Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος, ενώ το video art και τη βιντεοεγκατάσταση επιμελείται ο εικαστικός και video designer Παντελής Μάκκας.

Η έκθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη μορφή της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο, μέσα από αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και εικαστικές συνθέσεις που αντλούν από την ιστορική παραγωγή της «Μήδειας» του 1961, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και εικαστική σύλληψη του Γιάννη Τσαρούχη. Ο Διονύσης Φωτόπουλος, που υπήρξε μέλος της τότε δημιουργικής ομάδας, συμμετέχει στη σύγχρονη ανασύνθεση ως βοηθός του Τσαρούχη.

Στον χώρο του Αρχαίου Θεάτρου θα εγκατασταθούν οθόνες LED συνολικής επιφάνειας 200 τ.μ., σε πέντε θεματικές ενότητες, καθώς και ειδικές κατασκευές όπου θα προβάλλεται αρχειακό υλικό από την παραγωγή. Παράλληλα, η φωνή της Μαρίας Κάλλας θα συνοδεύει τους επισκέπτες μέσα από ηχητική εγκατάσταση στη διαδρομή προς το θέατρο.

Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να περιηγηθούν σε ένα πολυμεσικό ταξίδι μνήμης, όπου το αρχειακό υλικό της «Μήδειας» συνομιλεί με το αρχαίο τοπίο που ενέπνευσε τη σκηνογραφική σύλληψη του Τσαρούχη.

Το υλικό της έκθεσης προέρχεται από τις συλλογές των Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, Κλεισθένη Δασκαλάκου και Δημήτρη Πυρομάλλη, καθώς και από το Αρχείο της ΕΛΣ, το Αρχείο Κατίνας Παξινού και Αλέξη Μινωτή (ΜΙΕΤ–ΕΛΙΑ).

Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό από την Πέμπτη 18 Ιουνίου στις 19:00 έως και την Κυριακή 21 Ιουνίου στις 20:00.

Νοέμβριος
H Εθνική Λυρική Σκηνή ταξιδεύει στην Καλαμάτα

Όπερα σκιών, οπερέτα, χορός, μιούζικαλ για όλη την οικογένεια και μια σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων, στο πλαίσιο του διετούς μνημονίου συνεργασίας της ΕΛΣ με τον Δήμο Καλαμάτας και την Κοινωφελή Επιχείρηση ΦΑΡΙΣ και με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ

Οκτώβριος – Νοέμβριος – Δεκέμβριος
Επετειακή Έκθεση «Καλαμάτα, η Πόλη του Χορού»

Συνεχίζεται στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας η περιοδική επετειακή έκθεση που αναδεικνύει την ιστορία των 30 χρόνων του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας.

Συνεπείς στην υλοποίηση του οράματος για την ενεργοποίηση του Διεθνούς Κέντρου Χορού Καλαμάτας (ΔΙ.ΚΕ.ΧΟ) όλο τον χρόνο και τη μετατροπή του μοναδικού στην Ελλάδα Μεγάρου Χορού σε έναν ενεργό πυρήνα καλλιτεχνικής δημιουργίας 12 μήνες, ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος και η καλλιτεχνική Διευθύντρια του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας Τζένη Αργυρίου, ανακοινώνουν το πρόγραμμα δράσεων που θα πραγματοποιηθούν στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας από τον Οκτώβριο έως και τον Δεκέμβριο 2025.

Ειδικότερα, 21-30 Οκτωβρίου το Διεθνές Κέντρο Χορού Καλαμάτας θα φιλοξενήσει στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας το ερευνητικό χορογραφικό πρόγραμμα «Smala – Ένα χορογραφικό εργαστήριο στη Μεσόγειο» που πραγματοποιείται σε συνδιοργάνωση με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδας, το Γαλλικό Ινστιτούτο Κύπρου, το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας και την ομάδα Accrorap των χορογράφων Kader Attou και Sophie Bulbulyan.

Ακολουθεί τον Νοέμβριο η Εθνική Λυρική Σκηνή που, σε συνεργασία με τον Δήμο Καλαμάτας και το Διεθνές Κέντρο Χορού Καλαμάτας της Κοινωφελούς Επιχείρησης ΦΑΡΙΣ, παρουσιάζει στις σκηνές του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας το τρίπτυχο χορού Return of the Summer με το Μπαλέτο της ΕΛΣ, τις παραστάσεις της Εναλλακτικής Σκηνής Σιωπή, ο βασιλιάς ακούει, ο Καραγκιόζης Ριγολέττος και Θέλω να δω τον Πάπα, καθώς και μια σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Το πρόγραμμα «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα» υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Τέλος, συνεχίζεται μέχρι και τον Δεκέμβριο στον χώρο του Φουαγιέ του Μεγάρου Χορού η επετειακή περιοδική έκθεση Καλαμάτα, η Πόλη του Χορού, που υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού για τα 30 χρόνια του θεσμού. Η έκθεση, που έχει κερδίσει ήδη τις εντυπώσεις των επισκεπτών, αναδεικνύει την ιστορία του Φεστιβάλ μέσα από θραύσματα – αφίσες, προγράμματα, φωτογραφίες και βίντεο – του αρχείου του αλλά και νέες δημιουργίες.

Ολες οι παραπάνω δράσεις έχουν ως στόχο ένα Διεθνές Κέντρο Χορού που θα λειτουργεί όλο τον χρόνο ανεξάρτητα από το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας και θα κινείται ταυτόχρονα σε τοπική, εθνική και διεθνή κλίμακα ως χώρος φιλοξενίας καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο, με ιδιαίτερο προσανατολισμό στους Έλληνες δημιουργούς. Ένα κέντρο που θα αγκαλιάζει όλα τα διαφορετικά στάδια που εμπλέκονται στη δημιουργία ενός καλλιτεχνικού έργου-την έρευνα, την παραγωγή, την παρουσίαση και την προώθηση-, που θα τροφοδοτεί τον διάλογο των τεχνών με τις επιστήμες, τις παραδόσεις και τις τεχνολογίες και θα αναδεικνύει τη σύνδεση της τέχνης με την κοινωνία μέσα από την ανάπτυξη δημιουργικών σχέσεων του θεσμού με την πόλη και τις κοινότητες.

Οι δράσεις που θα παρουσιαστούν, επιβεβαιώνουν μία ακόμη προτεραιότητα της Τζένης Αργυρίου που είναι αυτή της ανάπτυξης συνεργασιών με άλλους πολιτιστικούς φορείς, μορφωτικά ιδρύματα και οργανισμούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Γαλλικό Ινστιτούτο και η ομάδα Accrorap, με έδρα τη Friche La Belle de Mai στη Μασσαλία.

Smala – Ένα χορογραφικό εργαστήριο στη Μεσόγειο
21 – 30 Οκτωβρίου 2025, Μέγαρο Χορού Καλαμάτας

Το «Smala» είναι ένα περιοδεύον χορογραφικό εγχείρημα που αναπτύσσεται από το 2023 από τον Kader Attou και την ομάδα Accrorap, με έδρα τη Friche La Belle de Mai στη Μασσαλία. Στόχος του είναι να δημιουργεί χώρους συνάντησης, ανταλλαγής και έμπνευσης ανάμεσα σε καλλιτέχνες και πολιτιστικούς φορείς της Μεσογείου, με το hip hop ως κοινό εκφραστικό πεδίο.

Στο εργαστήριο, συμμετέχουν χορευτές από την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίοι είχαν λάβει μέρος το 2021 στο πρόγραμμα μετάδοσης του έργου The Roots του Kader Attou που είχε παρουσιαστεί στην Καλαμάτα το 2019 στην έναρξη του 25ου Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η νέα αυτή πρωτοβουλία στοχεύει να εντάξει τους καλλιτέχνες σε μια διαδικασία δημιουργικής συνέχειας και διαπολιτισμικού διαλόγου, μέσα από τη γλώσσα του χορού και του hip hop.

