Μια διεθνής ομάδα διακεκριμένων επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, την Κινεζική Ακαδημία Ιατρικών Επιστημών, το Ινστιτούτο της Οξφόρδης (COI) και το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, ανακάλυψε κάτι εντυπωσιακό: ενεργοποιώντας ένα συγκεκριμένο κυτταρικό «μονοπάτι» που ανιχνεύει τα επίπεδα οξυγόνου, μπορούμε να μπλοκάρουμε δραστικά τον πολλαπλασιασμό των ιών και να απογειώσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Η μελέτη* αυτή, η οποία εστιάζει κυρίως στον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) –μια από τις κύριες αιτίες σοβαρών λοιμώξεων παγκοσμίως– δημοσιεύτηκε* στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.

Κάνοντας restart στο ανοσοποιητικό μας σύστημα

Το «μονοπάτι» του επαγόμενου από την υποξία παράγοντα (HIF) είναι ο φυσικός μηχανισμός με τον οποίο τα κύτταρά μας αντιδρούν όταν τα επίπεδα οξυγόνου είναι χαμηλά. Οι ερευνητές σκέφτηκαν να ενεργοποιήσουν αυτό το μονοπάτι χρησιμοποιώντας τη δαπροδουστάτη (Daprodustat), ένα φάρμακο που είναι ήδη εγκεκριμένο για κλινική χρήση για άλλες παθήσεις.

Το αποτέλεσμα; Αυτή η θεραπεία λειτούργησε σαν ένας ισχυρός διακόπτης που ενεργοποίησε την έμφυτη ανοσία του οργανισμού μας –δηλαδή την πρώτη γραμμή άμυνας που διαθέτουμε απέναντι σε κάθε εισβολέα. Με την ενεργοποίηση αυτή, αυξήθηκε κατακόρυφα η έκφραση των αντιιικών γονιδίων και ενισχύθηκε το σήμα των ιντερφερονών, των πολύτιμων δηλαδή πρωτεϊνών που επιστρατεύει το σώμα μας για να πολεμήσει τις λοιμώξεις.

Το μυστικό της επιτυχίας αυτής της μεθόδου κρύβεται στην ικανότητα του οργανισμού να εντοπίζει έγκαιρα το γενετικό υλικό του ιού. Όταν οι επιστήμονες δοκίμασαν να μπλοκάρουν τους φυσικούς αισθητήρες ανίχνευσης των ιών, η προστατευτική δράση του μονοπατιού HIF χάθηκε, γεγονός που αποδεικνύει πόσο κρίσιμη είναι η έγκαιρη «σήμανση συναγερμού» στο σώμα μας.

Αφαιρώντας το «αόρατο πέπλο» των ιών

Η επιστημονική ομάδα, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Ανακάλυψε έναν άγνωστο μέχρι σήμερα μηχανισμό με τον οποίο η ενεργοποίηση του HIF απογειώνει την άμυνά μας. Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται μια χημική τροποποίηση του RNA, γνωστή ως N6-μεθυλαδενοσίνη (m⁶A). Οι ιοί χρησιμοποιούν αυτή την τροποποίηση στο δικό τους RNA σαν ένα είδος «μοριακού καμουφλάζ», που τους επιτρέπει να γλιστρούν απαρατήρητοι και να ξεγελούν το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Εδώ ακριβώς κρύβεται η μαγεία της νέας ανακάλυψης: η ενεργοποίηση του μονοπατιού HIF δίνει εντολή σε ειδικές πρωτεΐνες-«σβηστήρες» (eraser proteins) να αφαιρέσουν αυτό το καμουφλάζ (τις τροποποιήσεις m⁶A) από το RNA του ιού RSV. Χωρίς την κρυψώνα του, ο ιός γίνεται αμέσως ορατός από τους κυτταρικούς αισθητήρες, οι οποίοι πυροδοτούν μια μαζική και αποτελεσματική αντεπίθεση.

Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά ο Δρ. Peter Wing από το Ινστιτούτο της Οξφόρδης (COI): «Απογυμνώνοντας τον ιό από το μοριακό του καμουφλάζ, η ενεργοποίηση του HIF βοηθά τα κύτταρα του ξενιστή να τον αναγνωρίσουν αμέσως και να οργανώσουν μια ταχύτατη ανοσολογική απόκριση. Η ανακάλυψη αυτή φωτίζει έναν ολοκαίνουργιο σύνδεσμο ανάμεσα στον κυτταρικό μεταβολισμό, την τροποποίηση του RNA και την αντιιική άμυνα».

Νέες ελπίδες για τη φροντίδα των παιδιών μας

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) παραμένει μια από τις βασικότερες αιτίες νοσηλείας βρεφών και μικρών παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο, προκαλώντας μεγάλο άγχος στις μητέρες και τους γονείς, καθώς οι μέχρι τώρα θεραπευτικές επιλογές ήταν αρκετά περιορισμένες.

Ο καθηγητής James Stewart από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ σημειώνει με αισιοδοξία: «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η αξιοποίηση ήδη υπαρχόντων φαρμάκων που στοχεύουν στο μονοπάτι HIF θα μπορούσε να προσφέρει μια εντελώς νέα θεραπευτική προσέγγιση. Η μελέτη αυτή προσφέρει μια φρέσκια ματιά στο πώς οι μηχανισμοί ανίχνευσης οξυγόνου αλληλεπιδρούν με το ανοσοποιητικό μας και ανοίγει νέους, συναρπαστικούς δρόμους για την ανάπτυξη καινοτόμων θεραπειών ενάντια στις ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού».

Η επιστήμη αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι οι πιο δυνατές απαντήσεις κρύβονται στον ίδιο μας τον οργανισμό –χρειάζεται απλώς να βρούμε τον τρόπο να του δείξουμε πού ακριβώς βρίσκεται ο «εχθρός».

Περισσότερα στοιχεία για τη μελέτη είναι διαθέσιμα εδώ

Γιατί όμως η υπερλιπιδαιμία θεωρείται επικίνδυνη; Πώς μπορεί να επηρεάσει τη θεραπεία του καρκίνου; Και τι μπορείτε να κάνετε για να την προλάβετε;

Υπάρχουν τρία βασικά είδη λιπιδίων που εξετάζουν οι γιατροί: η LDL (λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας), η HDL (λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας) και τα τριγλυκερίδια. Η LDL, γνωστή ως «κακή» χοληστερόλη, σχετίζεται άμεσα με την αθηροσκλήρωση. Ιδανικά επίπεδα είναι τα 100 mg/dL ή χαμηλότερα.

Η HDL χαρακτηρίζεται ως «καλή» χοληστερόλη, καθώς προστατεύει από καρδιοπάθειες. Για τους άνδρες, το ιδανικό είναι πάνω από 40 mg/dL, ενώ για τις γυναίκες πάνω από 50 mg/dL. Τα τριγλυκερίδια επίσης συμβάλλουν στην αθηροσκλήρωση, αν και όχι τόσο έντονα όσο η LDL. Υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων (ιδανικά κάτω από 150 mg/dL) ενδέχεται να προκαλέσουν φλεγμονή και αυξημένο κίνδυνο παγκρεατίτιδας.

Όπως συμβαίνει με την υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία συνήθως δεν παρουσιάζει πρώιμα συμπτώματα. Πολλοί ασθενείς δεν γνωρίζουν ότι έχουν αυξημένη χοληστερόλη έως ότου ελεγχθούν προληπτικά.

