«Για να λένε ότι οι άνθρωποι που περνούν από δω ότι αναπαύονται, σημαίνει ότι κάποια στιγμή, όταν ξεκουραστούν αρκετά, θα ξανασηκωθούν;», τη ρώτησα. «Θα έρθει κάποτε η στιγμή που όλοι οι πεθαμένοι θα σηκωθούν και θα ξαναγυρίσουν στις ζωές τους, γι’ αυτό τους θάβουν άλλωστε, για να κοιμούνται ήσυχοι», μου απάντησε. Η αδερφή μου είχε μιξάρει τη φαντασία της με τις σκόρπιες γνώσεις της από το μάθημα των θρησκευτικών και μας χάρισε έναν σουρεαλιστικό διάλογο, ο οποίος δεν είναι κατάλληλος για παιδιά στο ξεκίνημα της σχολικής τους ζωής. Δυστυχώς για την ιστορία της ανθρωπότητας, αυτή η συνομιλία παρέμενε κρυφή μέχρι σήμερα.

Σχεδόν τριάντα πέντε χρόνια μετά από εκείνη την εποχή, δεν περίμενα ότι το ζήτημα της ύπαρξης και του θανάτου θα με απασχολήσει σε τέτοιο βαθμό. Όση γνώση κι εμπειρία να έχω αποκτήσει, όσες ώρες και να έχω κοιτάξει το ταβάνι, όσες φιλοσοφικές συζητήσεις και να έχω κάνει, τείνω να αποδεχτώ ότι αυτό το ζήτημα μέσα μου θα παραμείνει άλυτο. Όταν όμως βιώνω μια εμπειρία που το ανακινεί, τότε νιώθω ότι θέλω να το ξαναπιάσω από την αρχή κι ας ξέρω πως στο τέλος δε θα βγάλω άκρη.

Μια τέτοια εμπειρία έζησα στο θέατρο Σταθμός την προηγούμενη εβδομάδα. Όπως τότε, στα πέντε μου χρόνια, έτσι και τώρα, έπιασα τον εαυτό μου να προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει «αναπαύονται οι ψυχές». Μόνο που αυτή τη φορά το ερώτημα δεν το έβαλα εγώ στην αδερφή μου, αλλά ένα «δεκάχρονο κορίτσι» πάνω στη σκηνή, στον θεατρικό μονόλογο του Γενς Ράσκχε, με τίτλο «Κοιμούνται τα ψάρια;».

Το θεατρικό αυτό έργο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σε μετάφραση της Κατερίνας Θεοδωράτου. Το κορίτσι που ονομάζεται Γέτε υποδύεται η Ευγενία Δημητροπούλου και τη σκηνοθεσία της παράστασης υπογράφει η Ζωή Ξανθοπούλου. Στη σκηνή, βλέπουμε την Γέτε να μοιράζεται το βίωμά της γύρω από την απώλεια του μικρού της αδερφού Αιμίλιου. Ένα παιδί, του οποίου η ζωή με το ζόρι του απέσπασε ένα κομμάτι, προσπαθεί να δείξει αντοχή, να κατανοήσει την ανθρώπινη φύση, να μοιραστεί τα συναισθήματά του και να βάλει το δάχτυλό του βαθιά μέσα στο τραύμα για να κλείσει την πληγή.

Η Ευγενία Δημητροπούλου, σαν ένα άχρονο πλάσμα που είναι, καταφέρνει να φέρει κοντά στα μάτια μας πτυχές του πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από το πρίσμα της αφοπλιστικής παιδικής αθωότητας. Η Ζωή Ξανθοπούλου, με την ξεχωριστή της ευφυΐα, χρησιμοποιεί το ταλέντο που διαθέτει για να φωτίσει κάθε πλευρά μιας ιστορίας, που αγγίζει τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.

