Πασχαλινές γεύσεις και τοπικές παραλλαγές στο τραπέζι

Σε αρκετά νησιά, το πασχαλινό τραπέζι διαφοροποιείται από την ηπειρωτική Ελλάδα, καθώς αντί για τον κλασικό οβελία προτιμάται αρνί ή κατσίκι στον φούρνο, γεμιστό με ρύζι, αρωματικά βότανα και ψιλοκομμένα εντόσθια. Στη Ρόδο το έδεσμα αυτό ονομάζεται «καππαμάς», ενώ αλλού απαντάται ως «Λαμπριώτης».

Ρόδος: Η πορεία της Παναγίας Σκιαδενής μέσα στα χωριά

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πασχαλινά δρώμενα στη Ρόδο είναι η πολυήμερη περιφορά της εικόνας της Παναγίας Σκιαδενής, ένα έθιμο αιώνων που συνδέει το νησί με τη Χάλκη και 12 χωριά της νότιας και κεντρικής Ρόδου.

Η διαδρομή της εικόνας ξεκινά από τη Σαρακοστή, με μεταφορά της στη Χάλκη για τρεις εβδομάδες, και συνεχίζεται με επιστροφή στη Ρόδο, περνώντας από χωριά όπως ο Μονόλιθος, η Σιάννα, η Κρητηνία, ο Έμπωνας, η Αρνίθα, η Απολακκιά, η Κατταβιά, το Βάτι, το Γεννάδι, η Λαχανιά και η Μεσαναγρός. Σε κάθε στάση η εικόνα φιλοξενείται σε σπίτια, μάντρες και κοιμητήρια, με τους κατοίκους να συμμετέχουν ενεργά με προσευχές, προσφορές και γλέντια.

Στην Κατταβιά, την Τρίτη μετά το Πάσχα, η εικόνα φτάνει στο κοιμητήριο και τοποθετείται σε κάθε τάφο, ενώ οι οικογένειες προσφέρουν κεράσματα στους παρευρισκόμενους. Στη συνέχεια, η πορεία συνεχίζεται προς τη Μονή Σκιάδι, όπου νέοι τη μεταφέρουν ακόμη και ξυπόλητοι μέσα από δύσβατες διαδρομές.

Στο Ασκληπιό, ένα ακόμη έθιμο ξεχωρίζει: όσοι δεν παρευρεθούν στην Ανάσταση «τιμωρούνται» συμβολικά από τους νέους, που τους περιφέρουν πάνω σε γαϊδουράκι. Παράλληλα, διατηρούνται και τα κληρονομικά «θρονιά» μέσα στην εκκλησία.

Κάλυμνος: Ανάσταση με ήχους και παραδοσιακό «μουούρι»

Στην Κάλυμνο, η Ανάσταση συνδέεται με ισχυρές εκρήξεις από αυτοσχέδιους δυναμίτες που σκάνε σε διάφορα σημεία του νησιού, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό σκηνικό γιορτής.

Στο πασχαλινό τραπέζι κυριαρχεί το «μουούρι», κατσίκι ή αρνί γεμιστό που ψήνεται σε πήλινα σκεύη μέσα σε ξυλόφουρνους.

Πάτμος: Θρησκευτική κατάνυξη και η αναπαράσταση του Νιπτήρα

Στην Πάτμο, το Πάσχα έχει βαθιά κατανυκτικό χαρακτήρα. Ξεχωρίζει η τελετή του Νιπτήρα τη Μεγάλη Πέμπτη, όπου αναπαρίσταται ο Μυστικός Δείπνος και ο ηγούμενος πλένει τα πόδια 12 μοναχών, συμβολίζοντας την ταπεινότητα του Χριστού.

Η τελετή προσελκύει κάθε χρόνο πλήθος επισκεπτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Σύμη: Πολυενοριακοί Επιτάφιοι και προσκύνημα στον Πανορμίτη

Στη Σύμη, η Μεγάλη Εβδομάδα ξεχωρίζει για την περιφορά των επτά Επιταφίων, που δίνει τη δυνατότητα στους πιστούς να συμμετέχουν σε όλες τις ενορίες του νησιού.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το προσκύνημα στον Πανορμίτη, με πολλούς να φτάνουν ακόμη και πεζή. Την ίδια περίοδο, πυροτεχνήματα και φωτοβολίδες φωτίζουν το Γιαλό και το Χωριό.

Αστυπάλαια: Παραδοσιακά γλυκίσματα και πασχαλινές ζύμες

Στην Αστυπάλαια, κυριαρχούν τα γαλακτοκομικά και τα παραδοσιακά γλυκίσματα, όπως γαλακτοκούλουρα, κιτρινοκούλουρα και τα «Λαζαράκια», ψωμάκια σε ανθρώπινο σχήμα.

Παράλληλα, συναντώνται και γιαπράκια χωρίς κρέας στο σαρακοστιανό τραπέζι.

Λέρος: Καθαρισμός μνημάτων και το έθιμο των κλημάτων

Στη Λέρο, από τη Μεγάλη Παρασκευή οι κάτοικοι επισκέπτονται τα κοιμητήρια για τον καθαρισμό και τον στολισμό των τάφων.

Ξεχωριστό έθιμο αποτελεί το κάψιμο των «κλημάτων» για την προετοιμασία των κάρβουνων των θυμιατών.

Χάλκη: Ξυπνητάδες και αργό ψήσιμο σε φούρνους γειτονιάς

Στη Χάλκη, οι «ξυπνητάδες» περνούν από τα σπίτια για να ξυπνήσουν τους πιστούς την ώρα του Επιταφίου.

Το πασχαλινό αρνί ψήνεται σε ξυλόφουρνους σφραγισμένους με λάσπη, σε διαδικασία αργού ψησίματος που διαρκεί πολλές ώρες.

Κάρπαθος: Μεταμόρφωση από πένθος σε γιορτή στον Όλυμπο

Στον Όλυμπο της Καρπάθου, η Μεγάλη Εβδομάδα χαρακτηρίζεται από πένθιμη ατμόσφαιρα και αλλαγή ενδυμασίας.

Μετά την Ανάσταση, το νησί μεταβαίνει στη γιορτή με παραδοσιακά φαγητά και επισκέψεις στα κοιμητήρια.

Κως: Αυτοσχέδιοι θόρυβοι και πασχαλινές προετοιμασίες

Στην Κω, τα παιδιά κατασκευάζουν αυτοσχέδιους μηχανισμούς για δυνατούς ήχους το βράδυ της Ανάστασης.

Τη Μεγάλη Πέμπτη ετοιμάζονται οι Επιτάφιοι και οι παραδοσιακές λαμπρόπιτες.

Κάσος: Ντολμαδάκια και τοπικά πανηγύρια

Στην Κάσο, τα κασιώτικα ντολμαδάκια αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό πασχαλινό έδεσμα, που παρασκευάζεται σε μεγάλες ποσότητες.

Παράλληλα, ξεχωρίζει το πανηγύρι του Αϊ Γιώργη στις Χαδιές.

Νίσυρος: «Θρονιά» και εκρηκτική Ανάσταση στο Μανδράκι

Στη Νίσυρο, το Μεγάλο Σάββατο ξεχωρίζουν τα «θρονιά», με έντονο θόρυβο μέσα στους ναούς κατά το «Ανάστα ο Θεός».

Στο Μανδράκι ακολουθεί ο «πόλεμος» με βεγγαλικά, ενώ την Κυριακή γίνεται λιτάνευση της εικόνας της Αναστάσεως.

Σύρος: Μοναδική συνύπαρξη Ορθοδόξων και Καθολικών

Στη Σύρο, το Πάσχα χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη δύο δογμάτων, με κοινές τελετές και συναντήσεις Επιταφίων.

Την Κυριακή του Πάσχα κυριαρχεί το παραδοσιακό αρνί στη σούβλα.

Νάξος: Η «Κούνια» και τα φωτισμένα σοκάκια

Στη Νάξο, η «Κούνια» αποτελεί κεντρικό πασχαλινό έθιμο της Δευτέρας του Πάσχα.

Στη Μεγάλη Παρασκευή, αναμμένα καλάμια και ευλογημένα κεράσματα δημιουργούν κατανυκτική ατμόσφαιρα.

Φολέγανδρος: Ασβεστωμένα σοκάκια και λιτανείες εικόνων

Στη Φολέγανδρο, οι προετοιμασίες περιλαμβάνουν εκτεταμένο ασβέστωμα των οικισμών.

Η εικόνα της Παναγίας περιφέρεται για μέρες σε χωριά και λιμάνια, με έντονο θρησκευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα.

