Η Βασιλική Βελτσίστα, που γνώρισα τυχαία στο Παγκράτι, γεννήθηκε και μεγάλωσε σε αυτή τη μικρή, βαθιά ποιητική, πόλη της Αιτωλοακαρνανίας. Είναι σχεδόν 30, ασχολείται με τη φωτογραφία και ζει στο αθηναϊκό κέντρο — αλλά κι όπου αλλού θελήσει. Γιατί ξέρει καλά, εκ γενετής, πώς είναι να μη χάνεις ούτε ίχνος από τα φτερά σου.

Βασιλική, ποια στιγμή της ζωής σου θεωρείς καθοριστική για το πώς βλέπεις σήμερα τον κόσμο;

Η στιγμή που αποφάσισα να φύγω από το πατρικό μου στο Μεσολόγγι με προορισμό την Αθήνα. Έπρεπε να πάρω τη ζωή στα χέρια μου, να πιάσω δουλειά, να παλέψω απέναντι σε οτιδήποτε προκύψει. Με αυτόν τον τρόπο, βίωσα την πραγματική ενηλικίωση κι άρχισα να παρατηρώ τον κόσμο από άλλη οπτική.

Τι πιστεύεις ότι κουβαλάει μαζί του κάποιος που μεγαλώνει στο Μεσολόγγι και μπαίνει στην ενήλικη ζωή;

Το Μεσολόγγι είναι μια πανέμορφη μικρή πόλη. Έχει για μένα μια αγνότητα από την παιδική μου ηλικία, η οποία, λόγω του μεγέθους, των αποστάσεων και γενικότερα της κοινωνίας εκεί, δημιούργησε μια αίσθηση ότι δεν υπάρχει κίνδυνος. Επίσης, αυτά συνέβαλαν στο να έχω γενικότερα αυξημένη ενσυναίσθηση προς όλους.

Πώς θα περιέγραφες τον εαυτό σου σε κάποιον που σε βλέπει για πρώτη φορά, χωρίς να αναφέρεις τίποτα για τη δουλειά ή τα χόμπι σου;

Προσπαθώ να είμαι ένα θετικό άτομο, που να τρέφεται από την καλλιτεχνική πλευρά του και με αυτόν τον τρόπο, να βρίσκω πάντα κάτι το οποίο θα ικανοποιεί τις φιλοδοξίες μου.

Τι νιώθεις ότι σε ωθεί στη δημιουργία, ακόμη κι όταν η καθημερινότητα είναι απαιτητική;

Η δημιουργικότητα με γεμίζει ενέργεια ακόμη και μετά από μια απαιτητική ημέρα. Με βοηθάει να συγκεντρώνομαι, να εκφράζω τα συναισθήματά μου ενώ είναι ο ιδανικός τρόπος να επανέρχομαι σε εκείνα που αγαπώ. Επομένως, είναι η διέξοδος και ο τρόπος να ελέγχω τη ρουτίνα και την καθημερινότητά μου.

Τι σε έκανε να ασχοληθείς με τη φωτογραφία;

Όλα ξεκίνησαν από τον θείο μου, που πάντα είχε μια κάμερα στο χέρι και μου είχε κολλήσει το μικρόβιο. Μαζί με αυτό, το Μεσολόγγι μου έδινε συνεχώς εικόνες και έμπνευση. Έπαιρνα την κάμερα, ανέβαινα στο ποδήλατο και απλά τραβούσα στιγμές και μέρη που μου άρεσαν.

Ως φωτογράφος, ποια «αθέατη Αθήνα» θα ήθελες να δείξεις σε αυτόν που ξέρει μόνο την επιφανειακή της εικόνα;

Τις λαϊκές γειτονιές, που ο κόσμος τις γνωρίζει απλώς ως αξιοθέατα (Εξάρχεια, Παγκράτι, Κυψέλη). Περιοχές που έχουν τους δικούς τους ντόπιους, με τις δικές τους ιστορίες και τη δική τους καθημερινότητα πίσω από το παραβάν.

Αν μπορούσες να κάνεις ορατό κάτι που οι άλλοι συνήθως δεν βλέπουν στη ζωή των νέων, τι θα ήταν;

Οι περισσότερες δυσκολίες σχετίζονται με την οικονομική δυνατότητα. Όταν δεν υπάρχει χρόνος για χόμπι κι άλλες ασχολίες, λόγω της εργασίας, ή όταν νιώθεις εξαντλημένος ψυχικά από αυτήν, μπαίνεις σε ράγες και αντιμετωπίζεις τα πάντα μηχανικά. Δεν ζεις πραγματικά, βλέπεις απλώς τις ημέρες να περνούν και να σε αφήνουν πίσω.

Η αισιοδοξία σήμερα: κάτι δεδομένο, αντίδραση ή μορφή αντίστασης;

Θεωρώ ότι η αισιοδοξία είναι μια πράξη αντίστασης, όταν περιλαμβάνει αντίληψη των συνθηκών και συνοδεύεται από πράξεις που συμβάλλουν στο να πετυχαίνεις τους στόχους σου. Συνεπώς, αποτελεί ενεργή αντιμετώπιση του φόβου και του αισθήματος της παραίτησης.

Πόσο δύσκολο είναι να κυνηγάς την οικονομική σταθερότητα χωρίς να θυσιάζεις τη δημιουργική σου πλευρά;

Είναι σίγουρα δύσκολο, ωστόσο πιστεύω ότι έγκειται στο τι ζητάς από το καθετί. Προσωπικά, απολαμβάνω τη δημιουργική πλευρά μου και τα μονοπάτια που ακολουθώ και δεν αναμένω τίποτα υλικό από αυτό. Οτιδήποτε προκύπτει είναι επιπλέον και σίγουρα καλοδεχούμενο.

Όταν παρατηρείς τους ανθρώπους γύρω σου, τι έχεις μάθει για τη δική σου εποχή;

Παρά την πληθώρα τρόπων και μέσων επικοινωνίας, οι άνθρωποι είναι πιο μόνοι από ποτέ. Δεν συνδέονται και δεν αντιδρούν πραγματικά σε ό,τι συμβαίνει γύρω τους. Πασχίζουν απλώς να ακολουθούν τη μάζα, από φόβο να μην ξεχωρίζουν.

Πού θα έχει οδηγήσει η προσωπική και δημιουργική σου εξέλιξη τον εαυτό σου σε πέντε χρόνια, σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς;

Θα ήθελα να έχω βελτιωθεί ως άνθρωπος, κυρίως ψυχικά και δημιουργικά. Να είμαι περισσότερο δυναμική και να έχω εξερευνήσει περισσότερο τον εαυτό μου, μέσα από χόμπι και ταξίδια.

*Κάθε άνθρωπος κρατά τον δικό του χάρτη ζωής. Στη στήλη «Οι Χάρτες μας», συναντάμε νέους δημιουργικούς ανθρώπους και ανακαλύπτουμε πώς βλέπουν τον κόσμο, τι τους εμπνέει και πώς καταφέρνουν να κρατούν τα φτερά τους ανοιχτά.

Εδώ είναι ένας λαός τρανταχτός

O Κώστας Μπαλάφας (1920 – 9 Οκτωβρίου 2011), ο αγωνιστής και (με το ανεκτίμητο φωτογραφικό του έργο) ιστορικός συγχρόνως των χρόνων της Κατοχής και της Αντίστασης, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους Ελληνες εκπροσώπους του ρεύματος της ανθρωπιστικής φωτογραφίας και του κοινωνικού προβληματισμού, που άνθισε διεθνώς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην αρχή της λαμπρής του φωτογραφικής διαδρομής, απαθανάτισε με τον φακό του πολύ κρίσιμες στιγμές του τόπου: το αλβανικό μέτωπο, την Κατοχή και τον αγώνα του ΕΛΑΣ στην Ηπειρο.

Γεννήθηκε στην ορεινή Χώσεψη (Κυψέλη σήμερα) της Άρτας από αγρότες γονείς, τον Γιώργο και την Αρχοντούλα. Το ηπειρώτικο χωριό του ήταν κακοτράχαλο, όπως έλεγε κι ο ίδιος, «εκεί που οι άνθρωποι παιδεύονται να επιβιώσουν, οργώνοντας την άγονη γη, λες και στύβουν με τα χέρια τους γυμνά το ξερό χώμα και το ποτίζουν με ιδρώτα, ώσπου να δώσει καρπούς. Μεγάλο μαράζι ήταν -πέρα από τη φτώχεια- και ο ξεριζωμός. Αναγκαία λύση για την επιβίωση ήταν ο δρόμος της ξενιτιάς.

Το μήνυμα που κυριαρχούσε ειδικά για τους νέους ήταν: «Φύγε να σωθείς». Πάρα πολλοί έφυγαν.
Κι ο ίδιος ο Μπαλάφας ξενιτεύτηκε νωρίς για λόγους βιοπορισμού, μόλις τέλειωσε το Δημοτικό: «Να εδώ σ’ αυτή την πέτρα, εκεί παρακάτω με ξεπροβόδισε η μάνα μου και μου ’πε τις τελευταίες της συμβουλές, όπως λένε όλες οι Ηπειρώτισσες μάνες στα παιδιά τους για να μη γίνουν κλέφτες, ότι αν βρω κάπου λεφτά, να πάω αμέσως να τα παραδώσω∙ κανένας, μου λέγε, δεν πετάει χρήματα. Ή κάποιος τα ’χασε ή κάποιος τα ’βαλε επίτηδες, να δει αν κλέβεις. Να πας να τα δώσεις αμέσως∙ δε θα σου κάνουν ποτέ καλό αυτά τα λεφτά. Α μου ’πε και λίγα ακόμα, μ’ αγκάλιασε, με φίλησε και από τότε έμελλε να μην την ξαναιδώ».

