Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο αποκτά νέα διάσταση, καθώς σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξετάζονται μέτρα περιορισμού της πρόσβασης στα socia lmedia για παιδιά κάτω των 15 ετών. Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πρόληψης, ωστόσο οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο κυβερνοεκφοβισμός δεν αφορά μόνο τους ανηλίκους. Πρόκειται για φαινόμενο που διαπερνά ηλικίες και κοινωνικές ομάδες, με θύματα γυναίκες, ενήλικες και ευάλωτες κοινότητες.

Ποινική αντιμετώπιση και ευρωπαϊκός ορισμός

Σε ψήφισμα που εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει την καθιέρωση ενός εναρμονισμένου ορισμού του cyberbullying σε επίπεδο ΕΕ. Παράλληλα, ανοίγει η συζήτηση για το αν ο κυβερνοεκφοβισμός θα πρέπει να αναγνωριστεί ως ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα με διασυνοριακή διάσταση. Μία εναλλακτική προσέγγιση που τίθεται στο τραπέζι είναι η ένταξη των σοβαρών περιστατικών στον κατάλογο των εγκλημάτων μίσους της ΕΕ. Στόχος είναι να καλυφθούν τα νομικά κενά και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικότερα ένα φαινόμενο που εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά αντανακλαστικά.

Το παράδειγμα της Ιρλανδίας και το “Coco’s Law”

Σημείο αναφοράς στη συζήτηση αποτελεί η περίπτωση της Ιρλανδίας, όπου θεσπίστηκε ο λεγόμενος «νόμος της Coco». Πρόκειται για τον νόμο “Harassment, Harmful Communications and Related Offences Act”, γνωστό ως Coco’s Law, που πήρε το όνομά του από την Nicole “Coco” Fox, μια νεαρή γυναίκα που έδωσε τέλος στη ζωή της έπειτα από εκτεταμένη διαδικτυακή παρενόχληση.

Η υπόθεση αυτή λειτούργησε ως καταλύτης για την αυστηροποίηση της νομοθεσίας. Ο νόμος ποινικοποιεί τη διανομή ή απειλή διανομής προσωπικού περιεχομένου χωρίς συναίνεση, καθώς και τη συστηματική διαδικτυακή παρενόχληση. Θεωρείται ένα από τα πιο ολοκληρωμένα εθνικά πλαίσια στην Ευρώπη και χρησιμοποιείται πλέον ως παράδειγμα για πιθανή ευρωπαϊκή εναρμόνιση.

Ευθύνη των πλατφορμών και αλγόριθμοι

Οι ευρωβουλευτές στρέφουν το βλέμμα και στα επιχειρηματικά μοντέλα των ψηφιακών πλατφορμών, επισημαίνοντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ενισχύουν τη διάδοση περιεχομένου μίσους. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα υπερ-εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων, τα οποία ευνοούν το διχαστικό περιεχόμενο έναντι πιο ισορροπημένων αφηγήσεων. Ζητείται αυστηρότερη εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ιδίως των διατάξεων που αφορούν την προστασία των ανηλίκων. Παράλληλα, εκφράζεται ανησυχία για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε κακοποιητικές πρακτικές, όπως τα deepfakes ή η μη συναινετική παραγωγή προσωπικού περιεχομένου, ενώ επανέρχεται το αίτημα για απαγόρευση εφαρμογών τύπου “nudifiers”.

Κενά στην προστασία και ανάγκη άμεσης δράσης

Το Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό έλλειμμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά τον εντοπισμό υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο. Καλεί την Επιτροπή να επιταχύνει τις διαδικασίες και να διασφαλίσει ότι οι πλατφόρμες υιοθετούν αποτελεσματικούς μηχανισμούς αναφοράς. Ταυτόχρονα, τονίζεται ότι η προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταστολή. Η πρόληψη, η εκπαίδευση και η ενημέρωση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής.

Στήριξη θυμάτων και ψυχική υγεία

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης των δομών στήριξης θυμάτων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά αύξηση της χρηματοδότησης προς σχετικές οργανώσεις και ενσωμάτωση του cyberbullying στις εθνικές πολιτικές ψυχικής υγείας. Οι επιπτώσεις δεν είναι μόνο στιγμιαίες. Σε πολλές περιπτώσεις, αφήνουν βαθύ και διαρκές αποτύπωμα, ιδίως σε εφήβους και νέους.