Παράλληλα, ενισχύοντας τη συνεργασία ανάμεσα στους φιλοξενούμενους καλλιτέχνες και την τοπική χορευτική κοινότητα, θα πραγματοποιηθεί ένα διήμερο εργαστήριο χορού για προχωρημένους σπουδαστές χορού, με ελεύθερη είσοδο, στη Δημοτική Σχολή Χορού Καλαμάτας, την Παρασκευή 24 Οκτωβρίου (19:00–21:00) και το Σάββατο 25 Οκτωβρίου (18:00–20:00). Δηλώσεις συμμετοχής: kidf@kalamatadancefestival.gr.

Μετά την Καλαμάτα, το πρόγραμμα «Smala» θα επισκεφθεί δύο ακόμη σταθμούς στη Μεσόγειο, τη Λεμεσό σε συνεργασία με τη Στέγη Σύγχρονου Χορού Λεμεσού και τη Μασσαλία, όπου θα ολοκληρώσει τον κύκλο του στο πλαίσιο της Saison Méditerranée 2026.

Για περισσότερες πληροφορίες εδώ

Εθνική Λυρική Σκηνή
Νοέμβριος 2025

Σε συνέχεια της επιτυχημένης συμμετοχής του Μπαλέτου και της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο 31ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, η παρουσία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στην πρωτεύουσα της Μεσσηνίας διευρύνεται, στο πλαίσιο του διετούς μνημονίου συνεργασίας που υπέγραψαν τον Ιούλιο του 2025 ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης με τον Δήμαρχο Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλο.

Το μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, του Δήμου Καλαμάτας της Κοινωφελούς Επιχείρησης ΦΑΡΙΣ θα διαρκέσει δύο χρόνια και υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. To μνημόνιο περιλαμβάνει ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα παραστατικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δράσεων αρχής γενομένης από τον Νοέμβριο του 2025. Όλες οι παραστάσεις και οι δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής θα φιλοξενηθούν στους χώρους του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Η παρουσία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στην Καλαμάτα, θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου με δύο εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, το Μπαμπά…Χορεύουμε; σε σχεδιασμό – υλοποίηση Γιάννη Σταυρόπουλου και Θένιας Αντωνιάδη και τις Μουσικές Αφηγήσεις, από τις Κατσίκες ξέρουν τον Δρόμο (Έλλη Γιαννάκη, Δημήτρης Κούρτης, Νίκος Καρύδης) που προσκαλούν μικρούς και μεγάλους σε ένα μοναδικό ταξίδι στον μαγικό κόσμο των παραμυθιών.

Στις 4 Νοεμβρίου, η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ παρουσιάζει δύο πρωινές παραστάσεις για σχολεία (στις 09.30 και στις 11.00) του μιούζικαλ για όλη την οικογένεια του Νίκου Κυπουργού Σιωπή ο βασιλιάς ακούει, σε λιμπρέτο Θωμά Μοσχόπουλου και σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, με τους Χάρη Ανδριανό, Βάσια Ζαχαροπούλου και Νίκο Στεφάνου στους βασικούς ρόλους και τη συμμετοχή μικρού μουσικού συνόλου: μια μουσικοθεατρική εμπειρία που εισάγει το κοινό στις βασικές έννοιες της μουσικής σαν παιχνίδι.

Στις 6 Νοεμβρίου, η νέα όπερα σκιών της ΕΛΣ Ο Καραγκιόζης Ριγολέττος, σε μουσική προσαρμογή Λίνας Ζάχαρη και κείμενο Δημήτρη Δημόπουλου και Αλέξανδρου Μελισσηνού παρουσιάζεται για σχολεία στις 09.30 και στις 11.00. Πρωταγωνιστούν οι μονωδοί Μάνος Κοκκώνης, Γιάννης Σελητσανιώτης, Μαριλένα Στριφτόμπολα και ο καραγκιοζοπαίχτης Αλέξανδρος Μελισσηνός. Ο πιο διάσημος και αγαπημένος καμπούρης γελωτοποιός του θεάτρου σκιών, ο Καραγκιόζης, καλείται να φέρει εις πέρας μια… λυρική αποστολή: να ερμηνεύσει τον πιο διάσημο καμπούρη της όπερας, τον Ριγολέττο!

Το απόγευμα της 6ης Νοεμβρίου στις 18.30 και στις 21.00 θα παρουσιαστεί η οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη Θέλω να δω τον Πάπα, σε σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη, ενορχήστρωση Μιχάλη Παπαπέτρου, με τους Δημήτρης Σιγαλό, Βαγγέλη Μανιάτη, Τζούλια Σουγλάκου, Χρύσα Μαλιαμάνη, Νικόλα Μαραζιώτη, Μαρισία Παπαλεξίου, Αντώνη Κυριακάκη και τη συμμετοχή μικρού μουσικού συνόλου.

Στις 22 και 23 Νοεμβρίου το Μπαλέτο της ΕΛΣ θα παρουσιάσει το τρίπτυχο χορού Return of the Summer, με τις χορογραφίες Μπολερό του Κωνσταντίνου Ρήγου, σε μουσική Μορίς Ραβέλ, Point of No Return του Γιάννη Μανταφούνη, σε μουσική Γιώργου Κουμεντάκη και Les Nuits d’été του Κωνσταντίνου Ρήγου, πάνω στη μουσική του Εκτόρ Μπερλιόζ, συνθέτοντας ένα εντυπωσιακό πρόγραμμα σύγχρονου χορού που ξεχειλίζει από δυναμισμό και ενέργεια.

Στις 23 Νοεμβρίου, θα παρουσιαστεί η όπερα Τσέπης Ριγολέττος, ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για βρέφη και νήπια από ενός έως τριών ετών. Το εργαστήριο – Όπερα Τσέπης Ριγολέττος είναι μια πρωτότυπη πολυαισθητηριακή εμπειρία ειδικά σχεδιασμένη για βρέφη και μικρά παιδιά ηλικίας 1 έως 3 ετών και εμπνευσμένη από τον Ριγολέττο του Τζουζέππε Βέρντι. Η δράση επιχειρεί να δημιουργήσει έναν πολυμεσικό κόσμο ήχου, εικόνας και κίνησης με στόχο την επαφή των παιδιών με τον κόσμο της όπερας, μέσω της αισθητηριακής εξερεύνησης και της ενεργητικής συμμετοχής.

Όλες οι παραστάσεις που θα δοθούν στην Καλαμάτα, είναι με είσοδο ελεύθερη για το κοινό με δελτία προτεραιότητας, στο πλαίσιο του προγράμματος «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα», το οποίο υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Για τις εκπαιδευτικές δράσεις που απευθύνονται στο κοινό και για τις παραστάσεις που απευθύνονται στα σχολεία, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν από τις 23 έως και τις 31 Οκτωβρίου να δηλώσουν συμμετοχή στην ηλεκτρονική διεύθυνση: dikexokal@gmail.com και να ενημερώνονται για τη διαδικασία συμμετοχής στα τηλέφωνα: 2721083086 & 2721180868 (10:00-13:00 από Δευτέρα έως Παρασκευή).

Το αναλυτικό πρόγραμμα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και των παραστάσεων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, εδώ.

Επετειακή Έκθεση «Καλαμάτα, η Πόλη του Χορού»
Οκτώβριος – Νοέμβριος – Δεκέμβριος 2025

Στο χώρο του Φουαγιέ του Μεγάρου Χορού συνεχίζεται η επετειακή περιοδική έκθεση Καλαμάτα, η Πόλη του Χορού. Η έκθεση που έχουν ήδη δει χιλιάδες επισκέπτες, αναδεικνύει την ιστορία του Φεστιβάλ μέσα από θραύσματα – αφίσες, προγράμματα, φωτογραφίες και βίντεο – του αρχείου του και νέες δημιουργίες.