Τα παιδικά του βιώματα έμειναν βαθιά χαραγμένα στη μνήμη του με την παραμικρή λεπτομέρεια: «Απ’ το χωριό μου κατέβηκα πρώτα στην Αρτα. Εκεί ο πατέρας μου, για να μη με στείλει μόνο στην Αθήνα, με παρέδωσε σ’ ένα γνωστό μας δάσκαλο να με συνοδεύσει. Παράκληση του πατέρα μου ήταν να με βοηθήσει, ώσπου να βρω στην πλατεία Κουμουνδούρου την ταβέρνα ενός συγχωριανού μας, που ήταν θαυμάσιος άνθρωπος και καλός πατριώτης.

Σ’ αυτόν έβρισκαν απάγκιο πολλά χωριατόπαιδα απ’ την Ήπειρο, που δεν είχαν στον ήλιο μοίρα. Εκτός από ένα πιάτο φαγητό που τους έδινε, φρόντιζε να τους βρίσκει και δουλειά. Αυτό έγινε και μ’ εμένα, καταλήγοντας να πιάσω δουλειά σε ένα ονομαστό τότε γαλακτοπωλείο-ζαχαροπλαστείο της οδού Πατησίων κοντά στον Αγιο Λουκά, με την επωνυμία «Δελφοί». Την ημέρα δουλειά, το βράδυ νυχτερινό σχολείο».

Η πρώτη του επαφή με τη φωτογραφία

Η πρώτη του επαφή με τη φωτογραφία και τη φωτογραφική μηχανή ήταν στα 13 του χρόνια: «Στο αφεντικό μου αυτό είχαν έρθει κάτι συγγενείς του από την Αμερική, ομογενείς, και θεώρησε υποχρέωσή του να τους ξεναγήσει σε διάφορα μέρη. Μια μέρα σκέφτηκαν να ανέβουν στην Πάρνηθα∙ είπανε, μάλιστα, να πάρουν και μιαν αναμνηστική φωτογραφία. Τότε ήταν τα κουτάκια αυτά τα Brownie της Kodak που στοίχιζαν πολύ φτηνά, ήταν εύκολα στη χρήση, γιατί είχαν aplanar φακό και δεν είχε απαιτήσεις για ειδικούς χειρισμούς. Κάποιος θα έπρεπε όμως να κρατάει αυτό το κουτί για να φωτογραφηθούν αυτοί, και αγγάρεψαν εμένα. Οταν είδα εγώ ότι αυτό που βλέπω μπροστά μου μπορώ να το αποτυπώσω στο χαρτί, με μάγεψε και είπα “ένα τέτοιο εργαλείο θα ’θελα για να αποτυπώσω τα βιώματά μου και να καταχωρίσω τους ανθρώπους που έζησα και μόχθησα μαζί τους, που έζησα χαρές και λύπες».

Στο γαλακτοπωλείο του συμπατριώτη του, ο Κώστας Μπαλάφας εργάστηκε μέχρι το 1936, οπότε πήγε για σπουδές κοντά στην πατρίδα του, στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων. «Στον χώρο της φωτογραφίας», θα πει πολλά χρόνια αργότερα, «μπήκα γύρω στα 1938 εδώ στα Γιάννενα με δάσκαλο τον Απόστολο Πανταζίδη, έναν φωτισμένο καλλιτέχνη και πολύ καταρτισμένο φωτογράφο».

Οταν σπούδαζε στα Ιωάννινα, κατάφερε ν’ αγοράσει με τις λίγες οικονομίες του μια junior Kodak με 7.7 φακό πουλώντας και το ρολόι του για να συμπληρώσει το ποσό. Μετά την αποφοίτησή του -η φοίτηση ήταν διετής- συνέχισε για ένα χρόνο σπουδές γαλακτολογίας στην Ιταλία, όπου και έμαθε τα ιταλικά. Την εποχή που βρισκόταν στην Ιταλία, αντικατέστησε τη μηχανή του με μία Robot. Το 1939 επέστρεψε στα Γιάννενα και διορίστηκε έκτακτος υπάλληλος στη Γαλακτοκομική Σχολή. Εκεί εργαζόμενο τον βρήκε ο πόλεμος και η Κατοχή.

Με τη Robot και μ’ ένα φιλμ που έπεσε κυριολεκτικά από τον ουρανό, …φωτογράφισα τον Αγώνα

Με αυτή τη μηχανή, ο νεαρός τότε φωτογράφος έμελλε ν’ απαθανατίσει την πορεία του ελληνικού στρατού προς το αλβανικό μέτωπο, την Κατοχή και τον ένοπλο αγώνα του ΕΛΑΣ στην Ηπειρο.
Τα φιλμ ήταν δυσεύρετα, αλλά η τύχη βοηθάει τους τολμηρούς! Τον Νοέμβρη του 1940, τα ελληνικά στρατεύματα κατέρριψαν ένα από τα πρώτα ιταλικά βομβαρδιστικά που κατέπεσε στην Καλούτσιανη Ιωαννίνων. Στα σκορπισμένα συντρίμμια του βρέθηκε από τους χωρικούς και το περιμάζεψαν ένα σφραγισμένο μεταλλικό κουτί με πολλά μέτρα αεροπορικού φιλμ Ferrania Capelli. Γι’ αυτούς ήταν άχρηστο, για τον ερασιτέχνη τότε φωτογράφο πολύτιμο. Το απέκτησε με αντίτιμο μερικές οκάδες καλαμποκάλευρου, περιζήτητο προϊόν για την περίοδο της Κατοχής.

Χρησιμοποιώντας αυτό το φιλμ στη μικρή του ιταλική Robot, ο Κώστας Μπαλάφας κατέγραψε πολλά από τα εγκλήματα των κατακτητών στην Ηπειρο και, αμέσως μετά, τη δραστηριότητα του αντάρτικου στην ίδια περιοχή. «Με τη Robot και μ’ ένα φιλμ που έπεσε κυριολεκτικά από τον ουρανό, μέσα σ’ ένα βομβαρδιστικό ιταλικό που το ’ριξαν τα αντιαεροπορικά μέσ’ τα Γιάννενα, κατάφερα να συνεχίσω∙ έκοβα κομματάκια, γέμιζα τις μπομπίνες κι έτσι φωτογράφισα τον Αγώνα».

«Μέσα σε μια μικρή παράγκα, εμφανίζει και τυπώνει κρυφά. Χωρίς ηλεκτρικό, κατασκευάζει ένα σκοτεινό θάλαμο που δουλεύει με τον ήλιο. Από ένα μικρό παράθυρο στέλνει το φως μ’ έναν καθρέφτη στους συγκεντρωτικούς φακούς του μεγεθυντήρα. Αργότερα, υποχρεωμένος να δουλεύει μόνο τη νύχτα, φτιάχνει μια ξύλινη διχάλα με δεμένα πάνω της καλώδια, την οποία πετάει και αγκιστρώνει κάθε βράδυ στα εναέρια σύρματα, κλέβοντας ρεύμα απ’ τους Γερμανούς!».

Η Αντίσταση είναι έργο του ελληνικού λαού

«Η Αντίσταση είναι έργο του ελληνικού λαού. Κι αν στεκόμαστε σε ορισμένα ονόματα είναι γιατί η μοίρα και η ιστορία τα διάλεξαν να υποστούν και τη μαρτυρική θυσία. Δεν ειπώθηκε μια λέξη γι’ αυτό τον λαό που μοιράστηκε απ’ τη μπουκιά το φαΐ από το στόμα το δικό του να ταΐσει έναν στρατό ολόκληρο. Δέχτηκε, του κάψαν το σπίτι, του σκότωσαν τα ζώα, χάσαν τους ανθρώπους, κι όμως δε βρέθηκε κανείς να πει μια κουβέντα».

Ο Κώστας Μπαλάφας δεν υπήρξε επαγγελματίας φωτορεπόρτερ, ούτε βρέθηκε τυχαία στο μέτωπο των πολεμικών επιχειρήσεων: κατά τη διάρκεια της Κατοχής εντάχθηκε στην 6η Ταξιαρχία του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (Ε.Λ.Α.Σ.) ως μαχητής-τυφεκιοφόρος του 85ου Συντάγματος και παράτολμος φωτογράφος που φωτογράφιζε τις καταστροφές των χωριών και τις άλλες κτηνωδίες του κατοχικού στρατού, τις ζυμώσεις για την έναρξη του ένοπλου αγώνα, τις πορείες και τις μάχες των ανταρτών, τον θρήνο των μανάδων, και αργότερα τις εκδηλώσεις στην πόλη των Ιωαννίνων κατά την Απελευθέρωση.

«Για την Ηπειρο που έζησα τα πράγματα εκείνους τους καιρούς», θυμάται μπροστά στον κινηματογραφικό φακό ο Κώστας Μπαλάφας, «την Αντίσταση την αρχίσαμε ακριβώς με τις πρώτες μέρες της Κατοχής, όταν ο στρατός οπισθοχωρώντας έκρυψε λίγα όπλα για την κακή την ώρα. Και είναι μια καθαρά υπόθεση του ελληνικού λαού και της φιλοπατρίας του. Οι νέοι έγιναν οι φλογεροί κήρυκες του ξεσηκωμού. Αυτοί φλόγισαν τις καρδιές της δουλωμένης Ρωμιοσύνης. Στην αρχή δούλευα κι εγώ μαζί τους εδώ στην πόλη. Οταν, όμως, τα πράγματα δυσκόλεψαν, περάσαμε στην ένοπλη δράση».