Όταν οι γιατροί επισημαίνουν τον κίνδυνο της υπερλιπιδαιμίας, συνήθως επικεντρώνονται στην LDL. Η σύνδεσή της με την αθηροσκλήρωση είναι καλά τεκμηριωμένη. Η αθηροσκλήρωση προκαλείται από συσσώρευση πλάκας (χοληστερόλη, λίπος, ασβέστιο και άλλες ουσίες) στα αγγεία, οδηγώντας σε σκλήρυνση και στένωση των αρτηριών.

Όταν περιορίζεται ή μπλοκάρεται η ροή αίματος, ζωτικά όργανα όπως η καρδιά και ο εγκέφαλος μπορεί να μην λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα όπως μειωμένη κυκλοφορία, εμφράγματα ή εγκεφαλικά επεισόδια.

Υπερλιπιδαιμία και θεραπεία καρκίνου

Για ασθενείς με καρκίνο, η διαχείριση της χοληστερόλης έχει ιδιαίτερη σημασία. Ορισμένες θεραπείες καρκίνου επηρεάζουν την καρδιά ή τα αγγεία, ενώ η ύπαρξη αθηροσκλήρωσης αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών.

Η υψηλή γλυκόζη ή ανεξέλεγκτη πίεση μπορεί να καθυστερήσει ένα χειρουργείο, αλλά δεν υπάρχει επίπεδο χοληστερόλης που να αποκλείει αυτόματα έναν ασθενή από επέμβαση. Ωστόσο, εάν κάποιος εμφανίζει στηθαγχικό πόνο καρδιακής αιτιολογίας, απαιτείται περαιτέρω έλεγχος πριν το χειρουργείο για να αποκλειστεί ενεργό έμφραγμα ή σημαντική απόφραξη αρτηριών.

Ασθενείς που λαμβάνουν τις εξής θεραπείες πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:

Χημειοθεραπεία με ανθρακυκλίνες: Η δοξορουβικίνη χρησιμοποιείται συχνά σε καρκίνο μαστού, λευχαιμία, λέμφωμα και σάρκωμα. Μπορεί όμως να αποδυναμώσει τον καρδιακό μυ ή τη λειτουργία της καρδιάς. Ο έλεγχος της υπερλιπιδαιμίας πριν την έναρξη της θεραπείας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών βλαβών που σχετίζονται με ανθρακυκλίνες.

Ακτινοθεραπεία σε κεφάλι-λαιμό: Η ακτινοβολία (κυρίως σε θώρακα, κεφάλι και λαιμό) μπορεί να επιταχύνει την αθηροσκλήρωση. Η μείωση της χοληστερόλης πριν την έναρξη θεραπείας περιορίζει αυτόν τον κίνδυνο.

Ορμονοθεραπεία για καρκίνο προστάτη: Σε ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους προστάτη εφαρμόζεται ανδρογονική αποστέρηση. Αυτή όμως επιταχύνει το μεταβολικό σύνδρομο, αυξάνοντας τη χοληστερόλη και τον κίνδυνο αγγειακών επεισοδίων. Για τους συγκεκριμένους ασθενείς στοχεύουμε σε LDL κάτω από 70 mg/dL.

Σχέση υπερλιπιδαιμίας με τον καρκίνο

Μία μελέτη συνέδεσε αυξημένα επίπεδα LDL με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου μαστού. Εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι η υπερλιπιδαιμία μπορεί να ενισχύει την ανάπτυξη όγκων διευκολύνοντας τον πολλαπλασιασμό και τη διάδοσή τους. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις σε ανθρώπους προς το παρόν.

Η ισχυρότερη συσχέτιση αφορά θεραπείες καρκίνου — όχι τα ίδια τα νεοπλάσματα — που οδηγούν στην ανάπτυξη υπερλιπιδαιμίας. Έτσι, θεωρούμε προς το παρόν ότι αποτελεί κοινό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο και αθηροσκλήρωση.

Θεραπείες καρκίνου που σχετίζονται με υπερλιπιδαιμία

L-ασπαραγινάση: Χημειοθεραπευτικό φάρμακο για οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ALL). Προκαλεί πολύ υψηλά τριγλυκερίδια και αυξάνει τον κίνδυνο παγκρεατίτιδας.

Ακτινοθεραπεία: Μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές λιπιδίων σε επιζώντες παιδικού καρκίνου, ειδικά όταν προκαλεί ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης. Γι’ αυτό η American Heart Association συνιστά τακτικό έλεγχο λιπιδίων στους εν λόγω ασθενείς.

Κορτικοστεροειδή: Συχνά χρησιμοποιούνται σε θεραπείες καρκίνου και σχετίζονται με αύξηση τριγλυκεριδίων και LDL.

Στοχευμένες θεραπείες: Αναστολείς mTOR (όπως everolimus, sirolimus) προκαλούν σημαντική αύξηση τριγλυκεριδίων και LDL. Αναστολείς VEGFR-TKIs συνδέονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο υπερλιπιδαιμίας — αν και μικρότερο από τους mTOR αναστολείς.

Πρόληψη της υπερλιπιδαιμίας

Η πρόληψη ξεκινά με αλλαγές στον τρόπο ζωής:

Διατροφή: Αυξήστε τις φυτικές ίνες ακολουθώντας διατροφή πλούσια σε πράσινα λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και σπόρους. Περιορίστε το κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας και προτιμήστε κοτόπουλο, ψάρι ή τόφου ως πηγές πρωτεΐνης. Στόχος: κορεσμένα λιπαρά ≤13 g/ημέρα, χοληστερόλη ≤300 mg/ημέρα, τρανς λιπαρά ιδανικά μηδέν.

Άσκηση: Συστήνονται 150 λεπτά μέτριας ή 75 λεπτά έντονης δραστηριότητας εβδομαδιαία.

Kαπνός: Αποφύγετε το κάπνισμα — μειώνει τα επίπεδα HDL και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιακής νόσου.

Στρες: Βρείτε τρόπους διαχείρισης του στρες (γιόγκα, διαλογισμός ή άλλες πρακτικές), καθώς επηρεάζει αρνητικά τα λιπίδια αίματος.

Eάν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν για τη μείωση της χοληστερόλης, υπάρχουν φαρμακευτικές επιλογές: στατίνες (αναστέλλουν τη σύνθεση χοληστερόλης στο ήπαρ), εζετιμίμπη (μειώνει την απορρόφηση χοληστερόλης στο έντερο), PCSK-9 αναστολείς (ενισχύουν την απομάκρυνση LDL από το αίμα).

Tι πρέπει να θυμάστε

Η υψηλή χοληστερόλη είναι ένας τομέας υγείας στον οποίο έχετε έλεγχο. Ζητήστε από τον γιατρό σας προληπτικό έλεγχο λιπιδίων ή ενημερωθείτε πώς κάθε θεραπεία επηρεάζει την καρδιά σας.

Μέσα στον τελευταίο αιώνα, η ανθρωπότητα έκανε ένα τεράστιο level up. Ασθένειες που κάποτε θεωρούνταν game over, όπως ο HIV, ο καρκίνος ή η υπέρταση, έχουν μετατραπεί σε διαχειρίσιμες καταστάσεις. Η επιστήμη και η βιοτεχνολογία έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές, αποδεικνύοντας ότι όταν εμπιστευόμαστε τα δεδομένα και την έρευνα, μπορούμε να κερδίσουμε ακόμα και τις πιο δύσκολες μάχες.

