Οι ειδικοί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα», η Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας), εξηγούν πώς οι επιλογές του τρόπου ζωής μας επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Τι ακριβώς είναι αυτός ο καρκίνος;

Όταν μιλάμε για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, αναφερόμαστε σε μια ομάδα όγκων που αναπτύσσονται σε σημεία όπως:

· Το στόμα και η γλώσσα.

· Ο φάρυγγας και ο ρινοφάρυγγας.

· Ο λάρυγγας.

Αν και πολλοί θεωρούν ότι αυτές οι παθήσεις αφορούν μόνο μεγαλύτερες ηλικίες, τα δεδομένα δείχνουν ότι η κατάσταση αλλάζει, με όλο και περισσότερους νέους ανθρώπους να βρίσκονται αντιμέτωποι με τη νόσο.

HPV: Ο παράγοντας που αλλάζει τα δεδομένα για τους νέους

Παραδοσιακά, το κάπνισμα και το αλκοόλ θεωρούνταν οι βασικοί υπεύθυνοι. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχει έρθει στο προσκήνιο ένας άλλος παίκτης: ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV).

Ο ιός HPV, που μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής, ευθύνεται πλέον για ένα μεγάλο ποσοστό καρκίνων του στοματοφάρυγγα. Το «παράδοξο» εδώ είναι ότι αυτοί οι καρκίνοι εμφανίζονται συχνά σε άτομα νεαρής ηλικίας που μπορεί να μην έχουν καπνίσει ποτέ. Το θετικό; Αυτές οι περιπτώσεις συνήθως ανταποκρίνονται καλύτερα στη θεραπεία και έχουν πιο αισιόδοξη πρόγνωση.

Τα σημάδια που «φωνάζουν» (και δεν πρέπει να αγνοήσεις)

Ο καρκίνος στην περιοχή αυτή είναι συχνά «ύπουλος» γιατί τα συμπτώματά του θυμίζουν ένα απλό κρύωμα ή μια ενόχληση που θα περάσει. Αν όμως κάτι από τα παρακάτω επιμένει για πάνω από 2-3 εβδομάδες, μια επίσκεψη στον γιατρό είναι απαραίτητη:

· Πονόλαιμος που δεν φεύγει.

· Βραχνάδα στη φωνή.

· Πληγές στο στόμα ή τη γλώσσα που δεν κλείνουν.

· Δυσκολία ή πόνος όταν καταπίνεις.

· Κάποιο εξόγκωμα (πρήξιμο) στον λαιμό.

Η επιστήμη στη μάχη: Από τη βιοψία στην ανοσοθεραπεία

Η σύγχρονη ιατρική δεν μένει πια μόνο στην κλινική εξέταση. Με τη βοήθεια ενδοσκοπήσεων και εξελιγμένων απεικονίσεων (αξονική/μαγνητική), οι γιατροί μπορούν να εντοπίσουν το πρόβλημα με ακρίβεια. Η μοριακή ταυτοποίηση του όγκου επιτρέπει πλέον στους ειδικούς να γνωρίζουν αν ο καρκίνος σχετίζεται με τον HPV, προσφέροντας μια απόλυτα εξατομικευμένη προσέγγιση.

Πέρα από το χειρουργείο και τις κλασικές θεραπείες, η ανοσοθεραπεία έχει φέρει επανάσταση. Πρόκειται για φάρμακα που «εκπαιδεύουν» το ίδιο το ανοσοποιητικό μας σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα, προσφέροντας καλύτερη ποιότητα ζωής και ελπίδα ακόμα και σε πιο δύσκολες περιπτώσεις.

Πώς μπορείς να προστατευτείς σήμερα;

Η πρόληψη δεν είναι «βαρετή», είναι η δύναμή σου. Τρεις κινήσεις κάνουν τη διαφορά:

Εμβολιασμός κατά του HPV: Είναι η πιο αποτελεσματική ασπίδα προστασίας που έχουμε στα χέρια μας για να μειώσουμε τα κρούσματα στο μέλλον.