Δονούσα: Πασχαλινά ψωμιά και το έθιμο του Ιούδα

Στη Δονούσα, ξεχωρίζουν τα παραδοσιακά γλυκίσματα και το ψήσιμο σε ξυλόφουρνους.

Το «πασκιάτικο» αφορά προσφορές για τις οικογένειες με πένθος, ενώ την Κυριακή γίνεται το κάψιμο του Ιούδα.

Κουφονήσια: Στολισμένοι Επιτάφιοι και μοιρολόγια

Στα Κουφονήσια, η Μεγάλη Εβδομάδα ξεχωρίζει για τον στολισμό του Επιταφίου και τη συμμετοχή όλου του νησιού στην περιφορά.

Το Πάσχα στο Αιγαίο ως ζωντανή παράδοση

Το Πάσχα στα νησιά του Αιγαίου αποτελεί ένα μοναδικό πολιτισμικό σύνολο, όπου γεύσεις, τελετουργίες και τοπικά έθιμα συνθέτουν μια ζωντανή παράδοση που παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο.

Με πληροφορίες από ertnews

Καθαρά Δευτέρα: Πότε καθιερώθηκε στην Ελλάδα;

Δεν έχουμε ακριβή ημερομηνία για την εποχή που η Καθαρά Δευτέρα καθιερώθηκε στη χώρα μας. Από τη στιγμή που η ημέρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ορθοδοξία, είναι σχεδόν δεδομένο ότι η εξάπλωση της θρησκείας στην Ελλάδα έφερε μαζί της και την Καθαρά Δευτέρα. «Πέφτει» κάθε χρόνο 48 μέρες πριν το Πάσχα και σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής, μίας περιόδου νηστείας μέσω της οποίας «καθαρίζεται» το σώμα και το πνεύμα, εξ ου και το όνομα «Καθαρά Δευτέρα».

Έθιμο #1: Του Κουτρούλη ο γάμος στη Μεθώνη

Ένα από τα πιο παλιά έθιμα που διατηρούνται ακόμα ζωντανά συμβαίνει στη Μεθώνη. Κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα πραγματοποιείται στην κωμόπολη της Μεσσηνίας «του Κουτρούλη ο γάμος». Το έθιμο έχει τις ρίζες του στον 14ο αιώνα και βασίζεται σε πραγματικό γεγονός. Σε λίγες μέρες θα γίνει για ακόμα μία φορά ο γάμος του Κουτρούλη στην πλατεία της Μεθώνης. Όπως έχει επικρατήσει, ο γάμος πραγματοποιείται μεταξύ του γαμπρού και ενός άντρα που είναι μεταμφιεσμένος σε νύφη.

Έθιμο #2: Μπουρανί στον Τύρναβο

Ένα πιο τολμηρό έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο στον Τύρναβο, ανήμερα της Καθαράς Δευτέρας. «Μπουρανί» είναι το όνομα της παραδοσιακής σούπας που ετοιμάζεται εκείνη τη μέρα, αλλά το… κυρίως πιάτο της ημέρας είναι οι εορτασμοί του φαλλού που στήνονται στην πόλη. Το έθιμο φαίνεται πως έχει Διονυσιακές καταβολές, αλλά στη σύγχρονη εκδοχή του γιορτάζεται από τα τέλη του 19ου αιώνα.

Έθιμο #3: Αλευρομουτζουρώματα στο Γαλαξίδι

Στη Στερεά Ελλάδα, ένα από τα πιο διάσημα έθιμα της Καθαράς Δευτέρας εντοπίζεται στο Γαλαξίδι και αφορά στα αλευρομουτζουρώματα. Το καρναβάλι και η έναρξη της Σαρακοστής πάνε χέρι-χέρι σε πολλές περιοχές της χώρας και κάτι τέτοιο συμβαίνει και στο Γαλαξίδι, όπου κάθε Καθαρά Δευτέρα ξεσπά ένας αλευροπόλεμος, σε μία παράδοση που κρατά για περισσότερα από 200 χρόνια! Στους δρόμους της πόλης η διάθεση είναι ακόμα καρναβαλική και επικρατεί γιορτή, οπότε κανείς δεν λέει όχι στο να πασαλειφτεί με αλεύρι και χρώματα!

Έθιμο #4: Βλάχικος γάμος στη Θήβα

Ο Βλάχικος Γάμος της Θήβας, στη σύγχρονη μορφή του, έχει ιστορία περίπου 200 ετών. Περιέχει αρκετές Διονυσιακές επιρροές και έχει σατυρικό χαρακτήρα. Η προέλευσή του προηγείται του Χριστιανισμού, καθώς τις αρχές της άνοιξης οι ποιμένες πραγματοποιούσαν τελετές για τη βλάστηση και τη γονιμότητα της φύσης, με τραγούδια, χορούς και φαγοπότι. Περίπου το 1830, αυτή η παράσταση μεταφέρθηκε στη Θήβα, όπου κορυφώνεται κάθε Καθαρά Δευτέρα με έναν «γάμο». Εκεί ακούει κανείς σκωπτικό διάλογο με βλάχικη προφορά μεταξύ των «συμπεθέρων» του γαμπρού και της νύφης και βλέπει τον «χορό του πεθαμένου». Ο θάνατος και η ανάσταση είναι στενά συνδεδεμένοι τόσο στη λαϊκή παράδοση όσο και στον Χριστιανισμό.

Έθιμο #5: Ο χαρταετός και η ιστορία του

Πέρα από τα τοπικά έθιμα, υπάρχουν και αυτά που συναντάμε παντού την Καθαρά Δευτέρα: το σαρακοστιανό τραπέζι και το πέταγμα του χαρταετού. Οι πρώτοι χαρταετοί χρονολογούνται στον 5ο αιώνα π.Χ. στην Κίνα. Στην Ευρώπη φαίνεται πως ήρθαν τον 14ο αιώνα, χάρη στους μεγάλους εξερευνητές που ένωσαν τον ασιατικό με τον ευρωπαϊκό κόσμο. Ο συμβολισμός του χαρταετού θέλει την ανάταση της ανθρώπινης ψυχής. Παρότι προηγείται του Χριστιανισμού, η Ορθόδοξη πίστη υιοθετεί μια παρόμοια ερμηνεία για το πέταγμα χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα.

Τα… νεότερα έθιμα της Καθαράς Δευτέρας

Οι παραδόσεις έχουν μεγάλη ιστορία και παραμένουν αναλλοίωτες για δεκαετίες. Σίγουρα όμως οι συνήθειες μας εξελίσσονται και ο φετινός εορτασμός δεν είναι ίδιος με εκείνον πριν πολλά χρόνια. Η λαγάνα, ο χαρταετός, τα νηστήσιμα φαγητά είναι ακόμα εδώ, αλλά πλέον προσεγγίζουμε την ημέρα με διαφορετικές προτεραιότητες: πηγαίνουμε σε πάρκα, λόφους και άλλους χώρους πρασίνου για να πετάξουμε χαρταετό, ενώ το πικνίκ στην εξοχή είναι λιγότερο συνηθισμένο και το τραπέζι γίνεται κυρίως στο σπίτι.

Οι διατροφικές συνήθειες έχουν επίσης αλλάξει και η νηστεία για 40+ μέρες είναι πλέον πιο εύκολη. Η vegan διατροφή, για παράδειγμα, έχει αυξήσει τις επιλογές νηστήσιμων φαγητών, τα οποία πλέον βρίσκουμε στο σαρακοστιανό τραπέζι. Μεγαλύτερη έμφαση δίνεται και στη βιωσιμότητα, που στην Καθαρά Δευτέρα μεταφράζεται σε λιγότερη σπατάλη και μείωση του food waste.

Κύριε Λαζάρου, ποια είναι η πιο έντονη παιδική σας μνήμη από μια Καθαρή Δευτέρα και ποια γεύση τη συνοδεύει μέχρι σήμερα;

Ο χαρταετός. Δεν έχει γεύση, έχει όμως κίνηση. Είμαι τρίτης γενιάς Πειραιώτης. Τα αδέλφια του πατέρα μου έφυγαν από το κέντρο του Πειραιά, όπου γεννήθηκαν, και εγκαταστάθηκαν στα όρια Κορυδαλλού–Νεάπολης. Για εμάς, αυτή η διαδρομή ήταν μια ολόκληρη ιεροτελεστία: φεύγαμε με τα πόδια από το κέντρο του Πειραιά, φτάναμε στην Ιπποδάμεια, παίρναμε το λεωφορείο για τη Νεάπολη, κοντά στο νεκροταφείο της Ανάστασης, και συνεχίζαμε πάλι με τα πόδια μέχρι το σπίτι, που ήταν προς το βουνό.

