Η σχέση ανάμεσα στη φλεγμονή και τη γλουτένη

Η γλουτένη αποτελείται από δύο βασικές πρωτεΐνες: τη γλουτενίνη και τη γλιαδίνη. Αυτές σχηματίζουν μια περίπλοκη δομή που είναι δύσκολο να διασπαστεί από τα πεπτικά ένζυμα. Συχνά, η γλουτένη παραμένει μερικώς αφομοιωμένη στον οργανισμό.

Συνήθως το σώμα την αναγνωρίζει ως τροφή, άρα δεν προκαλούν ανοσολογική αντίδραση. Όμως σε κάποιες περιπτώσεις, όπως σε άτομα με κοιλιοκάκη, το ανοσοποιητικό δεν αναγνωρίζει τη γλουτένη και αντιδρά σε αυτήν σαν να είναι επικίνδυνη ουσία, ενεργοποιώντας μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού που οδηγούν σε φλεγμονή.

Παθήσεις που σχετίζονται με τη φλεγμονή από γλουτένη

Η κατανάλωση γλουτένης μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή σε διαφορετικό βαθμό, ανάλογα με την πάθηση:

Κοιλιοκάκη: Η γλουτένη προκαλεί φλεγμονή και μακροχρόνια βλάβη στο πεπτικό σύστημα. Η διάγνωση γίνεται με εξετάσεις αίματος και με ανίχνευση ιστικών αλλοιώσεων.
Μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη (NCGS): Κάποιοι δεν έχουν κοιλιοκάκη αλλά εμφανίζουν συμπτώματα από το πεπτικό μετά την κατανάλωση γλουτένης. Δεν υπάρχει ειδικό τεστ, και η διάγνωση γίνεται με αποκλεισμό άλλων αιτιών.

Αλλεργία στο σιτάρι: Οι πάσχοντες αντιδρούν στο σιτάρι (που περιέχει και γλουτένη), παρουσιάζοντας συμπτώματα στο πεπτικό, αλλά και στο δέρμα (έκζεμα, φαγούρα, ερυθρότητα, πρήξιμο). Μπορεί επίσης να εμφανιστούν άσθμα, χρόνιος βήχας, ημικρανίες ή ζαλάδες.

Ερπητοειδής Δερματίτιδα: Αυτοάνοσο νόσημα που εκδηλώνεται με φουσκάλες και έντονο κνησμό στο δέρμα. Η γλουτένη πυροδοτεί τα συμπτώματα, ενώ η αποφυγή της μειώνει την ανάγκη για φαρμακευτική αγωγή.

Συμπτώματα φλεγμονής από γλουτένη

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση και μπορεί να εμφανιστούν άμεσα ή με καθυστέρηση ημερών, εβδομάδων ή και μηνών. Η χρόνια φλεγμονή καταστρέφει τα κύτταρα του εντέρου, οδηγώντας σε κακή απορρόφηση θρεπτικών συστατικών και προβλήματα σε πολλά όργανα.

Ενδεικτικά συμπτώματα:

Αναιμία
Ελλείψεις βιταμινών και μετάλλων
Οστεοπόρωση
Δερματικά εξανθήματα
Χρόνια κόπωση
Πόνοι στις αρθρώσεις
Κοιλιακά ενοχλήματα, φούσκωμα και διαταραχές κενώσεων
Πονοκέφαλοι

Σημαντικό είναι ότι κάποιοι με κοιλιοκάκη μπορεί να μην έχουν καθόλου συμπτώματα, παρόλο που υφίστανται βλάβες και φλεγμονή.

Αντιμετώπιση και θεραπεία

Η κύρια θεραπεία για τις παθήσεις που σχετίζονται με τη γλουτένη είναι η δίαιτα χωρίς γλουτένη. Αυτή μειώνει τα συμπτώματα, προλαμβάνει βλάβες και μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών.

Βασικά βήματα περιλαμβάνουν:

Έγκαιρη ιατρική διάγνωση: Η αυθαίρετη αποφυγή γλουτένης μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση της πραγματικής πάθησης.

Δίαιτα χωρίς γλουτένη: Απαραίτητη για την κοιλιοκάκη και χρήσιμη για άλλες παθήσεις. Ακόμη και ίχνη γλουτένης πρέπει να αποφεύγονται.

Διόρθωση διατροφικών ελλείψεων: Συχνά χρειάζονται εξετάσεις και συμπληρώματα για να καλυφθούν ελλείψεις σε σίδηρο, βιταμίνες B12, D, φολικό οξύ, ψευδάργυρο και ασβέστιο.

Παρακολούθηση συμπτωμάτων: Ένα ημερολόγιο βοηθά στον εντοπισμό των ερεθισμάτων και στην καλύτερη διαχείριση της πάθησης.

Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά: Τροφές χωρίς γλουτένη όπως φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί, σπόροι και τσάι μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονή.

Ψυχολογική υποστήριξη: Οι περιορισμοί στη διατροφή μπορεί να οδηγήσουν σε άγχος, πίεση, ακόμη και απομόνωση. Η στήριξη από ειδικούς ψυχικής υγείας μπορεί να κάνει τη διαδικασία πιο εύκολη.

Πηγή: Newsbeast

Ωστόσο, όταν αυτή η διαδικασία παρατείνεται ή γίνεται χρόνια, τότε αντί να προστατεύει τον οργανισμό, αρχίζει να τον φθείρει. «Μάλιστα, η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στους ιστούς και να συνδεθεί με παθήσεις όπως είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία και πολλά αυτοάνοσα, μορφές καρκίνου και κατακράτηση υγρών που μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά τον οργανισμό», εξηγεί. «Η κατακράτηση υγρών είναι συχνά αποτέλεσμα ήπιας ή και χρόνιας φλεγμονής. Όταν οι φλεγμονώδεις μηχανισμοί είναι συνεχώς ενεργοποιημένοι, τα αιμοφόρα αγγεία γίνονται πιο διαπερατά. Αυτό επιτρέπει στα υγρά να διαρρέουν και να συσσωρεύονται στους ιστούς, προκαλώντας πρήξιμο (ιδίως σε πόδια, πρόσωπο ή κοιλιά), αίσθημα βάρους και δυσφορία», επισημαίνει η Δήμητρα Γλυνού.

Διατροφή και φλεγμονή: Τι αποφεύγουμε και τι προτιμάμε

Η διατροφή παίζει κρίσιμο ρόλο στον έλεγχο τόσο της φλεγμονής όσο και της κατακράτησης υγρών στο σώμα. Με τις γνώσεις που έχουμε σήμερα, μπορούμε να μιλάμε για τροφές που ενισχύουν τη φλεγμονή (και καλό είναι να αποφεύγονται) και για τροφές που την καταπολεμούν. Έρευνες δείχνουν ότι συγκεκριμένες τροφές αυξάνουν τους φλεγμονώδεις δείκτες όπως CRP, IL-6 και TNF-α. Ακολουθούν οι βασικές κατηγορίες:

Ζάχαρη και απλοί υδατάνθρακες
Περιλαμβάνουν: αναψυκτικά, αρτοσκευάσματα, γλυκά. Γιατί τα αποφεύγουμε; Προκαλούν απότομες διακυμάνσεις στο σάκχαρο του αίματος και αυξάνουν τη φλεγμονή

Τηγανητά και τρανς λιπαρά
Παράδειγμα: πατατάκια, fastfood, μαργαρίνες. Γιατί τα αποφεύγουμε; Συνδέονται με αυξημένα επίπεδα CRP.

Επεξεργασμένα κρέατα
Όπως: αλλαντικά. Γιατί τα αποφεύγουμε; Περιέχουν νιτρώδη/νιτρικά που προάγουν την κυτταρική φλεγμονή.

Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
Γιατί το αποφεύγουμε; Ερεθίζει το έντερο και ενισχύει την απελευθέρωση ενδοτοξινών.

Ραφιναρισμένο αλεύρι και λευκό ψωμί
Γιατί τα αποφεύγουμε; Στερούνται φυτικών ινών και συμβάλλουν στην ινσουλινοαντίσταση.

Τροφές που καταπολεμούν τη φλεγμονή και είναι ιδανικές για καλοκαιρινή διατροφή

Οι παρακάτω τροφές είναι πλούσιες σε αντιοξειδωτικά, πολυφαινόλες και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα — τρεις βασικοί σύμμαχοι ενάντια στη φλεγμονή:

Λιπαρά ψάρια (σαρδέλες, σολομός, σκουμπρί)
Περιέχουν EPA & DHA, που ρυθμίζουν το ανοσοποιητικό και μειώνουν τους φλεγμονώδεις δείκτες.

Καλοκαιρινά φρούτα (κεράσια, καρπούζι, ροδάκινα, σταφύλια)
Πλούσια σε φλαβονοειδή και βιταμίνη C και συμβάλλουν στη μείωση της CRP.

Ελαιόλαδο έξτρα παρθένο
Περιέχει ελαϊκό οξύ και αντιοξειδωτικά (π.χ. ελευρωπαΐνη) και είναι ο θεμέλιος λίθος της μεσογειακής διατροφής.

Πράσινα φυλλώδη λαχανικά (ρόκα, μαρούλι, σπανάκι)
Πλούσια σε μαγνήσιο και καροτενοειδή που υποστηρίζουν την αποτοξίνωση του οργανισμού.