Stop στο κάπνισμα: Το τσιγάρο παραμένει ο νούμερο ένα εχθρός για τον λάρυγγα και το στόμα.

Μέτρο στο αλκοόλ: Η συνδυαστική δράση αλκοόλ και καπνού είναι «εκρηκτική» για τα κύτταρά μας.

Η πρόληψη είναι η δική σου υπερδύναμη

Η υγεία δεν είναι κάτι που συμβαίνει τυχαία, αλλά το αποτέλεσμα των καθημερινών μας επιλογών. Τρεις κινήσεις αρκούν για να αλλάξεις τα δεδομένα:

· Εμβολιασμός κατά του HPV: Είναι η πιο σύγχρονη και αποτελεσματική ασπίδα που διαθέτουμε για να «σβήσουμε» την απειλή ορισμένων καρκίνων από τον χάρτη των επόμενων γενεών.

· Πες «όχι» στο κάπνισμα: Ο λάρυγγας και το στόμα σου θα σε ευχαριστούν για κάθε μέρα χωρίς καπνό.

· Μέτρο στο αλκοόλ: Η αποφυγή των καταχρήσεων είναι ο πιο απλός τρόπος να προστατέψεις τα κύτταρά σου από τη φθορά.

Στην εποχή της πληροφορίας, η άγνοια δεν είναι πια δικαιολογία. Με την επιστήμη να κάνει άλματα στην ανοσοθεραπεία και την έγκαιρη διάγνωση να καθιστά τη νόσο ιάσιμη, το μόνο που μένει είναι να προσέχουμε τον εαυτό μας με την ίδια συνέπεια που φροντίζουμε καθετί πολύτιμο στη ζωή μας. Η γνώση είναι δύναμη, αλλά η πρόληψη είναι η πραγματική λύση.

Τι είναι τελικά τα πεπτίδια;

Με απλά λόγια, τα πεπτίδια είναι μικρές αλυσίδες αμινοξέων. Σκεφτείτε τα ως τα «δομικά στοιχεία» των πρωτεϊνών, αλλά σε μικρότερο μέγεθος.

Πολλά πεπτίδια υπάρχουν, ήδη φυσικά, στο σώμα μας και παίζουν καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του. Για παράδειγμα, η ινσουλίνη, η ωκυτοκίνη (η ορμόνη της αγάπης) και η βασοπρεσίνη είναι πεπτίδια που ρυθμίζουν το σάκχαρο, την κοινωνική μας συμπεριφορά και την αρτηριακή πίεση αντίστοιχα. Άλλα παράγονται όταν ο οργανισμός διασπά τις πρωτεΐνες των τροφών κατά την πέψη.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βιώνουμε μια «έκρηξη» ενδιαφέροντος για τα συνθετικά πεπτίδια. Ανάμεσά τους βρίσκονται εγκεκριμένα φάρμακα για την απώλεια βάρους, όπως η σεμαγλουτίδη (Wegovy) και η τιρζεπατίδη (Mounjaro), που μιμούνται φυσικές ορμόνες. Το πρόβλημα ξεκινά με τα μη εγκεκριμένα, πειραματικά πεπτίδια που πωλούνται online για αυτο-έγχυση (ενέσιμη χρήση), χωρίς να έχουν περάσει από κανέναν έλεγχο.

Από το bodybuilding στο mainstream: Ποιοι τα χρησιμοποιούν;

Σύμφωνα με τον Dr. Luke Turnock, ειδικό ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Lincoln, τα πεπτίδια ξεκίνησαν ως ένα niche ενδιαφέρον των powerlifters και των bodybuilders πίσω στο 2010. Τα χρησιμοποιούσαν κυρίως για μυϊκή ανάπτυξη ή για να «μαλακώσουν» τις παρενέργειες μετά τη διακοπή των στεροειδών.

Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Ο διάσημος podcaster Joe Rogan έχει διαφημίσει το συνδυασμό των πεπτιδίων BPC-157 και TB-500 – γνωστό και ως “Wolverine stack” (από τον ομώνυμο υπερήρωα της Marvel) – ισχυριζόμενος ότι προσφέρει ταχύτατη ανάρρωση. Άλλα δημοφιλή σκευάσματα όπως τα CJC-1295 και Ipamorelin υπόσχονται «χτίσιμο» μυών, ενώ το GHK-Cu προωθείται ως το απόλυτο ελιξίριο αντιγήρανσης. Τα social media πλέον σφύζουν από οδηγίες για το πού να τα αγοράσεις και… πώς να κάνεις μόνος σου την ένεση.

Επιστήμη vs Hype: Υπάρχουν αποδείξεις;

Εδώ είναι που τα πράγματα σοβαρεύουν. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι για τα περισσότερα πειραματικά πεπτίδια, τα στοιχεία είναι ελάχιστα. Οι περισσότερες μελέτες έχουν γίνει σε ποντίκια ή σε δοκιμαστικούς σωλήνες στο εργαστήριο, όχι σε ανθρώπους.

BPC-157: Αν και δείχνει προοπτική στην αποκατάσταση τενόντων, δεν υπάρχουν έγκυρες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.

TB-500: Παρά τα ελπιδοφόρα μηνύματα για την ανάπλαση ιστών σε ζώα, τα δεδομένα για τον άνθρωπο απουσιάζουν. Μάλιστα, η ουσία αυτή είναι απαγορευμένη στον αθλητισμό (από τη WADA).

Το μεγαλύτερο ρίσκο; Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα την κατάλληλη δόση, τη συχνότητα ή τη διάρκεια της χρήσης.

Η «παγίδα» του νόμου και το ίντερνετ

Πολλά από αυτά τα προϊόντα πωλούνται με την ένδειξη «μόνο για ερευνητικούς σκοπούς». Πρόκειται για ένα νομικό τέχνασμα που χρησιμοποιούν οι προμηθευτές στα social media για να αποφύγουν τους ελέγχους των υγειονομικών αρχών. Οι αρχές, όμως, διευκρινίζουν: αν ένα προϊόν προωθείται για ανθρώπινη χρήση χωρίς άδεια, είναι παράνομο και επικίνδυνο.

Γιατί πρέπει να είμαστε προσεκτικοί

Οι ειδικοί, όπως ο καθηγητής Adam Taylor από το Πανεπιστήμιο Lancaster, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου:

Τοξικότητα και Καθαρότητα: Τα πεπτίδια που προορίζονται για «έρευνα» μπορεί να περιέχουν επικίνδυνες προσμίξεις ή βακτηριακές ενδοτοξίνες που μπορούν να προκαλέσουν ακόμα και σηπτικό σοκ.

Ορμονική Ανισορροπία: Το σώμα μας διατηρεί τα πεπτίδια σε πολύ συγκεκριμένα επίπεδα. «Βομβαρδίζοντάς» το με ενέσεις, ρισκάρουμε να διαλύσουμε τις φυσικές μας ισορροπίες.

Άγνωστοι Κίνδυνοι: Υπάρχει η ανησυχία ότι ορισμένα πεπτίδια που διεγείρουν την ανάπτυξη κυττάρων θα μπορούσαν – θεωρητικά – να επιταχύνουν την ανάπτυξη προϋπαρχόντων καρκινικών κυττάρων.

Λανθασμένη Χρήση: Η αυτο-έγχυση χωρίς ιατρική επίβλεψη κρύβει κινδύνους, από μολύνσεις μέχρι τυχαία έγχυση αέρα στην κυκλοφορία.

Μπορεί το “Wolverine stack” να ακούγεται cool και η υπόσχεση για αιώνια νεότητα ελκυστική, αλλά η επιστήμη δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη. Πριν πειραματιστείς με το σώμα σου βασισμένος σε ένα post, θυμήσου ότι η υγεία σου δεν είναι πεδίο για “beta testing”.

Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό Nature*, αποκαλύπτουν έναν αναπάντεχο σύμμαχο σε αυτή τη διαδικασία: την αναπνοή μας.

