Πρέπει να μείνουμε έξω από την πολιτική», χαρακτηρίζοντας τους δημιουργούς «αντίβαρο στην πολιτική».

Καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ, αρκετές ταινίες αποσύρθηκαν από το πρόγραμμα σε ένδειξη αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη. Η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι αποχώρησε λόγω «απαράδεκτων δηλώσεων» μελών της επιτροπής. Η σκηνοθέτις Καουτέρ Μπεν Χανιά, υποψήφια για Όσκαρ με το The Voice of Hind Rajab, αρνήθηκε να παραλάβει βραβείο σε εκδήλωση του Cinema for Peace Foundation.

Αντιδράσεις καλλιτεχνών και απάντηση της διοργάνωσης

Η διευθύντρια του φεστιβάλ, Τρίσα Τάτλ, εξέδωσε μακροσκελή ανακοίνωση με τίτλο «Για τον Λόγο, τον Κινηματογράφο και την Πολιτική». Τόνισε ότι «κανένας σκηνοθέτης που συμμετέχει δεν είναι αδιάφορος για όσα συμβαίνουν στον κόσμο – στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Σουδάν, το Ιράν, την Ουκρανία, στη Μινεάπολη και σε τόσα άλλα μέρη». Υπογράμμισε πως «οι καλλιτέχνες είναι ελεύθεροι να ασκήσουν το δικαίωμα έκφρασης όπως επιθυμούν».

Πάνω από 100 καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι Tilda Swinton, Javier Bardem και Adam McKay, υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή στο Variety καταγγέλλοντας τη Μπερλινάλε για «λογοκρισία καλλιτεχνών που αντιτίθενται στη συνεχιζόμενη γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα και στον ρόλο του γερμανικού κράτους στην υποστήριξή της». (Η γερμανική κυβέρνηση χρηματοδοτεί σημαντικά το φεστιβάλ.)

Σε συνέντευξή της στο The Hollywood Reporter, η Τάτλ δήλωσε ότι κατανοεί τον «πόνο, τον θυμό και την αίσθηση επείγοντος» πίσω από την επιστολή, αλλά απέρριψε κάθε κατηγορία περί λογοκρισίας. Τόνισε: «Δεν φιμώνουμε τους δημιουργούς. Δεν εκφοβίζουμε κανέναν. Αντίθετα συμβαίνει».

Η πολιτική ταυτότητα της Μπερλινάλε

Σε αντίθεση με το ηλιόλουστο Cannes ή τη γραφική Locarno, η Μπερλινάλε πραγματοποιείται μέσα στον χειμώνα στην Potsdamer Platz του Βερολίνου, λίγο μετά το Sundance Film Festival. Από την ίδρυσή της το 1951 εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, έχει αποκτήσει φήμη ως το πιο πολιτικοποιημένο από τα μεγάλα φεστιβάλ – όχι μόνο λόγω προγραμματισμού αλλά και λόγω ιστορίας ενεργής συμμετοχής σε παγκόσμιες κρίσεις. Το 2023 είχε καταδικάσει τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και είχε εκφράσει αλληλεγγύη στους διαδηλωτές στο Ιράν.

Οι επικριτές σημειώνουν πως παρά τις παρεμβάσεις σε άλλα ζητήματα, η Μπερλινάλε δεν έχει τοποθετηθεί δημόσια για τη Γάζα. Παρά τις εντάσεις όμως, οι ίδιες οι ταινίες μίλησαν δυνατά.

Ξεχωριστές ταινίες της φετινής διοργάνωσης

Το φετινό πρόγραμμα συνδύασε προσωπικές και πολιτικές ιστορίες – από την πολύβουη Lagos, την Αυστραλία του 1930 έως παραδόσεις οικογενειών στη Γουινέα-Μπισσάου.