Tech στην υπηρεσία της ζωής και δημοκρατία στην περίθαλψη

Δεν είναι μόνο τα εμβόλια που μείωσαν τη θνησιμότητα παγκοσμίως, αλλά και το γεγονός ότι η γνώση έγινε πιο προσιτή σε όλους. Η επιστήμη κατάφερε να κάνει «δημοκρατική» την περίθαλψη, φέρνοντας σύγχρονες αναισθησιολογικές μεθόδους και προηγμένες χειρουργικές τεχνικές ακόμα και σε περιοχές με ελάχιστους πόρους. Σήμερα, μια επέμβαση που κάποτε σήμαινε αβάσταχτο πόνο ή τεράστιο ρίσκο, θεωρείται ρουτίνα. Αυτή η εξέλιξη είναι το θεμέλιο για ένα μέλλον όπου το δικαίωμα στην υγεία δεν θα εξαρτάται από το πορτοφόλι ή τον τόπο γέννησης, αλλά θα είναι μια παγκόσμια πραγματικότητα.

Οι «αόρατες» απειλές: Εξαρτήσεις και η παγίδα του lifestyle

Ωστόσο, για τη νεότερη γενιά, οι προκλήσεις έχουν αλλάξει πρόσωπο. Οι νέοι σήμερα δεν απειλούνται μόνον από τους ιούς, αλλά και τις συνήθειες που γίνονται εξαρτήσεις. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το αλκοόλ και το κάπνισμα (μαζί με το άτμισμα που έχει γίνει trend) παραμένουν οι νούμερο ένα κίνδυνοι για τη νέα γενιά. Η εξάρτηση από το αλκοόλ συχνά υποτιμάται ως «κοινωνική συνήθεια», όμως οι επιπτώσεις της στην ψυχική υγεία και το συκώτι είναι μακροπρόθεσμες και σοβαρές. Αντίστοιχα, η νικοτίνη, σε κάθε της μορφή, συνεχίζει να «κλειδώνει» τον οργανισμό σε έναν φαύλο κύκλο που επηρεάζει την αντοχή και την τσέπη. Η επιστήμη εδώ δεν δίνει μόνο φάρμακα, αλλά και τη γνώση για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί το dopamine hit και πώς να πάρουμε τον έλεγχο πίσω.

Eco-anxiety και η υγεία σε έναν πλανήτη που φλέγεται

Ένα άλλο φλέγον ζήτημα που μας απασχολεί έντονα είναι η κλιματική κρίση. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν είναι πια ένα abstract πρόβλημα για το μέλλον, αλλά ένας άμεσος κίνδυνος για την υγεία μας σήμερα. Η κακή ποιότητα του αέρα στις πόλεις τροφοδοτεί άσθμα και αναπνευστικά προβλήματα, ενώ η πρόσβαση σε καθαρό νερό γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι οι περιβαλλοντικές αλλαγές φέρνουν νέες ασθένειες και αυξάνουν το άγχος για το μέλλον (eco-anxiety).
Η επιστήμη είναι η μόνη μας ελπίδα για να θωρακίσουμε τον πλανήτη και, κατ’ επέκταση, τη δική μας σωματική και ψυχική ευεξία.

Fake news vs Scientific facts: Η μάχη για την αλήθεια

Το μάθημα που πήραμε από τις πρόσφατες πανδημίες ήταν σκληρό αλλά ξεκάθαρο: η ταχύτητα και η αλήθεια σώζουν ζωές. Σε μια εποχή που τα fake news και οι παραπληροφορίες στο TikTok και το Instagram μπορούν να οδηγήσουν σε λάθος ιατρικές επιλογές, η επιστημονική εγκυρότητα είναι η μόνη μας πυξίδα. Η θωράκιση απέναντι σε μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις απαιτεί να είμαστε κριτικοί με ό,τι διαβάζουμε και να στηρίζουμε τους επιστήμονες που εργάζονται για το κοινό καλό.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας μας καλεί να γίνουμε εμείς οι πρεσβευτές της επιστήμης, επιλέγοντας την ενημέρωση αντί για τον φόβο και τη δράση αντί για την απάθεια.

Μελετώντας 14.000 εθελοντές στις ΗΠΑ μέσω δεδομένων καρδιακού ρυθμού από συσκευές Fitbit, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι γυμνάζονταν συστηματικά τις πρωινές ώρες είχαν 31% χαμηλότερη πιθανότητα να εμφανίσουν στεφανιαία νόσο, σε σύγκριση με εκείνους που επέλεγαν να ασκηθούν αργότερα μέσα στην ημέρα.

Τα εντυπωσιακά οφέλη της πρωινής σωματικής δραστηριότητας

Η μελέτη έδειξε ότι η πρωινή άσκηση λειτουργεί ως «ασπίδα» για τον οργανισμό, ανεξάρτητα από τη συνολική ημερήσια διάρκεια της δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, οι εθελοντές που προπονούνταν το πρωί είχαν:

35% λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης παχυσαρκίας.

30% χαμηλότερο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2.

21% μειωμένη πιθανότητα υψηλής χοληστερόλης.

18% χαμηλότερο κίνδυνο υπέρτασης.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το χρονικό διάστημα μεταξύ 7 π.μ. και 8 π.μ. συσχετίστηκε με τις χαμηλότερες πιθανότητες εμφάνισης στεφανιαίας νόσου.

Η νέα εποχή στην έρευνα μέσω των wearables

Τα ευρήματα αναμένεται να παρουσιαστούν στο ετήσιο συνέδριο του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας αυτόν τον μήνα στη Νέα Ορλεάνη. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλης κλίμακας μελέτη που αξιολογεί τη διάρκεια και τον συγχρονισμό (timing) της άσκησης με βάση μακροχρόνια δεδομένα από «έξυπνες» συσκευές.

«Στο παρελθόν, οι ερευνητές εστίαζαν κυρίως στην ποσότητα της δραστηριότητας, δηλαδή στα λεπτά ή στην ένταση», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Prem Patel, φοιτητής ιατρικής στη σχολή UMass Chan. «Σήμερα, με 1 στους 3 Αμερικανούς να χρησιμοποιεί wearable συσκευή, έχουμε τη δυνατότητα να αναλύουμε την άσκηση λεπτό προς λεπτό, γεγονός που ανοίγει νέους δρόμους στην επιστημονική έρευνα».

Βιολογία ή τρόπος ζωής;

Παρά τα ενθαρρυντικά δεδομένα, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι η μελέτη είναι παρατηρητική. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί αν η σχέση μεταξύ του timing της άσκησης και της καρδιομεταβολικής υγείας είναι αιτιώδης ή αν διαμεσολαβείται από άλλους παράγοντες.

Στο τραπέζι των αναλύσεων βρίσκονται βιολογικοί παράγοντες, όπως οι ορμόνες, ο ύπνος και η γενετική, αλλά και συμπεριφορικά ή ψυχολογικά χαρακτηριστικά των ατόμων που επιλέγουν το πρωινό ξύπνημα. Η περαιτέρω έρευνα αναμένεται να ρίξει φως σε αυτούς τους μηχανισμούς, επιτρέποντας στους ειδικούς να εκδίδουν ακόμη πιο εξατομικευμένες οδηγίες άσκησης.

Σήμερα, μια επιτροπή αναλαμβάνει να αποκαταστήσει αυτή την αδικία, προτείνοντας στον Δήμο του Παρισιού 72 ονόματα γυναικών επιστημόνων που θα αναρτηθούν μέσα στο 2027 στο εμβληματικό παριζιάνικο κτίσμα. Αφού η ιδέα εγκρίθηκε από τη δήμαρχο Anne Hidalgo, συστάθηκε, το 2025, η αρμόδια επιτροπή, με επικεφαλής τους Isabelle Vauglin, αντιπρόεδρο του οργανισμού Femmes et Sciences («Γυναίκες και Επιστήμες») και τον πρόεδρο της εταιρείας διαχείρισης του Πύργου του Άιφελ, Jean-François Martins.