Το γεγονός που ανάγκασε τον Κώστα Μπαλάφα ν’ ανέβει μια ώρα αρχύτερα στα “λαμπερά βουνά” ήταν γιατί το 1942 συνελήφθη και πέρασε στο Μεσολόγγι ιταλικό στρατοδικείο, όχι για κάποια σημαντική πράξη αντίστασης, αλλά από μια “απροσεξία”, όπως λέει ο ίδιος: Από κάποιους Αλβανούς μαυραγορίτες είχε αγοράσει ένα ασφράγιστο τρανζίστορ. Απ’ αυτό, κρυμμένος σ’ ένα υπόγειο με φίλους του, άκουγαν καθημερινά τα νέα από το BBC. Δεν αρκέστηκαν σ’ αυτό, βέβαια, και σιγά-σιγά άρχισαν να κυκλοφορούν ένα δελτίο με τα νέα που μεταδίδονταν. Κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν μπορούσε να κρατηθεί μυστικό για πολύ καιρό. Μαθεύτηκε και τους έπιασαν. Το στρατοδικείο από κάποια σύμπτωση έδειξε επιείκεια και τους καταδίκασε μόνο σε τρεις μήνες φυλακή με αναστολή. Ετσι, αφέθηκαν ελεύθεροι.

Τότε πήρε την απόφαση να καταταγεί στον ΕΛΑΣ. Η Ασφάλεια έκανε έρευνα στο σπίτι του στα Γιάννενα, βρήκε το περισσότερο υλικό απ’ τα “ντοκουμέντα της χαρτοσακούλας”, το κατάσχεσε και βέβαια ποτέ πια δεν ξαναβρέθηκε.

Μαχητής – τυφεκιοφόρος του 85ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ και παράτολμος φωτογράφος

Στο Ζαγόρι, στο Χάνι του Καμπέραγα, έχοντας πάντα μαζί τη φωτογραφική του μηχανή, συνάντησε το φίλο του Λέανδρο Βρανούση. Εντάχθηκε στο 85ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με διοικητή τον γενναίο Γιώργο Καλλιανέση και υπήρξε μόνιμος συνοδοιπόρος, σε ατελείωτες πορείες από περιοχή σε περιοχή, με τον φίλο του Λέανδρο. Στο βουνό ο Κώστας Μπαλάφας συνάντησε ανθρώπους που ξημεροβραδιάζονταν στο ύπαιθρο, έτοιμοι για μετακίνηση, γιατί στο κάθε τους βήμα παραμόνευε ο θάνατος. «Ανθρωποι που στερούνταν τα πάντα, ακόμα και το ψωμί. Οι πιο πολλοί, λίγο-πολύ ξυπόλητοι, μόνιμα ψειριασμένοι, αλλά με τη μεγάλη απόφαση για να πεθάνουν για τη λευτεριά».

«Οι πρώτες αντάρτικες ομάδες ήταν οπλισμένοι μ’ όπως βολεύονταν ο καθένας, ακόμα και τον ρουχισμό τους, τα πρώτα τους όπλα ήταν αυτά που είχε αναμερίσει ο στρατός στην οπισθοχώρηση, αλλά ακόμα και με γκράδες ξεθαμμένους απ’ το παλιό οπλοστάσιο των προγόνων, όπου κάπου μερακλήδες παλιοί τους είχαν καταχωνιασμένους στις αστρέχες με κοντάκια πλουμισμένα, με γοργόνες και σιντέφια. Σιγά-σιγά, όμως, απόκτησαν σύγχρονο οπλισμό στις μάχες τους με τον εχθρό κι εκείνα τ’ άρπαξαν από το ίδιο του το χέρι και του ’σπασαν τα μούτρα». «Με αυτούς τους λίγους, τους απροσκύνητους, ξεκίνησε κι έγινε ο μεγάλος στρατός του Ε.Λ.Α.Σ. “το καινούριο αρματολίκι”».

«Και κοντά σ’ αυτούς, τους ξυπόλητους, τους κατσαπλιάδες 22, όπως τους έλεγαν οι καλοβολεμένοι, μαζεύτηκε ό,τι εκλεκτό είχε αυτός ο τόπος απ’ το πνευματικό του δυναμικό, άνθρωποι ασυνήθιστοι από κακουχίες και στερήσεις στάθηκαν δίπλα στον λαό και τον βοηθήσαν στη δύσκολή του ώρα αλλάζοντάς του την μοίρα».

«Οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν μόνο αξιωματικοί, δεν ήταν μόνο λόγιοι, ήταν κι άνθρωποι καλλιτέχνες, κάναν το “θέατρο του βουνού”, όπως ο Γιώργος ο Κοτζιούλας, και αξιοποιήσαν σπυρί-σπυρί τη γνώση των απλών ανθρώπων του λαού, για να φτάσουν σε κορφές καλλιτεχνικής δημιουργίας». Γενναίοι δεν ήταν μόνο οι συμπολεμιστές του Κώστα Μπαλάφα, μα κι ο ίδιος είχε παράτολμο χαρακτήρα και οι πράξεις του χαρακτηρίζονταν από γενναιότητα, γεγονός που αποδείχτηκε, όταν “αιχμαλώτιζε” στον φακό φοβερά εγκλήματα και σκηνές μπροστά στους Ιταλογερμανούς κατακτητές, με κίνδυνο την άμεση εκτέλεσή του με συνοπτικές διαδικασίες ή όταν φωτογράφιζε τους διπλανούς συμπολεμιστές του την ώρα της μάχης.

Αδιάψευστος μάρτυρας της παράτολμης ιδιοσυγκρασίας και εφευρετικότητάς του είναι η φωτογράφιση των σωμάτων των πατριωτών Τόδουλου και Φαρίδη, που αιωρούνταν άψυχα ανάμεσα σε δύο πλατάνια στις όχθες της λίμνης των Ιωαννίνων τον Μάρτη του 1944, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Κώστας Μπουμπούρης, «Ο Κώστας Μπαλάφας και η Ελλάδα του».

Οι Γερμανοί κατακτητές άφηναν, αλλά και υποχρέωναν το πλήθος να πλησιάσει την επιτηρούμενη από φρουρούς περιοχή, για λόγους παραδειγματισμού και εκφοβισμού. Ο Κώστας Μπαλάφας έκανε πρώτα μια πρόχειρη αυτοψία, υπολόγιζε τις αποστάσεις και ξαναγύριζε κρατώντας στην αγκαλιά του μια τσάντα με κρεμμύδια. Μέσα στην τσάντα του μανάβη, όμως, είχε κρύψει τη φωτογραφική του μηχανή με ανοιχτή μια τρύπα μπροστά στο φακό, για να φωτογραφίζει χωρίς να γίνεται αντιληπτός: «Κανείς δεν έπρεπε να ξέρει ότι φωτογραφίζω. Δεν ήταν μόνο οι Γερμανοί, αλλά και οι χωροφύλακες που ήταν χειρότεροι».

Περνώντας μπροστά απ’ τους κρεμασμένους, και από ικανή απόσταση, απαθανάτισε το γεγονός, αφήνοντας έτσι στην ιστορία μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες της Κατοχής.
Εξάλλου, η φωτογράφιση του οπλοπολυβολητή αντάρτη την ώρα που έπεφτε με το όπλο στα χέρια, χτυπημένος σε γερμανική ενέδρα στα Γραμμενοχώρια, τον αναδεικνύει άφοβο στις μάχες, καταδεικνύει ότι σκοπός του ήταν να φωτογραφίσει πάση θυσία την Αντίσταση στην Ηπειρο.

Για τη μοναδικότητα της φωτογραφίας αυτής έγραψε στο μηνιαίο περιοδικό «Φωτογράφος» ο ιστορικός φωτογραφίας Άλκης Ξανθάκης: «Όσο όμως κι αν ερεύνησα, δεν κατόρθωσα να βρω φωτογραφίες απ’ τον Εμφύλιο που να μην είναι καταγραφικές ή στημένες. Μια όμως που γνωρίζω είναι μοναδική κι ανεπανάληπτη. Είναι η στιγμή που ο αντάρτης χτυπημένος απ’ τη σφαίρα ετοιμάζεται να αφήσει το οπλοπολυβόλο του. Ο Κώστας Μπαλάφας ήταν μαζί με την ομάδα των ανταρτών όταν έπεσαν σε ενέδρα. Πρώτος χτυπήθηκε ο πολυβολητής της ομάδας, ενώ γύρω του επικρατούσε χάος. «Δεν είχα παρά μόνο κλάσματα δευτερολέπτου για να πατήσω το κουμπί και αμέσως να καλυφθώ», μου είχε πει ο Μπαλάφας. Η φωτογραφία αυτή δείχνει και λέει πολλά. Και μας κάνει περήφανους και για τον μεγάλο και σεμνό φωτογράφο και για το έπος που κατέγραψε».

Κώστας Μπαλάφας: το Αντάρτικο στην Ηπειρο, ασπρόμαυρες φωτογραφίες 1940-1944

«Στα χρόνια της Αντίστασης», θα γράψει ο Κώστας Μπαλάφας, «έζησα από κοντά τον αγώνα του ανθρώπου για ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια, ενός λαού που στη δύσκολη ώρα τα έδωσε όλα για την πατρίδα, με την ελπίδα πως θα άλλαζε και τη δική του μοίρα. Είχα πάντα την πεποίθηση, παρ’ όλες τις θυσίες, πως τελικά θα νικούσαν το δίκιο και η ελπίδα, θα νικούσε ο άνθρωπος».