Rose: Η καλύτερη ταινία που παρακολούθησα στο διαγωνιστικό ήταν αυτή που δεν περίμενα. Το ασπρόμαυρο δράμα εποχής των Markus Schleinzer και Alexander Brom είναι σοβαρό και γερμανικό αλλά εκπληκτικά χιουμοριστικό. Στη Γερμανία του 17ου αιώνα, η Sandra Hüller (γνωστή από τα Anatomy of a Fall και The Zone of Interest) υποδύεται μια μυστηριώδη στρατιώτισσα που εμφανίζεται σε ένα απομονωμένο προτεσταντικό χωριό ως κληρονόμος μιας εγκαταλελειμμένης φάρμας. Για να χτίσει νέα ζωή και να ενταχθεί στην κοινότητα, μεταμφιέζεται σε άνδρα. Αναδεικνύεται γρήγορα σε ηγετική φυσιογνωμία αλλά ζει με τον φόβο αποκάλυψης. Η ερμηνεία της Hüller είναι εντυπωσιακή – μια ιστορία για το φύλο, τα προνόμια και την ανάγκη να ανήκεις.

Lady: Το ντεμπούτο της Olive Nwosu ξεχειλίζει ενέργεια – τόσο μέσα από τον παλμό της Lagos όσο κι από το θάρρος των γυναικών της. Επικεντρώνεται στη Lady, μία από τις λίγες γυναίκες οδηγούς ταξί στην πόλη, που ονειρεύεται να φύγει. Όταν η παιδική της φίλη Pinky (πλέον εργαζόμενη στο σεξ) της προτείνει να μεταφέρει εκείνη κι άλλες γυναίκες στις νυχτερινές τους δουλειές έναντι καλής αμοιβής, η Lady διστάζει αλλά δέχεται. Η εμπειρία ξυπνά παλιές πληγές κι όσο μπλέκεται περισσότερο στη ζωή τους, αναγκάζεται να αντιμετωπίσει το βάρος του κοινού παρελθόντος. Το πορτρέτο της Lagos είναι γεμάτο φροντίδα και λεπτότητα – μια ματιά στις πολύπλοκες αλληλεγγύες που δένουν τους ανθρώπους.

Wolfram: Το νέο έργο του Warwick Thornton είναι μια τρυφερή ιστορία λύτρωσης με φόντο την καυτή αυστραλιανή έρημο. Το γουέστερν αυτό – συνέχεια του Sweet Country (2017) – επικεντρώνεται σε δύο Αβορίγινες παιδιά που δραπετεύουν από καταναγκαστικά έργα στα ορυχεία των λευκών αφεντικών τους στην αποικιακή Αυστραλία του 1930. Καταδιώκονται από δύο κακοποιούς που θέλουν να τα σκοτώσουν. Ο Thornton όμως ενδιαφέρεται λιγότερο για τα θύματα κι περισσότερο για τους επιζώντες – η δύναμη της αγάπης και της ανθεκτικότητας τα ενώνει.

Dao: Μόλις στα μισά περίπου της ταινίας συνειδητοποιεί κανείς πως δεν πρόκειται για ντοκιμαντέρ! Ο Alain Gomis συνδυάζει επαγγελματίες ηθοποιούς με ερασιτέχνες ως μέλη μιας εκτεταμένης οικογένειας. Σε σχεδόν τρεις ώρες και δύο τελετές – έναν γάμο στη Γαλλία και ένα έθιμο στη Γουινέα-Μπισσάου – η ταινία θολώνει τα όρια πραγματικότητας-μυθοπλασίας προσφέροντας στοχασμό πάνω στην κυκλικότητα ζωής και παραδόσεων. Το αν είναι όντως ντοκιμαντέρ είναι μέρος του σχεδιασμού: ο Gomis μας καλεί να μείνουμε στην αβεβαιότητα αυτή – όταν οι κατηγορίες χάνονται κάθε νόημα.