Στο πλαίσιο της έκθεσης, το εμβληματικό έργο «Μνημείο» του Δημήτρη Παπαϊωάννου ανασύρεται από το αρχείο του Διεθνούς Κέντρου Χορού Καλαμάτας και προβάλλεται στο Φουαγιέ του Μεγάρου Χορού, είκοσι-οκτώ χρόνια μετά την ανάθεση δημιουργίας του από το Φεστιβάλ τo 1997. Ένα σόλο αφιερωμένο στη Nelly’s, τη φωτογράφο που απαθανάτισε τις απαρχές του εξπρεσιονιστικού χορού. Πρόκειται για το μοναδικό σόλο που έχει δημιουργήσει έως τώρα ο Δημήτρης Παπαϊωάννου. Ερμηνεύει η Κατερίνα Παπαγεωργίου – Kat Válastur, ενώ τη σκηνοθεσία του βίντεο υπογράφει ο Τάκης Χατζόπουλος.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης δημιουργίες νέων έργων εμπνευσμένων από το αρχείο του Φεστιβάλ: στο Reimagine, η Λίλα Σωτηρίου παρουσιάζει ένα νέο έργο σε μουσική του Σταύρου Γασπαράτου, ένα βίντεο εμπνευσμένο από το αρχείο του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, με φωτογραφίες και δημοσιεύσεις από την ιστορία του θεσμού.

*Η έκθεση θα είναι επισκέψιμη από 25 Οκτωβρίου 2025: από Τετάρτη έως Κυριακή: 10:00-13:00 & 18:00-20:30. Η έκθεση θα είναι κλειστή κάθε Δευτέρα και Τρίτη.

Οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της ΕΛΣ προσκαλούν παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών και ενήλικες 65 ετών και άνω να συμμετάσχουν σε ένα μαγικό ταξίδι στον κόσμο των παραμυθιών, διάρκειας 90 λεπτών. Μέσα από τραγούδια και αφηγήσεις της λαϊκής μυθοπλασίας, το εργαστήριο στοχεύει στο να ενώσει δύο διαφορετικές γενιές σε μια συναρπαστική περιπλάνηση στον χρόνο, προσφέροντας έναν χώρο συνάντησης, δημιουργίας και μοιράσματος εμπειριών.

Το «Να σου πω ένα παραμύθι;» έχει ως αφετηρία ιστορίες βγαλμένες από τις λαϊκές παραδόσεις πληθώρας χωρών και επιχειρεί, μέσα από την αφήγηση και το τραγούδι, να συνδέσει το χθες με το σήμερα, αλλά και το πραγματικό με το φανταστικό. Οι συμμετέχοντες/ουσες θα μεταφερθούν σε έναν κόσμο όπου πρωταγωνιστούν πλάσματα μυθικά ή και άνθρωποι καθημερινοί σαν εμάς, θα απολαύσουν μια μεγάλη γκάμα από βιωματικά παιχνίδια και τεχνικές ασκήσεις γύρω από την τέχνη της αφήγησης και θα τραγουδήσουν μελωδίες σχετικές με τις ιστορίες. Παράλληλα θα έχουν την ευκαιρία να εμπνευστούν και να ενδυναμωθούν ως μέλη μιας ιδιότυπης διαγενεακής ομάδας μέσα σε ένα ασφαλές και θετικό πλαίσιο, όπου η ηλικία δεν αποτελεί εμπόδιο στην επικοινωνία και στη δημιουργικότητα.

Τα εργαστήρια είναι αυτοτελή και θα υλοποιηθούν στις 19, 20, 21 και 22 Ιουνίου 2025 στην Αίθουσα VIP της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Οι συναντήσεις θα υλοποιηθούν σε απογευματινά και πρωινά ωράρια προσφέροντας ευελιξία στη δυνατότητα επιλογής.

Πληροφορίες

Η συμμετοχή είναι ελεύθερη με προκράτηση μέσω ticketservices.gr από τις 14 Ιουνίου 2025 στις 12.00. Αναλυτικά οι ημερομηνίες & ώρες έναρξης: 19 Ιουνίου 2025 στις 17.00 & 19.00, 20 Ιουνίου 2025 στις 17.00 & 19.00, 21 Ιουνίου 2025 στις 10.00 & 12.00, 22 Ιουνίου 2025 στις 10.00 & 12.00.

Σχεδιασμός, υλοποίηση: Έλλη Γιαννάκη, Έλσα Κούντιγκ, Δημήτρης Κούρτης.

Το εργαστήριο «Να σου πω ένα παραμύθι;» υλοποιείται στο πλαίσιο του Έργου «Sub.1.1.6 Προσέλκυση ατόμων 65+ και ατόμων με αναπηρία σε δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής». Φορέας χρηματοδότησης του Έργου είναι το Υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGeneration EU.

Μέγας Δωρητής Εκπαιδευτικών & Κοινωνικών Δράσεων ΕΛΣ Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ)

Κάθε χρόνο, διοργανώνει το καλοκαιρινό Φεστιβάλ στο Πάρκο, που διαρκεί από Ιούνιο ως Σεπτέμβριο, παρουσιάζοντας θεατρικές, χορευτικές, μουσικές, εικαστικές εκδηλώσεις, συναυλίες και προβολές, με τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών, ενώ συγχρόνως δίνει βήμα και φωνή στην τοπική πολιτιστική κοινότητα της Πάρου. Το φετινό Φεστιβάλ στο Πάρκο, αναμένεται να ξεκινήσει στις 20 Ιουνίου 2025, και το πλήρες πρόγραμμα εκδηλώσεων θα ανακοινωθεί εντός των επόμενων ημερών.

Νωρίτερα από το Φεστιβάλ, ανάμεσα στις επερχόμενες δράσεις του Πάρκου Πάρου, ξεχωρίζει η διοργάνωση του 1ου Φεστιβάλ Κουκλοθεάτρου, που προγραμματίζεται στις 3 & 4 Μαΐου 2025, με παραστάσεις και εργαστήριο κατασκευής κούκλας για παιδιά και ενήλικες.

Φώτη, ας ξεκινήσουμε με μια ερώτηση, στην οποία έχεις φυσικά απαντήσει κατά καιρούς. Ωστόσο, έχει σημασία πάντα ο πρόλογος. Πώς, λοιπόν, προέκυψε η ενασχόλησή σου με τη μουσική;

Στο σπίτι μας, υπήρχαν κάποια ακούσματα. Αλλά πιο πολύ επηρεάστηκα από το ραδιόφωνο κι από διάφορους δίσκους. Οι γονείς μου ήταν ακροατές, αλλά δεν ήταν κανένας από τους δύο μουσικός. Άρα πάντα είχα μια επαφή με το τραγούδι. Η κύρια, όμως, αφορμή ήταν μια παιδική χορωδία. Μέσα από αυτή τη χορωδία, κατάλαβα ότι μου αρέσει πάρα πολύ η μουσική. Ακούγοντας, δε, και τη φωνή μου μέσα στις φωνές των άλλων, εντυπωσιαζόμουν. Αυτή η εμπειρία, όπως φάνηκε, ήταν πολύ σημαντική για μένα.

Μετά, κάποια στιγμή, ξεκίνησες βιολί; Στη χορωδία πόσων χρόνων μπήκες;

Πέντε χρόνων ήμουν στην χορωδία Αγίας Τριάδας, η οποία ήταν και μια χορωδία με πολύ υψηλό επίπεδο. Φαντάζεσαι πόσο εντυπωσιακό ήταν για ένα μικρό παιδί να υπάρχει σε ένα τέτοιο περιβάλλον! Στα δέκα μου, εκεί στη μέση του δημοτικού, άρχισα να μαθαίνω βιολί, στο ωδείο. Έτσι ξεκίνησαν όλα, μέσα από τα ωδεία κι άλλες εμπειρίες που είχα στη Θεσσαλονίκη.

Οπότε δε σκέφτηκες ποτέ να ασχοληθείς με κάτι άλλο; Ήρθε μόνο του, κάπως φυσικά.

Ασχολούμαι με τη μουσική από μικρό παιδί. Και λόγω της χορωδίας, η οποία ήταν και απαιτητική –κάναμε τέσσερις πρόβες την εβδομάδα-, μετά μπήκα στο ωδείο. Στη συνέχεια, άρχισα να παίζω με τις ορχήστρες της πόλης. Όλη τη δεκαετία του ’90, υπήρχε μια άνθηση, -υπήρχαν ορχήστρες και πολλοί δημιουργοί- . Ήταν ζωντανή η μουσική παρέα της πόλης. Παίζαμε με πολλά συγκροτήματα, με διάφορους μουσικούς, βιοποριζόμασταν κι από αυτό. Κάπως έτσι όλα πήραν τον δρόμο τους.