Ένα φαινόμενο χωρίς ηλικιακά όρια

Η ευρωπαϊκή συζήτηση για περιορισμό της πρόσβασης των ανηλίκων στα social media ενισχύει το πλέγμα προστασίας, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της. Ο κυβερνοεκφοβισμός δεν περιορίζεται σε μία ηλικιακή ομάδα ούτε σε ένα συγκεκριμένο προφίλ θύματος. Η πραγματική πρόκληση για την Ευρώπη είναι διπλή. Από τη μία, να δημιουργήσει ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο. Από την άλλη, να διαμορφώσει μια ψηφιακή κουλτούρα που δεν θα επιτρέπει την κανονικοποίηση της βίας πίσω από μια οθόνη.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε χθες το πράσινο φως σε ένα ψήφισμα με σαφές πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα, στέλνοντας μήνυμα υπέρ της προστασίας της υγείας, της αξιοπρέπειας και της σωματικής αυτονομίας των γυναικών. Οι ευρωβουλευτές στήριξαν την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών που ζητά τη βελτίωση της πρόσβασης σε ασφαλή περίθαλψη άμβλωσης στην Ευρώπη, μέσω της δημιουργίας ενός εθελοντικού χρηματοδοτικού μηχανισμού αλληλεγγύης.

Μετά την ψηφοφορία, η εισηγήτρια του ψηφίσματος Abir Al-Sahlani (Renew, Σουηδία) χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια νίκη όχι μόνο για τις γυναίκες, αλλά και για τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Όπως ανέφερε, η ψήφος αυτή αποδεικνύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πλέον τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία ως αναπόσπαστο κομμάτι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανταποκρίνεται στη φωνή των πολιτών που διεκδικούν ασφάλεια, ισότητα και σεβασμό.

Τι αλλάζει για τις γυναίκες στην Ευρώπη

Στο ψήφισμά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι, παρά το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δικαιωμάτων, χιλιάδες γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά νομικά και πρακτικά εμπόδια στην πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση. Οι ευρωβουλευτές καλούν τα κράτη μέλη όπου εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί να επανεξετάσουν τη νομοθεσία και τις πολιτικές τους, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το κείμενο εγκρίθηκε με 358 ψήφους υπέρ, 202 κατά και 79 αποχές και ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει, στο πλαίσιο των προτάσεων της πρωτοβουλίας «My Voice, My Choice», στη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μηχανισμού προαιρετικής συμμετοχής. Ο μηχανισμός αυτός θα είναι ανοικτός σε όλα τα κράτη μέλη και θα υποστηρίζεται από ευρωπαϊκούς πόρους.

Στόχος είναι να δίνεται η δυνατότητα παροχής πρόσβασης σε ασφαλή διακοπή της κύησης, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο κάθε χώρας, σε γυναίκες που σήμερα στερούνται αυτής της δυνατότητας, είτε λόγω νομικών περιορισμών είτε λόγω οικονομικών και πρακτικών εμποδίων.

Ισχυρό μήνυμα για τη σωματική αυτονομία

Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη στήριξη της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και των συναφών δικαιωμάτων. Ζητούν πιο συντονισμένη και ισχυρή ευρωπαϊκή δράση για τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης σε υπηρεσίες όπως η ενημέρωση για τον οικογενειακό προγραμματισμό, η οικονομικά προσιτή αντισύλληψη, η ασφαλής και νόμιμη άμβλωση, καθώς και η ποιοτική υγειονομική φροντίδα για τις μητέρες.

Παράλληλα, εκφράζεται έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη οπισθοδρόμηση που παρατηρείται σε αρκετές χώρες, τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς, όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των φύλων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδικάζει απερίφραστα τις επιθέσεις κατά υπερασπιστών των δικαιωμάτων των γυναικών και τα κινήματα που επιχειρούν να υπονομεύσουν την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Τα επόμενα βήματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται πλέον να τοποθετηθεί επίσημα και έχει προθεσμία έως τον Μάρτιο του 2026 για να παρουσιάσει τα μέτρα που προτίθεται να λάβει, είτε νομοθετικά είτε μέσω άλλων πολιτικών πρωτοβουλιών, αιτιολογώντας παράλληλα τις επιλογές της.

Η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice» και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καταγράφονται ως ένα ακόμη κρίσιμο βήμα στη συνεχιζόμενη ευρωπαϊκή συζήτηση για την υγεία, την ασφάλεια και τα δικαιώματα των γυναικών.