Two Mountains Weighing Down My Chest: Τι σημαίνει να ψάχνεις τον εαυτό σου; Στο γοητευτικό ντεμπούτο της Viv Li, το ερώτημα γίνεται προσωπικό καθώς καταγράφει τη δική της ενηλικίωση ανάμεσα στο Βερολίνο και την Κίνα μετά την πανδημία. Ταλαντεύεται μεταξύ νέων μορφών ελευθερίας κι παλιών προσδοκιών. Ρωτά αν η αναζήτηση τελειώνει ποτέ πραγματικά. Με ευαισθησία κι χιούμορ κινηματογραφεί στιγμές με φίλους στο queer Βερολίνο ή συζητήσεις με συγγενείς στην Κίνα κατά το δείπνο. Τελικά υποστηρίζει ότι ίσως αξίζει περισσότερο να παραμένουμε περίεργοι παρά να βρούμε οριστικές απαντήσεις.

Chronicles From the Siege: Ακόμη κι όταν μια πόλη πολιορκείται, η επιβίωση σημαίνει περισσότερα από το να μείνεις ζωντανός – αφορά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Από τις εμπειρίες του στην πολιορκία του παλαιστινιακού προσφυγικού καταυλισμού Yarmouk στη Συρία αντλεί ο Abdallah Al-Khatib για το ντεμπούτο του: πέντε διασταυρούμενες ιστορίες μιας πόλης υπό πυρά. Δύο εραστές διακινδυνεύουν τα πάντα για λίγες στιγμές μαζί· ένας πρώην ιδιοκτήτης βίντεο κλαμπ παλεύει απλά για επιβίωση. Ο Al-Khatib κοιτά πέρα από τον πόλεμο ή τους τίτλους ειδήσεων· αρνείται να μειώσει τις ζωές σε πολιτικές αφηγήσεις.

Mouse: Οι Kelly O’Sullivan & Alex Thompson (γνωστοί από Saint Frances & Ghostlight) ειδικεύονται στο να κάνουν την καθημερινότητα πολύτιμη μέσα από ιστορίες μεγαλύτερες απ’ όσα φαίνονται αρχικά. Η νέα τους δουλειά έγινε αγαπημένη των φεστιβαλιστών: Δύο κολλητές φίλες στο τελευταίο έτος λυκείου στο North Little Rock του Αρκάνσας βλέπουν τη σχέση τους να δοκιμάζεται κι η Minnie καλείται να ανακαλύψει ποια είναι πραγματικά. Ευαίσθητη αλλά συγκλονιστική ματιά στην ενηλικίωση: ο αληθινός πόνος δεν χρειάζεται δραματικούς τόνους· το πένθος δεν είναι ποτέ μικρό ή μοναχικό – πάντα μοναδικό.

Στην επιστολή αυτή, την οποία υπογράφουν όλοι ως πρώην ή νυν συμμετέχοντες του φεστιβάλ, περιλαμβάνονται επίσης οι ηθοποιοί Αγγελική Παπούλια, Σαλέχ Μπακρί, Πίτερ Μάλαν, Τομπάιας Μένζις, καθώς και διακεκριμένοι σκηνοθέτες όπως οι Μάικ Λι, Ναν Γκόλντιν, Μιγκέλ Γκόμες και Άβι Μογκράμπι. Οι συντάκτες της επιστολής ζητούν από τους θεσμούς της βιομηχανίας να μην είναι συνένοχοι στη βία που συνεχίζεται εναντίον των Παλαιστινίων.

Επιστολή προς το Φεστιβάλ Βερολίνου για τη στάση στη Γάζα

Οι υπογράφοντες ζητούν από τη διοργάνωση του Berlinale να εκδώσει σαφή δήλωση καταδίκης για τη «γενοκτονία, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τα εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων», όπως έχει κάνει στο παρελθόν για «θηριωδίες σε βάρος λαών στο Ιράν και την Ουκρανία». Το πολιτικό ζήτημα έχει βρεθεί στο επίκεντρο του φετινού φεστιβάλ, επισκιάζοντας ακόμα και τις ταινίες που προβάλλονται.