Μέσα σ’ αυτήν την πολύχρονη πορεία, έχεις πάρει μέρος σε ορχήστρες, συγκροτήματα, έχεις γράψει μουσική πάνω σε στίχους, αλλά και για θεατρικές παραστάσεις, έχεις συμμετάσχει σε πάνω από 100 δίσκους σαν βιολιστής, τραγουδιστής και ενορχηστρωτής, έχεις κάνει αμέτρητες live εμφανίσεις. Υπάρχει κάποια ιδιαίτερη στιγμή μέσα σ’ αυτό το σκηνικό που δε θα ξεχάσεις ποτέ;

Είναι πολλές οι στιγμές. Κι εγώ ως χαρακτήρας είμαι αρκετά ανήσυχος. Πέρα από το όποιο ταλέντο που έχω, είχα πάντα και μια ανησυχία ότι αυτό συγκεκριμένα ήταν που με κινητοποιούσε και με ενεργοποιούσε για να βρω τα βήματά μου μέσα στη μουσική. Πιο πολύ καταλάβαινα ότι είχα όρεξη να γνωρίζω ανθρώπους, να παίζω μαζί τους, να μαθαίνω πράγματα. Οπότε, ναι, υπήρξαν αρκετοί σταθμοί. Από την χορωδία, που ανέφερα στην αρχή, ή έπειτα, ότι γνώρισα στη Θεσσαλονίκη σημαντικούς δημιουργούς, όπως ο Σωκράτης Μάλαμας και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, κι έπαιξα κατευθείαν μαζί τους. Υπήρξα στα στούντιο της πόλης, που ήταν πολύ σημαντικά για τους μουσικούς. Σε μαγαζιά, όπως ο Μύλος. Συνοψίζοντας, αν έπρεπε να σταθώ σε σταθμούς θα στεκόμουν στο ξεκίνημα με τη χορωδία και στη γνωριμία μου με τον Σωκράτη και τον Θανάση, στη Θεσσαλονίκη, που κάναμε και τους «Λαϊκεδέλικα» με τον Μπάμπη Παπαδόπουλο. Αλλά ξεχωρίζω και τη στιγμή, που σηματοδοτεί για μένα μια πιο μοναχική πορεία, γιατί ήταν η αρχή για την πιο προσωπική μου έκφραση.

Νιώθεις ότι «υπηρετείς» κάποιο συγκεκριμένο είδος μουσικής κι αν ναι, τι όνομα θα του έδινες;

Σίγουρα, όχι. Σκέφτομαι ότι έχω διάφορες ποιότητες ως μουσικός, με τις οποίες μπορώ και εξυπηρετώ το έργο, είτε ως χορωδός είτε ως παίκτης του βιολιού είτε ως συνθέτης, συλλαμβάνοντας μια ιδέα ή ενορχηστρώνοντας μια ιδέα. Πρόκειται για διαφορετικούς ρόλους μέσα στη μουσική, αλλά δε θα έλεγα ότι υπηρετώ ένα συγκεκριμένο είδος. Οπωσδήποτε, έχω ασχοληθεί αρκετά με το τραγούδι, αλλά ασχολούμαι και με την ορχηστρική μουσική αρκετά. Ως τραγουδιστής κι ως συνθέτης, μπορώ να πάω και σε άλλες μουσικές, άσχετα με το πώς παίζω το βιολί. Οπότε αυτό έχει διευρύνει την γκάμα των μουσικών στιλ, που έχω ασχοληθεί.

Σε τι επίπεδο πιστεύεις ότι είναι η μουσική δημιουργία στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια; Υπάρχει ενδιαφέρον και έμπνευση;

Βγαίνει αρκετή μουσική. Δεν είναι μόνο αυτή που παίζεται από τα ραδιόφωνα. Υπάρχει τεράστια παραγωγή και στην οργανική μουσική και στην τζαζ ή την αυτοσχεδιαστική σκηνή. Αλλά και στη σκηνή που έχει πιο σκληρό ήχο ή στους συνθέτες που δραστηριοποιούνται στο θέατρο. Υπάρχει παραγωγή μουσικής. Και βέβαια και στο τραγούδι. Μπάντες, νέοι τραγουδιστές, νέοι δημιουργοί. Απλά είναι δύσκολο όλο αυτό να επικοινωνηθεί. Η πληροφορία είναι πολλή και ίσως ο ακροατής να πρέπει να είναι περισσότερο επιμελής. Συνέχεια, παρατηρώ μικρές εκπλήξεις που θα με κάνουν να πω «α, αυτή είναι μια ωραία μπάντα».

Σου έρχεται κάτι στο μυαλό;

Ας πούμε, οι MOb Trio. Πρόκειται για ένα τρίο που άκουσα μουσική τους και μετά κατάλαβα ποιοι είναι. Κάποιους τους ήξερα. Μου αρέσει πολύ, τον τελευταίο καιρό.

Έχεις συνεργαστεί πολλά χρόνια με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου. Τι είναι για σένα ο Θανάσης ως άνθρωπος κι ως καλλιτέχνης;

Ο Θανάσης είναι δάσκαλος. Έχω μάθει πολλά πράγματα από αυτόν. Έχει έναν τρόπο πολύ ιδιότυπο και πολύ ειλικρινή. Φέρει μέσα του πάρα πολλούς μικρούς κόσμους. Και στον στίχο και τις μουσικές και στις ενορχηστρώσεις. Στην όλη σύλληψη του πράγματος. Είμαι πολύ τυχερός που βρέθηκα σε αυτή την παρέα. Και με τους «Λαϊκεδέλικα» και στις ηχογραφήσεις και στο στούντιο. Ο Θανάσης νομίζω ότι έχει πάρει όλη αυτή τη σπουδαιοφάνεια, που είχαν οι ερμηνείες και το όλο στήσιμο του τραγουδιού, και με έναν άλλο τρόπο, πολύ προσωπικό, δικό του, έγραψε κάποια καταπληκτικά τραγούδια.

Είδα την εξαιρετική παράσταση «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί ποτέ σ’ αυτό το μέρος» του Ζουζέπ Μαρία Μιρό με πρωταγωνιστή τον Αργύρη Ξάφη, σε σκηνοθεσία της Ζωής Ξανθοπούλου, στην οποία έχεις γράψει τη μουσική. Τι είναι αυτό που σε ενέπνευσε να γράψεις μουσική γι’ αυτό το θεατρικό έργο;

Δεν μπορώ να πω ότι είναι κάτι συγκεκριμένο. Δηλαδή, κάποια αναφορά. Το θέατρο είναι μια τέχνη συνεργασίας. Δηλαδή, είναι το όραμα του σκηνοθέτη, είναι το κείμενο πάνω απ’ όλα. Όλο αυτό διαμορφώνει μέσα μου κάποιες εικόνες, μια ατμόσφαιρα, οπότε αρχίζω να φαντάζομαι κάποια πράγματα. Κάπως έτσι ξεπηδάει και η μουσική, κάθε φορά. Γι’ αυτό και μου αρέσει η δουλειά στο θέατρο. Υπάρχει, ας πούμε, ένα τραγούδι πολύ γνωστό, στην τελευταία σκηνή, που παίζεται σαν εκκλησιαστικός ύμνος. Πάτησα, λοιπόν, πάνω σε αυτόν τον ήχο και προσπάθησα να τον βάλω σε άλλο φόντο, να παίξω μαζί του. Η πρόβα επίσης παίζει σημαντικό ρόλο για την όποια έμπνευση. Δημιουργούνται, με κάποιον τρόπο, οι συνθήκες, που σε ενεργοποιούν για να μπεις στη διαδικασία της δημιουργίας.