Καλοκαιρινά λαχανικά (κολοκυθάκια, πιπεριές, ντομάτες)
Περιέχουν λυκοπένιο και βιταμίνη Κ και διαθέτουν ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση.

Καρποί και σπόροι (καρύδια, λιναρόσπορος, chia)
Είναι καλή πηγή Ω3 και φυτικών ινών, μειώνουν την ινσουλινοαντίσταση και τη φλεγμονή στον οργανισμό.

Ροφήματα βοτάνων (χαμομήλι, πράσινο τσάι)
Είναι πλούσια σε κατεχίνες και καταστέλλουν την παραγωγή κυτοκινών που οδηγούν σε φλεγμονώδη αντίδραση.

Νερό και ενυδάτωση
Ενισχύει την αποβολή τοξινών και συμβάλλει στην πρόληψη της κατακράτησης.

5 καλοκαιρινές συμβουλές κατά της φλεγμονής και του πρηξίματος

Πίνε 8-10 ποτήρια νερό καθημερινά για να βοηθήσεις στην αποβολή περιττών υγρών.

Κατανάλωνε μικρά και συχνά γεύματα, ώστε να διατηρείται σταθερό το σάκχαρο στο αίμα.

Απόφυγε επεξεργασμένα τρόφιμα που επιβαρύνουν το γαστρεντερικό και προκαλούν φλεγμονή.

Πρόσθεσε μυρωδικά όπως κουρκουμά, τζίντζερ και δυόσμο με ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση.

Ξεκίνα τη μέρα σου με φρούτα και καλά λιπαρά, που προσφέρουν ενέργεια και προλαμβάνουν φλεγμονές.

Το τζίντζερ είναι γνωστό για τις αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και αντιεμετικές του ιδιότητες. Η δραστική ουσία gingerol φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση των φλεγμονών, στην ανακούφιση από γαστρεντερικά ενοχλήματα και στη ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα. Αν και οι κλινικές μελέτες για τα ginger shots καθαυτά είναι περιορισμένες, τα ευρήματα για το ίδιο το τζίντζερ είναι πολλά υποσχόμενα.

Τα ginger shots δεν είναι πανάκεια – Τι λέει η επιστήμη

Παρότι τα ginger shots έχουν αποκτήσει φήμη ως «θαυματουργό» ενισχυτικό του ανοσοποιητικού, οι επιστημονικές ενδείξεις δεν είναι ιδιαίτερα ισχυρές, προειδοποιεί η Δρ. Emily Leeming, διαιτολόγος στο King’s College του Λονδίνου. Όπως εξηγεί, υπάρχουν μόνο λίγες μικρές μελέτες που υποδεικνύουν πιθανή μείωση ορισμένων δεικτών φλεγμονής – αλλά με αρκετούς περιορισμούς: οι συμμετέχοντες ήταν λίγοι, οι δημοσιεύσεις χαμηλής επιστημονικής ποιότητας και οι δόσεις που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονταν, κυρίως, από αποξηραμένα ή συμπυκνωμένα εκχυλίσματα, όχι από φρέσκο χυμό τζίντζερ όπως αυτόν που πωλείται στο εμπόριο.

Η Δρ. Leeming επισημαίνει ότι δεν είναι καν σαφές αν τα ενεργά συστατικά του τζίντζερ παραμένουν σταθερά στον χρόνο, ειδικά όταν ο χυμός αποθηκεύεται ή υφίσταται θερμική επεξεργασία. Ακόμη και σε μια από τις πιο αξιόλογες μελέτες –σε άνδρες δρομείς αντοχής που έλαβαν αποξηραμένο τζίντζερ– παρατηρήθηκε μεν μια μείωση της φλεγμονής μετά την άσκηση, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι το ίδιο αποτέλεσμα θα ίσχυε για άτομα που πάσχουν από χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις ή για τον γενικό πληθυσμό.

«Η φλεγμονή δεν αντιμετωπίζεται με ένα τρόφιμο ή ένα σφηνάκι την ημέρα», τονίζει. «Χρειάζεται σταθερή, ισορροπημένη διατροφή, καλός ύπνος, άσκηση και διαχείριση του στρες». Τα ginger shots μπορεί να έχουν ένα μικρό όφελος, αλλά σίγουρα δεν αποτελούν μαγική λύση.

Αντί να επενδύουμε σε ginger shots που κοστίζουν, η Leeming προτείνει να δίνουμε προτεραιότητα σε τροφές με αποδεδειγμένο όφελος για το ανοσοποιητικό, όπως τα μούρα ή τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα οποία τροφοδοτούν με φυτικές ίνες τον οργανισμό μας, είναι ευεργετικά για το μικροβίωμα του εντέρου και ενισχύουν με φυσικό τρόπο την άμυνα του οργανισμού μας.