Κατά τη διάρκεια της εναρκτήριας συνέντευξης Τύπου, ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Βιμ Βέντερς ρωτήθηκε σχετικά με τη Γάζα και τη στήριξη της γερμανικής κυβέρνησης — βασικού χορηγού του φεστιβάλ — προς το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων όπλων. Ο Βέντερς απάντησε ότι οι καλλιτέχνες «πρέπει να μένουν έξω από την πολιτική», χαρακτηρίζοντας τη δημιουργία ταινιών ως «το αντίθετο της πολιτικής». Η δήλωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι ακύρωσε την εμφάνισή της στο φεστιβάλ, χαρακτηρίζοντας τα σχόλια του Βέντερς «ασυγχώρητα» και «σοκαριστικά». Παρόμοια αντίδραση υπήρξε όταν η Μισέλ Γιο, τιμώμενη με τη Χρυσή Άρκτο για το σύνολο της καριέρας της, και ο ηθοποιός Νιλ Πάτρικ Χάρις, απέφυγαν να σχολιάσουν πολιτικά ζητήματα, γεγονός που προκάλεσε νέο κύμα επικρίσεων στα social media.

Αντιπαράθεση για τον ρόλο των καλλιτεχνών στην πολιτική

Στην ανοιχτή επιστολή τους, οι καλλιτέχνες τονίζουν ότι διαφωνούν έντονα με τον Βέντερς πως «η δημιουργία ταινιών είναι το αντίθετο της πολιτικής», επισημαίνοντας πως «δεν μπορεί κανείς να διαχωρίσει τα δύο». Η διευθύντρια του φεστιβάλ, Τρίσια Τάτλ, απάντησε στην κριτική με ανακοίνωση όπου αναφέρει ότι «η ελευθερία λόγου υπάρχει στο Berlinale», αλλά σημείωσε πως πλέον οι δημιουργοί πιέζονται να απαντούν σε κάθε ερώτηση και επικρίνονται ανεξαρτήτως απάντησης.

Η Τάτλ πρόσθεσε ότι «οι καλλιτέχνες δεν θα πρέπει να αναμένεται να σχολιάζουν κάθε ευρύτερη συζήτηση για πρακτικές του φεστιβάλ, παλιές ή νέες, στις οποίες δεν έχουν έλεγχο». Ωστόσο, οι συντάκτες της επιστολής επιμένουν ότι «η τάση αλλάζει στον διεθνή κινηματογραφικό χώρο», καθώς πολλά φεστιβάλ υιοθετούν πολιτιστικό μποϊκοτάζ κατά του Ισραήλ.

Διεθνής κινηματογραφική κοινότητα και μποϊκοτάζ στο Ισραήλ

Σύμφωνα με την επιστολή, πάνω από 5.000 κινηματογραφιστές, μεταξύ αυτών κορυφαία ονόματα από το Χόλιγουντ και διεθνώς, έχουν ανακοινώσει ότι αρνούνται να συνεργαστούν με ισραηλινές εταιρείες και φορείς που θεωρούνται συνένοχοι. Φεστιβάλ όπως το IDFA στο Άμστερνταμ, το Film Fest Gent στο Βέλγιο και το BlackStar στις ΗΠΑ έχουν ήδη υιοθετήσει τον πολιτιστικό αποκλεισμό.

Η επιστολή επικαλείται επίσης δηλώσεις της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ για την Ελευθερία Έκφρασης, Irene Khan, περί κατάχρησης νομοθεσίας από τη Γερμανία για περιορισμό της υποστήριξης των παλαιστινιακών δικαιωμάτων. Αναφέρεται ακόμη σε πρόσφατες αποκαλύψεις για χιλιάδες Παλαιστίνιους που αγνοούνται λόγω επιχειρήσεων του ισραηλινού στρατού στη Γάζα με χρήση αμερικανικών όπλων υψηλής ισχύος.