«Υπάρχουν αμέτρητοι τρόποι για να πεθάνει κανείς», μας εξηγεί η Γέτε σαν να κάνει τον κομπέρ μπροστά σ’ ένα μικρόφωνο. Συνεχίζει, λέγοντας ότι «υπάρχουν άνθρωποι που πέθαναν επειδή ξέχασαν να κολυμπάνε και άνθρωποι που πέθαναν επειδή μπήκαν σ’ ένα τρένο για να ταξιδέψουν». Κι ενώ παραθέτει συνηθισμένους και ασυνήθιστους τρόπους, κατά τους οποίους οι άνθρωποι αποχαιρετούν αυτόν τον μάταιο κόσμο, μού έρχεται στο μυαλό η λατινική ρήση “Amorfati”, που πάνω κάτω, σημαίνει να αγαπάς τη μοίρα σου, δηλαδή να αγκαλιάζεις κάθε καλό και κακό που σου συμβαίνει, σαν άλλος Ρίλκε.

Καλά τα λέτε φιλόσοφοι, αλλά μεταξύ μας, δε χωνεύεται ο θάνατος, πόσω μάλλον ο θάνατος ενός παιδιού με οποιονδήποτε τρόπο. Είναι η στιγμή που λες ότι δεν υπάρχει θεός κι ας βάζει τους εκπροσώπους του να ψέλνουν και να υμνούν την αθωότητα, που δεν έχει ανάγκη από τη συγχώρεση.
Πάνω στη σκηνή, έχουν απλωθεί παιχνίδια, μαρκαδόροι και χρωματιστές ζωγραφιές. Ακούγεται, κατά διαστήματα, η γλυκιά μελωδία του Σπύρου Γραμμένου από κάτι που μοιάζει με ξυλόφωνο. Ένα κορίτσι προσπαθεί να συνειδητοποιήσει ότι είναι πλέον το μοναδικό παιδί μιας οικογένειας. Γύρω μου, ακούγεται ο ήχος των πακέτων χαρτομάντηλων. που ανοίγουν και των αναρροφήσεων.

Κάποια στιγμή, διατυπώνεται το ερώτημα: «κοιμούνται τα ψάρια;». Συνειδητοποιώ ότι δεν έχω αναρωτηθεί ποτέ κάτι τέτοιο. Ξέρω μόνο ότι διατηρούν τη σιγή τους ακόμα κι όταν πονάνε. Ίσως να μην κλείνουν τα μάτια, αλλά να περνούν περιόδους ξεκούρασης που ο μεταβολισμός τους πέφτει και μπορεί να αιωρούνται στο νερό. Ποιος ξέρει; Ίσως η Γέτε να μη βρίσκεται μπροστά μας για να δώσει απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Η Γέτε θέλει απλώς να υπάρχει ένας παράδεισος όπου όλα τα παιδιά θα μπορούνε να τρώνε το αγαπημένο τους φαγητό χωρίς περιορισμούς. Θέλει να μην ξεχάσει και να κρατήσει την ελπίδα ζωντανή. Θέλει να μη σβήσει η αγάπη που έχει μέσα της.

Βρίσκομαι στη μέση μιας έκρηξης συναισθημάτων κι αρχίζω να αναρωτιέμαι: τι θα γίνει αύριο; Θα είμαι εδώ; Πώς θα είναι η μέρα που θα περάσω απέναντι; Ξύπνα, άνθρωπέ μου, είναι Τετάρτη βράδυ. Πήγαινε σπίτι σου, κάνε ένα μπάνιο και ξάπλωσε. Σκέψου την ομορφιά που είδαν τα ματάκια σου στο θέατρο σήμερα (σπάνιο φαινόμενο) και ρώτα την αγαπημένη σου ζωγράφο: «ποια χρώματα θα ταίριαζαν στην τελευταία μας εικόνα;».

Μετά «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί ποτέ σε αυτό το μέρος», η Ζωή Ξανθοπούλου σκηνοθετεί άλλον έναν συγκλονιστικό μονόλογο. Το «Κοιμούνται τα ψάρια;» του Jens Raschke, αφού έκανε ιδιαίτερη αίσθηση, απέσπασε βραβεία και τιμητικές διακρίσεις, όπως το Mülheimer Children’s Theater Prize 2012, και μεταφράστηκε στα αγγλικά και σε πολλές ακόμα γλώσσες, ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα σε μετάφραση της Κατερίνας Θεοδωράτου.