Πληροφορίες που δημοσιεύει η Le Monde αναφέρουν ότι οι γυναίκες που θα τιμηθούν εκπροσωπούν έξι επιστημονικά πεδία: φυσική, χημεία, μαθηματικά/πληροφορική, γεωλογία, βιολογία/ιατρική και μηχανική. Όλες έχουν καταγωγή ή κάποια στενή σχέση με τη Γαλλία.

Η λίστα περιλαμβάνει από την Angelique Du Coudray, πρωτοπόρο μαιευτήρα του 18ου αιώνα, μέχρι την Yvonne Choquet-Bruhat, καινοτόμο στη μελέτη των βαρυτικών κυμάτων που πέθανε το 2025 και, φυσικά, τη Marie Curie. Στόχος των εμπνευστών της ιδέας είναι να αντιμετωπίσει το λεγόμενο «φαινόμενο Ματίλντα», τη συστηματική υποτίμηση της συνεισφοράς των γυναικών στην επιστήμη.

Η DASH δεν σχεδιάστηκε ως μία ακόμη περαστική τάση ή γρήγορη λύση αποτοξίνωσης, αλλά ως ένα βιώσιμο διατροφικό πρότυπο για μακροχρόνια υγεία. (Τα εγκεφαλικά επεισόδια παρουσιάζουν αύξηση—και αυτοί είναι οι λόγοι.)

«Είτε μπαίνουμε σε μια νέα χρονιά είτε απλώς θέλετε να βελτιώσετε την υγεία σας, η διατροφή DASH αποτελεί ένα από τα πιο τεκμηριωμένα επιστημονικά σημεία εκκίνησης», σημειώνει η Jen Messer, διαιτολόγος και πρόεδρος της Ακαδημίας Διατροφής και Διαιτολογίας του Νιου Χάμσαϊρ.

«Είναι ευέλικτη, εφαρμόσιμη μακροπρόθεσμα και βασισμένη σε δεκαετίες έρευνας που δίνει έμφαση στην ουσιαστική θρέψη του οργανισμού, αντί να κυνηγάει μόδες και γρήγορες λύσεις.» Αυτή η διαχρονική αξιοπιστία εξηγεί γιατί η DASH εξακολουθεί να λαμβάνει κορυφαίες αξιολογήσεις από οργανισμούς καρδιάς και υγείας και παραμένει ένα από τα πιο αξιόπιστα διατροφικά πρότυπα στην κλινική πράξη.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτής της διατροφικής προσέγγισης;

Η δίαιτα DASH έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

Υψηλή Κατανάλωση Φρούτων και Λαχανικών: Η δίαιτα DASH προωθεί την κατανάλωση τουλάχιστον 4-5 μερίδων φρούτων και 4-5 μερίδων λαχανικών καθημερινά. Αυτά τα τρόφιμα είναι πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα, φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά, προσφέροντας πολλά οφέλη για την υγεία.
Δημητριακά ολικής άλεσης: Η δίαιτα προωθεί την κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης όπως σίτος ολικής, βρώμη και καλαμπόκι. Τα δημητριακά ολικής άλεσης περιέχουν περισσότερες φυτικές ίνες και θρεπτικές ουσίες σε σύγκριση με τα επεξεργασμένα δημητριακά.

Υγιεινές Πηγές Πρωτεΐνης: Η δίαιτα DASH προτείνει την κατανάλωση ψαριών, πουλερικών, οσπρίων (όπως φασόλια, φακές και ρεβίθια) και γαλακτοκομικών προϊόντων χαμηλά σε λιπαρά. Αυτές οι πηγές πρωτεΐνης παρέχουν σημαντικές θρεπτικές ουσίες όπως βιταμίνες, μέταλλα και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα.

Περιορισμός Αλατιού: Η δίαιτα αυτή προσπαθεί να περιορίσει την κατανάλωση αλατιού. Η υψηλή κατανάλωση αλατιού συνδέεται με υψηλή αρτηριακή πίεση, οπότε η μείωσή του μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο της υπέρτασης.

Περιορισμός Κορεσμένων Λιπαρών: Η δίαιτα DASH προωθεί την κατανάλωση λιγότερων κορεσμένων λιπαρών, τα οποία συνήθως βρίσκονται σε τρόφιμα όπως το κόκκινο κρέας και τα πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα.

Χαμηλή Κατανάλωση Ζάχαρης: Η δίαιτα προωθεί την περιορισμένη κατανάλωση ζαχαρούχων τροφών και ποτών.

Συνολικά, η δίαιτα DASH επιδιώκει μια ισορροπημένη διατροφή που είναι πλούσια σε θρεπτικές ουσίες και βοηθά στην πρόληψη και διαχείριση διαφόρων προβλημάτων υγείας, όπως η υπέρταση, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και ο διαβήτης τύπου 2.

Τι κάνει τη δίαιτα DASH να ξεχωρίζει;

Η DASH εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέσα από μια μεγάλη τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή με στόχο να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: Μπορεί η διατροφή να μειώσει την αρτηριακή πίεση χωρίς φαρμακευτική αγωγή;

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο The New England Journal of Medicine το 1997, ήταν εντυπωσιακά. Οι συμμετέχοντες που ακολούθησαν το πρότυπο DASH παρουσίασαν σημαντικές μειώσεις στην αρτηριακή πίεση μέσα σε μόλις οκτώ εβδομάδες—χωρίς άλλες σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής εκτός της διατροφής.

Με πληροφορίες από National Geographic

Είναι η ΔΕΠΥ σε «έξαρση» ή είμαστε καλύτερα ενημερωμένοι;

Μελέτη που μόλις δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature, στις ΗΠΑ, πάνω από 11% των παιδιών έχουν λάβει κάποια στιγμή τέτοια διάγνωση – πολύ περισσότερα από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Παρόμοια εικόνα υπάρχει και στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου οι διαγνώσεις και οι συνταγές φαρμάκων για ΔΕΠΥ αυξήθηκαν εντυπωσιακά την περίοδο 2000–2018. Τα κυριότερα σημεία της εξετάζουν και μας παραθέτουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ και Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου.

Τι είναι η ΔΕΠΥ στα παιδιά

Σύμφωνα με τις πληροφορίες του ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης), η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής – υπερκινητικότητα, γνωστή και ως υπερκινητικό σύνδρομο, είναι η συνηθέστερη νευροσυμπεριφορική διαταραχή της παιδικής ηλικίας. Τα παιδιά εμφανίζουν υπερκινητικές, απρόσεκτες και παρορμητικές συμπεριφορές οι οποίες δεν συνάδουν με την αναπτυξιακή τους ηλικία.

Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ αρχίζουν συνήθως κατά την πρώιμη παιδική ηλικία και μειώνονται καθώς φτάνουμε στην εφηβεία. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ εμφανίζουν μειωμένη προσοχή, υπερκινητικότητα και παρορμητική συμπεριφορά, η οποία είναι πιο έντονη σε παιδιά μικρότερης ηλικίας, δυσκολία στη συγκέντρωση και στην προσοχή, δυσκολία στον έλεγχο παρορμήσεων. Αυτά τα παιδιά παρουσιάζουν επίσης μεγαλύτερη δυσκολία με τη συμμόρφωση, εμφανίζουν ανάρμοστη συμπεριφορά, είναι πιο επιθετικά και βρίσκονται σε κίνδυνο για την ανάπτυξη διαταραχών όπως η αντιθετική προκλητική διαταραχή και η διαταραχή συμπεριφοράς.

Από το 5 στο 11%: Πώς φτάνουμε εκεί;

Όταν ερευνητές εξετάζουν τυχαία δείγματα πληθυσμού με αυστηρά εργαλεία αξιολόγησης, βρίσκουν ότι η πραγματική συχνότητα των συμπτωμάτων παραμένει σχετικά σταθερή: περίπου 5% των παιδιών και 2–3% των ενηλίκων. Αυτό που έχει διαφοροποιηθεί είναι η καλύτερη ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και κυρίως η αλλαγή του ορισμού, αφού σύμφωνα με το διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM, μειώθηκαν τα προαπαιτούμενα κριτήρια για τη διάγνωση.

