Σύμφωνα με τη σχετική υπουργική απόφαση για να θεωρηθεί ένα προϊόν φέτα Π.Ο.Π. θα πρέπει το γάλα με το οποίο παράχθηκε να προέρχεται αποκλειστικά από τις περιοχές Μακεδονίας, Θράκης, Ηπείρου, Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου και το νομό Λέσβου και από φυλές αιγοπροβάτων παραδοσιακά εκτρεφόμενες και προσαρμοσμένες στην περιοχή παρασκευής της.

Πρόκειται για γάλα πρόβειο ή μίγμα με γίδινο σε μέγιστο ποσοστό 30%, νωπό ή παστεριωμένο και με συγκεκριμένα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά, όπως ελάχιστη λιποπεριεκτικότητα 6% κ.β. και ελάχιστο pH 6,5. Ακόμη, το γάλα θα πρέπει να πήξει μέσα σε 48 ώρες και επιτρέπεται μόνο η προσθήκη παραδοσιακής πυτιάς ή άλλου ενζύμου καθώς και αβλαβείς οξυγαλακτικές καλλιέργειες ή χλωριούχο ασβέστιο σε μέγιστη συγκέντρωση 20g/100kg γάλακτος.

Για να φτιάξει κανείς φέτα θα πρέπει να να πήξει το γάλα σε καλούπια και στη συνέχεια το τυρόπηγμα να αλατιστεί. Για την ωρίμανση του, το τυρί τοποθετείται σε δοχεία με άλμη και συντηρείται για 15 ημέρες στους 18οC και στη συνέχεια ωριμάζει για ακόμη 2 μήνες σε θερμοκρασίες 2-4οC.

Η κατοχύρωση του προϊόντος ΦΕΤΑ ΠΟΠ είναι πολύ σημαντική για την ελληνική τυροκομία και οικονομία εν γένει καθώς η Φέτα αποτελεί ένα από τα προϊόντα με τις μεγαλύτερες εξαγωγές. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2022 οι εξαγωγές φέτας έφτασαν τα 605 εκατ. ευρώ.

Οι 498 βιολειτουργικές πρωτεΐνες που βρίσκονται στο τυρί φέτα ΠΟΠ

Μια μερίδα φέτα περιέχει περίπου 5 γραμμάρια πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας καθώς περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα. Δεν είναι ωστόσο η φέτα «άλλη μια πηγή πρωτεϊνών». Η Ερευνητική Μονάδα Πρωτεομικής του ΙΙΒΕΑΑ ανέπτυξε πρόσφατα μια καινοτόμο μεθοδολογία βάση της οποίας καταγράφηκε και αναλύθηκε το «τροφομετρικό αποτύπωμα» της φέτας. Δείγματα λήφθηκαν από όλες της περιοχές της Ελλάδος που παράγουν φέτα ΠΟΠ. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων οδηγούν στην ταυτοποίηση του συνόλου των πρωτεϊνών, πεπτιδίων και μεταβολιτών που περιέχονται στη φέτα.

Διαπιστώθηκε πως η φέτα ΠΟΠ περιέχει συνολικά 489 διαφορετικές βιολειτουργικές πρωτεΐνες που μεταξύ άλλων σχετίζονται με:

την εύρυθμη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος
την αντιμικροβιακή δράση
την υγεία της χλωρίδας του εντέρου
τη λειτουργία του νευρικού συστήματος
τη λειτουργία των νεφρών
το μεταβολισμό της χοληστερίνης
τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης

Η έρευνα, καθώς έγιναν μετρήσεις και σε άλλα τυριά, έδειξε πως το πρωτεϊνικό προφίλ της φέτας είναι μοναδικό, τόσο σε πληθώρα στελεχών όσο και σε δραστικότητα.

Για την ιστορία

Αναζητώντας την προέλευση στην αρχαία Ελλάδα, παρατηρούμε ότι έχουμε τις πρώτες αναφορές από τον Όμηρο στην Οδύσσεια και πιο συγκεκριμένα στον μύθο του κύκλωπα Πολύφημου. Ο μύθος λέει ότι ο Πολύφημος ήταν ο πρώτος κατασκευαστής φέτας και γενικά των τυριών. Κουβαλώντας το γάλα από τα πρόβατα κάθε μέρα σε προβιές ζώων διαπίστωσε προς μεγάλη του έκπληξη ότι μετά από μερικές μέρες το γάλα έπηζε και γινόταν στερεό, φαγώσιμο και εύκολα αποθηκεύσιμο.