Μια ξεχωριστή στιγμή σου, που δε θα ξεχάσω εύκολα, είναι να ερμηνεύεις ένα τραγούδι για τον «Χαμένο καπετάνιο», το οποίο μάλιστα – αν θυμάμαι καλά – το τραγουδούσες στην πρόβα ήχου για να τεστάρεις το μικρόφωνο και το ενέταξες στο πρόγραμμα. Όπως το άκουσα, το συνδύασα με τον Άρη Βελουχιώτη. Από που έρχεται αυτό το τραγούδι;

Είναι ένα τραγούδι από την χορωδία. Ο τίτλος, που εγώ ήξερα, ήταν «Ο πληγωμένος καπετάνιος». Τραγουδιέται σε διάφορες περιοχές και η μελωδία, όπως τη θυμόμουν, είναι αυτή που είχα ακούσει τότε στη χορωδία. Μετά συνειδητοποίησα ότι σε κάθε τόπο υπάρχει και διαφορετική μελωδία. Δηλαδή παίζεται και στην Στερεά Ελλάδα, αλλά παίζεται και στη Θράκη. Ήταν από τα κομμάτια που μου άρεσαν πολύ από παλιά και νομίζω ότι είναι σε εναρμόνιση Γιάννη Κωνσταντινίδη.

Παρόλα αυτά, εγώ ακούγοντάς το, το συνέδεσα με τον Άρη (Βελουχιώτη) γιατί το έχω ακούσει και στην άλλη εκδοχή. Και κάπως μέσα μου χαράχτηκε αυτή η ερμηνεία. Το βάζω δίπλα στο «Αερικό» ή στο «Ποιος θα με θυμάται».  

Μέσα μου είναι μια ανάμνηση από εκείνη τη μελωδία που έχω. Κάπως το έχω παγιώσει ως άκουσμα. Καλά, αυτό το κάνει και η παράδοση – ο προφορικός λόγος δηλαδή, πώς περνάει από τον έναν στον άλλον-  αλλά δεν ξέρω κατά πόσο το (παρα)χάραξα (γέλια). Χαίρομαι όμως πολύ που το λες.

Δεν ήξερα κι αυτή την ιστορία, οπότε το έλαβα..

Ξέρεις, δεν ήμουν σίγουρος αν μιλάει για τον Άρη, αν είναι ακριβώς αυτά τα λόγια. Αλλά είναι ένα τραγούδι, που αγαπώ πάρα πολύ από μικρός και το συντηρώ μέσα στα χρόνια. Το σκέφτομαι. Κάπως έτσι διασώθηκε αυτή η μελωδία.

Έτσι όπως το λες όντως δεν έχει μια ξεκάθαρη αναφορά. Είναι για έναν καπετάνιο. Αλλά όταν το άκουσα πέρσι, στην Πάτρα, σε ένα live στην «ΚΥΚΑΩ» την ζυθοποιία, μου σηκώθηκε η τρίχα. Αλλά μόνο εγώ το ήξερα και οι υπόλοιποι αναρωτιόντουσαν από πού το ξέρω. Ας έρθουμε και σ’ αυτή την περίοδο. Τι κάνεις; Με τι ασχολείσαι τώρα;

Κάνω κάποια πράγματα για το θέατρο. Συμμετέχω σε μια παράσταση, που θα κάνει πρεμιέρα στις 13 Μαρτίου (έξι παραστάσεις συνολικά θα γίνουν) στο θέατρο Ολύμπια. Πρόκειται για το έργο της Δήμητρας Τρυπάνη σε κείμενο της Ηρώς Μπέζου, «Το φουλάρι». Μια μουσική παράσταση, ένα έργο για φωνές και για μικρό σύνολο ορχήστρας. Είναι η δεύτερη φορά που συνεργάζομαι με την Δήμητρα Τρυπάνη. Είχαμε κάνει και το «Αντρέι: Ρέκβιεμ σε οκτώ σκηνές», πέρσι στη Λυρική Σκηνή. Η δουλειά που κάνει η Δήμητρα Τρυπάνη είναι πάντα ξεχωριστή. Είμαστε μια ομάδα, που περνάμε πολύ όμορφα. Κάνω, επίσης, επιμέλεια ήχου στον «Χορό του θανάτου», σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, που θα ανέβει στις 19 Μαρτίου στο Μέγαρο Μουσικής. Και τις 28 Μαρτίου, παίζουμε με Jan Van και Lemonostifel στο Aux Club, στο Γκάζι.

Έχουν γίνει πραγματικότητα όλα όσα έχεις σκεφτεί να κάνεις με τη μουσική ή υπάρχουν κι άλλα να γίνουν;

Τώρα αρχίζω και σκέφτομαι πράγματα, που θέλω να κάνω, τώρα έχω ιδέες. Επειδή έπαιζα ως μουσικός πολλά χρόνια, χωρίς να έχω μια δημιουργική πορεία, ίσως. Ουσιαστικά, τα πρώτα είκοσι χρόνια, διαμορφώθηκα και μετά συνειδητοποίησα ότι έχω την ανάγκη να κάνω πολλά πράγματα. Όλο και κάτι έρχεται και με σκαλίζει.

Αυτό είναι πολύ θετικό. Σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ!

*Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Ζηργάνος

Μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό, ανέκδοτες ηχογραφήσεις, συνεντεύξεις και ηχητικά ντοκουμέντα, το ντοκιμαντέρ αυτό αφηγείται τα άγνωστα χρόνια της Κάλλας από την αρχή της καριέρας της – μια ιστορία θριάμβου της θέλησης, του ταλέντου, της εργατικότητας, της αφοσίωσης, και ταυτόχρονα μια ιστορία αντίστασης σε κάθε δυσκολία και σε κάθε κακοποιητική συμπεριφορά.

Σύνοψη

Αν και με την άφιξή της στην Αθήνα το 1937, η δεκατετράχρονη Καλογεροπούλου πρωτοσυστήνεται ως Μαίρη στους συμμαθητές της στο Εθνικό Ωδείο, εντούτοις υπογράφει ως Μαριάννα στο πρώτο της συμβόλαιο με τη νεοσύστατη τότε Λυρική Σκηνή το 1940. Τον Μάρτιο του 1945, εμφανίζεται σε συναυλία ως Mary Callas, λίγο πριν γίνει διάσημη στα πέρατα του κόσμου ως Maria Callas. Το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να φωτίσει την περίοδο της προσωπικής και καλλιτεχνικής ενηλικίωσης της Κάλλας στην Αθήνα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1937 έως το 1945, καθώς και τα χρόνια μετά το 1957, όταν η παγκόσμια πλέον ντίβα επανασυνδέεται με την Ελλάδα.

Λίγα λόγια για το ντοκιμαντέρ

Το ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε συμπαραγωγή με την Escape, επιχειρεί να φωτίσει την περίοδο της προσωπικής και καλλιτεχνικής ενηλικίωσης της Κάλλας στην Αθήνα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1937 έως το 1945, καθώς και τα χρόνια μετά το 1957, όταν η παγκόσμια πλέον ντίβα επανασυνδέεται με την Ελλάδα. Τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά επιτεύγματα, τα άγνωστα ντεμπούτα, οι προσωπικότητες που την καθόρισαν, τα ορόσημα της πορείας της, αλλά και οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες στην Ελλάδα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το εμφυλιοπολεμικό κλίμα των δεκαετιών του ’40 και του ’50, οι άδικες επιθέσεις που δέχτηκε, αποτελούν βασικούς άξονες της αφήγησης της δύσκολης αλλά και μυθιστορηματικής ζωής της Κάλλας, η οποία κινήθηκε πάντα στο μεταίχμιο μεταξύ θριάμβου και τραγωδίας.

Γιώργος Κουμεντάκης @Ανδρέας Σιμόπουλος

Στις καινούριες συνεντεύξεις που έγιναν, για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο γιος του ιδρυτικού Διευθυντή της ΕΛΣ Ιωάννης Μπαστιάς, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Γιώργος Κουμεντάκης, ο λυρικός καλλιτέχνης Άρης Χριστοφέλλης, ο Πρόεδρος των Υποτροφιών Μαρία Κάλλας Κωνσταντίνος Πυλαρινός, ο Στέφαν Χαίρνερ, γιος του αρχιμουσικού Χανς Χαίρνερ, που διηύθυνε την Κάλλας το 1944 στον Φιντέλιο, η μεσόφωνος Κική Μορφωνιού, που τραγούδησε με την Κάλλας στη Νόρμα και τη Μήδεια της Επιδαύρου, η Χαρά Καλομοίρη, Διευθύντρια του Εθνικού Ωδείου, η Έφορος του Αρχείου του Ωδείου Αθηνών Στέλλα Κουρμπανά, η μελετήτρια του αρχείου Ζώρα, μουσικολόγος Σοφία Κοντώση, ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης και άλλοι.