Κρατούσαμε τσάντες με καλούδια, γιατί τα τραπέζια ήταν ρεφενέ. Κανείς οικογενειάρχης δεν μπορούσε μόνος του να μαζέψει 30–40 άτομα και να τους τραπεζώσει. Και φυσικά, κρατούσαμε τους χαρταετούς που είχαμε φτιάξει τις προηγούμενες μέρες με τον πατέρα μου. Αυτές είναι οι μνήμες μου.

Χάρηκα πολύ, όταν, πρόσφατα, είδα, σε ένα χωριό, νέα παιδιά να ενδιαφέρονται για το πώς φτιάχνεται ο χαρταετός. Γιατί, για τα παιδιά, αυτό είναι η Καθαρή Δευτέρα: το πέταγμά του. Για τους μεγάλους, το γλέντι αλλάζει ανάλογα με τον τόπο καταγωγής. Στον πυρήνα, όμως, βρίσκονται πάντα τα θαλασσινά. Να ανοίγεις ένα κυδώνι ή μια γυαλιστερή, να ρίχνεις λίγες σταγόνες λεμόνι και να το βλέπεις να «χορεύει». Είναι μια εικόνα που δεν την ξεχνάς ποτέ.

Και ίσως αυτή η κίνηση —από το σπίτι στη γειτονιά, από τη γειτονιά στον ουρανό— να είναι το πιο ουσιαστικό υλικό της παράδοσής μας.

Σωστά τα λέτε. Κι από τη στιγμή που ασχολήθηκα με αυτή τη δουλειά, οφείλω να συμβουλεύσω τον κόσμο για το πώς πρέπει να αγοράζει, ιδίως τα θαλασσινά και, πιο συγκεκριμένα, ό,τι προορίζεται για ωμοφαγία. Πρώτα απ’ όλα, ψωνίζουμε από οργανωμένες κεντρικές ή λαϊκές αγορές και από ανθρώπους με τους οποίους έχουμε σχέση εμπιστοσύνης, ώστε να μπορούμε να αναζητήσουμε ευθύνες αν κάτι δεν πάει καλά. Όχι από πλανόδιους που, στις 11 το πρωί της Καθαράς Δευτέρας, στήνουν ένα μηχανάκι σε μια γωνία για να πουλήσουν όστρακα — χωρίς ψύξη, χωρίς τις κατάλληλες συνθήκες, εκτεθειμένα στον ήλιο. Ας είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί σε αυτά τα ζητήματα.

Πώς πιστεύετε ότι τα αρώματα της λαγάνας, του ταραμά και των θαλασσινών «ξυπνούν» μνήμες και συναισθήματα γύρω από το οικογενειακό τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας;

Ξεκινάμε από την εικόνα. Δεν έχεις κάθε μέρα λαγάνα στο τραπέζι. Κι έτσι, μόνο που τη βλέπεις, ξυπνούν οι μνήμες. Θυμάσαι πού την έφαγες πέρσι, πού την είχες φάει πριν από είκοσι χρόνια. Προσωπικά, κάθε φορά που τρώω λαγάνα, θυμάμαι μια ξεχωριστή παρέα που είχα οργανώσει μια Καθαρά Δευτέρα. Είχαμε πάει στην Αρκαδία, στη Δημητσάνα, και γυρίσαμε τα γύρω χωριά. Φάγαμε στη Ζάτουνα, σε ένα καφενεδάκι — που ήταν μαζί κουρείο και φωτογραφείο — εκεί όπου είχε εξοριστεί ο Μίκης Θεοδωράκης. Εκεί, μέσα από σημειώματα και μνήμες που είχε αφήσει πίσω του, νιώσαμε μια ιδιαίτερη συγκίνηση.

Δεν έχω την κλασική παιδική ανάμνηση της λαγάνας από το πατρικό μου, ούτε από τον πατέρα μου, που οργάνωνε πάντα την Καθαρά Δευτέρα — την οποία αποκαλούσε «εκκαθάριση». Η δική μου δυνατή μνήμη είναι εκείνη η μέρα στη Ζάτουνα: η λαγάνα με πέντε μεζέδες που είχα σε ένα μικρό ψυγειάκι, όσα μας πρόσφερε αρχικά ο άνθρωπος του καφενείου — εύχομαι να ζει και να είναι καλά. Αυτή είναι η εικόνα που κρατώ. Και έχουν περάσει σχεδόν τριάντα χρόνια.

Ποιο έθιμο της ημέρας θεωρείτε πιο ουσιαστικό και γιατί αξίζει να διατηρηθεί ζωντανό στη σύγχρονη ελληνική κουζίνα;

Η παρέα. Η παρέα κάνει τις γιορτές.

Συμφωνώ απόλυτα — η γιορτή ζωντανεύει μόνο όταν μοιραζόμαστε το τραπέζι με αγαπημένα πρόσωπα. Με ποιον τρόπο μπορεί ένας σεφ να τιμήσει την παράδοση της Καθαρής Δευτέρας χωρίς να αλλοιώσει την αυθεντικότητα των γεύσεων;

Σεβόμενος την ιστορία και τον τρόπο που μεγάλωσε. Την Καθαρά Δευτέρα φεύγεις το πρωί και πηγαίνεις στην ψαραγορά, στον ψαρά της γειτονιάς σου, που τον καλημερίζεις κάθε μέρα. Του λες: «Κράτησέ μου ένα κιλό λαβράκι για το βράδυ. Κι αν έχεις χρόνο, καθάρισέ το και λιγάκι». Από εκεί ξεκινάει η μέρα. Από τις 10 το πρωί περιμένεις τους φίλους με ένα ουζάκι, ένα τσίπουρο ή ένα καλό κρασί. Και είναι κρίμα που έχουμε απομακρυνθεί από τη ρετσίνα, γιατί η παρανόηση που επικράτησε «χάλασε» ένα εξαιρετικό προϊόν. Τώρα όμως γίνονται προσπάθειες από κορυφαίους οινοποιούς που παράγουν υπέροχες ρετσίνες. Η ρετσίνα δεν σημαίνει φτηνό κρασί. Έπρεπε να είναι η ταυτότητά μας, όπως για τους Γάλλους ένα Chardonnay ή ένα Sauvignon και για τους Ιταλούς μια άλλη ποικιλία.

Για εμάς, η ρετσίνα θα έπρεπε να είναι σημείο αναφοράς. Μακάρι σιγά σιγά να το διορθώσουμε κι αυτό. Τις περισσότερες ώρες της ημέρας, η αναφορά γίνεται στο ούζο και στο τσίπουρο, όπου τα τελευταία χρόνια βλέπουμε εξαιρετικούς αποσταγματοποιούς να δημιουργούν ποιοτικά προϊόντα. Και κάτι σημαντικό: μακριά από τα χύμα, που δεν έχουν σφραγίδα. Ας είμαστε προσεκτικοί και σε αυτό.

Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η έννοια της «παράδοσης» στη γαστρονομία και πώς τη μεταφέρετε στις νεότερες γενιές μέσα από τα πιάτα σας;

Μέσα από την παράδοση γράφουμε ιστορία. Μέσα από την παράδοση κρατάμε ζωντανές τις μνήμες μας και τους ανθρώπους που δεν είναι πια μαζί μας. Είμαστε ίσως από τις λίγες χώρες που διατηρούν αυτά τα έθιμα. Και την περιμένουμε την Καθαρά Δευτέρα. Δε σας κρύβω ότι κι εγώ ο ίδιος φέρομαι σαν μικρό παιδί: να φτιάξω έναν αετό, να έχω την ευκαιρία να είμαι γύρω από μικρά παιδιά. Πριν λίγα χρόνια, με έναν φίλο, φτιάξαμε έναν φανταστικό αετό, στον οποίο γράψαμε μπροστά «ο παιχταράς». Πέταξε πολύ ψηλά. Τον δέσαμε καλά εκεί στο ταβερνάκι όπου τρώγαμε, και παρέμεινε στον ουρανό μέχρι το απόγευμα. Τον θαυμάζαμε — φαινόταν σαν μια μικρή κουκίδα. Εφτά καλούμπες είχαμε δέσει. Μια φορά τον χρόνο έχουμε Καθαρά Δευτέρα. Και αυτή η στιγμή, αυτή η χαρά, είναι που μένει ζωντανή.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ γι’ αυτή την κουβέντα!

Κι εγώ. Και του χρόνου!