Ένα παιδί ή ένας ενήλικας μπορεί να έχει ταυτόχρονα άγχος, κατάθλιψη ή αυτισμό και ΔΕΠΥ – κάτι που στο παρελθόν συχνά χανόταν πίσω από την «κυρία» διάγνωση. Αυτή η πιο ρεαλιστική εικόνα της ψυχικής υγείας αυξάνει φυσικά και τους συνολικούς αριθμούς.

Σημαντικό ρόλο έχει παίξει και το φύλο. Για πολλά χρόνια η ΔΕΠΥ θεωρούνταν «αγορίστικη» υπόθεση, συνδεδεμένη με το κλασικό στερεότυπο του υπερκινητικού μαθητή που δεν κάθεται λεπτό στην καρέκλα του. Στην πράξη, όμως, πολλά κορίτσια και γυναίκες παρουσιάζουν κυρίως διάσπαση προσοχής: ονειροπολούν, χάνουν αντικείμενα, καθυστερούν, δυσκολεύονται στην οργάνωση, χωρίς να φαίνονται ιδιαίτερα «ζωηρές». Έτσι, μεγάλωσαν με την ταμπέλα της «αφηρημένης» ή «απαράδεκτα ανοργάνωτης», χωρίς ποτέ να φτάσουν σε αξιολόγηση. Καθώς αυτή η γνώση διαδίδεται, βλέπουμε ραγδαία άνοδο διαγνώσεων σε γυναίκες και κορίτσια – συχνά μάλιστα αφού πρώτα διαγνωστεί ένα παιδί στην οικογένεια και ο γονιός αναγνωρίσει τον εαυτό του στην περιγραφή.

Επιπρόσθετα, βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα που περιγράφουν εμπειρίες ανθρώπων με ΔΕΠΥ κάνουν πολλούς να φτάνουν στην αυτοδιάγνωση. Για αρκετούς, αυτό είναι σωτήριο: κατανοούν επιτέλους γιατί δυσκολεύτηκαν στο σχολείο ή στην εργασία και αναζητούν βοήθεια. Σε ανάλυση στο Ηνωμένο Βασίλειο σχεδόν οκτώ εκατομμυρίων ανθρώπων, οι ερευνητές βρήκαν ότι μέχρι το 2018 η ΔΕΠΥ είχε καταγραφεί σε περίπου 2,5% των αγοριών και 0,7% των κοριτσιών, ενώ στους ενήλικες τα ποσοστά, αν και χαμηλότερα, αυξάνονταν με γοργούς ρυθμούς. Οι νέες διαγνώσεις σε άνδρες 18–29 ετών ήταν περίπου 20 φορές περισσότερες από ό,τι στις αρχές της δεκαετίας του 2000, και οι συνταγές φαρμάκων σχεδόν 50 φορές περισσότερες.

Η νέα οπτική για τη ΔΕΠΥ

Στην ίδια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature, εμφανίζεται και το κίνημα της νευροδιαφορετικότητας, που προτείνει να δούμε τη ΔΕΠΥ όχι μόνο ως «διαταραχή» που πρέπει να διορθωθεί, αλλά ως έναν διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου. Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ μιλούν για δημιουργικότητα, ενέργεια, ικανότητα υπερ-εστίασης σε ό,τι αγαπούν – ιδιότητες που σε ένα κατάλληλο περιβάλλον μπορούν να γίνουν πραγματικό πλεονέκτημα.

Για πολλούς, η ΔΕΠΥ συνδέεται με σοβαρές δυσκολίες: σχολική αποτυχία, ατυχήματα, προβλήματα στις σχέσεις, αυξημένο κίνδυνο χρήσης ουσιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά, μειώνοντας την υπερκινητικότητα και βελτιώνοντας την προσοχή και τον αυτοέλεγχο. Οι μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι, τουλάχιστον σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η ΔΕΠΥ μάλλον παραμένει λιγότερο διαγνωσμένη απ’ όσο θα περίμενε κανείς με βάση τη συχνότητα των συμπτωμάτων στον γενικό πληθυσμό – όχι το αντίθετο.

Συνεπώς, η ΔΕΠΥ είναι μια πραγματική, βιολογικά θεμελιωμένη κατάσταση που μπορεί να προκαλεί σοβαρή δυσλειτουργία. Ταυτόχρονα, όμως, ο βαθμός δυσκολίας εξαρτάται έντονα από τα συμφραζόμενα: από το αν το σχολείο, η οικογένεια, ο εργασιακός χώρος αφήνουν περιθώριο για κίνηση, για ευελιξία, για διαφορετικούς τρόπους μάθησης και εργασίας. Η αύξηση των διαγνώσεων της ΔΕΠΥ δεν είναι μόνο στατιστικό φαινόμενο. Είναι ένδειξη ότι οι άνθρωποι αρχίζουν να βρίσκουν όνομα για τις δυσκολίες τους – αλλά και ευκαιρία για μια ευρύτερη συζήτηση: για την εκπαίδευση, την ανισότητα, την ψυχική υγεία, για τον τρόπο που ορίζουμε τη «φυσιολογική» συμπεριφορά.

Από ένα πείραμα με ποντίκια σε μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων

Η ιστορία ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960, όταν ο Ούγγρος γιατρός Endre Mester δοκίμασε ένα λέιζερ χαμηλής ισχύος στο ξυρισμένο δέρμα ενός ποντικιού. Στόχος του ήταν να μελετήσει την ανάπτυξη όγκων, αλλά έκανε μια απροσδόκητη παρατήρηση: το κόκκινο φως φαινόταν να επιταχύνει την ανάπτυξη των τριχών και, σε επόμενες μελέτες, την επούλωση τραυμάτων. Εξήντα χρόνια μετά, αυτή η τυχαία ανακάλυψη έχει εξελιχθεί σε μια τεράστια αγορά θεραπειών – από κλινικές εφαρμογές μέχρι φορητές συσκευές για το σπίτι.

Τι είναι η φωτοθεραπεία και πώς λειτουργεί

Η λεγόμενη φωτοθεραπεία χαμηλής έντασης (PBM),ή φωτοβιοτροποίηση, χρησιμοποιεί ήπιο, μη θερμαντικό φως –συνήθως μπλε, κόκκινο ή σχεδόν υπέρυθρο– για να διεγείρει φυσικές διεργασίες του οργανισμού. «Η φωτοθεραπεία σημαίνει απλώς ότι χρησιμοποιούμε το φως για να δώσουμε στα κύτταρά μας μια μικρή ενεργειακή ώθηση προς τη σωστή κατεύθυνση», εξηγεί ο Daniel Barolet, ερευνητής και αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο McGill στον Καναδά.

Παλιότερα, αυτά τα «σήματα φωτός» τα δεχόμασταν απευθείας από τον ήλιο. Σήμερα, περνάμε τον περισσότερο χρόνο σε εσωτερικούς χώρους και κάτω από τεχνητό φωτισμό. Η PBM, λέει ο Barolet, «απομονώνει τις βλαβερές ακτίνες UV και αξιοποιεί μόνο τα ωφέλιμα στοιχεία του φωτός. Είναι βιομιμητική, μιμείται δηλαδή τη φυσική διαδικασία, χωρίς τους κινδύνους».

Τι προσφέρουν τα διαφορετικά φάσματα φωτός

Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί δεν είναι πλήρως γνωστοί, η φωτοθεραπεία έχει αποδειχθεί ότι επιφέρει μια σειρά από θετικά αποτελέσματα στο δέρμα.