Αίτημα για σαφή τοποθέτηση από το Φεστιβάλ Βερολίνου

Οι υπογράφοντες ζητούν από το Φεστιβάλ Βερολίνου να προβεί σε ξεκάθαρη δήλωση στήριξης στα δικαιώματα των Παλαιστινίων και καταδίκης των ενεργειών του Ισραήλ. Όπως αναφέρει το Palestine Film Institute, «είμαστε συγκλονισμένοι από τη σιωπή του Berlinale σχετικά με τη γενοκτονία των Παλαιστινίων και την απροθυμία του να υπερασπιστεί την ελευθερία έκφρασης των δημιουργών». Τονίζουν πως το φεστιβάλ είχε πάρει θέση στο παρελθόν για Ιράν και Ουκρανία και καλούν τη διοργάνωση να πράξει το ίδιο τώρα.

Η ίδια εκτοπίστηκε από τη Beit Hanoun, στη βόρεια Γάζα, και βρήκε καταφύγιο σε σκηνή στο σχολείο Al-Rimal, το οποίο λειτουργεί ως χώρος φιλοξενίας υπό τη διαχείριση της Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες (UNRWA). Όπως έχει δηλώσει, στόχος της είναι να μετατρέψει τη «σκληρή πραγματικότητά» της σε έναν χώρο καλλιτεχνικής έκφρασης. Η νεαρή από την Παλαιστίνη αγαπούσε το σχέδιο και τη ζωγραφική από παιδί, όμως τα τελευταία χρόνια στράφηκε πιο ουσιαστικά στην τέχνη, ως μέσο επεξεργασίας και έκφρασης των δικών της βιωμάτων, αλλά και των εμπειριών των ανθρώπων γύρω της.

Τα μονοχρωματικά έργα της αποτυπώνουν τη σκληρή καθημερινότητα στη Γάζα, με σκηνές πείνας, απώλειας και επιμονής.

«Το πινέλο και οι πίνακές μου μιλούν για τα παιδιά της Γάζας», έχει γράψει, «που έζησαν την πείνα, τον φόβο, τη στέρηση, την απώλεια, την εξάντληση και την αδιαφορία του κόσμου».

H σκηνή της είναι γεμάτη με έργα που δείχνουν την καθημερινότητα στο καταφύγιο και τη ζωή εν μέσω πολέμου. Μέσα, όπως η Washington Post, έχουν κάνει αφιερώματα σε εκείνη και τα έργα της γίνονται πλέον αναγνωρίσιμα διεθνώς, μέσα από video στα social media. Ο λογαριασμός της στο Instagram αποτυπώνει τόσο την καθημερινότητα στο καταφύγιο, όσο και την ανάγκη της για μια ζωή ελεύθερη.

Πηγή: Marie Claire

Όταν ρωτήθηκε αν οι ταινίες μπορούν να προκαλέσουν πολιτικές αλλαγές, ο Wenders απάντησε πως «οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο» αλλά «όχι με πολιτικό τρόπο». Εξήγησε ότι οι δημιουργοί «πρέπει να μένουν εκτός πολιτικής», γιατί αν ασχολούνται αποκλειστικά με την πολιτική, τότε εισέρχονται στο πεδίο των πολιτικών. Υποστήριξε πως «είμαστε το αντίβαρο της πολιτικής, το ακριβώς αντίθετο», και ότι «πρέπει να κάνουμε το έργο των ανθρώπων, όχι των πολιτικών».

Σε δήλωσή της την Παρασκευή, η Roy, η οποία επρόκειτο να παραστεί στην προβολή της πρόσφατα αποκατεστημένης ταινίας της του 1989 “In Which Annie Gives it Those Ones”, χαρακτήρισε τα σχόλια «απαράδεκτα», εκφράζοντας τον φόβο ότι τα άκουσαν «εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο».

Η βραβευμένη με Booker Ινδή συγγραφέας ανέφερε: «Το να ακούω να λέγεται ότι η τέχνη δεν πρέπει να είναι πολιτική είναι συγκλονιστικό. Πρόκειται για έναν τρόπο φίμωσης κάθε συζήτησης γύρω από ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας – τη στιγμή που καλλιτέχνες, συγγραφείς και κινηματογραφιστές θα έπρεπε να κάνουν τα πάντα για να το σταματήσουν».