Σύμφωνα με τη Marta Portero Tresserra, αναπληρώτρια καθηγήτρια και συντονίστρια της Μονάδας Ψυχοβιολογίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, ένα κρίσιμο στοιχείο της χριστουγεννιάτικης προσμονής εξηγείται από έναν βασικό μηχανισμό του παιδικού εγκεφάλου: την προσδοκία. Επισημαίνει ότι η προσμονή μιας ξεχωριστής ημέρας ενεργοποιεί το ντοπαμινεργικό σύστημα και δημιουργεί κίνητρο: «Οι οικογενειακοί ρυθμοί, η επανάληψη των παραδόσεων κάθε χρόνο, λειτουργούν ως σήματα που κρατούν ζωντανή τη χαρά».

Η Portero τονίζει ότι αυτή η επανάληψη προσφέρει στα παιδιά κάτι πολύτιμο: την προβλεψιμότητα. «Το να ξέρουν τι θα συμβεί μειώνει το άγχος και αυξάνει την αίσθηση ελέγχου». Η συμμετοχή στις προετοιμασίες ενισχύει δεξιότητες όπως ο σχεδιασμός, η λήψη αποφάσεων και ο αυτοέλεγχος. Οι ρυθμοί δημιουργούν ένα σταθερό περιβάλλον που ενισχύει τη συνοχή της οικογένειας και βοηθά στη διαμόρφωση θετικών αναμνήσεων.

Για να επιτελούν αυτό τον σκοπό, όπως επισημαίνει η ειδικός, αρκεί να αποφεύγουμε τις υπερβολικές προσδοκίες, τον τελειομανισμό και την υπερδιέγερση. Πολλές οικογένειες επιλέγουν μικρές κινήσεις για να διατηρούν τη μαγεία των Χριστουγέννων κάθε χρόνο. Δεν αναζητούν μεγάλες χειρονομίες, αλλά απλά σήματα που οργανώνουν την εμπειρία και προετοιμάζουν τα παιδιά.

Η Silvia Martínez, 36 ετών από την A Coruña, περιγράφει μια μικρή τελετουργία που έχουν δημιουργήσει στο σπίτι της για τον Δεκέμβριο: κάθε Σάββατο βράδυ τοποθετούν όλοι μαζί ένα νέο στολίδι στο δέντρο, επιλέγουν τη μουσική της επόμενης ημέρας και ετοιμάζουν ένα χριστουγεννιάτικο σχέδιο για να το χρωματίσουν το πρωί. «Ο εξάχρονος γιος μου ανυπομονεί για αυτή την κίνηση όσο και για την ίδια τη μέρα των Χριστουγέννων, γιατί το τελετουργικό κάνει κάθε σαββατοκύριακο ξεχωριστό», λέει.

Ο Eloy, 43 ετών από την Ουρένσε, περιγράφει μια άλλη διαδικασία αναμονής με την πεντάχρονη κόρη του. Για να μετρούν τις μέρες μέχρι να έρθουν οι παππούδες τα Χριστούγεννα, η μικρή προσθέτει κάθε μέρα μια πετρούλα σε ένα μπολ: «Έτσι, όσο περνούν οι μέρες, χαίρεται όλο και περισσότερο». Για εκείνον, αυτή η πράξη βοηθά την κόρη του να οπτικοποιήσει ότι κάτι όμορφο πλησιάζει και να απολαμβάνει τη διαδικασία.

Μετατρέποντας την αναμονή σε μάθημα ζωής

«Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στην αμεσότητα. Όταν κάτι καθυστερεί, εμφανίζεται απογοήτευση ή ανυπομονησία», εξηγεί η παιδοψυχίατρος Abigail Huertas Patón. Η συγγραφέας βιβλίων όπως το “Solo necesito que me aceptes” (RBA Libros, 2024) επισημαίνει ότι όταν ένα παιδί απογοητεύεται επειδή κάτι αργεί, χρειάζεται βοήθεια ώστε να εκφράσει αυτό που νιώθει και στη συνέχεια μια απλή δράση ως στήριγμα στην αναμονή: «Είναι βασικό να διατηρούμε ψυχραιμία — τα παιδιά διαβάζουν τα συναισθήματά μας για να ρυθμίσουν τα δικά τους. Αν μας δουν να αντέχουμε την αναμονή, θα το μάθουν κι εκείνα».

Η ειδικός υπογραμμίζει ότι κινήσεις όπως η αντίστροφη μέτρηση, το στόλισμα του δέντρου, το τύλιγμα δώρου ή το άναμμα ενός κεριού στο ημερολόγιο της Αβέντ, βοηθούν το παιδί να προβλέπει και να φαντάζεται όσα έρχονται.

Ο δρ. Celso Arango, διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής στο Νοσοκομείο La Paz, υπενθυμίζει ότι η αναμονή είναι βασική εκπαιδευτική διαδικασία και πως ο χρόνος και η προσπάθεια ενισχύουν επίσης τη χαρά. Θεωρεί σημαντικό να επανεξεταστεί το σχολικό πρόγραμμα από το Νηπιαγωγείο ώστε τα παιδιά να μάθουν να διαχειρίζονται τη ματαίωση, να ζητούν βοήθεια και να κατανοούν πως το να περιμένεις είναι υγιές γιατί δίνει χώρο στη σκέψη.

«Είναι σημαντικό κάθε πράγμα να ακολουθεί τον ρυθμό του χωρίς βιαστικές απαντήσεις – οι βιαστικές λύσεις μπορεί συχνότερα να είναι λανθασμένες σε σύγκριση με τις μελετημένες», τονίζει ο Arango. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν πως χρειάζεται χρόνος και προσπάθεια για να κατακτήσουν κάτι. Οι προετοιμασίες δεν είναι κενός χρόνος· είναι τρόπος νοηματοδότησης όσων έρχονται, οργάνωσης της επιθυμίας και μάθησης – χωρίς διδαχές – πως όσα χτίζονται σταδιακά αποκτούν μεγαλύτερη αξία.

Με πληροφορίες από EL PAÍS

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η εγγραφή των τριών νέων στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς αναδεικνύει τον πλούτο και την πολυφωνία της πολιτισμικής δημιουργίας, η οποία διατρέχει όλη την ελληνική επικράτεια, ενδυναμώνοντας τη συλλογική μνήμη και την ιστορική συνέχεια, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν και ταυτόχρονα διαμορφώνοντας το μέλλον. Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι ζωντανή, βιωματική και αντικατοπτρίζει τον τρόπο ζωής και συμμετοχής στην κοινότητα. Η εγγραφή των στοιχείων αποτυπώνει τη σταθερή προτεραιότητα της πολιτιστικής μας πολιτικής, όχι μόνο ως αντικείμενο προστασίας, αλλά ως ενεργό πεδίο συμμετοχής, εκπαίδευσης και διαγενεακής ανταλλαγής, ενώ, παράλληλα αντανακλά την σταθερή στήριξη του ΥΠΠΟ στις κοινότητες και τους φορείς που εργάζονται για τη διαφύλαξη και την ανάδειξή της».

Τα τρία στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας είναι:

Σπαθουράκι και Σπαθόλαδο: Εθνοβοτανικές γνώσεις και πρακτικές στο Δοξάτο Δράμας

Το σπαθόχορτο, αυτοφυές σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της λαϊκής φαρμακευτικής παράδοσης. Στον κάμπο του Δοξάτου, αλλά και μέσα στον οικισμό, το φυτό συλλέγεται για την παρασκευή δύο παραδοσιακών γιατροσοφιών: του σπαθουρακιού και του σπαθόλαδου. Τα παράγωγα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της τοπικής νοικοκυροσύνης και μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, διατηρώντας ζωντανές τις εθνοβοτανικές γνώσεις της κοινότητας.

«Βάλε» – Χορός των γυναικών στον Ασπρόπυργο Αττικής

Το εθιμικό χορευτικό δρώμενο «Βάλε» τελείται την Κυριακή της Τυρινής στον Ασπρόπυργο Αττικής, με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες της πόλης. Μετά τα σκωπτικά προλεγόμενα δρώμενα στην πλατεία του 1ου Δημοτικού Σχολείου, σχηματίζεται μεγάλος κύκλος νέων γυναικών που χορεύουν αρβανίτικους χορούς και τραγουδούν στα Αρβανίτικα χωρίς μουσική. Ακολουθεί ζωντανή μουσική από τοπικούς οργανοπαίκτες, με τις γυναίκες να χορεύουν Καλαματιανά και Συρτά, ενώ το δρώμενο ολοκληρώνεται με τη συμμετοχή των ανδρών, που χορεύουν χορούς του γλεντιού και τον τοπικό ανδρικό Αποκρεάτικο Χορό.