Η επιστήμη πίσω από τον ύπνο, την αναπνοή και τη μνήμη

Παλαιότερες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι ο ύπνος επηρεάζει άμεσα τη μνήμη μέσω των «βραδέων ταλαντώσεων» και των «αδράκτων» (spindles) – συγκεκριμένων προτύπων εγκεφαλικής δραστηριότητας που ευνοούν τη διατήρηση των αναμνήσεων. Αυτά τα φαινόμενα εμφανίζονται κυρίως κατά το στάδιο 2 του ύπνου (ελαφρύς ύπνος), το οποίο καταλαμβάνει περίπου το 50% της συνολικής διάρκειας της νυχτερινής μας ανάπαυσης.

Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές επιδίωξαν να κατανοήσουν πώς αυτοί οι ρυθμοί συνδέονται με τη φυσιολογία του σώματος. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απομνημονεύσουν 120 συνδυασμούς εικόνων και λέξεων πριν από έναν δίωρο μεσημεριανό ύπνο σε εργαστήριο. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, η εγκεφαλική δραστηριότητα και ο ρυθμός αναπνοής τους παρακολουθούνταν στενά.

Η αναπνοή ως «μαέστρος» της μνήμης

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: διαπιστώθηκε μια ισχυρή σύνδεση μεταξύ της αναπνοής και της επανενεργοποίησης των αναμνήσεων. Συγκεκριμένα, οι βραδείες ταλαντώσεις και οι άδρακτοι παρουσίαζαν αυξημένη δραστηριότητα κατά την κορύφωση της εισπνοής.

Αυτό υποδηλώνει ότι η ποιότητα της αναπνοής καθορίζει την αποτελεσματικότητα της μνήμης:

• Η σωστή αναπνοή δρα ενισχυτικά στη σταθεροποίηση των πληροφοριών.
• Η διαταραγμένη ή ανθυγιεινή αναπνοή μπορεί να εμποδίσει τη γνωστική λειτουργία.
• Αυτή η ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη δημόσια υγεία και την τρίτη ηλικία. Καθώς μεγαλώνουμε, οι αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο γίνονται συχνότερες, γεγονός που, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, εξηγεί εν μέρει τη μείωση της μνημονικής ακρίβειας στους ηλικιωμένους.

Πώς να βελτιώσετε την ποιότητα της αναπνοής σας τη νύχτα

Όπως εξηγεί ο Dr. Thomas Schreiner, συν-συγγραφέας της μελέτης: «Η αναπνοή μας επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι αναμνήσεις σταθεροποιούνται. Είναι ο ρυθμός που καθοδηγεί τα εγκεφαλικά πρότυπα».

Για να διασφαλίσετε ότι η αναπνοή σας λειτουργεί υπέρ της μνήμης σας, ακολουθήστε αυτές τις πρακτικές συμβουλές:

• Ιδανική θερμοκρασία: Διατηρήστε το υπνοδωμάτιο στους 18-19°C.
• Ενίσχυση ρινικής αναπνοής: Δοκιμάστε ειδικές ταινίες μύτης για να διευκολύνετε τη ροή του αέρα και να αποφύγετε τη στοματική αναπνοή.
• Καθαρή ατμόσφαιρα: Κρατήστε τον χώρο ελεύθερο από αλλεργιογόνα και σκόνη.
• Σωστή στάση ύπνου: Προτιμήστε να κοιμάστε στο πλάι ή με ελαφρώς ανασηκωμένο το κεφάλι για να προλάβετε το ροχαλητό.
• Προσοχή στη διατροφή: Αποφύγετε το αλκοόλ και τα βαριά γεύματα αργά το βράδυ.
• Εξειδικευμένα συμπληρώματα: Εξετάστε τη χρήση σκευασμάτων που υποστηρίζουν την ποιότητα του ύπνου, πάντα με επιστημονική καθοδήγηση.

Ανεξάρτητα από την ηλικία μας, ο ποιοτικός ύπνος είναι απαραίτητος για να αισθανόμαστε στα καλύτερά μας και να διατηρούμε τις αναμνήσεις μας ζωντανές. Η διασφάλιση μιας άνετης, βαθιάς και ανεμπόδιστης αναπνοής κατά τη διάρκεια της νύχτας δεν είναι απλώς θέμα ξεκούρασης, αλλά μια επένδυση στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου μας.