Παρόμοια τυριά απαντούν σε όλη τη Βαλκανική. Μέχρι την πρόσφατη κατοχύρωσή της παρασκευαζόταν με αυτή την ονομασία και σε άλλες χώρες, ενώ ευρέως διαδεδομένη ήταν και η φέτα από αγελαδινό γάλα. Από την κατοχύρωσή της όμως ως Π.Ο.Π. δεν επιτρέπεται να ονομάζεται φέτα, τυρί που περιέχει αγελαδινό γάλα και δεν έχει παρασκευαστεί στην Ελλάδα. Στην Κύπρο, εισήχθη η συνταγή από την Ελλάδα και είναι τεκμηριωμένη η παραγωγή και η εξαγωγή φέτας ήδη από το 1904, ωστόσο μετά την κατοχύρωσή της στην Ελλάδα, οι παραγωγοί αναγκάστηκαν να τη μετονομάσουν. Οι περισσότεροι παραγωγοί υιοθέτησαν επίσημα τον όρο «λευκό τυρί».

Το τυρί είναι ένα σημαντικό στοιχείο μιας ισορροπημένης διατροφής. Αν και κάποιες φορές το τυρί… δυσφημίζεται εξαιτίας των πολλών θερμίδων και λιπαρών, τα περισσότερα τυριά έχουν υψηλή θρεπτική αξία και μπορεί να ωφελήσουν με διάφορους τρόπους την υγεία μας. Για παράδειγμα, έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι που καταναλώνουν τυρί έχουν μικρότερες πιθανότητες να υποφέρουν καρδιοπάθεια και εγκεφαλικό, ενώ είναι λιγότερο πιθανό να χάσουν τη ζωή τους από ασθένειες που σχετίζονται με την καρδιά, σε σύγκριση με τους ανθρώπους που αποκλείουν το τυρί από τη διατροφή τους.

Είτε ανήκετε στην κατηγορία εκείνων που λατρεύουν τα τυριά, είτε είστε από αυτούς που τα βλέπουν με δισταγμό, υπάρχουν εκατοντάδες (και λίγα λέμε!) τυριά, με διαφορετική προέλευση, γεύση, υφή και αρώματα. Για να επιστρέψουμε όμως στο θέμα του τίτλου μας, αυτά είναι τα πιο υγιεινά τυριά, όπως αναφέρει ο έγκριτος ιστότοπος health.com.

Φέτα

Όχι να το παινευτούμε, αλλά θα μπορούσαν απλά να μας ρωτήσουν! Η φέτα ανήκει στα βασικά διατροφικά στοιχεία της μεσογειακής διατροφής και ως αναγνωρισμένο προϊόν ΠΟΠ παράγεται μόνο από γάλα αυτόχθονων φυλών αιγοπροβάτων. Ανάλογα με την προέλευσή της, μπορεί να είναι πιο σκληρή ή πιο μαλακή, πιο αλμυρή ή πιο γλυκιά. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε αρκετά θρεπτικά συστατικά, ανάμεσά τους ασβέστιο και Β12, μια βιταμίνη του συμπλέγματος Β που είναι ζωτικής σημασίας για την καλή λειτουργία του νευρικού συστήματος, την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, τον μεταβολισμό και τη σύνθεση του DNA. Ένα ακόμη πλεονέκτημα της φέτας είναι ότι χάρη στην έντονη γεύση της μας ικανοποιεί και μια μικρότερη ποσότητα, οπότε παίρνουμε όλα τα θρεπτικά συστατικά της με λιγότερες θερμίδες.