Ιωάννης Μπαστιάς @Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιπλέον, εκτός από τα αποσπάσματα συνεντεύξεων της ίδιας της Κάλλας, στο ντοκιμαντέρ περιλαμβάνονται επίσης παλαιότερες συνεντεύξεις της δασκάλας της στο Ωδείο Αθηνών Ελβίρας ντε Ιντάλγκο, των συναδέλφων της Ζωής Βλαχοπούλου, Μαρίκας Παπαδοπούλου, Άρντας Μαντικιάν, του συγγραφέα Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, του μαέστρου Λεωνίδα Ζώρα και του φίλου της Κάλλας Βρετανού αξιωματούχου Ρέυ Μόργκαν. Τέλος, στο ντοκιμαντέρ ακούγονται πολύτιμες μαρτυρίες ανθρώπων που συνεργάστηκαν με την Κάλλας στα χρόνια της Κατοχής, όπως του ιδρυτικού Διευθυντή της ΕΛΣ Κωστή Μπαστιά, του σκηνοθέτη της πρώτης της Τόσκας Ντίνου Γιαννόπουλου, της Διευθύντριας Χορωδίας της ΕΛΣ Έλλης Νικολαΐδη, της πιανίστας (corépétitrice) Ίρμας Κολάση, των συναδέλφων της καλλιτεχνών Σπύρου Σαλίγκαρου, Μίτσας Κουραχάνη.

Μεταξύ άλλων, η Γαλλική εφημερίδα Le Monde σε πρωτοσέλιδο άρθρο της το χαρακτηρίζει «μια συνταρακτική, όσο και συγκινητική ταινία που θα αποτελέσει αποκάλυψη για πολλούς», η Γερμανική Εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) μιλάει για ένα «θαυμάσιο ντοκιμαντέρ, το οποίο όχι μόνο έπλεξε σε ένα συνεκτικό αφηγηματικό νήμα αμέτρητες αφηγήσεις σκηνοθετών, μαέστρων και συναδέλφων που συνεργάστηκαν μαζί της, αλλά αποκαλύπτει και δύο άγνωστα ηχητικά ντοκουμέντα», ενώ το Γαλλικό περιοδικό Diapason μιλάει για ένα «υποδειγματικό, συναρπαστικό ντοκιμαντέρ με σπάνιο υλικό, που φωτίζει μια από τις πιο άγνωστες περιόδους της Κάλλας».

Σημείωμα συντελεστών

Όταν πρωτοξεκινήσαμε την έρευνα για το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία στόχος μας ήταν να φωτίσουμε τα άγνωστα χρόνια που η Κάλλας έζησε στην Ελλάδα, από το 1937 έως το 1945. Την τόσο καθοριστική δηλαδή εκείνη περίοδο, η οποία συνδέεται αναπόσπαστα τόσο με την Εθνική Λυρική Σκηνή, όσο και με άλλους σημαντικούς μουσικούς φορείς, όπως το Ωδείο Αθηνών, και το Εθνικό Ωδείο.
Πλέον, είμαστε σε θέση να πούμε ότι η ίδια η έρευνα μας οδήγησε σε έναν λίγο διαφορετικό άξονα αφήγησης. Μέσα από τη μελέτη σπάνιου αρχειακού υλικού, τις μνήμες και τις αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα, την πολύτιμη βοήθεια των βιβλίων, αλλά και των αρχείων του Πολύβιου Μαρσάν και κυρίως του Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, δημιουργήσαμε ένα ντοκιμαντέρ που αφηγείται την προσωπική και καλλιτεχνική ενηλικίωση της Κάλλας στην Αθήνα, ως μια ιστορία θριάμβου της εσωτερικής δύναμης, της θέλησης, της σκληρής δουλειάς, αλλά και της αντίστασης σε κάθε δυσκολία και σε κάθε κακοποιητική συμπεριφορά.

Ολοκληρώνοντας την περιπέτεια αυτή, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η καλλιτεχνική της εκπαίδευση με την Ντε Ιντάλγκο και η σημαντική εμπειρία που έλαβε από τις παραστάσεις που έδωσε με την Εθνική Λυρική Σκηνή, δεν ήταν τα μοναδικά εφόδια που έλαβε η νεαρή Καλογεροπούλου, κατά τα χρόνια που έζησε στην Αθήνα. Η Μαρία, μέσα από τρομακτικές εμπειρίες ζωής και θανάτου στα χρόνια της κατοχής, μέσα από τις δύσκολες συμπεριφορές που βίωσε από το οικογενειακό, το κοινωνικό και το επαγγελματικό της περιβάλλον κατάφερε να αναπτύξει τις δεξιότητες εκείνες που την βοήθησαν να ξεπερνά κάθε δυσκολία στη ζωή και την σταδιοδρομία της. Τις δεξιότητες εκείνες που την οδήγησαν σε μια κορυφή που κανείς ποτέ δεν έχει πατήσει. Με την ελπίδα ότι το ντοκιμαντέρ αυτό βάζει ένα μικρό λιθαράκι στον ουσιαστικό εορτασμό για τα 100 χρόνια της La Divina, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε από καρδιάς για την ουσιαστική στήριξη στην πραγματοποίηση αυτής της ταινίας, τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή Γιώργο Κουμεντάκη και τους συναδέλφους μας στην ΕΛΣ, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, τη ΔΕΗ, την Οικογένεια Κυριακόπουλου, τους επιστημονικούς συμβούλους Άρη Χριστοφέλλη και Σοφία Κομποτιάτη, όλους τους συντελεστές της παραγωγής, καθώς και όλους όσους μας μίλησαν, μας βοήθησαν και μας έδωσαν πληροφορίες και πρόσβαση σε αρχειακό υλικό.

Βασίλης Λούρας, Μιχάλης Ασθενίδης, Στέλλα Αγγελέτου

Συντελεστές

Ιδέα, Έρευνα, Σενάριο: Βασίλης Λούρας
Σκηνοθεσία: Μιχάλης Ασθενίδης, Βασίλης Λούρας
Παραγωγή: Στέλλα Αγγελέτου
Επιστημονικοί Σύμβουλοι: Άρης Χριστοφέλλης, Σοφία Κομποτιάτη
Χώρα: Ελλάδα
Γλώσσα: Ελληνικά
Είδος: Ντοκιμαντέρ
‘Ετος: 2023
Διάρκεια: 103′

Λίγες μόνο νότες από την εισαγωγή της Δύναμης του πεπρωμένου αρκούν για να μεταδώσουν τη σαγήνη της ιταλικής όπερας και να αποκαλύψουν το μέγεθος της δημιουργικής μεγαλοφυΐας του Τζουζέππε Βέρντι. Το αριστούργημα του κορυφαίου συνθέτη των αντιθέσεων και του μέτρου είναι γεμάτο από μελωδικές άριες και ντουέτα, ενώ ισορροπεί θαυμαστά το δραματικό και το τραγικό στοιχείο με το κωμικό. Μαζί με τους τρεις βασικούς χαρακτήρες του έργου –τη Λεονόρα, τον αδελφό της Ντον Κάρλο και τον αγαπημένο της Ντον Αλβάρο–, η χορωδία διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εκτενείς σκηνές πλήθους.

Η Δύναμη του πεπρωμένου γράφτηκε σε μια εποχή που ο Βέρντι ήταν ήδη διάσημος και καταξιωμένος. Όπως στον Τροβατόρε και τον Ντον Κάρλο, έτσι και στη Δύναμη του πεπρωμένου ο συνθέτης βασίζεται σε ισπανικά θέματα, καθώς η Ισπανία αποτελεί μια διαχρονική πηγή έμπνευσής του. Βασίζεται στο θεατρικό Δον Άλβαρο ή Η δύναμη του πεπρωμένου του Άνχελ δε Σααβέδρα, αλλά αντλεί επίσης από το Στρατόπεδο του Βάλλενσταϊν, πρώτο μέρος της θεατρικής τριλογίας του Φρήντριχ Σίλλερ που ήταν αφιερωμένη στον στρατηγό Άλμπρεχτ φον Βάλλενσταϊν.