Στο έργο του Raschke, η δεκάχρονη Γέτε αφηγείται με απλότητα και συχνές πινελιές χιούμορ – έχει πολύ χαμόγελο αυτό το έργο, άλλοτε πικρό κι άλλοτε λυτρωτικό – τη δική της απώλεια. Δεν κρύβει τίποτα, δεν φοβάται τις λέξεις, δεν φοβάται τις εικόνες. Μαζί της αντικρίζουμε κι εμείς τη φευγαλέα σκιά αυτού που μας στοιχειώνει και τελικά απρόσμενα μας λυτρώνει.

Το θέμα του έργου θα μπορούσε εύκολα να προσδιοριστεί ως «διαχείριση πένθους», αλλά είναι πολύ περισσότερα από αυτό: είναι μια παιδική, αθώα, κλεφτή ματιά στην τραγικότητα της ανθρώπινης συνθήκης, στο άδηλο «μετά», στην οδυνηρή συμφιλίωση με την απώλεια. Η ιστορία και η γραφή του Raschke ανοίγει έναν θεραπευτικό δρόμο για την ανακούφιση του πόνου, την ελπίδα, τη σημασία της μνήμης, αλλά και της αδελφικής αγάπης.

Στον ρόλο της Γέτε, η Ευγενία Δημητροπούλου

Σκηvoθετικό σημείωμα Ζωής Ξαvθοπούλου

Παρόλο που ο κόσμος είναι γεμάτος πόνο, είναι επίσης γεμάτος και από το ξεπέρασμά του.
Helen Keller

Το πένθος και η διαχείρισή του. Μια αναπόδραστη συνθήκη του ανθρώπου. Στο έργο του Jens Raschke, η Γέτε, είναι δέκα χρονών και, έναν χρόνο μετά το θάνατοτου μικρού της αδερφού, αφηγείται ό,τι συνέβη. Στην παράστασή μας, η Γέτε, ενήλικη πια, έρχεται να μοιραστεί με το κοινό τη διαδρομή του πένθους της: το «τότε» και το «τώρα». Στήνει με τον δικό της τρόπο ένα μνημόσυνο στον αδελφό της, και, ταυτόχρονα, ανοίγει -επιτέλους- βήμα για τα επόμενα, για τη δική της ζωή. Σε πραγματικό χρόνο, μέσα σε μία ώρα, συνομιλεί με το κοινό, ρωτά κι αναρωτιέται, φιλοσοφεί, γελά, εκθέτει αλήθειες και τύψεις, πότε με χιούμορ και πότε με συγκίνηση. Κοινός τόπος ο φόβος και η αγωνία του θανάτου, η απώλεια, η ανάγκη να πιαστεί κανείς από κάπου για να επιβιώσει. Η Γέτε του σήμερα εμπεριέχει την εκδοχή του παιδιού που ήταν. Γιατί μπροστά στην απώλεια όλοι είμαστε παιδιά που παλεύουν να σταθούν σαν μεγάλοι.

Συvτελεστές

Μετάφραση: Κατερίνα Θεοδωράτου Σκηνοθεσία: Ζωή Ξανθοπούλου Ερμηνεία: Ευγενία Δημητροπούλου Σκηνικά / Κοστούμι: Γιώργος ΛιντζέρηςΜουσική: Σπύρος Γραμμένος Φωτισμοί: Γιώργος Αγιαννίτης
Φωτογραφίες: Σπύρος Περδίου
Bοηθός σκηνοθέτη: Γιώτα Παναγή Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο – ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Καλαμάτας

Πληροφορίες

Παραστάσεις: από 15 Οκτωβρίου, κάθε Τετάρτη στις 18:15
Διάρκεια: 65’

Τιμές εισιτηρίων:
Κανονικό: 15€
Φοιτητικό: 12€
Μειωμένο (Άνω των 65, Ανέργων, ΑμεΑ) και Ομαδικό (15 άτομα+): 10€
Ατέλεια: 8€
Προπώληση: Κοιμούνται τα ψάρια; | Εισιτήρια online! | More.com

Θέατρο Σταθμός

Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο Αθήνα (πλησίον του ΜΕΤΡΟ ΜΕΤΑΞΟΥΡΓΕΙΟ)
Τηλέφωνο κρατήσεων | πληροφορίες: 210 52 30 267