Έθιμο της Μεγάλης Φωτιάς τη Μεγάλη Πέμπτη στην Αγία Θεοδώρα Άρτας

Ένα μήνα πριν από το Πάσχα, οι ενορίτες της Αγίας Θεοδώρας ξεκινούν τη συλλογή ξύλων για την αναβίωση του εθίμου. Το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης, κάτοικοι κάθε ηλικίας συγκεντρώνονται στην πλατεία για το στήσιμο της κωνικής ξύλινης κατασκευής. Κατά την ακολουθία των Παθών, με το 6ο Ευαγγέλιο και το πένθιμο χτύπημα της καμπάνας, δίνεται το σήμα για το άναμμα της Μεγάλης Φωτιάς, που συμβολίζει τις φωτιές έξω από το κυβερνείο του Ποντίου Πιλάτου. Η φλόγα φωτίζει τον επιβλητικό βυζαντινό ναό, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό, κατανυκτικό θέαμα.

Ο Μάιος είναι ο 5ος μήνας του χρόνου, ο οποίος αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Θαργηλίωνα που γιορταζόταν με τα περίφημα Ανθεοφόρια. Ήταν αφιερωμένος στη θεά της γεωργίας Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη, που τον μήνα αυτόν βγαίνει από τον Άδη κι έρχεται στη γη. Γιορτές γίνονταν και στην αρχαία Ρώμη που τις έλεγαν «ροσύλλια», τις οποίες διατήρησαν και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες. Για τη λαϊκή αντίληψη, στον μήνα Μάιο συνυπάρχουν οι ιδιότητες του καλού και του κακού, της αναγέννησης και του θανάτου και συγκεντρώνονται την πρώτη του ημέρα, την Πρωτομαγιά.

Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς σηματοδοτεί την τελική νίκη του καλοκαιριού απέναντι στον χειμώνα, την κατίσχυση της ζωής επί του θανάτου και έχει ρίζες που ανάγονται σε προχριστιανικές αγροτικές λατρευτικές τελετές για τη γονιμότητα των αγρών και, κατ’ επέκταση, και των ζώων και των ανθρώπων. Η αρχαιότατη γιορτή της Πρωτομαγιάς συνεχίστηκε στο πέρασμα των αιώνων με επισημότητα και με διάφορες μορφές και εκδηλώσεις. Μία από τις παλαιότερες γιορτές ήταν τα Ανθεστήρια, η γιορτή των λουλουδιών, η πρώτη επίσημη γιορτή ανθέων των Ελλήνων.

Τα Ανθεστήρια, κατά τη διάρκεια των οποίων πομπές με κανηφόρες που έφερναν άνθη βάδιζαν με μεγαλοπρέπεια προς τα ιερά, ιδρύθηκαν πρώτα στην Αθήνα και έπειτα πήραν πανελλήνια μορφή, αφού διαδόθηκαν και σ άλλες πόλεις της Ελλάδος. Σύμφωνα με το μύθο, στα Ανθεστήρια «ανασταινόταν» ο… σκοτωμένος θεός Ευάνθης, επίθετο του Διόνυσου, από το χυμένο αίμα του οποίου φύτρωσε η άμπελος.

Όταν οι Ρωμαίοι κατάκτησαν την Ελλάδα, η γιορτή της Πρωτομαγιάς, δεν έπαψε να υπάρχει αλλά εμπλουτίστηκε γιατί και οι δύο λαοί πίστευαν, ότι τα λουλούδια αντιπροσωπεύουν την ομορφιά των θεών και φέρνουν δύναμη, δόξα , ευτυχία και υγεία.

Με το πέρασμα των αιώνων, η αρχική έννοια της Πρωτομαγιάς αλλοιώθηκε και επιβίωσαν έθιμα ως απλές λαϊκές γιορτές ( περιφορά δέντρων, πράσινων κλαδιών ή στεφάνων με λουλούδια, ανακήρυξη του βασιλιά ή της βασίλισσας του Μάη, χορός γύρω από ένα δέντρο ή ένα στολισμένο κοντάρι-γαϊτανάκι). Η Πρωτομαγιά είναι μία από τις ελάχιστες γιορτές, χωρίς θρησκευτικό περιεχόμενο, με εκδηλώσεις που απαντώνται στον λαϊκό πολιτισμό πολλών ευρωπαϊκών λαών, οι οποίες έχουν διατηρηθεί ως τις μέρες μας.

Έθιμα Πρωτομαγιάς

Το πρωτομαγιάτικο στεφάνι

Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα που εξακολουθεί να μας συνδέει με την παραδοσιακή Πρωτομαγιά, μια γιορτή της άνοιξης και της φύσης με πανάρχαιες ρίζες, είναι το πρωτομαγιάτικο στεφάνι. Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς συνδέεται με την ανθρώπινη χαρά για την άνοιξη και τη βλάστηση. Απότοκο των δοξασιών αυτών είναι το μαγιάτικο στεφάνι που φτιάχνεται από διάφορα άνθη και καρπούς και κρεμιέται στην πόρτα των σπιτιών.

Το μάζεμα των λουλουδιών για το πρωτομαγιάτικο στεφάνι, ενισχύει στη σημερινή εποχή τις σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση, από την οποία οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί λόγω του τρόπου ζωής των σύγχρονων πόλεων.

Στα μέρη της Μικράς Ασίας, σε κάθε στεφάνι έβαζαν, εκτός από λουλούδια, ένα σκόρδο για τη βασκανία, ένα αγκάθι για τον εχθρό κι ένα στάχυ για την καλή σοδειά. Το μαγιάτικο στεφάνι στόλιζε τις πόρτες των σπιτιών ως του Αϊ – Γιαννιού του Θεριστή και τότε, το καίγανε στις φωτιές του αγίου. Στα Δωδεκάνησα, μαζεύουν ένα λουλούδι που το λένε «ανοιχτομάτη» και πιστεύουν πως όποιος το έχει είναι πάντα γερός και τυχερός.

Το αμίλητο νερό

Σε νησιά του Αιγαίου, την Πρωτομαγιά, τα κορίτσια σηκώνονταν το πρωί, έπαιρναν μαζί τους τα λουλούδια, που είχαν μαζέψει από την παραμονή και πήγαιναν στα πηγάδια να φέρουν το «αμίλητο νερό» (αμίλητο γιατί το κουβαλούσαν χωρίς να μιλούν). Όταν το έφερναν στο σπίτι, πλένονταν όλοι με αυτό.

Η Πρωτομαγιά των αγροτών

Οι αγρότες φτιάχνουν τον Μάη τους με πρασινάδες, καρπούς, σκόρδο για τη βασκανία και αγκάθι για τον εχθρό. Στις περιοχές της Σμύρνης, την παραμονή της Πρωτομαγιάς, οι αγρότες πήγαιναν στην εξοχή, για να κόψουν οτιδήποτε είχε καρπό: σιτάρι, κριθάρι, σκόρδα, κρεμμύδια, κλαδιά συκιάς με τα σύκα, κλαδιά αμυγδαλιάς με τα αμύγδαλα, κλαδιά ροδιάς με τα ρόδια. Στην Αγιάσο της Λέσβου, φτιάχνουν στεφάνια από όλα τα λουλούδια και βάζουν μέσα «δαιμοναριά», άγριο χόρτο με πλατιά φύλλα και κίτρινα λουλούδια για να δαιμονίζονται οι γαμπροί. Στη Σέριφο, από το βράδυ της παραμονής, κρεμούν στην πόρτα ένα στεφάνι από λουλούδια τσουκνίδες, κριθάρι και σκόρδο.

Το Μαγιόξυλο

Σε χωριά της Κέρκυρας, οι κάτοικοι περιφέρουν έναν κορμό κυπαρισσιού, σκεπασμένο με κίτρινες μαργαρίτες που γύρω του έχει ένα στεφάνι με χλωρά κλαδιά. Με το μαγιόξυλο αυτό, οι νέοι εργάτες ντυμένοι με κάτασπρα παντελόνια και πουκάμισα και κόκκινα μαντήλια στο λαιμό βγαίνουν στους δρόμους, τραγουδώντας το Μάη.

Το Πήδημα της φωτιάς

Νέοι και γυναίκες μεγάλης ηλικίας μαζεύονται την παραμονή της Πρωτομαγιάς, μόλις δύσει ο ήλιος και ανάβουν φωτιές με ξερά κλαδιά που έχουν συγκεντρώσει αρκετές μέρες πριν. Όσο η φωτιά είναι αναμμένη, οι γυναίκες χορεύουν κυκλικούς χορούς γύρω από τη φωτιά και τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια για την Πρωτομαγιά. Τα νέα παιδιά, αφού βρέξουν τα μαλλιά και τα ρούχα τους, πηδούν πάνω από τις φωτιές σαν μία συμβολική πράξη που αποσκοπεί στο να διώξει τον χειμώνα και την αρρώστια. Στην συνέχεια, όλοι παίρνουν έναν δαυλό από φωτιά και την πηγαίνουν στο σπίτι τους για να φύγουν όλα τα κακά.