Μετά την ηρωική Αντίσταση, βέβαια, ήρθε ο Εμφύλιος με τα γνωστά γεγονότα. Η καταφρόνια, οι εξορίες, οι εκτελέσεις, το ανεξέλεγκτο μίσος, τα φακελώματα, τα κομμένα κεφάλια κρεμασμένα σε κεντρικούς φανοστάτες για την κατατρομοκράτηση του κόσμου. Ο Κώστας Μπαλάφας θα γράψει γι’ αυτά τα πέτρινα χρόνια: «Ατενίζοντας στα δειλινά του ορίζοντα αναπολούσα τους ατελείωτους σταυρούς των θυμάτων για τους αγώνες και τις ιδέες τους. Σκεπτόμουν τις στρατιές των εξόριστων και των προσφύγων με την καρδιά γεμάτη πίκρα και το στυφό στοιχείο της απογοήτευσης, πόσο αργά και άχαρα κυλάει η ζωή στον ξένο τόπο και πόσο σκληρή είναι η ζωή χωρίς την απαντοχή.

Δοκίμαζα κάθε μέρα πόσο λίγη είναι η χαρά στην πόλη για τη ζωή και πόσο μακριά από το δίκιο είναι οι νόμοι, σαν σκεπτόμουν τις χιλιάδες των εκτελεσμένων με δίκες σκοπιμότητας στα έκτακτα στρατοδικεία και ακόμα τα κομμένα κεφάλια των αγωνιστών, που εξαργύρωναν οι παρακρατικοί στα δημόσια ταμεία, μια λίρα το κομμάτι. Αναλογιζόμουν τον πόνο για κείνες τις χαροκαμένες μάνες που έμειναν ολομόναχες, μοιρολογώντας σαν Ερινύες στον ρημαγμένο τόπο, με τα βαθουλωμένα μάτια στερεμένα από δάκρυα, μάταια να περιμένουν αυτούς που ποτέ δεν θα έρθουν, βυθισμένες στους ωκεανούς της προσωπικής τους σιωπής. Πάντα θα αγναντεύουν στα ξάγναντα μη δουν κάποιον να έρχεται από μακριά, γιατί δεν μπορούν να το καλοπιστέψουν πως για πάντα τούς έχασαν και τους μένει να ζήσουν χωρίς ελπίδα».

Ολάκερη αυτή την περίοδο ο Κώστας Μπαλάφας, κυνηγημένος όπως όλοι οι συναγωνιστές του, είχε πέσει σε νέες περιπέτειες. Βρισκόταν συνεχώς σε εγρήγορση κι ετοιμότητα, για να περισώσει με κάθε θυσία το έργο του. Είναι κατόρθωμα πώς γλύτωσε το ευπαθές αυτό υλικό (τα φιλμ), όχι τόσο απ’ τις πολεμικές κακουχίες και τις υγρασίες που συσσωρεύονταν στις φυσικές κρυψώνες του, αλλά από τις γλώσσες της καταλαλιάς 31 μιας μεγάλης περιόδου, που έφτασε μέχρι σχεδόν τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Ο Κώστας Μπαλάφας εμπιστεύθηκε το υλικό που είχε συγκεντρώσει στην οικογενειακή του φίλη Ιουλία Γοργόλη, θεωρώντας ότι υπήρχε κίνδυνος να κατασχεθεί, αν έμενε στα χέρια του. Εκείνη, το έκρυψε κάτω από το ξύλινο ταβάνι ενός γιαννιώτικου σπιτιού. Ενα μέρος καταστράφηκε από την υγρασία, αλλά το υπόλοιπο έμεινε άθικτο και το παρέλαβε ο ίδιος, χωρίς κανέναν πλέον κίνδυνο, το 1975. Φιλμ που δεν θεωρούνταν επικίνδυνα ώστε να τα κρύψουν, όπως εκείνα με θέμα τη μαζική μεταφορά των Εβραίων από τα Γιάννενα σε γερμανικά στρατόπεδα, έπεσαν στα χέρια των αρχών ασφαλείας το 1944 και δυστυχώς εξαφανίστηκαν.

Η σημαντική αυτή φωτογραφική μαρτυρία έγινε ευρέως γνωστή το 1991, όταν εξέδωσε ο ίδιος στα Γιάννενα, με δική του δαπάνη, το λεύκωμα-βιβλίο «Κώστας Μπαλάφας: το Αντάρτικο στην Ηπειρο, ασπρόμαυρες φωτογραφίες 1940-1944» εμπλουτισμένο με αυτούσιες δραματικές αφηγήσεις του ιδίου και με πρόλογο του φίλου και συναδέλφου του Σπύρου Μελετζή. Το βιβλίο «αποτυπώνει με τον πιο αξιόπιστο τρόπο στιγμές εφιαλτικές αλλά και δόξας απ’ τη Μεταξική δικτατορία, τον πόλεμο του ’40, τη μαύρη Κατοχή, τις εκτελέσεις, την Αντίσταση και την απελευθέρωση».

Πηγή: Χανιώτικα Νέα

Δύο εκτυπώσεις πορτρέτων της Goldin θα είναι διαθέσιμες προς πώληση. Η πρώτη είναι η φωτογραφία “Jimmy Paulette at Wigstock”, του κομμωτή Jimmy Paul, επίσης γνωστού ως Jimmy Paulette, με ξανθιά περούκα να παρευρίσκεται στο Wigstock, το θρυλικό φεστιβάλ drag. Η δεύτερη απεικονίζει τη συγγραφέα Thora Siemsen σε μια φωτογραφία που τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 στο διαμέρισμα της Goldin. Κάθε εκτύπωση κοστίζει 250 δολάρια, με περιορισμό δύο εκτυπώσεων ανά πελάτη.

Σε δήλωσή της στο Hyperallergic, η Golden σημείωσε την αντι-τρανς νομοθεσία ως παράγοντα στην επιλογή της να πραγματοποιήσει την πώληση. «Εκατοντάδες αντι-τρανς νομοσχέδια απειλούν την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την υγεία των τρανς ατόμων», δήλωσε η Goldin. «Η τρανσφοβία μαστίζει εδώ και καιρό τη νομοθεσία και τον πολιτισμό, και αυτή η πώληση εκτυπώσεων επικεντρώνεται στις ανάγκες των τρανς ατόμων, συγκεντρώνοντας κεφάλαια για οργανισμούς που συνεργάζονται άμεσα με αυτά, ανταποκρίνονται σε αυτά και τα υποστηρίζουν».

Η αντι-τρανς νομοθεσία έχει γίνει ακόμη πιο ακραία το 2025. Η ACLU παρακολουθεί επί του παρόντος σχεδόν 600 νομοσχέδια κατά των ΛΟΑΤΚΙ+ σε πολιτειακά κοινοβούλια σε όλη τη χώρα, η πλειονότητα των οποίων στοχεύει σε τρανς άτομα. Μία πολιτεία, η Αϊόβα, έγινε η πρώτη στη χώρα που ακύρωσε τις υπάρχουσες προστασίες κατά των διακρίσεων για τα τρανς άτομα.

Νωρίτερα φέτος, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε το “Big Beautiful Bill” των Ρεπουμπλικανών, το οποίο θα απαγόρευε στο Medicaid να πληρώνει για φροντίδα που επιβεβαιώνει το φύλο για όλα τα τρανς άτομα, συμπεριλαμβανομένων των ενηλίκων.

Η Natalie Rupp, εκτελεστική διευθύντρια του Trans Income Project, δήλωσε στο Hyperallergic ότι η επικείμενη απειλή για το Medicaid θα καταστήσει τον οργανισμό, ο οποίος εδρεύει στη Λουιζιάνα, ως μια ασφάλεια για τρανς άτομα που χρειάζονται ιατρικές υπηρεσίες. Η Rupp πρόσθεσε ότι η χρηματοδότηση που θα προκύψει από την πώληση των εκτυπώσεων θα είναι απαραίτητη για να βοηθήσει το TIP, το οποίο διευθύνεται από τη Rupp και ένα άλλο άτομο, ώστε να εκπληρώσει την αποστολή του. «Όταν μιλάμε για την αφαίρεση της τρανς υγειονομικής περίθαλψης, μιλάμε στην πραγματικότητα για την αφαίρεση του δικαιώματος των τρανς ατόμων να υπάρχουν με ασφάλεια», δήλωσε η Rupp στο Hyperallergic. «Αυτή η πώληση δεν θα μπορούσε να είναι σε καλύτερη στιγμή για να μας βοηθήσει να διασφαλίσουμε την ασφάλεια και το δικαίωμα ύπαρξης των τρανς ατόμων στη Λουιζιάνα». «Όταν μιλάμε για την αφαίρεση της τρανς υγειονομικής περίθαλψης, μιλάμε στην πραγματικότητα για την αφαίρεση του δικαιώματος των τρανς ατόμων να υπάρχουν με ασφάλεια», δήλωσε ο Rupp στο Hyperallergic. «Αυτή η πώληση δεν θα μπορούσε να έρθει σε καλύτερη στιγμή για να μας βοηθήσει να διασφαλίσουμε την ασφάλεια και το δικαίωμα ύπαρξης των τρανς ατόμων στη Λουιζιάνα».

Η Goldin έχει ιστορικό στην πώληση των έργων της για να βοηθήσει τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Νωρίτερα φέτος, πούλησε εκτυπώσεις για να συγκεντρώσει χρήματα για τους ανθρώπους που επλήγησαν από τον πόλεμο στη Γάζα.

Και τα δύο prints είναι διαθέσιμα προς πώληση μέσω του Μουσείου Τέχνης Leslie-Lohman.