Η παραγγελία για το έργο αυτό δόθηκε στον Βέρντι από το Αυτοκρατορικό Θέατρο της Αγίας Πετρούπολης, όπου και τελικά η όπερα ανέβηκε στις 10 Νοεμβρίου 1862. Ακολούθησε σειρά από παρουσιάσεις σε όλο τον κόσμο, από τη Μαδρίτη και τη Βιέννη ως τη Νέα Υόρκη και το Μπουένος Άιρες, για τις οποίες ο Βέρντι διαρκώς επέφερε τροποποιήσεις στην παρτιτούρα. Το 1869, με νέα εισαγωγή και νέο φινάλε, Η δύναμη του πεπρωμένου παρουσιάστηκε στη Σκάλα του Μιλάνου με τεράστια επιτυχία. Με αυτή την αφορμή ο συνθέτης έδωσε στο έργο αυτήν που μέχρι σήμερα θεωρείται η οριστική του μορφή.

Το 1882, ο συνθέτης υπογράφει την τελευταία και πιο απλουστευμένη έκδοσή του στα γαλλικά, ολοκληρώνοντας έτσι τη διαδικασία της δημιουργίας του έργου μετά από μια θυελλώδη περίοδο που κράτησε πάνω από δύο δεκαετίες και καθόρισε τη συνθετική του πορεία. Η όπερα, που αναφέρεται στη δύναμη της μοίρας και του πεπρωμένου, κρύβει μέσα της ένα δικό της πεπρωμένο – μια διαδρομή γεμάτη δυσκολίες, αποτυχίες, αλλαγές και θριάμβους.

Η ιστορία ξεκινά με τους ερωτευμένους Ντον Αλβάρο και Λεονόρα. Η Λεονόρα, παρότι γνωρίζει την αντίθεση του πατέρα της, του Μαρκησίου του Καλατράβα, για τον αγαπημένο της, είναι αποφασισμένη να φύγει μαζί του. Τα γεγονότα όμως παίρνουν άλλη τροπή όταν κατά λάθος ο Ντον Aλβάρο σκοτώνει τον Μαρκήσιο. Οι δυο εραστές αναγκάζονται να χωρίσουν, ενώ ο Ντον Κάρλο, ο αδελφός της, ορκίζεται να πάρει εκδίκηση για τον θάνατο του πατέρα του. Χρόνια μετά, ο Κάρλο και ο Αλβάρο συναντιούνται τυχαία, αγνοώντας ο ένας την πραγματική ταυτότητα του άλλου. Μετά από μια σειρά συγκλονιστικών γεγονότων, οι δύο άντρες συγκρούονται σε μια μονομαχία και ο Αλβάρο τραυματίζει θανάσιμα τον Κάρλο. Η Λεονόρα φτάνει για να φροντίσει τον αδελφό της, ο οποίος όμως τη μαχαιρώνει στην καρδιά.

Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά από την Εθνική Λυρική Σκηνή το 1954 στο παλιό Θέατρο Ολύμπια, σηματοδοτώντας την επιστροφή της στην ενεργό δράση μετά από πολύμηνη αναστολή της λειτουργίας της λόγω διακοπής της κρατικής επιχορήγησης. Ακολούθησαν δύο νέα ανεβάσματα: το 1970 στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού και το 1981 στο νέο Θέατρο Ολύμπια, ενώ για τελευταία φορά η Δύναμη του πεπρωμένου παρουσιάστηκε από την ΕΛΣ στο Ηρώδειο το 1998.

Είκοσι επτά χρόνια μετά, η Δύναμη του πεπρωμένου επιστρέφει στην Εθνική Λυρική Σκηνή σε μια νέα εξαιρετικά φιλόδοξη παραγωγή, την οποία υπογράφει μια δημιουργική ομάδα παγκοσμίως καταξιωμένων συντελεστών. Τη σκηνοθεσία υπογράφει η διεθνώς αναγνωρισμένη Ελληνίδα σκηνοθέτρια όπερας της νεότερης γενιάς Ροδούλα Γαϊτάνου, τα σκηνικά και τα κοστούμια ο διεθνής Γιώργος Σουγλίδης, την κινησιολογία η Δήμητρα Καστέλλου, τους φωτισμούς ο Τζουζέππε ντι Ιόριο και τα βίντεο ο Ντικ Στρέικερ.

Η Γαϊτάνου, με τη συνδρομή της δημιουργικής της ομάδας, επιλέγει να τοποθετήσει τη δράση του έργου στις αρχές του 20ού αιώνα με αναφορές στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, καθώς η ιστορία των ηρώων του έργου κινείται παράλληλα με την εξέλιξη του πολέμου. Κινούμενη στην αισθητική του κιαροσκούρο η παράσταση –άλλοτε στο φως και άλλοτε στη σκιά– κρατάει τον αναγκαίο για το έργο ρεαλισμό, ενώ μέσω των συμβολισμών χαρακτηρίζεται από ποιητική ελευθερία. Η έννοια του «πεπρωμένου» επιχειρείται να ερμηνευτεί σκηνικά μέσα από την ανάδειξη της αποτρόπαιης φύσης του πολέμου και της δραματικής επίδρασής του στους ανθρώπους, καθώς και μέσα από αναφορές σε έργα του Θόδωρου Αγγελόπουλου, του Μιχαήλ Άγγελου και του Ιερώνυμου Μπος.

Η σκηνοθέτρια σημειώνει: «H Δύναμη του πεπρωμένου είναι η ιστορία ενός προπατορικού αμαρτήματος το οποίο διαιωνίζεται και καθορίζει τις πράξεις και τις επιλογές των μελών μιας δυσλειτουργικής οικογένειας μέχρι τέλους. Είναι επίσης μια σπουδή πάνω στις συνέπειες των ψυχολογικών τραυμάτων, στις εμμονές και στη δύναμη της εκδίκησης. H ιστορία διαδραματίζεται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος ενός πολέμου· η επιθυμία να καταστραφεί ο αντίπαλος, η εχθρότητα, ο μισανθρωπισμός και οι φρικαλεότητες που έρχονται με τον πόλεμο καθώς και η ανάγκη για επιβίωση έχουν έναν παραλληλισμό με μια από τις κύριες γραμμές της πλοκής, αυτήν του μίσους που εκφράζει ο Ντον Κάρλο, ο οποίος θέλει να εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα του. Δημιουργούνται έτσι δύο επίπεδα ανάγνωσης καθώς η εσωτερική αναταραχή μεταφράζεται σε εξωτερική και διευρύνεται σε κλίμακα και ένταση. Η πορεία των τριών βασικών χαρακτήρων εντέλει μεταφράζεται σε μια μανιώδη αναζήτηση προσωπικής γαλήνης και εξιλέωσης».

Η Ροδούλα Γαϊτάνου επιστρέφει στην ΕΛΣ δέκα χρόνια μετά τις δύο επιτυχημένες σκηνοθεσίες που είχε παρουσιάσει στο Θέατρο Ολύμπια το 2013 και το 2014 (Σταχτοπούτα και Έτσι κάνουν όλες). Θεωρείται μια από τις πιο εμπνευσμένες σκηνοθέτριες όπερας της νεότερης γενιάς και δουλειές της έχουν παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στη Βασιλική Όπερα του Λονδίνου (Linbury Studio), στις Όπερες του Γκαίτεμποργκ, του Όσλο, της Τεργέστης, της Λιέγης, του Μπέργκεν, της Λισαβόνας, σε φεστιβάλ όπως της Σαβονλίννας, του Σπολέτο, του Ουέξφορντ, καθώς και σε λυρικά θέατρα της Αμερικής και της Ασίας.

Ομιλία πριν την πρεμιέρα

Την Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2025, μία ώρα πριν από την έναρξη της πρεμιέρας, στις 17.30, διοργανώνεται από την Τράπεζα Πειραιώς, χορηγό της παράστασης, και την Εθνική Λυρική Σκηνή, στην Αίθουσα VIP στον 1ο όροφο του φουαγέ της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ ομιλία της Έλενας Ματθαιοπούλου για τη Δύναμη του πεπρωμένου. Η διακεκριμένη συγγραφέας και δημοσιογράφος θα μιλήσει για την περιπέτεια της σύνθεσης του έργου, τις αναθεωρήσεις του λιμπρέτου, τη διάσημη εισαγωγή του, τις μουσικές και υποκριτικές απαιτήσεις των πρωταγωνιστικών ρόλων, τις διάσημες άριες, αλλά και τη φήμη που συνοδεύει την όπερα αυτή διαχρονικά.