Συνέχισε λέγοντας: «Παρότι έχω βαθιά διαφωνήσει με τις θέσεις της γερμανικής κυβέρνησης και διαφόρων γερμανικών πολιτιστικών ιδρυμάτων για την Παλαιστίνη, πάντα ένιωθα πολιτική αλληλεγγύη όταν μιλούσα σε γερμανικό κοινό για τις απόψεις μου σχετικά με τη γενοκτονία στη Γάζα».

Η σύνθεση της κριτικής επιτροπής και οι αντιδράσεις

Ο Wenders είναι πρόεδρος της φετινής κριτικής επιτροπής της Berlinale, στην οποία συμμετέχουν ο Αμερικανός σκηνοθέτης-παραγωγός Reinaldo Marcus Green, η Ιαπωνέζα σκηνοθέτις Hikari, ο Νεπαλέζος δημιουργός Min Bahadur Bham, η Νοτιοκορεάτισσα ηθοποιός Bae Doona, ο Ινδός σκηνοθέτης-παραγωγός Shivendra Singh Dungarpur και η παραγωγός Ewa Puszczyńska – γνωστή για την Οσκαρική ταινία “The Zone of Interest“.

Η κριτική επιτροπή δέχθηκε ερωτήσεις για τη στήριξη που παρέχει η γερμανική κυβέρνηση – βασικός χρηματοδότης του φεστιβάλ – στο Ισραήλ. Η Puszczyńska χαρακτήρισε το ερώτημα «πολύπλοκο» και «κάπως άδικο». Τόνισε: «Φυσικά προσπαθούμε να μιλήσουμε στον κάθε θεατή ώστε να σκεφτεί, αλλά δεν μπορούμε να είμαστε υπεύθυνοι για το αν θα στηρίξει το Ισραήλ ή την Παλαιστίνη. Υπάρχουν και πολλοί άλλοι πόλεμοι όπου διαπράττονται γενοκτονίες και δεν μιλάμε γι’ αυτούς».

Η στάση της Roy για τη Γάζα και την ευθύνη των καλλιτεχνών

Η Roy, που αυτή την εβδομάδα συμπεριλήφθηκε στη μακρά λίστα του Women’s Prize for Non-Fiction με τα απομνημονεύματά της “Mother Mary Comes to Me”, επανέλαβε τη θέση της ότι «όσα έχουν συμβεί και συνεχίζουν να συμβαίνουν στη Γάζα αποτελούν γενοκτονία των Παλαιστινίων από το κράτος του Ισραήλ».

Πρόσθεσε: «Αυτό υποστηρίζεται και χρηματοδοτείται από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της Γερμανίας, καθώς και αρκετών άλλων ευρωπαϊκών χωρών – γεγονός που τους καθιστά συνένοχους στο έγκλημα. Αν οι σημαντικότεροι δημιουργοί και καλλιτέχνες της εποχής μας δεν μπορούν να το δηλώσουν ξεκάθαρα, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η ιστορία θα τους κρίνει. Είμαι σοκαρισμένη και αηδιασμένη».

Σχολιάζοντας τη συμμετοχή της ταινίας της στο Classics section του φεστιβάλ, η συγγραφέας ανέφερε πως υπήρχε «κάτι γλυκό κι όμορφο» στην ταινία “In Which Annie Gives It Those Ones”, την οποία χαρακτήρισε ως μια παιχνιδιάρικη δημιουργία που έγραψε πριν από 38 χρόνια.