Το Μαγιόπουλο

Τα έθιμα της Πρωτομαγιάς περιλαμβάνουν μιμικές πράξεις για άμεση και παραστατική αναπαράσταση της αναγέννησης της φύσης.

Η ανάσταση του Μαγιόπουλου (που το ονομάζουν ακόμα Φουσκοδένδρι ή Ζαφείρη).

Ένας έφηβος στολισμένος με λουλούδια εμιμείτο στους αγρούς τον πεθαμένο τάχατες Διόνυσο. Χορός από προσωπιδοφόρους τον συνοδεύει τραγουδώντας. Οι κόρες του χωριού, οι «Ευανθίες», (ως μυροφόρες) του τραγουδούσαν τον «Κομμό»: το θρήνο και τον οδυρμό, όσο να αναστηθεί και μαζί με αυτόν όλη η φύση.

Κομμός:

«Ποιος σόκοψε τις ρίζες σου και στέγνωσε η κορφή σου.
Τι μόκαμες λεβέντη μου, τι μόκαμες ψυχή μου.
Ξεσφάλισε τα μάτια σου».

Σύμφωνα με τους λαογράφους, το έθιμο αυτό έχει την αρχή του στα Αδώνια των αρχαίων.

«Τον Ζαφείρη τον παρίσταναν και διά μικρού ξύλινου ειδώλου νέου ανδρός, που το επήγαινον εις την εκκλησίαν να λειτουργηθεί.
Έπειτα το μετέφεραν εις το λιβάδι όπου ετελείτο το δρώμενον».

Το έθιμο του Κλήδωνα

Την παραμονή της Πρωτομαγιάς, τα κορίτσια του χωριού στον δήμο Κόζιακα, μαζεύουν κλήδωνα (είδος λουλουδιού) και άλλα λουλούδια και τα βάζουν μέσα σε μια στάμνα. Στη συνέχεια, κάνουν το γύρο του χωριού κρατώντας την και τραγουδώντας:

«Συμμαζευτείτε λυγερές να βάλουμε τα κλήδωνα.

Να μπουν ξανθά, να μπουν λαμπρά καλορίζικα…».

Έπειτα, μαζεύονται στην πλατεία του χωριού και χορεύουν γύρω από την καλύβα, την οποία έφτιαξαν την ίδια ημέρα τα αγόρια του χωριού. Όταν τελειώσουν το χορό, κρύβουν τη στάμνα με τα λουλούδια από τα αγόρια και εκείνα ψάχνουν να τη βρουν. Το επόμενο βράδυ, τα κορίτσια με τη στάμνα γεμάτη λουλούδια γυρίζουν στους δρόμους του χωριού τραγουδώντας αυτήν τη φορά:

«Συμμαζευτείτε λυγερές για να βγάλουμε τα κλήδωνα.

Να βγουν ξανθά, να βγουν λαμπρά καλορίζικα…».

Τέλος, μαζεύονται στην πλατεία όπου φανερώνουν τη στάμνα και βγάζουν από μέσα τα λουλούδια, ευχόμενες για την καλή τους τύχη. Στην συνέχεια, θα κάψουν την καλύβα και γύρω από αυτή θα στηθεί χορός από τα κορίτσια και τα αγόρια.

Το Πρωτομαγιάτικο έθιμο της πιπεριάς

Aπό τα χαράματα της Πρωτομαγιάς, ντύνουν έναν άνθρωπο του χωριού «πιπεριά».

Τον βάζουν σε όλο το σώμα του φτέρες, τόσες πολλές που τον σκεπάζουν ολόκληρο. Του κρεμάνε ένα κουδούνι και αυτός είναι ο «πιπεριάς». Ακολουθεί ένας άλλος συγχωριανός, που βαστάει ένα τσαπί, ακουμπισμένο στην πλάτη του.

Αυτός είναι ο «γεωργός». Πίσω τους ακολουθεί μια μεγάλη ομάδα.

Μπροστά ο «πιπεριάς» με το «γεωργό» και πίσω οι άλλοι, γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι σε όλο το χωριό και τραγουδάνε:

«Πιπεριά γλυκιά ροδιά

γλήγορα στον Αη-Λια

κι Αη-Λιάς στον ουρανό

για να βρέξει θιος νερό

για τα στάρια, για τα κθάρια

για τ’ φτωχού τα παρασπόρια

κάθε στάχυ και πινάκι

και χειρόβολο δεμάτι

Γούρνες γούρνες το κρασί

αυλάκια αυλάκια το νερό

κι ο γιωργός με το τσαπί

να στουμών’ καλά τη γη».

Μόλις λένε το τραγούδι, ο νοικοκύρης του σπιτιού τους ραντίζει με νερό. Ο «γεωργός» τότε με το τσαπί βαράει δύο τσαπιές στο χώμα έξω από το σπίτι. Ο νοικοκύρης ύστερα τους κερνάει και φεύγουν. Με τα χρήματα που θα μαζέψουν κάνουν γλέντι το μεσημέρι στην πλατεία του χωριού και μαζεύονται όλοι οι χωριανοί για να φάνε και να πιούνε.

Στις Ροβιές, ο «πιπεριάς» φοράει κι αδιάβροχο, γιατί τον καταβρέχουν με τις μάνικες. Εκτός από φτέρες, τον σκεπάζουν με στάρια, κριθάρια και κλωνάρια από φοινικιές. Του φοράνε πολλά κουδούνια και το σχοινί που τα δένουν είναι αρκετά μακρύ, για να τον τραβάνε όσοι τον ακολουθούν. Το τραγούδι που τραγουδούν είναι:

«Πιπεριά πιπεριά
πιπεριά στον Αη-Λια
και ο Αη-Λιάς στον Ουρανό
για να ρίξ’ ο θιός νερό
για τα στάρια, για κθάρια
του θεού τα παραγάδια
κι ο Ψαρός με το τσαπί
να χαλάει την αυλή»

Στην Ιστιαία, «πιπεριά» ντύνεται μια γυναίκα λυγερόκορμη.

Το τραγούδι που λένε μοιάζει με του Αρτεμισίου, με τη διαφορά ότι δεν ακούγονται οι στίχοι
«κάθε στάχυ και πινάκι / και χειρόβολο δεμάτι»,
ενώ οι δύο τελευταίοι στίχοι είναι
«πιπερός με το τσαπί / να στομώσει το νερό».

Τα Ξόρκια της Πρωτομαγιάς

Ενήλικες και παιδιά για να προστατεύονται όλο το χρόνο από τα φίδια, τη Πρωτομαγιά δεν έμπαιναν για δουλειές στα χωράφια και ευκαιρίας δοθείσας έλεγαν το ξόρκι εναντίον των φιδιών:

Σήμερα Πρωτομαγιά
Βγαίνουν τα φίδια απ΄ τη φωλιά
Ούτε ήλιος να τα δει
Ούτε μπροστά μου να φανεί

Μάγια

Δοξασίες σχετικές με τα μάγια, εξαιτίας της παρετυμολογίας του ονόματός του μήνα, συνδέονταν στην παράδοση του λαού με τον Μάιο και τη βλαπτική του ιδιότητα. Αυτό οφείλεται στο ότι κατά τα ρωμαϊκά χρόνια, τελούνταν γιορτές προς τιμήν των νεκρών. Ήταν ο μήνας των νεκρών και οι θνητοί δεν έπρεπε να τους προσβάλλουν. Σε πολλά μέρη δεν γίνονται γάμοι το μήνα Μάιο. Παλιότερα, που η πίστη διατηρούσε στοιχεία δεισιδαιμονίας, μία από τις κουλούρες της Μεγάλης Πέμπτης φυλαγόταν στο εικονοστάσι για να καταναλωθεί την Πρωτομαγιά, για να προστατεύονται τα μέλη της οικογένειας από τα μάγια. Πολλοί πιστεύουν ακόμη και σήμερα ότι ο Μάιος είναι ο μήνας που πιάνουν τα μάγια και οι μάγισσες. Πιστεύουν ότι τη νύχτα της Πρωτομαγιάς, μπορούν να κλέψουν τη σοδειά, όπως το γάλα των ζώων τους.