• Μπλε φως: απορροφάται από το δέρμα και χρησιμοποιείται κυρίως για την αντιμετώπιση της ακμής, καθώς καταστρέφει τα βακτήρια P. acnes και μειώνει τη φλεγμονή. Με τον ίδιο μηχανισμό βοηθά στην αντιμετώπιση της ροδόχρου νόσου. Η δερματολόγος Glynis Ablon από το UCLA αναφέρει ότι οι ασθενείς της «παρατηρούν σημαντική βελτίωση στην ακμή και στην όψη του δέρματος μέσα σε λίγες εβδομάδες».

• Κόκκινο και υπέρυθρο φως: έχουν μεγαλύτερα μήκη κύματος, που διεισδύουν βαθύτερα στους ιστούς και ενεργοποιούν τα μιτοχόνδρια των κυττάρων. Αυτό ενισχύει την παραγωγή ενέργειας (ATP) και νιτρικού οξειδίου, βελτιώνει τη ροή του αίματος και διεγείρει τη σύνθεση κολλαγόνου. Η διαδικασία αυτή έχει ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση της επούλωσης, τη βελτίωση της υφής του δέρματος και τη μείωση ρυτίδων και δυσχρωμιών.

Τι λέει η επιστήμη

Σύμφωνα με τον Alexander Wunsch, ειδικό στη φωτοβιολογία, τα κύτταρα που επωφελούνται περισσότερο είναι εκείνα που βρίσκονται σε κατάσταση εξάντλησης ή φλεγμονής – για παράδειγμα, το δέρμα μετά από ηλιακό έγκαυμα. Ωστόσο, η φωτοθεραπεία δεν αποτελεί πανάκεια. «Υπάρχει πραγματική επιστήμη πίσω από αυτό και λειτουργεί κλινικά», επισημαίνει η Zakia Rahman, καθηγήτρια δερματολογίας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, «αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι τόσο θεαματικά όσο σε πιο επιθετικές ιατρικές θεραπείες».

Τα LED πάντως έχουν σαφή πλεονεκτήματα: είναι ανώδυνα, μη επεμβατικά και ασφαλή. Η μακροχρόνια χρήση μπλε φωτός ενδέχεται να προκαλέσει ερεθισμό ή πρόωρη γήρανση του δέρματος, αν χρησιμοποιηθεί υπερβολικά, αλλά οι σχετικές έρευνες είναι ακόμη περιορισμένες. «Σκεφτείτε τη φωτοβιοτροποίηση σαν το πρωινό σας φλιτζάνι καφέ – αλλά με φως», λέει ο Barolet. «Ενεργοποιεί τις μικροσκοπικές κυτταρικές διαδικασίες που βοηθούν το σώμα να επιδιορθωθεί και να αναζωογονηθεί».

Πώς να επιλέξουμε συσκευή φωτοθεραπείας για χρήση στο σπίτι

Οι συσκευές που χρησιμοποιούνται σε ιατρεία είναι γενικά πιο ισχυρές και προσφέρουν ταχύτερα αποτελέσματα. Για οικιακή χρήση, η αγορά προσφέρει πληθώρα επιλογών, αλλά χρειάζεται προσοχή. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, η ένταση του φωτός παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα μιας LED θεραπείας. Για το κόκκινο φως, οι πιο αξιόπιστες συσκευές στοχεύουν σε ισχύ γύρω στα 80-100 milliwatts ανά τετραγωνικό εκατοστό, τιμή που επιτρέπει στο φως να διεισδύει βαθύτερα στους ιστούς και να ενεργοποιεί την κυτταρική αναγέννηση. Το μπλε φως, από την άλλη, δρα πιο επιφανειακά και δεν χρειάζεται τόσο υψηλή ένταση. Αν κυμαίνεται γύρω στα 30-40 milliwatts, είναι επαρκές, διαβάζουμε κάνοντας σχετική έρευνα στο διαδίκτυο, αλλά όταν πέφτει πολύ χαμηλά, κοντά στα 10, είναι πιθανό να μην κάνει σχεδόν τίποτα.

Ο Barolet προειδοποιεί επίσης τους καταναλωτές να αποφεύγουν συσκευές που προωθούν ένα «ουράνιο τόξο» φωτός, όπως πράσινο, κίτρινο και μοβ. Όσον αφορά την υγεία, λέει, τα μόνα μήκη κύματος που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά είναι το κόκκινο, το εγγύς υπέρυθρο και το μπλε.
Ο Wunsch συνιστά να επιλέγουμε συσκευές που διαθέτουν έγκριση 510(k) από τον FDA ή από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό οργανισμό, καθώς αυτό διασφαλίζει ότι έχουν αξιολογηθεί (αν και όχι απαραίτητα δοκιμαστεί κλινικά) ως προς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους.

Ο Barolet προσθέτει ότι η επιστήμη πίσω από τη φωτοθεραπεία είναι ισχυρή, αλλά οι ερευνητές συνεχίζουν να τελειοποιούν τη «συνταγή»: τα ιδανικά μήκη κύματος, τη σωστή δόση και την απόσταση για κάθε στόχο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θεραπεία LED λειτουργεί καλύτερα σε συνδυασμό με άλλα προϊόντα, όπως αντιγηραντικές κρέμες ή ρετινόλες.

Τι να περιμένουμε από τη θεραπεία

Είτε πρόκειται για συνεδρίες σε κλινική είτε για μάσκες LED στο σπίτι, οι ειδικοί συμφωνούν: χρειάζεται συνέπεια και υπομονή.Τα αποτελέσματα στις πληγές ή σε φλεγμονές φαίνονται πιο γρήγορα, αλλά σε υγιές, φυσιολογικά γηράσκον δέρμα, η βελτίωση είναι αργή και σωρευτική. «Με τη φωτοθεραπεία πρέπει να επενδύσεις στο να τηρείς το πρόγραμμα. Τα οφέλη θα φανούν σταδιακά, ίσως ακόμη και σε πέντε ή και δέκα χρόνια», τονίζει ο Wunsch.

Είναι, λοιπόν, scam το νέο αυτό trend; Η απάντηση αυτή δεν μπορεί να δοθεί από εμάς. Αυτό όμως που μπορούμε να προτείνουμε με σιγουριά είναι ότι μόνο ο δερματολόγος μπορεί να μας βοηθήσει με ασφαλείς και αποτελεσματικές θεραπείες να έχουμε ένα πιο υγιές δέρμα. Εάν επιθυμούμε να συνεχίσουμε κάποιες θεραπείες στο σπίτι, όπως τη φωτοθεραπεία, η δική του συμβουλή είναι η μόνη έγκυρη και αξιόπιστη.

Μια σοβαρή διάγνωση είναι από μόνη της επώδυνη. Αλλά για πολλούς ανθρώπους, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι η ίδια η ασθένεια: Είναι το ενδεχόμενο ο σύντροφος να απομακρυνθεί τη στιγμή που η υποστήριξη είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Κοινωνικά στερεότυπα και viral ιστορίες επιμένουν πως, όταν οι γυναίκες αρρωσταίνουν, οι άνδρες εγκαταλείπουν συχνότερα. Όμως, τι πραγματικά δείχνουν οι μαρτυρίες και οι επιστημονικές μελέτες;

Όταν η ασθένεια αλλάζει τον ρόλο μέσα στη σχέση

Όταν μια γυναίκα αντιμετωπίζει μια σοβαρή ή χρόνια ασθένεια, η καθημερινότητά της μπορεί να ανατραπεί πλήρως: από ενεργή και ανεξάρτητη, μπορεί να βρεθεί να εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τον σύντροφό της για πρακτική, συναισθηματική και κοινωνική υποστήριξη. Η σχέση συχνά αλλάζει μορφή, μετατρέπεται σε σχέση φροντίδας και η ανισορροπία αυτή μπορεί με τον καιρό να επιβαρύνει και τους δύο.