Παρμεζάνα

Η παρμεζάνα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή σκληρά ιταλικά τυριά και ταιριάζει ιδανικά σε πιάτα ζυμαρικών, σε ριζότο και σε πράσινες σαλάτες. Είναι ένα τυρί φυσικά χαμηλό σε λακτόζη, ιδανικό για τη διατροφή ανθρώπων με δυσανεξία σε αυτό το σάκχαρο. Έχει βρεθεί ότι έως και το 75% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει μία αντίδραση στη λακτόζη και μπορεί να βιώνει συμπτώματα όπως φούσκωμα στην κοιλιά, διάρροια και αέρια μετά την κατανάλωσή της. Οι περισσότεροι άνθρωποι με δυσανεξία στη λακτόζη δεν έχουν πρόβλημα με την παρμεζάνα, καθώς περιέχει λιγότερα από 10 gm λακτόζης ανά κιλό, ανήκει δηλαδή στην κατηγορία των τροφίμων που επιτρέπεται να φέρουν τη σήμανση «χωρίς λακτόζη».

Πέρα από αυτό το χαρακτηριστικό της, η παρμεζάνα είναι πλούσια σε πρωτεΐνη, βιταμίνες και μέταλλα όπως ασβέστιο, σελήνιο και Β12.

Τυρί cottage

Δεν θα περιμέναμε, ίσως, να το βρούμε τόσο ψηλά στη λίστα με τα πιο υγιεινά τυριά, ωστόσο το cottagecheese κατακτά την τρίτη θέση! Πέρα από την πολύ… ευέλικτη γεύση του, που ταιριάζει τόσο με γλυκά όσο και αλμυρά συνοδευτικά, το cottage έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε υψηλής ποιότητας πρωτεΐνη, προσφέροντας πάνω από 24 γρ. ανά φλιτζάνι. Η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για τον οργανισμό καθώς καθυστερεί την πέψη και διεγείρει την απελευθέρωση των ορμονών του κορεσμού, ενώ συμβάλλει στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα κάνοντας πιο αργή την απορρόφηση της γλυκόζης στην κυκλοφορία.

Πέρα από αυτά, το τυρί cottage είναι πλούσιο σε βιταμίνες και μέταλλα, όπως σελήνιο, ένα μέταλλο σημαντικό για τη λειτουργία του θυρεοειδούς και ισχυρό αντιοξειδωτικό. Ένα φλιτζάνι cottagecheese με 2% λιπαρά, καλύπτει πάνω από το 50% των καθημερινών μας αναγκών σε σελήνιο. Κάτι που πρέπει να προσέχουμε στο τυρί αυτό είναι η υψηλή περιεκτικότητά του σε νάτριο, οπότε άνθρωποι που πρέπει να το προσέχουν είναι καλό να καταναλώνουν το cottage με μέτρο.

Ποια άλλα τυριά ξεχωρίζουν στη λίστα με τα πιο υγιεινά;

Το αγγλικό τσένταρ, που είναι επίσης χαμηλό σε λακτόζη και πλούσιο σε βιταμίνες και πρωτεΐνη, η ιταλική ρικότα, το ισπανικό Manchego, το blue cheese, η μοτσαρέλα και το κατσικίσιο τυρί συμπληρώνουν τη λίστα.

Πόσο τυρί μπορούμε να τρώμε την ημέρα

Παρότι θρεπτικά, τα περισσότερα τυριά είναι πλούσια σε λιπαρά και αλάτι, οπότε χρειάζεται προσοχή στην ποσότητα που καταναλώνουμε. Η φυσική μας δραστηριότητα, η ηλικία, το φύλο και πιθανά θέματα υγείας, όπως για παράδειγμα υψηλή χοληστερόλη, επηρεάζουν τις ποσότητες που ενδείκνυται να καταναλώνει ο καθένας καθημερινά.

Ο αμερικανικός φορέας για την υγεία της καρδιάς, American Heart Association, συστήνει το όριο των τριών μερίδων τυριού την ημέρα, κάτι που ισούται με περίπου 85-90 γραμμάρια. Συστήνεται επίσης να προτιμάμε τα τυριά με λιγότερα λιπαρά έναντι των πιο πλούσιων, όποτε είναι εφικτό. Σε κάθε περίπτωση, εξατομικευμένες συμβουλές σχετικά με την ασφαλή κατανάλωση τυριού για τον καθένα μπορεί να μας δώσει μόνο ο γιατρός ή ο διατροφολόγος μας.