Πηγή: Them

Ο Salgado θεωρούνταν ένας από τους πιο αγαπημένους φωτογράφους. Οι καταπράσινες ασπρόμαυρες φωτογραφίες του τραβήχτηκαν φαινομενικά σε κάθε γωνιά του κόσμου, από την έρημο Σαχέλ μέχρι το τροπικό δάσος του Αμαζονίου έως τα πιο απομακρυσμένα σημεία της Αρκτικής. Φέρνοντας την κάμερά του σε μέρη για τα οποία πολλοί ακούνε αλλά σπάνια βλέπουν, ο Salgado παρείχε στον κόσμο αδιαμφισβήτητες ματιές όλης της φρίκης που είχε εξαπολύσει ο άνθρωπος στη γη.

Εργάστηκε σε μια μακρά παράδοση φωτογραφίας ντοκιμαντέρ, χρησιμοποιώντας τις εικόνες του για να πει την αλήθεια για τα αξιοθέατα που παρατηρούσε. Αλλά ενώ πολλοί φωτογράφοι ντοκιμαντέρ και φωτορεπόρτερ ισχυρίζονται ότι διατηρούν την αντικειμενικότητα, ο Salgado πλησίασε τα θέματά του, κάνοντας μακροσκελείς συνομιλίες με τους ανθρώπους που περνούσαν μπροστά από τον φακό του και περιμένοντας μεγάλες περιόδους για να πάρει τη σωστή λήψη. «Αυτό που ξεχωρίζει τις εικόνες του Salgado είναι η αφοσιωμένη σχέση του με το θέμα του, προϊόν της δια βίου δέσμευσής του στην κοινωνική δικαιοσύνη», έγραψε ο κριτικός David Levi-Strauss. «Η συναισθηματική στατικότητα που μας επιτρέπει να απομακρυνθούμε από άλλες φωτογραφίες ανθρώπων που λιμοκτονούν, για παράδειγμα –η εκμετάλλευσή τους, η αγριότητά τους, ο συναισθηματισμός τους– δεν υπάρχει για να μας προστατεύσει στην περίπτωση του ρεπορτάζ του Salgado».

Οι φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί ευρέως στα μέσα ενημέρωσης και έχουν γίνει αντικείμενο αμέτρητων φωτογραφικών άλμπουμ. Ασυνήθιστα, για κάποιον που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί φωτορεπόρτερ, ο Salgado έγινε επίσης αποδεκτός στον κόσμο της τέχνης, με το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο να διοργανώνει την πρώτη του αναδρομική έκθεση το 1991.

Δεν επαίνεσαν όλοι οι κριτικοί τον Salgado, ο οποίος κατηγορήθηκε επανειλημμένα ότι εκμεταλλευόταν τα υποκείμενά του. Αυτοί οι ισχυρισμοί επανήλθαν ακόμη και πέρυσι όταν εμφανίστηκαν στη Βαρκελώνη οι φωτογραφίες του Salgado “Amazônia”, με πλάνα ιθαγενών Αμαζόνων. Ο Guardian παρέθεσε τον João Paulo Barreto, έναν ανθρωπολόγο, ο οποίος θυμήθηκε ότι αποχώρησε από την έκθεση: «Αισθάνομαι μια τόσο βίαιη απεικόνιση των σωμάτων των ιθαγενών. Θέλω να πω, θα άρεσε ποτέ στους Ευρωπαίους να εκθέσουν τα σώματα των μητέρων τους, των παιδιών τους με αυτόν τον τρόπο;»

Ακόμη και οι θαυμαστές του Salgado έτειναν να βλέπουν τη φωτογραφία του με καχυποψία. Ο Weston Naef, τότε επιμελητής στο Getty Center, είπε στο New York Times Magazine το 1991: «Για μένα, ένα πρόβλημα είναι το ενοχλητικό ερώτημα εάν ο Salgado μερικές φορές εκμεταλλεύεται τα υποκείμενά του αντί να τα βοηθά».

Ο Salgado φαινόταν να ξέρει, ωστόσο, ότι οι εικόνες του δεν μπορούσαν να χωριστούν από τον ίδιο και την ιδεολογία του. «Φωτογραφίζεις με όλη σου την ιδεολογία», είπε κάποτε. Και συχνά κατεύθυνε τα χρήματα που κέρδιζε από τις πωλήσεις των εικόνων του στις κοινότητες που φωτογραφίζονταν. Το άρθρο του New York Times Magazine του 1991 ανέφερε ότι είχε πρόσφατα χρησιμοποιήσει αυτά τα κεφάλαια για να χρηματοδοτήσει ένα εργοστάσιο τεχνητών άκρων στην Καμπότζη.

Το επίτευγμά του ήταν το βιβλίο του “Autres Ameriques” (Άλλη Αμερική) το 1984, το οποίο ήταν αφιερωμένο στους αγρότες στη Λατινική Αμερική. Η σειρά, που ξεκίνησε το 1977, ήταν η πρώτη του δουλειά στη Νότια Αμερική από τότε που έφυγε από τη Βραζιλία για το Παρίσι, εν μέσω της στρατιωτικής κυβέρνησης της χώρας, και είχε σκοπό να παρουσιάσει τις φτωχές κοινότητες της περιοχής και τα δεινά τους. «Τα επτά χρόνια που δαπανήθηκαν για τη δημιουργία αυτών των εικόνων ήταν σαν ένα ταξίδι επτά αιώνες πίσω στο χρόνο για να παρατηρήσω, ξετυλίγοντας μπροστά μου… όλη τη ροή διαφορετικών πολιτισμών, τόσο όμοιων στις πεποιθήσεις, τις απώλειες και τα βάσανα τους», είπε στον Independent το 2015. «Αποφάσισα να βουτήξω στις πιο συγκεκριμένες εξωπραγματικότητες σε αυτή τη Λατινική Αμερική, τόσο μυστηριώδη και πονεμένη, τόσο ηρωική».

Στη συνέχεια, παρουσίασε μια σειρά αφιερωμένη στα θύματα ενός λιμού στην έρημο Σαχέλ της Αφρικής, του απέκτησαν πιστούς θαυμαστές στην Ευρώπη. Οι Αμερικανοί φάνηκαν να περνούν πιο δύσκολα με αυτές τις φωτογραφίες. Ο Salgado υπενθύμισε ότι οι αμερικανικές οργανώσεις βοήθειας δεν θα δημοσιεύσουν τις φωτογραφίες της Σαχέλ στις ΗΠΑ, παρόλο που χιλιάδες αντίτυπα βιβλίων του είχαν ήδη πουληθεί στο εξωτερικό. Μέχρι τη δεκαετία του ’90, πολλοί Αμερικανοί τον γνώριζαν μόνο λόγω μιας από τις ελάχιστες φωτογραφίες του σε έκτακτες ειδήσεις: ένα στιγμιότυπο από την απόπειρα δολοφονίας του Ronald Reagan το 1981 από τον John W. Hinckley Jr.

Ο Sebastião Salgado γεννήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1944, στο Aimorés, μια μικρή πόλη στην πολιτεία της Βραζιλίας. Ο πατέρας του, βοσκός, ήθελε ο Salgado να γίνει δικηγόρος και ο φωτογράφος αρχικά ξεκίνησε για να εκπληρώσει τις επιθυμίες του. Όταν όμως κατέληξε στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο, ο Salgado σπούδασε οικονομικά. Συνέχισε με το να εργαστεί στο Υπουργείο Οικονομικών της Βραζιλίας. Παντρεύτηκε τη σύζυγό του, Lelia Wanick Salgado, το 1967. Με τη στρατιωτική κυβέρνηση της χώρας σε άνοδο, ο Salgado, φανερά αριστερός, έφυγε με τη σύζυγό του και τα δύο παιδιά τους το 1969. Μετακόμισαν στο Παρίσι, όπου ο Salgado παρακολούθησε μαθήματα αγροτικής οικονομίας στο Université de Paris. Αργότερα εργάστηκε για τον Διεθνή Οργανισμό Καφέ στο Λονδίνο.

Η δουλειά του τον έκανε να γυρίσει τον κόσμο και έτσι ήρθε και η κάμερα Pentax. Ένα ταξίδι του 1971 στην Αφρική τον έπεισε ότι η φωτογραφία ήταν «ο τρόπος για να μπεις στην πραγματικότητα». Ενώ δημοσίευε περιοδικά τις πρώτες φωτογραφίες του σε περιοδικά, δεν κέρδισε μεγαλύτερη προσοχή μέχρι τη δεκαετία του 1980. Η δημοσίευση του “Autres Ameriques” είδε τους ακόλουθούς του να αυξάνονται πάρα πολύ και ακολούθησαν περαιτέρω έπαινοι για τις φωτογραφίες του με εργάτες στο χρυσωρυχείο Serra Pelada στη Βραζιλία.

Στη νέα χιλιετία, το έργο του Salgado επικεντρώθηκε όλο και περισσότερο στην κλιματική αλλαγή και την οικολογική διαταραχή. Η σειρά του “Genesis” (2004–11) περιλάμβανε υπέροχες λήψεις από παγετώνες, οροσειρές και ανθρώπους σε άνυδρα τοπία. «Υπάρχουν μέρη όπου κανείς από τον δυτικό πολιτισμό δεν έχει πάει· υπάρχουν άνθρωποι που εξακολουθούν να ζουν όπως ζούσαμε πενήντα χιλιάδες χρόνια πριν», είπε ο Salgado στο Aperture. «Υπάρχουν πολλές ομάδες που δεν ήρθαν ποτέ σε επαφή με κανέναν άλλο. Είναι το ίδιο με εμάς. Υπάρχει ακόμα ένα ποσοστό του πλανήτη που βρίσκεται σε κατάσταση γένεσης». Αργότερα, θα έλεγε ότι μέσω της σειράς «μεταμορφώθηκε σε περιβαλλοντολόγο».