Καθώς η ασθενής αρχίζει σταδιακά να επανέρχεται, η επαναδιαπραγμάτευση των ρόλων μέσα στο ζευγάρι μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ανασφάλειες, φόβους για το μέλλον και ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της σχέσης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ασθένεια —ή η αβεβαιότητα που γεννά— γίνεται ένας αθέατος παράγοντας που ανατρέπει τα θεμέλια της συντροφικότητας.Παρόμοιες εμπειρίες αναφέρουν και άλλοι άνθρωποι με long Covid: η ασθένεια δεν αλλάζει μόνο το σώμα, αλλά και τις ισορροπίες που κρατούν μια σχέση όρθια.

Το στερεότυπο που επιμένει: «Οι άνδρες φεύγουν – οι γυναίκες μένουν»

Σε φόρουμ υποστήριξης καρκίνου, εμφανίζονται συχνά ιστορίες εγκατάλειψης, θυμού ή ενοχής. Πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι εγκαταλείφθηκαν εν μέσω θεραπείας ή ότι ο σύντροφός τους απομακρύνθηκε ψυχικά, τη στιγμή που εκείνες αντιμετώπιζαν την πιο δύσκολη μάχη της ζωής τους.

Το πιο συχνά επικαλούμενο «στατιστικό» προέρχεται από μια αμερικανική μελέτη του 2009, η οποία φάνηκε να δείχνει ότι οι γυναίκες με καρκίνο ή σκλήρυνση κατά πλάκας είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να εγκαταλειφθούν σε σχέση με τους άνδρες ασθενείς. Αυτή η έρευνα έγινε viral και έκτοτε αποτελεί το επίκεντρο ενός ισχυρού στερεοτύπου. Αλλά τα δεδομένα δεν είναι τόσο απλά…

Τι δείχνει πραγματικά η επιστήμη

Νεότερες μελέτες προσφέρουν ένα πιο σύνθετο —και ενίοτε πιο καθησυχαστικό— τοπίο:

· Μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη του 2025 (25.000 ζευγάρια ηλικίας 50–64):
Διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος χωρισμού αυξάνεται όταν η γυναίκα έχει προβλήματα υγείας, αλλά όχι όταν ο άνδρας είναι ασθενής. Αυτό, ίσως, αντανακλά δυσκολία προσαρμογής των ανδρών σε ρόλο φροντιστή, αλλά και οικονομικούς παράγοντες, καθώς οι γυναίκες παραμένουν συχνότερα οικονομικά εξαρτημένες.

· Συστηματική ανασκόπηση 2022 (250.000 ασθενείς με καρκίνο):
Οι περισσότεροι ασθενείς είχαν χαμηλότερα ποσοστά διαζυγίου σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, με εξαίρεση τον καρκίνο τραχήλου μήτρας.

Συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν κάτι πιο περίπλοκο: η ασθένεια ασκεί τεράστια πίεση στις σχέσεις, αλλά δεν οδηγεί αναγκαστικά στη διάλυση ούτε ευθύνεται μόνο το φύλο.

Γιατί οι σύντροφοι δεν μιλούν: το βάρος της ενοχής
Σύμφωνα με ειδικούς, πολλοί φροντιστές —ανεξαρτήτως φύλου— βιώνουν έντονη θλίψη, άγχος και απομόνωση, αλλά αποφεύγουν να το παραδεχθούν. Ο φόβος της «προδοσίας» ή της κοινωνικής κατακραυγής τους κάνει να σωπαίνουν.

Οι γραμμές βοήθειας καταγράφουν κλήσεις ανθρώπων που δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν τις αλλαγές στη σχέση, την οικειότητα, τη διάθεση ή τη σεξουαλική τους ζωή.

Όταν ο καρκίνος αλλάζει τα πάντα – ακόμη και την εικόνα για τον εαυτό σου

Οι ιατροί που κουράρουν ογκολογικούς ασθενείς περιγράφουν τον συνδυασμό σωματικών αλλαγών, θεραπευτικών παρενεργειών και φόβου που επιβαρύνουν τις σχέσεις των ασθενών τους.

Ένα κοινό θέμα στις μαρτυρίες των ογκολογικών ασθενών είναι οι ορμονικές θεραπείες που δίνονται για την πρόληψη υποτροπής στον καρκίνο του μαστού. Αυτές οι θεραπείες προκαλούν πρόωρη εμμηνόπαυση, με συμπτώματα που επιβαρύνουν όχι μόνο τη σωματική και ψυχική υγεία αλλά και τη συντροφική ζωή, κάτι που πολλοί ασθενείς και σύντροφοι δυσκολεύονται να συζητήσουν.

Τελικά, ποια είναι η αλήθεια;

Δεν υπάρχει απλή απάντηση. Οι σχέσεις δοκιμάζονται από την ασθένεια, αλλά τα αίτια μιας διάλυσης είναι σχεδόν πάντα πολυπαραγοντικά:

· Η προσωπικότητα και η ψυχική ανθεκτικότητα του ζευγαριού

· Η προϋπάρχουσα ποιότητα της σχέσης

· Η οικονομική και κοινωνική πίεση

· Ο φόβος για το μέλλον

· Η δυσκολία ανάληψης ρόλου φροντιστή

Το φύλο παίζει ρόλο, αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που υπαινίσσονται τα στερεότυπα.

Συμπερασματικά, οι σχέσεις που επιβιώνουν σοβαρών ασθενειών δεν είναι «τυχερές». Είναι σχέσεις που μπόρεσαν να επικοινωνήσουν, να αναπροσαρμοστούν και να ξαναχτιστούν σε νέες βάσεις.
Και όσες διαλύονται, συνήθως δεν διαλύονται λόγω της ασθένειας, αλλά επειδή η ασθένεια φωτίζει ρωγμές που προϋπήρχαν.

Σε κάθε περίπτωση, όσοι φροντίζουν ασθενείς χρειάζονται εξίσου στήριξη. Η φροντίδα δεν είναι ζήτημα φύλου αλλά ανθρωπιάς και η συζήτηση γύρω από τον “gender care gap” πρέπει να γίνεται με βάση τα πραγματικά δεδομένα, όχι τα επικίνδυνα στερεότυπα.

Επιστήμονες του University College London (UCL), σε συνεργασία με τη Watershed Investigations και τη Guardian, ανέλυσαν δεδομένα δορυφόρων για την περίοδο 2002–2024, τα οποία καταγράφουν μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο της Γης. Καθώς το νερό έχει μεγάλο βάρος, οι μετακινήσεις υπόγειων υδάτων, ποταμών, λιμνών, εδαφικής υγρασίας και παγετώνων αποτυπώνονται στα σήματα, επιτρέποντας στους δορυφόρους να «ζυγίζουν» το συνολικό αποθηκευμένο νερό.

Τα ευρήματα δείχνουν έντονη ανισορροπία: ο βορράς και η βορειοδυτική Ευρώπη – ιδιαίτερα η Σκανδιναβία, τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου και η Πορτογαλία – γίνονται πιο υγρά, ενώ μεγάλες περιοχές του νότου και της νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ελβετία, η Γερμανία, η Ρουμανία και η Ουκρανία, στεγνώνουν ολοένα περισσότερο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα δεδομένα αντικατοπτρίζουν ξεκάθαρα τη διάσπαση του κλίματος. «Όταν συγκρίνουμε τα συνολικά δεδομένα αποθήκευσης νερού με κλιματικές βάσεις δεδομένων, οι τάσεις συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό», δήλωσε ο Mohammad Shamsudduha, καθηγητής διαχείρισης υδάτινης κρίσης στο UCL. Πρόσθεσε πως αυτό πρέπει να λειτουργήσει ως «καμπανάκι κινδύνου» για τους πολιτικούς που παραμένουν σκεπτικοί απέναντι στη μείωση εκπομπών.