Πηγή: e-evros.gr

Ρουκετοπόλεμος στο Βροντάδο

Το πιο γνωστό έθιμο με βαρελότα, ρουκέτες και βεγγαλικά, λαμβάνει χώρα στο πανέμορφο και γραφικό χωριό της Χίου, Βροντάδο. Ο ουρανός γεμίζει με χρώματα, όταν η καμπάνα των εκκλησιών σημάνει την Ανάσταση του Χριστού. Οι συμμετέχοντες του εθίμου εφοδιάζονται με τον απαραίτητο εξοπλισμό και περιμένουν να επιδοθούν στη μάχη των ρουκετών.

Σύμφωνα με την παράδοση, η συνήθεια αυτή ξεκίνησε επί Τουρκοκρατίας, όταν οι χριστιανοί κάτοικοι ήθελαν να δείξουν στους Τούρκους πώς γιορτάζουν οι ορθόδοξοι την Ανάσταση. Όποιος βρεθεί εκείνες τις μέρες στη Χίο, θα αντικρίσει ένα μαγευτικό και εντυπωσιακό θέαμα.

Οι μπότηδες στην Κέρκυρα

Στις 11 το πρωί του Μ. Σαββάτου ο κόσμος περιμένει την πρώτη Ανάσταση. Όταν τελειώνει η ακολουθία στη Μητρόπολη, χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών κι από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν κατά χιλιάδες, πήλινα δοχεία (μπότηδες) στους δρόμους, με μεγάλο κρότο. Αυτό το έθιμο έχει τις ρίζες του στο χωρίον του Ευαγγελίου «Συ δε Κύριε Ανάστησόν με ίνα συντρίψω αυτούς ως σκεύη κεραμέως».

Λευκά περιστέρια στη Ζάκυνθο

Κατά την Πρώτη Ανάσταση, απελευθερώνονται άσπρα περιστέρια από τον ιερέα, ενώ οι νοικοκυρές ρίχνουν πήλινα κανάτια από τα μπαλκόνια, όπως στην Κέρκυρα. Το Ευαγγέλιο της Ανάστασης ψάλλεται με τον ιδιαίτερο «μουσικό» τρόπο της Επτανησιακής παράδοσης, ενώ η Αναστάσιμη ακολουθία πραγματοποιείται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου μόνο στον Άγιο Μάρκο. Οι υπόλοιπες εκκλησίες αρκούνται στο χαρμόσυνο χτύπημα της καμπάνας και πραγματοποιούν την ακολουθία το πρωί της Κυριακής.

Αγώνας δρόμου στην Αράχωβα

Διπλή γιορτή για την Αράχωβα, καθώς η γιορτή του Αγίου Γεωργίου που πέφτει παραδοσιακά κοντά στο Πάσχα γιορτάζεται με το ίδιο πάθος, που επιδεικνύουν οι ντόπιοι για την Ανάσταση. Έτσι, ανήμερα του Πάσχα, ξεκινά η περιφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, οι γηραιότεροι κάτοικοι ξεκινούν από την Εκκλησία και πραγματοποιούν τον αγώνα της ανηφόρας υπό τη συνοδεία μουσικής. Παράλληλα, έχουν ετοιμαστεί οι λάκκοι σε κάθε γειτονιά, όπου ανάβουν οι φωτιές που θα υποδεχθούν δεκάδες αρνιά – τόσα, ώστε λέγεται πως αν κάποιος δει από μακριά την Αράχωβα, νομίζει πως το χωριό έχει πάρει φωτιά.

Η αναπαράσταση των Παθών στην Πάρο

Αν και η Πάρος αποτελεί από μόνη της ιδανικό προορισμό όλες τις εποχές του χρόνου, το Πάσχα ιδιαίτερα πραγματοποιείται στο νησί το μοναδικό έθιμο της αναπαράστασης των Παθών κατά την περιφορά του Επιταφίου στα ορεινά χωριά Μάρπησσα, Μάρμαρα, Πρόδρομο, Λεύκες και Άσπρο Χωριό. Καθώς ο Επιτάφιος περνά τα δρομάκια του νησιού κάνει συνολικά 15 στάσεις, στις οποίες αναπαριστώνται ζωντανά εικόνες των Παθών του Χριστού. Παιδιά ντυμένα ρωμαίοι στρατιώτες ή μαθητές του Χριστού αναβιώνουν σκηνές από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα, τον «Μυστικό Δείπνο», το μαρτύριο της Σταύρωσης, ενώ σε κάθε μία από αυτές τις στάσεις φωτίζεται εντυπωσιακά και ένα σημείο του βουνού. Το βράδυ του Σαββάτου το έθιμο κορυφώνεται με την αναπαράσταση της Ανάστασης μέσα σε μία εκθαμβωτική ατμόσφαιρα χιλιάδων κεριών και αμέτρητων πυροτεχνημάτων.

Το κάψιμο του Ιούδα

Στην Υπάτη, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μετά την Αγάπη, πραγματοποιείται το «κάψιμο του Ιούδα», έθιμο που χάνεται στα βάθη του παρελθόντος, ενώ στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγ. Νικολάου, ο παπάς σέρνει τον αναστάσιμο χορό, ψάλοντας το «Χριστός Ανέστη».

Οι αβγομαχίες

Στη Βόρεια Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Καστανούσα Κερκίνης, στην κοινότητα Κρηνίδων του δήμου Καβάλας, στο Θρυλόριο του Νομού Ροδόπης, στο Μυλοπόταμο της Δράμας και στον Άνω Άγιο Ιωάννη στην Πιερία, οι κάτοικοι αυτών των περιοχών εφοπλίζονται με τριάντα κόκκινα αυγά ο καθένας και ξεκινάνε οι «αυγομαχίες». Νικητής αναδεικνύεται αυτός που στο τέλος της μάχης θα έχει μείνει με τα λιγότερα σπασμένα αβγά. Το έθιμο συμβολίζει την Ανάσταση του Κυρίου και τη σύγκρουση του καλού με το κακό.

Η τελετή του Νιπτήρα

Στην Πάτμο, η Μεγάλη Εβδομάδα αποτελεί μία μοναδική εμπειρία. Το έθιμο που κάνει το Πάσχα στην Πάτμο ξεχωριστό, είναι η τελετή του Νιπτήρα, το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης, το οποίο αποτελεί την αναπαράσταση του Μυστικού Δείπνου: ο ηγούμενος, όπως ακριβώς ο Ιησούς, πλένει τα πόδια δώδεκα μοναχών που κάθονται γύρω από τη μεγάλη εξέδρα, όπως οι μαθητές στο Μυστικό Δείπνο. Τη Μεγάλη Παρασκευή, γίνεται η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης στη Μονή του Αγίου Ιωάννη και το ίδιο βράδυ όλοι οι επιτάφιοι συναντιούνται στις πλατείες της Σκάλας και της Χώρας. Η Ανάσταση γίνεται επίσης στο μοναστήρι και ανήμερα του Πάσχα, διαβάζεται το Ευαγγέλιο σε επτά γλώσσες.

Φωτεινά αερόστατα στο Λεωνίδιο

Το βράδυ της Ανάστασης, οι πιστοί των ενοριών, κατασκευάζουν φωτεινά «αερόστατα» τα οποία και απελευθερώνουν ώστε να πετάξουν ψηλά στον ουρανό. Πρόκειται για ένα από τα εντυπωσιακότερα και πιο φαντασμαγορικά πασχαλιάτικα έθιμα της χώρας μας. Οι πιστοί των πέντε ενοριών του Λεωνιδίου έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα για εκείνη την κρίσιμη στιγμή, έχοντας ήδη κατασκευάσει τους εκατοντάδες «αφανούς», όπως λένε τα χάρτινα αερόστατα.

Πηγή: in.gr

O μπακαλιάρος είναι ένα από τα πιο «ευέλικτα» ψάρια, καθώς έχει πολύ ήπια γεύση. Έτσι τον χρησιμοποιούμε από τη σούπα για το μωρό και την ψαρόσουπα μέχρι στο τηγάνι, με κουρκούτι ή χωρίς, για ψαρομεζέ. Και βέβαια, την 25^η Μαρτίου, ο μπακαλιάρος έχει την τιμητική του καθώς είναι μία ζωική πρωτεΐνη που «επιτρέπεται» ακόμη και σε αυτούς που νηστεύουν τη Σαρακοστή.

Ένα ψάρι με υψηλή διατροφική αξία

Όπως μας εξηγεί η Ρένα Γάλλου, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, ο μπακαλιάρος είναι χαμηλός σε θερμίδες, με περίπου 82 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια, που σημαίνει ότι αποτελεί μια ιδανική επιλογή αν επιθυμείς να διατηρήσεις ή να μειώσεις το βάρος σου. Παράλληλα, είναι πλούσιος σε πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και την επιδιόρθωση των ιστών του σώματος. ​

Επιπλέον, αν και ο μπακαλιάρος είναι χαμηλός σε λιπαρά, περιέχει πολύτιμα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, τα οποία συμβάλλουν στην καλή λειτουργία της καρδιάς και του εγκεφάλου. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, καθώς μειώνουν την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερόλη.