Χαιρετισμό θα απευθύνουν ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης και η Διοίκηση της Τράπεζας Πειραιώς.

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Μουσική διεύθυνση: Πάολο Καρινιάνι
Σκηνοθεσία: Ροδούλα Γαϊτάνου
Σκηνικά, κοστούμια: Γιώργος Σουγλίδης
Κινησιολογία: Δήμητρα Καστέλλου
Φωτισμοί: Τζουζέππε ντι Ιόριο
Βίντεο: Ντικ Στρέικερ
Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Μαρκήσιος του Καλατράβα: Πέτρος Μαγουλάς
Λεονόρα: Τσέλια Κοστέα
Ντον Κάρλο ντι Βάργκας: Δημήτρης Πλατανιάς
Ντον Αλβάρο: Μαρσέλο Πουέντε
Πρετσιοζίλλα: Οξάνα Βόλκοβα
Πατήρ Γκουαρντιάνο: Πέτρος Μαγουλάς
Αδελφός Μελιτόνε: Γιάννης Γιαννίσης
Κούρρα: Ιωάννα-Βασιλική Κοράκη
Δήμαρχος: Γιώργος Παπαδημητρίου
Μαστρο-Τραμπούκο: Γιάννης Καλύβας
Χειρουργός: Μαξίμ Κλονόφσκι

Με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

Κλείστε τα εισιτήριά σας, εδώ.

Από τον Ιούνιο του 2024 έως το τέλος της καλλιτεχνικής περιόδου 2024/25, θα πραγματοποιηθούν από την Ομάδα Μουσικού Θεάτρου Ραφή (Αναστασία Κότσαλη, Λητώ Μεσσήνη) και τον ακορντεονίστα Κώστα Ζιγκερίδη τρεις κύκλοι είκοσι δωρεάν συναυλιών ο καθένας, με στόχο συνολικά εξήντα συναυλίες σε ισάριθμα Γηροκομεία σε ολόκληρο το λεκανοπέδιο. Οι κύκλοι συναυλιών πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του Έργου «SUB.1.1.6 Προσέλκυση ατόμων 65+ και ατόμων με αναπηρία σε δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής», που υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerarionEU.

Μέσα από ένα πλούσιο ρεπερτόριο με άριες και ντουέτα από δημοφιλείς όπερες και οπερέτες καθώς και τραγούδια του ελληνικού μεσοπολέμου, η μεσόφωνος Αναστασία Κότσαλη και η σοπράνο Λητώ Μεσσήνη με τη συνοδεία του Κώστα Ζιγκερίδη στο ακορντεόν θα δώσουν εξήντα συναυλίες σε Γηροκομεία σε ολόκληρο το λεκανοπέδιο προκειμένου να μεταφέρουν τους κατοίκους τους πίσω στον χρόνο και να τους προτρέψουν να ενεργοποιήσουν τις μνήμες τους, να τραγουδήσουν και να χορέψουν. Παράλληλα, η δράση στοχεύει στο να δώσει στους ηλικιωμένους την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε δημιουργικές δραστηριότητες που προάγουν την κοινωνικοποίηση και την αλληλεπίδραση, καθώς και να διασυνδέσει την τρίτη και την τέταρτη ηλικία με τη λυρική τέχνη, αλλά και την κοινωνική ζωή του τόπου.

Κάθε κύκλος εμπνέεται από την εποχή κατά την οποία υλοποιείται και περιλαμβάνει τραγούδια που παραπέμπουν σε αυτήν. Ο πρώτος καλοκαιρινός κύκλος με μελωδίες ποτισμένες με την αρμύρα του καλοκαιριού και με τίτλο Βίρα τις άγκυρες, άνοιξε πανιά στις 29 Ιουνίου 2024 και ολοκληρώθηκε στις 23 Ιουλίου 2024 έχοντας περάσει από την Αργυρούπολη, τη Γλυφάδα, τη Νίκαια, τη Νέα Σμύρνη, τον Άγιο Δημήτριο, τον Πειραιά, το Κορωπί, το Νέο Φάληρο, τη Βούλα, την Αθήνα, την Αττική και τα Άνω Πατήσια. Ο δεύτερος κύκλος με τον τίτλο Σφίξε με θα υλοποιηθεί από τον Νοέμβριο του 2024 έως τον Ιανουάριο του 2025 με ένα ρεπερτόριο βασισμένο στη θαλπωρή του χειμώνα και την ανεμελιά των εορταστικών ημερών, ενώ ο τρίτος με τον τίτλο Λαλούν τ’ αηδόνια θα υλοποιηθεί από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 2025 με μουσικές επιλογές που θα μυρίζουν άνοιξη.

Αναγνωρίζοντας τον σπουδαίο ρόλο της ενεργού γήρανσης στην ευημερία και στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής, συμπληρωματικά στη μεγάλη σειρά των συναυλιών στα Γηροκομεία της Αττικής, οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής εγκαινιάζουν την καλλιτεχνική περίοδο 2024/25 πληθώρα εκπαιδευτικών καλλιτεχνικών προγραμμάτων για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω με στόχο την ενδυνάμωση και την ενθάρρυνση, καθώς και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους προς ποικίλες καλλιτεχνικές και δημιουργικές διεξόδους. Με βάση την τεχνογνωσία και τη μεθοδολογία που έχουν αναπτύξει κατά τη διάρκεια της πολυετούς δημιουργίας σχετικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, θέτουν στο επίκεντρο του σχεδιασμού εναλλακτικές προσεγγίσεις της εκπαίδευσης της μουσικής, του θεάτρου και του χορού στο πλαίσιο της ομάδας, που δεν προϋποθέτουν πρότερες γνώσεις μουσικής, θεάτρου ή χορού. Τα πολλαπλά οφέλη που αναμένεται να προκύψουν για τους συμμετέχοντες είναι η διεύρυνση και η ανάπτυξη των ατομικών τους δεξιοτήτων, η κοινωνική ενεργοποίηση, η ένταξη στην ομάδα, η υιοθέτηση μιας ενεργητικής και δραστήριας καθημερινότητας, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και η επαναδιαπραγμάτευση της κοινωνικής τους ταυτότητας.

Οι Δράσεις για ενήλικες 65+ περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά καλλιτεχνικά προγράμματα, διαγενεακά εργαστήρια για ενήλικες 65+ και παιδιά, συναυλίες σε Γηροκομεία και Λέσχες Φιλίας, βιωματικά εργαστήρια εκπαίδευσης εκπαιδευτών σε ζητήματα 65+, καθώς και σεμινάρια του προσωπικού της ΕΛΣ σε ζητήματα κινητικότητας, επικοινωνίας και υποδοχής ενηλίκων 65+. Συντονίστρια του Έργου «SUB.1.1.6 Προσέλκυση ατόμων 65+ και ατόμων με αναπηρία σε δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής» είναι η Κική Κέρζελη και βοηθός Συντονιστής Έργου ο Γιώργος Παπαδάκης. Περισσότερες πληροφορίες για το σύνολο των Δράσεων για ενήλικες 65+ θα ανακοινωθούν προσεχώς.

Γιατί για μας το να μεγαλώνει και να γερνά κανείς σημαίνει μουσική και τραγούδι!

Α΄ Κύκλος
Βίρα τις άγκυρες
Ιούνιος – Ιούλιος 2024

Β΄ Κύκλος
Σφίξε με
Νοέμβριος 2024 – Ιανουάριος 2025

Γ΄ Κύκλος
Λαλούν τ’ αηδόνια
Μάιος – Ιούλιος 2025

Υλοποίηση: Ομάδα Μουσικού Θεάτρου Ραφή, Κώστας Ζιγκερίδης (ακορντεόν)
Συντονίστρια του Έργου: Κική Κέρζελη Βοηθός Συντονιστής Έργου: Γιώργος Παπαδάκης

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