Ανησυχητικές προοπτικές για το μέλλον της Ευρώπης

«Δεν μιλάμε πια για περιορισμό της υπερθέρμανσης στον 1,5°C· οδεύουμε προς τους 2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και ήδη βλέπουμε τις συνέπειες», σημείωσε ο Shamsudduha. Διδακτορικός ερευνητής ονόματι Arifin απομόνωσε τα υπόγεια ύδατα από τα συνολικά δεδομένα κι εντόπισε ότι οι τάσεις στα πιο ανθεκτικά αυτά υδάτινα σώματα αντικατοπτρίζουν τη γενικότερη εικόνα: μεγάλο μέρος των κρυφών υδάτινων αποθεμάτων της Ευρώπης εξαντλείται.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι τάσεις διαφέρουν ανά περιοχή. «Συνολικά, η δυτική πλευρά γίνεται πιο υγρή ενώ η ανατολική στεγνώνει – και αυτή η διαφορά εντείνεται», ανέφερε ο Shamsudduha. Παρόλο που οι συνολικές βροχοπτώσεις ίσως παραμένουν σταθερές ή αυξάνονται ελαφρώς, το μοτίβο αλλάζει: παρατηρούνται πιο έντονες καταιγίδες αλλά και μεγαλύτερες ξηρασίες ειδικά το καλοκαίρι.

Τα υπόγεια ύδατα θεωρούνται πιο ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή από τα επιφανειακά. Ωστόσο, οι ισχυρές καλοκαιρινές βροχές συχνά οδηγούν σε μεγαλύτερες απώλειες λόγω επιφανειακής απορροής και ξαφνικών πλημμυρών, ενώ η περίοδος αναπλήρωσης των υπόγειων υδάτων τον χειμώνα πιθανόν να μειώνεται. «Στη νοτιοανατολική Αγγλία, όπου το 70% του δημόσιου νερού προέρχεται από υπόγεια ύδατα, αυτές οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα», προειδοποιεί.

Η χρήση νερού στην ΕΕ και οι προκλήσεις διαχείρισης

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, η συνολική άντληση νερού από επιφανειακά και υπόγεια αποθέματα στην ΕΕ μειώθηκε μεταξύ 2000-2022. Ωστόσο, οι αντλήσεις υπόγειων υδάτων αυξήθηκαν κατά 6%, κυρίως για δημόσια ύδρευση (18%) και γεωργία (17%). Το υπόγειο νερό αποτελεί κρίσιμο πόρο: το 2022 κάλυψε το 62% των αναγκών δημόσιας ύδρευσης στα κράτη μέλη και το 33% των αρδευτικών αναγκών.

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι η στρατηγική ανθεκτικότητας στο νερό στοχεύει να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή και να αντιμετωπίσουν ανθρωπογενείς πιέσεις. Στόχος είναι μια «έξυπνη ως προς το νερό οικονομία» σε συνδυασμό με σύσταση για βελτίωση της αποδοτικότητας κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030. Με τις απώλειες δικτύων ύδρευσης να κυμαίνονται από 8% έως 57% στην ΕΕ, η μείωση των διαρροών και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών θεωρούνται κρίσιμες ενέργειες.

Δραματικές συνέπειες και ανάγκη άμεσης δράσης

Η καθηγήτρια υδρολογίας στο Πανεπιστήμιο Reading, Hannah Cloke, τόνισε: «Είναι ανησυχητικό να βλέπουμε αυτή τη μακροχρόνια τάση. Έχουμε βιώσει μεγάλες ξηρασίες τελευταία και ακούμε διαρκώς πως αυτόν τον χειμώνα ίσως έχουμε λιγότερες βροχές – ήδη είμαστε σε συνθήκες ξηρασίας». Προειδοποίησε ότι την επόμενη άνοιξη και καλοκαίρι, αν δεν σημειωθούν αρκετές βροχοπτώσεις, θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες με αυστηρούς περιορισμούς στην κατανάλωση νερού στην Αγγλία.

Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος έχει ήδη ζητήσει από την Αγγλία να προετοιμαστεί για ξηρασία που ενδέχεται να συνεχιστεί έως το 2026, εκτός εάν υπάρξουν σημαντικές βροχοπτώσεις το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Η υπουργός Υδάτων, Emma Hardy, δήλωσε πως ασκείται ολοένα μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους της χώρας γι’ αυτό προωθείται η δημιουργία εννέα νέων ταμιευτήρων για μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Cloke, μόνο τέτοιες υποσχέσεις για τεράστιους ταμιευτήρες που θα λειτουργήσουν μετά από δεκαετίες δεν αρκούν για άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος. Τόνισε ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση νερού, στη μείωση κατανάλωσης εξ αρχής, στον διαχωρισμό πόσιμου από ανακυκλωμένο νερό όπου είναι εφικτό καθώς και στη χρήση λύσεων βασισμένων στη φύση – όλα αυτά πρέπει να γίνουν πολύ πιο γρήγορα ώστε να καλυφθούν οι μακροχρόνιες τάσεις.

Παγκόσμιες επιπτώσεις – Η ανάγκη νέων ιδεών

Η τάση ξήρανσης στην Ευρώπη θα έχει «εκτεταμένες» επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, τη γεωργία και τα οικοσυστήματα που εξαρτώνται από το νερό – ειδικά τους βιότοπους που τροφοδοτούνται από υπόγεια ύδατα. Οι μειούμενες δεξαμενές στην Ισπανία μπορεί να επηρεάσουν άμεσα το Ηνωμένο Βασίλειο που βασίζεται σε εισαγωγές φρούτων κι άλλων προϊόντων από ευρωπαϊκές χώρες.

Οι επιπτώσεις που παρατηρούνταν εδώ και χρόνια στον παγκόσμιο Νότο – από τη Νότια Ασία ως την Αφρική και τη Μέση Ανατολή – είναι πλέον πολύ κοντά μας: η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πλέον εμφανώς την ίδια την Ευρώπη. «Χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα· συμβαίνει τώρα κι επηρεάζει κι εμάς», υπογράμμισε ο Shamsudduha καλώντας σε καλύτερη διαχείριση των υδάτων αλλά και σε ανοιχτό πνεύμα απέναντι σε νέες ή ακόμη κι αντισυμβατικές ιδέες όπως η ευρεία συλλογή βρόχινου νερού στη Βρετανία.

Σε παγκόσμιο επίπεδο καταγράφονται έντονες τάσεις ξηρασίας στη Μέση Ανατολή, την Ασία, τη Νότια Αμερική καθώς κι ανά μήκος της δυτικής ακτής των ΗΠΑ αλλά και στον Καναδά. Ακόμη κι η Γροιλανδία, η Iσλανδία και το Svalbard παρουσιάζουν δραματικά σημάδια ξήρανσης.

Στο Iράν, η Τεχεράνη πλησιάζει στο «μηδέν ημερών» όταν δεν θα υπάρχει καθόλου τρεχούμενο νερό· εξετάζονται ήδη σχέδια δελτίωσης κι ο πρόεδρος της χώρας Masoud Pezeshkian έχει δηλώσει ότι αν αποτύχουν αυτά τα μέτρα ίσως χρειαστεί εκκένωση της πόλης.

Με πληροφορίες από The Guardian