Το έργο του Salgado συγκεντρώθηκε ευρέως, από ιδρύματα που κυμαίνονται από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης έως την Tate Modern. Απέσπασε πολλές διακρίσεις πέρα ​​από τον κόσμο της τέχνης: ήταν Πρεσβευτής Καλής Θέλησης της UNICEF και έλαβε αμέτρητη υποστήριξη για το έργο του για την υποστήριξη του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένου του έργου αποκατάστασης δασών στη Βραζιλία που έκανε με τη σύζυγό του.

Έδειχνε να μην ανησυχεί αν θα μνημονευόταν. Μιλώντας στο Al-Monitor πέρυσι, απέρριψε την ιδέα ότι ήταν καλλιτέχνης, λέγοντας αντ’ αυτού ότι ήταν «φωτογράφος» και ανέφερε ότι οι φωτογραφίες του πρέπει να είναι η κληρονομιά του. «Δεν έχω καμία ανησυχία ή αξιώσεις για το πώς θα με θυμούνται», είπε. «Οι φωτογραφίες είναι η ζωή μου, τίποτα άλλο».

Στο Cinobo μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του, σε σκηνοθεσία του γιου του Juliano Ribeiro Salgado και του Wim Wenders.

Σύνοψη

Tα τελευταία 40 χρόνια ο φωτογράφος Sebastião Salgado ταξιδεύει σε όλες τις ηπείρους καταγράφοντας τις αλλαγές της ανθρωπότητας. Έχει υπάρξει αυτόπτης μάρτυρας μεγάλων γεγονότων της πρόσφατης ιστορίας μας. Παρών σε πολέμους, λιμούς, κύματα προσφύγων και συνοδοιπόρος με ανθρώπους όλων των ειδών και φυλών, συνεχίζει να ταξιδεύει αναζητώντας παρθένα μέρη, άγρια χλωρίδα και πανίδα και μεγαλοπρεπή μοναδικά τοπία σε ένα τεράστιο έργο καταγραφής της ομορφιάς του πλανήτη Γη.

Πηγή: ARTnews

Με τον τίτλο “Las Pelilargas” ή “The Long Haired Ones”, το έργο γιορτάζει την κοινή πολιτιστική ευλάβεια για τις μακριές τρέσες σε όλη την περιοχή, τόσο σε μικρές κοινότητες ιθαγενών όσο και σε αστικά κέντρα. Στις συνεντεύξεις της με τους ανθρώπους που γνώρισε και φωτογράφισε, η Werning άκουσε πολλούς προσωπικούς λόγους για να μεγαλώνει κανείς και να διατηρεί μακριά μαλλιά, αλλά η σύνδεση ιστοριών ήταν συχνά ο ρόλος της στην πολιτιστική ταυτότητα και τις προγονικές παραδόσεις.

«Ο αληθινός λόγος είναι αόρατος και περνά από γενιά σε γενιά», γράφει η Werning στον ιστότοπό της. «Είναι η κουλτούρα της Λατινικής Αμερικής, όπου οι πρόγονοί μας πίστευαν ότι το κόψιμο των μαλλιών ήταν κούρεμα ζωής, ότι τα μαλλιά είναι η φυσική εκδήλωση των σκέψεων και της ψυχής μας και η σύνδεσή μας με τη γη».

Στο φεστιβάλ PhotoVogue στο Μιλάνο νωρίτερα αυτό το μήνα, η Werning παρουσίασε το τελευταίο κεφάλαιο της σειράς, που ονομάζεται “La Resistencia” , το οποίο περιλαμβάνει πορτρέτα των ιθαγενών Kichwa που ζουν στο Otavalo του Ισημερινού. «Με ενθουσίασε πολύ το πώς θα ήταν να φωτογραφίζω άντρες μετά από τόσα χρόνια φωτογράφισης γυναικών, ιδιαίτερα καθώς τα μακριά μαλλιά συνδέονται συχνά με τη θηλυκότητα».

Το εκτεταμένο έργο της Werning ξεκίνησε στις Άνδεις. Καθώς φωτογράφιζε σχολεία γύρω από την κοινότητα των ιθαγενών Kolla της Αργεντινής στα βορειοδυτικά, κατά τη διάρκεια των ταξιδιών της συνάντησε γυναίκες με εξαιρετικά μακριά μαλλιά και τράβηξε τις φωτογραφίες τους. «Γύρισα στο Μπουένος Άιρες και αυτές οι φωτογραφίες με στοίχειωναν», θυμάται η Werning. «Έτσι αποφάσισα να επιστρέψω σε αυτές τις μικρές πόλεις».

Ελλείψει ευρέως χρησιμοποιούμενων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης το 2006, έβαλε πινακίδες που έλεγαν ότι έψαχνε για μακρυμάλλες γυναίκες για καλλιτεχνικούς σκοπούς. Καθώς ταξίδευε σε περισσότερα μέρη, διοργάνωσε διαγωνισμούς με μακριά μαλλιά για να φέρει κοντά περισσότερες γυναίκες. «Σιγά σιγά, το έργο άρχισε να αναπτύσσεται», είπε. Ολοκλήρωσε το έργο τον Φεβρουάριο του 2024 με τις εικόνες στο “La Resistencia”.

Σύμβολο ταυτότητας

Σε διάφορα μέρη του κόσμου, οι πλεξούδες έχουν γίνει ισχυρά σύμβολα ταυτότητας, καθώς και αντίστασης ενάντια στην αποικιοκρατία και τη συστημική φυλετική αδικία. Στην κοινότητα Kichwa, όπως και σε άλλες ομάδες ιθαγενών στη Βόρεια και Νότια Αμερική, άνδρες και αγόρια φορούν μακριές πλεξούδες για να ανακτήσουν την παράδοση μετά από μια ιστορία αναγκαστικής παύσης της κατά τη διάρκεια της ισπανικής αποικιοκρατίας και των πιέσεων για αφομοίωση.

«Οι πλεξούδες στις ιθαγενείς κοινότητες είναι μια μορφή αντίστασης, κατά κάποιο τρόπο, επειδή οι κατακτητές θα τις έκοβαν. Η πλεξούδα ήταν σύμβολο ταυτότητας, ενότητας. Είναι πιο δύσκολο να αφαιρέσεις τη γλώσσα κάποιου, αλλά αυτή είναι μια πολύ συμβολική πράξη που είναι πολύ εύκολο να γίνει», λέει η φωτογράφος.

Σε μια εικόνα από το “La Resistencia”, αδελφές, ντυμένες με παραδοσιακές λευκές μπλούζες, συγκεντρώνονται σε ένα τραπέζι καθώς ο πατέρας τους πλέκει τα μαλλιά του αδερφού τους. Werning είπε ότι όταν ο πατέρας, RUMINawi Cachimuel, ήταν μικρός, η οικογένειά του έκοψε τις πλεξούδες του για να μην αντιμετωπίσει διακρίσεις στο σχολείο. Αλλά τώρα, τονίζει τη σημασία της διατήρησης των παραδόσεων Kichwa στα παιδιά του, από τα ρούχα και τη μουσική τους μέχρι τα μαλλιά τους, εξήγησε. «Παλέψαμε σκληρά για τις πλεξούδες μας· ήταν ένας μακρύς αγώνας για να δείξουμε περήφανα τις πλεξούδες μας», είπε ο Cachimuel στη Werning σε μια μεταφρασμένη συνέντευξη. «Ως άνθρωποι, έχουμε υπομείνει σημαντικές δυσκολίες. Τώρα, διδάσκω στα παιδιά μου ότι πρέπει να μάθουν από τους προγόνους μας και να μεταδώσουν στις μελλοντικές γενιές τι σημαίνει να είσαι Kichwa».

Σε ένα άλλο πορτρέτο, ένας πατέρας και τα δύο αγόρια του στέκονται σε μια σειρά, πλέκοντας ο ένας τα μαλλιά του άλλου, κάτι που επιτρέπεται να κάνουν μόνο οι άμεσοι συγγενείς, εξήγησε.

Η έκθεση “Las Pelilargas” θα κυκλοφορήσει ως βιβλίο αργότερα φέτος. Καθώς η σειρά πλησιάζει στο τέλος της, η Werning λέει ότι επέστρεψε σε ορισμένα μέρη που επισκέφτηκε νωρίς, αναρωτιόμενη αν είχαν επηρεαστεί από σημαντικές πολιτιστικές αλλαγές, όπως η άνοδος των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.

«Ως φωτογράφοι, είμαστε κάπως απαισιόδοξοι. Σκεφτόμαστε πως αυτό είναι κάτι που εξαφανίζεται, οπότε πρέπει να το τεκμηριώσουμε και κατά κάποιο τρόπο είναι αλήθεια επειδή η παγκοσμιοποίηση πραγματικά αλλάζει τις κοινότητες», είπε. Αλλά στις μικρές πόλεις της βόρειας Αργεντινής, όπου ξεκίνησε για πρώτη φορά το έργο της, διαπίστωσε με χαρά ότι το αντίθετο ίσχυε: οι Las pelilargas ήταν ακόμα παντού.

Πηγή: CNN UK / Φωτογραφίες: Irina Werning

Στα τέλη του προηγούμενου χρόνου εγκαινίασε την “AMAZÔNIA”, μια περιοδεύουσα έκθεση στη Βαρκελώνη που απεικονίζει τη μεγαλύτερη περιοχή βιοποικιλότητας στον πλανήτη: τον Αμαζόνιο. Ένα μέρος γεμάτο ομορφιά που κρύβει μια ιδιαίτερη μαγεία και στο οποίο ο Salgado ταξίδεψε πολλές φορές κατά τη διάρκεια των επτά ετών.