Για την ελληνική οικογένεια, όπου το φαγητό είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την αγάπη και την κοινωνική ζωή, η κατανόηση της παχυσαρκίας ως νόσου είναι το πρώτο βήμα για να προστατεύσουμε την υγεία των παιδιών μας αλλά και τη δική μας. Η έρευνα αποκαλύπτει ότι το «κρυφό αγκάθι» στην προσπάθεια για ένα υγιές βάρος δεν είναι η πείνα, αλλά η κοινωνική απομόνωση και το στίγμα.

Η Επιστήμη Μιλάει: Η Παχυσαρκία είναι Νόσος, Όχι Επιλογή

Παρά τις προσπάθειες ενημέρωσης, η παρανόηση παραμένει ισχυρή. Στην έρευνα που διεξήχθη σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες, τα στοιχεία δείχνουν ένα μεγάλο κενό γνώσης:

Το 43% των συμμετεχόντων αγνοεί ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναγνωρίζει επίσημα την παχυσαρκία ως μια σύνθετη χρόνια πάθηση.

Σχεδόν οι μισοί (48%) από όσους ζουν με περιττά κιλά αισθάνονται ότι ο κόσμος γύρω τους –ακόμα και οι δικοί τους άνθρωποι– θεωρεί την κατάστασή τους ως «επιλογή τρόπου ζωής».

Αυτή η αντίληψη είναι που κάνει τη διαχείριση του βάρους τόσο μοναχική. Όταν πιστεύουμε ότι «φταίμε», σταματάμε να ζητάμε βοήθεια.

Γιατί οι «Πρωτοχρονιάτικες Αποφάσεις» Συχνά Αποτυγχάνουν;

Για τη γυναίκα που προσπαθεί να ισορροπήσει καριέρα και σπίτι, ή τον άνδρα που πιέζεται από το άγχος της καθημερινότητας, η έλλειψη υποστήριξης είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο. Το 55% των ατόμων με παχυσαρκία δηλώνουν ότι τον Ιανουάριο νιώθουν πιο μόνοι από ποτέ στην προσπάθειά τους.

Ο κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, Γενικός Διευθυντής της Novo Nordisk Hellas, εξηγεί: «Η κουλτούρα των αποφάσεων για το νέο έτος μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητη επίρριψη ευθυνών. Τα δεδομένα είναι σαφή: οι άνθρωποι αισθάνονται ότι η κοινωνία παρερμηνεύει την κατάστασή τους, αγνοώντας ότι πρόκειται για μια χρόνια νόσο».

Το Αόρατο Κόστος: Ψυχική Υγεία και Κοινωνική Ζωή

Η παχυσαρκία δεν επηρεάζει μόνο τους δείκτες της ζυγαριάς ή την αρτηριακή πίεση. «Χτυπά» την καρδιά της ψυχικής μας ισορροπίας:

89% των ατόμων με παχυσαρκία αναφέρουν ότι η νόσος επηρεάζει την ψυχική τους υγεία.

86% παρατηρούν αρνητικές επιπτώσεις στις κοινωνικές τους σχέσεις.

85% των συμμετεχόντων πιστεύουν ότι τα άτομα με αυξημένο βάρος υφίστανται άδικη μεταχείριση ή επίκριση (το λεγόμενο “weight stigma”).

Είναι συγκλονιστικό ότι το 81% των ερωτηθέντων θεωρεί πως τα σύγχρονα στερεότυπα για την εικόνα του σώματος δηλητηριάζουν την κοινωνία μας.

Η Δύναμη της «Συλλογικής Φροντίδας»: Μια Πρόσκληση για Αλλαγή

Η Novo Nordisk προτείνει μια νέα φιλοσοφία. Αντί να μετράμε μόνο θερμίδες και κιλά, ας εστιάσουμε στην ολιστική ευεξία και στη δημιουργία ενός «διχτυού προστασίας» γύρω από τον άνθρωπο.