Τα διατροφικά του οφέλη όμως δεν σταματούν εδώ! Ο μπακαλιάρος είναι πλούσιος σε βιταμίνες και μέταλλα, τα οποία υποστηρίζουν την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.​

Η βιταμίνη Β12 που περιέχει, συμβάλλει στην σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος, καθώς και στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η βιταμίνη D βοηθάει στην απορρόφηση του ασβεστίου, για πιο δυνατά και υγιή οστά, καθώς προλαμβάνει την οστεοπόρωση. Το ασβέστιο που περιέχει είναι απαραίτητο για την υγεία των οστών και των δοντιών. Περιέχει ακόμη φώσφορο που βοηθάει στην μεταφορά ενέργειας στο σώμα και μαγνήσιο που συμβάλλει στην σωστή λειτουργία των μυών και των νεύρων.

Για να επωφεληθείς πλήρως από τα θρεπτικά συστατικά του μπακαλιάρου, προτίμησε τρόπους μαγειρέματος όπως το ψήσιμο ή το βράσιμο, αποφεύγοντας το τηγάνισμα που προσθέτει περιττά λιπαρά. Επίσης, αν επιλέξεις παστό μπακαλιάρο, φρόντισε να τον ξαρμυρίσεις σωστά, καθώς η υπερβολική πρόσληψη αλατιού μπορεί να είναι επιβλαβής για την υγεία σου.

Μπακαλιάρος στον φούρνο με λίγα λιπαρά

Αυτή η συνταγή είναι πρωτότυπη και μπορείς να τη δοκιμάσεις για την 25^η Μαρτίου.

500 γρ. μπακαλιάρος (κομμένος σε 4 κομμάτια)

4 πατάτες

2 κουτ. σούπας ελαιόλαδο

2 φλυτζάνια δημητριακά πρωινού τύπου flakes

¼ φλυτζανιού αλεύρι

¼ κουτ. γλυκού αλάτι

¼ κουτ. γλυκού πάπρικα

¼ κουτ. γλυκού αποξηραμένο σκόρδο

¼ κουτ. γλυκού πιπέρι

2 ασπράδια αυγού (χτυπημένα)

Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 200 βαθμούς. Σε μια λαμαρίνα τοποθετούμε αντικολλητικό χαρτί.

Με το peeler κόβουμε τις πατάτες σε πολύ λεπτές φλούδες. Σε ένα μπωλάκι ανακατεύουμε όλα τα μπαχαρικά. Αλείφουμε με τα χέρια μας τις φλούδες πατάτας με το ελαιόλαδο και το μισόμίγμα των μπαχαρικών. Τοποθετούμε πάνω στο χαρτί.

Πλένουμε και σκουπίζουμε καλά τον μπακαλιάρο. Βάζουμε τα cornflakes στο blende rκαι τα κάνουμε σκόνη. Τοποθετούμε σε ένα ρηχό πιάτο. Σε ένα άλλο ρηχό πιάτο τοποθετούμε το αλεύρι μαζί με το υπόλοιπο μίγμα των μπαχαρικών και το αλάτι, και σε ένα τρίτο τα χτυπημένα ασπράδια.

Βουτάμε κάθε κομμάτι του μπακαλιάρου στο μίγμα με τα μπαχαρικά και το αλεύρι, μετά στα χτυπημένα αυγά και τέλος στα τριμμένα cornflakes, μέχρι να καλυφθεί καλά.

Τοποθετούμε και τον μπακαλιάρο πάνω στο αντικολλητικό χαρτί αφού έχουμε περάσει λίγο ελαιόλαδο με ένα πινέλο και ψήνουμε για περίπου 20 λεπτά μέχρι να ψηθεί το ψάρι και να ροδίσει.

Και του χρόνου!

Ας δούμε παρακάτω μερικές ασυνήθιστες παραδόσεις που προέρχονται από διάφορα μέρη στον κόσμο. Έχετε ξανακούσει για αυτά τα περίεργα και υπέροχα έθιμα;

Κάψιμο σκιάχτρου (Εκουαδόρ)

Στον Εκουαδόρ, πολλοί πολίτες βάζουν φωτιά σε σκιάχτρα γεμάτα χαρτί τα μεσάνυχτα της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, καθώς και καίνε παλιές φωτογραφίες που αντιπροσωπεύουν κακές αναμνήσεις. Σύμφωνα με την παλαιά παράδοση, πιστεύεται ότι κάτι τέτοιο βοηθά στην εξάλειψη κάθε κακής τύχης ή κακών πραγμάτων που έχουν συμβεί τους τελευταίους 12 μήνες.

Σπασμένα πιάτα (Δανία)

Ενώ μπορεί να είναι γνωστό για εμάς τους Έλληνες ότι σπάμε πιάτα κατά τη διάρκεια εορταστικών περιστάσεων, αυτό είναι δημοφιλές και στη Δανία. Στην πραγματικότητα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι Δανοί πετούν αχρησιμοποίητα πιάτα που έχουν αποθηκευτεί όλο το χρόνο στις εξώπορτες της οικογένειας και των φίλων για καλή τύχη. Όσο περισσότερα πιάτα βρείτε έξω από το σπίτι σας, τόσο περισσότερη τύχη θα έχετε την Πρωτοχρονιά, προφανώς.

108 δαχτυλίδια (Ιαπωνία)

Αν βρεθείτε στην Ιαπωνία την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, θα ακούσετε τον ήχο 108 καμπάνων να αντηχούν στους δρόμους. Αυτή η βουδιστική παράδοση πιστεύεται ότι διώχνει τις ανθρώπινες αμαρτίες, φέρνοντας καλή τύχη σε όλους. Εκτός από αυτό, οι κάτοικοι πιστεύουν επίσης ότι είναι καλή τύχη να ξεκινήσετε τη νέα χρονιά χαμογελώντας ή γελώντας.

Φορώντας χρωματιστά εσώρουχα (Νότια Αμερική)

Σύμφωνα με την παράδοση, υπάρχει μια δεισιδαιμονία ότι το χρώμα των εσωρούχων σας μπορεί να καθορίσει τι θα φέρει η Πρωτοχρονιά. Σε χώρες της Νότιας Αμερικής όπως το Μεξικό, η Βολιβία και η Βραζιλία, η τύχη για το επόμενο έτος καθορίζεται από το χρώμα των εσωρούχων. Όσοι θέλουν να βρουν αγάπη φορούν κόκκινο την Πρωτοχρονιά, ενώ όσοι ελπίζουν για πλούτο επιλέγουν το κίτρινο. Εάν αναζητά κανείς απλώς την ειρήνη, το λευκό πρέπει να είναι η μόνη επιλογή.

Στρογγυλά πράγματα (Φιλιππίνες)

Οι Φιλιππινέζοι ελπίζουν να έχουν ευημερία και πλούτο την επόμενη χρονιά περιτριγυρίζοντας τους εαυτούς τους με στρογγυλά πράγματα την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Από τα νομίσματα μέχρι τα σταφύλια, κάθε είδος αντιπροσωπεύει πλούτο και επιτυχία. Έχετε ξανακούσει για αυτή τη μοναδική παράδοση;

Πετώντας έπιπλα από το παράθυρο (Ιταλία)

Στην Ιταλία, πολλοί ντόπιοι πετούν παλιά έπιπλα (μαλακά αντικείμενα φυσικά) από το παράθυρο για να συμβολίσουν μια νέα αρχή για την επόμενη χρονιά. Από μαξιλάρια μέχρι κουβέρτες, οτιδήποτε δεν τους φέρνει πια χαρά, θα πεταχτεί έξω.

Πέταγμα χαρτιού από το παράθυρο (Αργεντινή)

Αφού κομματιάσουν όλα τα παλιά τους έγγραφα και χαρτιά, οι Αργεντινοί τα πετάνε από το παράθυρο για να μοιάζουν με σύννεφα από κομφετί. Σύμφωνα με το έθιμο, τεμαχίζουν τα πάντα πριν πέσει η αυλαία του έτους, για να συμβολίσουν ότι αφήνουν πίσω το παρελθόν.

Μιλώντας με τα ζώα (Ρουμανία)

Στη Ρουμανία, οι αγρότες περνούν την Πρωτοχρονιά τους επικοινωνώντας με τα ζώα τους. Προφανώς, αν τα καταφέρουν, θα έχουν μια τυχερή χρόνια.

Πηγή: Country Living