Η “AMAZÔNIA” περιλαμβάνει περισσότερες από 200 φωτογραφίες – οι περισσότερες από αυτές μεγάλου μεγέθους – επτά ταινίες και ένα soundtrack που συνέθεσε για την περίσταση ο Jean-Michel Jarre. Σε αυτό, ο μουσικός χρησιμοποίησε ήχους από τον Αμαζόνιο από τα αρχεία του Εθνογραφικού Μουσείου της Γενεύης.

Η έκθεση μας καλεί να αναλογιστούμε τη λεπτή κατάσταση αυτού του τμήματος του πλανήτη με μια τεράστια περιοχή που εκτείνεται σε εννέα χώρες στη Νότια Αμερική. Με τα χρόνια, χάνει τον γηγενή πληθυσμό της και η περιοχή έχει γίνει θύμα μιας συνεχούς καταστροφής της βιοποικιλότητάς της. Κάθε χρόνο, οι φάρμες επεκτείνονται, καταστρέφοντας τα εδάφη των λαών.

«Αυτές οι εικόνες μαρτυρούν τι επιζεί πριν εξαφανιστεί ακόμη περισσότερο. Για να ξεφύγει η ζωή και η φύση από περαιτέρω καταστροφή και λεηλασία, είναι καθήκον κάθε ανθρώπου στον πλανήτη να συμμετάσχει στην προστασία τους», λένε οι Lélia Wanick Salgado και Sebastião Salgado.

Το φιλόδοξο φωτογραφικό έργο δείχνει την ομορφιά και το μεγαλείο αυτής της περιοχής και αναδεικνύει τη σημασία της διατήρησής της. Στις φωτογραφίες μπορούμε να δούμε τροπικές περιοχές, επιβλητικούς ουρανούς με σχηματισμούς νεφών, την οροσειρά Imerí – μια από τις πιο σημαντικές στη Βραζιλία – και αυτόν τον Πράσινο Παράδεισο με τα πλούσια διακλαδισμένα δέντρα. Δίπλα σε αυτές τις φωτογραφίες τοπίων, ο Salgado απεικονίζει τους κατοίκους του Αμαζονίου: μας μιλάνε για την καθημερινότητά τους, ανακαλύπτουν τον πολιτισμό τους και μοιράζονται τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Περισσότεροι από 310.000 αυτόχθονες άνθρωποι από διαφορετικές κοινότητες ζουν εκεί.

Η “AMAZÔNIA” εκθέτει τις φωτογραφίες σε ένα δωμάτιο με χαμηλό φωτισμό, αναδεικνύοντας τον φωτισμό των έργων. Αναδημιουργεί επίσης χώρους που μοιάζουν με τις κατοικίες των αυτοχθόνων γνωστών ως “ocas”, όπου προβάλλονται τα βίντεο με τις μαρτυρίες των αυτόχθονων κοινοτήτων.

Η έκθεση φτάνει στη Βαρκελώνη μετά από μια περιοδεία που την έχει οδηγήσει σε Μαδρίτη, Παρίσι, Ρώμη, Λονδίνο, Μάντσεστερ, Λος Άντζελες, Σάο Πάολο, Ρίο ντε Τζανέιρο, Αβινιόν, Ζυρίχη και Μιλάνο. Συνολικά έχει προσελκύσει ενάμιση εκατομμύριο επισκέπτες.

Την έκθεση “AMAZÔNIA” έχει επιμεληθεί η Lélia Wanick Salgado, σύζυγος του Sebastião Salgado. Είναι Βραζιλιάνα σχεδιάστρια, σκηνογράφος, επιμελήτρια τέχνης και οικολόγος.

Το ντοκιμαντέρ για τον φωτογράφο Sebastião Salgado υπάρχει στην ελληνική πλατφόρμα streaming Cinobo.

Πηγή: Horse

Ένα φαξ αυτής της διαφήμισης βρίσκεται στον τοίχο της τρέχουσας ατομικής έκθεσης της Abbud, στο Μουσείο Eretz Israel του Τελ Αβίβ, Karimeh Abbud: Sacred Souvenirs (έως τις 11 Απριλίου), αναδεικνύοντας τη θέση της ως μία από τις πρώτες γυναίκες Παλαιστίνιες φωτογράφους. Προβάλλοντας περίπου 100 τοπικά μέρη με χριστιανική σημασία και περίπου 15 φωτογραφίες της καθημερινής παλαιστινιακής ζωής, είναι η μεγαλύτερη έκθεση της Abbud στο Ισραήλ και βρισκόταν σε στάδια σχεδιασμού πριν από τον τρέχοντα πόλεμο.

Μετά το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την Abbud τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έχουν πραγματοποιηθεί ατομικές εκθέσεις της δουλειάς της στο Darat al Funun στο Αμμάν το 2017 και στο Φεστιβάλ Εικόνας της Βηρυτού το 2019, ενώ έχουν δημιουργηθεί τρεις ταινίες ντοκιμαντέρ για αυτήν.

Οι φωτογραφίες της Abbud ξεχωρίζουν από εκείνες των ξένων φωτογράφων που άρχισαν να συρρέουν στη Μέση Ανατολή αμέσως μετά την εφεύρεση της φωτογραφίας. «Χωρίς αυτές τις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από την Karimeh Abbud, δεν θα είχαμε αυτές τις απόψεις των χωριών», λέει ο Mustafa Kabha, ιστορικός μελετητής που επικεντρώνεται στον Παλαιστινιακό λαό στη σύγχρονη εποχή στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο του Ισραήλ, σε μια ταινία μικρού μήκους που δημιουργήθηκε για την έκθεση. «Βλέπουμε λιγότερο μια τεχνητή εικόνα και περισσότερο μια αληθινή εικόνα που εκφράζει την ταυτότητα αυτού του τόπου.»

Φωτογράφισε αξιοθέατα που σχετίζονται με την τοπική πελατεία – όπως το αλώνι της Ναζαρέτ, ένας σημαντικός κοινόχρηστος χώρος συγκέντρωσης. Έβγαλε επίσης φωτογραφίες ιερών χριστιανικών τοποθεσιών και τις πουλούσε σε επισκέπτες που έκαναν προσκυνήματα στην περιοχή, σε πακέτα αναμνηστικών καρτ-ποστάλ σε έναν ειδικό πάγκο στη Ναζαρέτ.

Η Abbud γεννήθηκε σε μια παλαιστίνια χριστιανική οικογένεια έξι παιδιών και ο πατέρας της, ο Said, ήταν προτεστάντης υπουργός, με τη μητέρα της, Barbara, να εργάζεται ως δασκάλα. Ο πατέρας της της έκανε δώρο μια φωτογραφική μηχανή για τα 17α γενέθλιά της, και αν και είναι άγνωστο ποιος την εκπαίδευσε, ανέλαβε την τεχνικά απαιτητική δουλειά της φωτογράφησης τοπίων (συχνά οδηγώντας η ίδια σε αυτές τις τοποθεσίες, μερικές φορές σε δύσκολες ταξιδιωτικές συνθήκες). Η σφραγίδα που αποτύπωσε στις εκτυπώσεις της γράφει: «Miss Karimeh Abbud, φωτογράφος Nazareth».

Μία από τις ερευνητικές ανακαλύψεις που έκανε ο επιμελητής Guy Raz και παρουσιάστηκε σε αυτήν την έκθεση είναι η επαφή της με τον Αμερικανό φωτογράφο Adelbert Bartlett, ο οποίος φωτογράφισε τον επιχειρηματικό πάγκο καρτ ποστάλ της (πολλές από τις καρτ ποστάλ που ήταν ορατές στο στάβλο εντοπίστηκαν με επιτυχία, με κάποιες να περιλαμβάνονται στην έκθεση). Ο Bartlett επισκέφθηκε τη Μέση Ανατολή αρκετές φορές μεταξύ 1925 και 1934 ως διευθυντής του Ταμείου Αρωγής Εγγύς Ανατολής στο Λος Άντζελες. Το αρχείο του, που φυλάσσεται στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια του Λος Άντζελες, περιέχει υλικό που σχετίζεται με τον Abbud — συμπεριλαμβανομένης μιας καρτ ποστάλ που του έστειλε τον Δεκέμβριο του 1929, ευχόμενη καλά Χριστούγεννα και λαμπρό νέο έτος.

Σχεδόν έναν αιώνα μετά, και υπάρχει πολυπλοκότητα γύρω από το χρονοδιάγραμμα και την τοποθεσία της έκθεσης του Abbud. «Είναι το σωστό, πολιτικά», λέει ο Raz, ο επιμελητής φωτογραφίας στο Μουσείο Eretz Israel, για τη δημιουργία της έκθεσης κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολέμου. «Υπάρχει μια διαφορετική, απωθημένη αφήγηση εδώ.» Συνδυάζοντας αυτή τη δριμύτητα, οι πρωτότυπες εκτυπώσεις είναι όλες δανεισμένες από έναν Ισραηλινό ιδιωτικό συλλέκτη, τον Bouky Boaz, ο οποίος κατέχει μία από τις μεγαλύτερες συλλογές έργων της Abbud με περίπου 300 φωτογραφίες. (Το Μουσείο Eretz Israel έχει επίσης περίπου 20 πρωτότυπες εκτυπώσεις της Abbud στη μόνιμη συλλογή του.)

Κατά την προετοιμασία της έκθεσης, ο Raz και ο Boaz συναντήθηκαν με ένα μέλος της οικογένειας της φωτογράφου, τον D’aibes Abbud (του οποίου ο προπάππους Salim ήταν της Karimeh Abbud θείος). Αφού τους μίλησε για εκείνη, τους κατεύθυνε προς το κτίριο όπου ζούσε και εργαζόταν η Abbud, εικόνες του οποίου περιλαμβάνονται στην έκθεση. Όταν ο D’aibes Abbud μίλησε στα εγκαίνια της έκθεσης τον Δεκέμβριο, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του ότι «σε μέρες όπως αυτές, όταν το μίσος είναι αχαλίνωτο και ο αέρας είναι γεμάτος μίσος, κάποιος θεωρεί σκόπιμο να ασχοληθεί με το θέμα μιας γυναίκας Παλαιστίνιας φωτογράφου».