Σύμφωνα με την MSF, η απόφαση τέθηκε σε ισχύ στις 20 Ιανουαρίου, λόγω προβλημάτων στη διαχείριση του νοσοκομείου και επαναλαμβανόμενων απαράδεκτων περιστατικών εντός του συγκροτήματος. Η αναστολή δεν είχε ευρέως δημοσιοποιηθεί εκείνη τη στιγμή, ενώ δεν είναι σαφές πότε κοινοποιήθηκε επίσημα. Η σελίδα συχνών ερωτήσεων της MSF, όπου αναφέρεται η ενημέρωση, αναθεωρήθηκε τελευταία φορά στις 11 Φεβρουαρίου.

Τους τελευταίους μήνες, η MSF σημειώνει πως προσωπικό και ασθενείς ανέφεραν παρουσία οπλισμένων, συχνά μασκοφόρων ανδρών, εκφοβισμούς, αυθαίρετες συλλήψεις ασθενών και ύποπτες μετακινήσεις όπλων στους χώρους του νοσοκομείου.

«Αν και κανένα από αυτά τα περιστατικά δεν συνέβη στα τμήματα όπου δραστηριοποιείται η MSF, αποτελούν σοβαρή απειλή για την ασφάλεια των ομάδων μας και των ασθενών», αναφέρει η οργάνωση στην ιστοσελίδα της.

Αντιπαραθέσεις για τη χρήση του νοσοκομείου

Η MSF τόνισε ότι εξέφρασε επίσημα τις έντονες ανησυχίες της στις αρμόδιες αρχές, υπογραμμίζοντας πως τέτοιες παραβιάσεις αντιβαίνουν στην ιατρική αποστολή της. «Τα νοσοκομεία πρέπει να παραμένουν ουδέτεροι, πολιτικοί χώροι, απαλλαγμένοι από στρατιωτική παρουσία ή δραστηριότητα, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής και αμερόληπτη παροχή φροντίδας», σημειώνει. Η οργάνωση καλεί όλες τις ένοπλες ομάδες, τη Χαμάς και τις ισραηλινές δυνάμεις, να σέβονται τα ιατρικά ιδρύματα και να προστατεύουν τους αμάχους.

Σε ανακοίνωση το Σάββατο, το νοσοκομείο Νάσερ απέρριψε τις καταγγελίες της MSF περί παρουσίας όπλων ή ενόπλων ομάδων στον χώρο του ως «ψευδείς, αβάσιμες και παραπλανητικές». “Αυτοί οι ισχυρισμοί είναι λανθασμένοι, ανεύθυνοι και θέτουν σε κίνδυνο μια προστατευόμενη πολιτική ιατρική εγκατάσταση”, επισημαίνει το νοσοκομείο. «Η Λωρίδα της Γάζας βρίσκεται υπό ακραία και παρατεταμένη κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω συστηματικών επιθέσεων σε πολιτικούς θεσμούς».

Το νοσοκομείο παραδέχτηκε ότι έχουν σημειωθεί μεμονωμένες παράνομες πράξεις από ανεξέλεγκτα άτομα ή ομάδες σε όλη την κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων προσπαθειών κάποιων να φέρουν όπλα. Οι υπεύθυνοι ανέφεραν πως έχει οργανωθεί παρουσία πολιτικής αστυνομίας για την προστασία ασθενών, προσωπικού και υποδομών και κάλεσαν τη MSF να ανακαλέσει τους ισχυρισμούς της και να επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της στην ιατρική ουδετερότητα.

Κατηγορίες για στρατιωτική χρήση των υποδομών

Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) δήλωσαν την Κυριακή στην πλατφόρμα X ότι διαθέτουν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Χαμάς χρησιμοποιεί το νοσοκομείο Νάσερ ως αρχηγείο και στρατιωτικό σταθμό, επαναλαμβάνοντας παλαιότερους ισχυρισμούς ότι η οργάνωση αξιοποιεί πολιτικές εγκαταστάσεις στη Γάζα για στρατιωτικούς σκοπούς. Η Χαμάς έχει στο παρελθόν αρνηθεί ότι χρησιμοποιεί νοσοκομεία ή άλλες πολιτικές δομές για τέτοιες ενέργειες.