Παρά τις δύο δεκαετίες ανανεωμένης μελέτης της Abbud, εξακολουθούν να υπάρχουν βασικές διαφωνίες σχετικά με τη βιογραφία της και το εύρος της δουλειάς της (ακόμη και η καταχώρισή της στη Wikipedia είναι μεγάλη με αμφισβητούμενες πληροφορίες). Αυτό αντανακλά τις περιφερειακές εντάσεις, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των μελετητών. Ο Raz υποστηρίζει μέσω των έργων που παρουσιάζονται σε αυτήν την έκθεση ότι η εστίαση της Abbud ήταν σε τοπία σχετικά με τον Χριστιανισμό.

Ορισμένοι Παλαιστίνιοι ερευνητές καθώς και η Rona Sela του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, που ειδικεύεται στην οπτική ιστοριογραφία της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης, ισχυρίζονται ότι ο φωτογραφικός φακός της Abbud επικεντρώθηκε περισσότερο στην τοπική καθημερινή ζωή ως μέρος μιας προσπάθειας να απεικονίσει την πλούσια κοινοτική ζωή των ανθρώπων της.

Εκθέσεις όπως αυτή, δημιουργούν ευκαιρίες για να δούμε και να συζητήσουμε το έργο της, ελπίζοντας να οδηγηθούμε σε μια πιο αληθινή κατανόηση των φωτογραφιών της και του νοήματός τους, όπως λένε οι επιμελητές της έκθεσης και η μελετητές της ζωής της Abbud.

Πηγή: The Art Newspaper / Κεντρική φωτογραφία: Constantine Savvides

Η Goldin, 71 ετών, είπε την Παρασκευή ότι ήθελε να χρησιμοποιήσει την αναδρομική της έκθεση στη Νέα Εθνική Πινακοθήκη του Βερολίνου «ως πλατφόρμα για να ενισχύσει τη θέση της, της ηθικής αγανάκτησης» σε αυτό που περιέγραψε ως «γενοκτονία στη Γάζα και τον Λίβανο». «Οι παππούδες μου γλίτωσαν από πογκρόμ στη Ρωσία. Μεγάλωσα γνωρίζοντας για το Ολοκαύτωμα των Ναζί. Αυτό που βλέπω στη Γάζα μου θυμίζει τα πογκρόμ από τα οποία δραπέτευσαν οι παππούδες μου», είπε η Goldin.

Η Goldin, η οποία είναι εβραϊκής καταγωγής, γεννήθηκε στην Ουάσιγκτον και είναι κορυφαία καλλιτέχνιδα και ακτιβίστρια της οποίας η ζωή και το έργο τεκμηριώθηκαν στη βραβευμένη ταινία του 2022 “All the Beauty and the Bloodshed”.

Μίλησε για τον εκτοπισμό και την καταστροφή στη Γάζα και είπε σε ένα κοινό που επευφημούσε, ότι η κριτική στο Ισραήλ δεν πρέπει να συγχέεται με τον αντισημιτισμό. Η Goldin επέκρινε επίσης τη Γερμανία και ισχυρίστηκε ότι η ισλαμοφοβία αγνοείται στη χώρα. «Η Γερμανία φιλοξενεί τη μεγαλύτερη παλαιστινιακή διασπορά στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι διαμαρτυρίες αντιμετωπίζονται με αστυνομικούς σκύλους και απέλαση και στιγματισμό», είπε.

Η Goldin βγήκε από τη σκηνή φωνάζοντας δυνατά «Ελεύθερη, ελεύθερη Παλαιστίνη», φωνές που έπνιξαν μια επόμενη ομιλία του διευθυντή της γκαλερί, Klaus Biesenbach.

Ο Hermann Parzinger, πρόεδρος του Ιδρύματος Πρωσικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στο οποίο ανήκει η Νέα Εθνική Πινακοθήκη, καταδίκασε δριμύτατα την ομιλία της Goldin και τη διακοπή της ομιλίας του Biesenbach από τους διαδηλωτές. «Αυτό δεν ανταποκρίνεται στην κατανόησή μας για την ελευθερία της έκφρασης», είπε. Ο Biesenbach σημείωσε ότι διαφωνούσε με την Goldin αλλά επιβεβαίωσε το δικαίωμά της να εκφράζεται ελεύθερα. Σε δήλωση που δημοσίευσε ο Biesenbach μετά την έναρξη της εκπομπής, που επικαλείται το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων Deutsche Presse-Agentur (dpa), είπε ότι η γκαλερί πήρε αποστάσεις από τη στάση των διαδηλωτών και «διευκρινίζει ότι υπερασπίζεται την ελευθερία της έκφρασης και τον σεβασμό του διαλόγου και της αλληλεπίδρασης μεταξύ τους».

Η αναδρομική έκθεση της Neue Nationalgalerie για την Goldin, με τίτλο “This Will Not End Well”, παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση του έργου της φωτογράφου, συμπεριλαμβανομένων των slideshows και ταινιών που υποστηρίζονται από μουσική.

Το υπουργείο Υγείας στη Γάζα δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι ο αριθμός των νεκρών στη Λωρίδα της Γάζας από τις επιθέσεις 13 μηνών στη Γάζα από το Ισραήλ έχει ξεπεράσει τους 44.000, με περισσότερους από τους μισούς νεκρούς γυναίκες και παιδιά. Περίπου το 90% του πληθυσμού της Γάζας των 2,3 εκατομμυρίων ανθρώπων έχει εκτοπιστεί.

Πηγή: CNN / Κεντρική φωτογραφία: AP

Από τους Γερμανούς δασκάλους της, Hugo Erfurth και Franz Fiedler, αποκόμισε την πικτοριαλιστική τεχνική και την κλασική αισθητική. Η εγκατάστασή της στην Αθήνα το 1924, όπου ανοίγει φωτογραφικό studio στην οδό Ερμού, θα την προσανατολίσει προς μία ελληνοκεντρική και συντηρητικότερη αντιμετώπιση της θεματογραφίας. Στο πορτρέτο, στο οποίο θα εξασκηθεί σ’ όλη τη διάρκεια της φωτογραφικής της πορείας στην Ελλάδα και την Αμερική, οφείλεται η απεικόνιση της αθηναϊκής κοινωνίας του Μεσοπολέμου, αλλά και η συγκρότηση σημαντικού αρχείου της ελληνικής ομογένειας.

Από το 1927, η Nelly’s περιοδεύει την ελληνική ύπαιθρο στοιχειοθετώντας το πανόραμα της Ελλάδας του Μεσοπολέμου. Ελληνίδα της διασποράς, συνθέτει φωτογραφικά μία Ελλάδα «ειδυλλιακή». Μέσα από τα επίσημα τουριστικά έντυπα που κυκλοφόρησαν με φωτογραφίες της στο εξωτερικό, διαμορφώθηκαν οι πρώτες βάσεις-οπτικά σύμβολα της ελληνικής «τουριστικής φιλοσοφίας».

Τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί θησαυροί αποτυπώθηκαν συστηματικά από την Nelly’s: οι πειραματισμοί με το φυσικό φως και η αποτύπωση των αρχαίων ναών στη διαμνημειακή τους σχέση παραπέμπουν στις λήψεις του επίσης γερμανού φωτογράφου και μαθητή του Erfurth, Walter Hege. Oι φωτογραφίες χορού (1923-1929) στη Γερμανία, αλλά κυρίως αυτές στην Ακρόπολη, ξεχωρίζουν για τη θεματική τους συνοχή και την αναδεικνύουν σε κορυφαία φωτογράφο χορού του Μεσοπολέμου.

Στην Αμερική, όπου εγκαταστάθηκε και παρέμεινε για 25 περίπου χρόνια, θα προσθέσει στο πανόραμα της θεματογραφίας της τη διαφημιστική και έγχρωμη φωτογραφία, καθώς και το φωτορεπορτάζ (Easter Parade – δρόμοι της Ν. Υόρκης), χωρίς ωστόσο να μπορέσει να ενταχθεί στις σύγχρονες τάσεις της αμερικανικής φωτογραφίας.

«Η πόλη της Νέας Υόρκης έδωσε στη Nelly’s» κατά την Κατερίνα Κοσκινά «και τη δυνατότητα να καταγράψει σημαντικές στιγμές από την οικοδόμησή της και να αποτυπώσει στιγμιότυπα από την κίνηση των δρόμων και των πλατειών της. Έτσι, με δύο σημαντικότατες φωτογραφικές σειρές, το “Easter Parade” και τους “Δρόμους”, κατέπληξε το νέο δάσκαλό της και απέδειξε ότι εκτός από το να εκτελεί παραγγελίες είναι σε θέση να δώσει μια νέα δυνατότητα ανάγνωσης της αρχιτεκτονικής».

Μετά από έναν αιώνα έντονης φωτογραφικής παρουσίας και δυναμικής διεκδίκησης της προβολής του έργου της, η Nelly’s πεθαίνει στην Αθήνα κληροδοτώντας στην ελληνική φωτογραφική ιστορία ένα έργο πολυσύνθετο, παραδειγματικό για νέους φωτογράφους, τόσο λόγω της καλλιτεχνικής όσο και της τεκμηριωτικής του αξίας.

Πηγή: Μουσείο Μπενάκη /@TheBenakiMuseum