73% των ατόμων με παχυσαρκία συμφωνούν ότι η συζήτηση πρέπει να αφορά τη συνολική υγεία και όχι μόνο τους αριθμούς.

Μόλις 18% αισθάνονται ότι οι γιατροί τους κατανοούν πλήρως τις ανησυχίες τους – ένα ποσοστό που πρέπει οπωσδήποτε να αλλάξει.

«Η διαχείριση της παχυσαρκίας είναι ένα ταξίδι που απαιτεί θάρρος και δεν πρέπει να είναι μοναχικό», τονίζει ο κ. Παπαδημητρίου. Η πρόκληση είναι να μετατρέψουμε την «Ημέρα των Αποτυχημένων» σε μια μέρα συλλογικής δέσμευσης και συμπόνιας.

Κοιτάζοντας το Μέλλον

Με την παχυσαρκία να αναμένεται να επηρεάσει 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους την επόμενη δεκαετία, η δράση είναι επιτακτική. Δεν αφορά μόνο την ατομική υγεία, αλλά και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, λόγω των επιπλοκών (συννοσηροτήτων) που επιφέρει η νόσος.

Η λύση βρίσκεται στη συνεργασία:

Η Πολιτεία με σωστές ετικέτες και νομοθεσία.

Η Επιστήμη με καινοτόμες θεραπείες.

Η Οικογένεια με την αποδοχή και την ουσιαστική στήριξη.

Το κολλαγόνο ίσως βοηθάει στα άλματα. Τα οφέλη του για το δέρμα είναι μάλλον υπερεκτιμημένα – μια ανασκόπηση του 2023 σε περισσότερες από είκοσι μελέτες έδειξε ότι η λήψη συμπληρωμάτων προσφέρει κάποια ενυδάτωση και ελαστικότητα, αλλά οι διαφορές είναι μικρές. Ωστόσο, υπάρχει και άλλος λόγος να το δοκιμάσετε: μια δοκιμή 16 εβδομάδων σε υγιείς νέους άνδρες, που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο, έδειξε πως ενισχύει τη δυσκαμψία μυών-τενόντων, βελτιώνοντας έτσι τη δύναμη έκρηξης. Ξεκινήστε με 10g ημερησίως – μπορεί να μην δείχνετε νεότεροι στο γήπεδο pickleball, αλλά ίσως βελτιώσετε το Erne shot σας.

Τα ζεστά μπάνια ίσως είναι η επόμενη καλύτερη επιλογή μετά την προπόνηση σε υψόμετρο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ακόμη και η κορυφή Ben Nevis των 1.345 μέτρων απέχει από τα 2.000 μέτρα όπου πραγματικά αραιώνει το οξυγόνο. Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Μάιο σχετικά με τη «διασταυρούμενη προσαρμογή», τα οφέλη από ένα στρεσογόνο παράγοντα (όπως η ζέστη) μπορούν να μεταφερθούν σε άλλον (όπως το υψόμετρο). Είκοσι καλά προπονημένοι ενήλικες συμμετείχαν σε πρόγραμμα διαλειμματικής προπόνησης υψηλής έντασης και οι μισοί έκαναν ζεστά μπάνια μετά τις συνεδρίες τους. Μετά από έξι εβδομάδες, η ομάδα των ζεστών λουτρών άντεξε 25% περισσότερο σε συνθήκες χαμηλού οξυγόνου σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Ένα μπάνιο στους 42°C μετά από σπριντ δεν είναι διασκεδαστικό – και η σωστή ενυδάτωση είναι απαραίτητη – αλλά αν προπονείστε για αγώνα σε υψόμετρο, αξίζει να το δοκιμάσετε.

Κρύο μετά την προπόνηση; Ίσως όχι τόσο καλό

Αν έχετε περάσει χρόνο στο Instagram, σίγουρα έχετε δει ανθρώπους να βουτούν σε παγωμένες λίμνες ή κουβάδες με πάγο για αποκατάσταση μετά την άσκηση – όμως οι ενδείξεις δείχνουν ότι αυτό μπορεί να έχει αντίθετο αποτέλεσμα. Μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο διαπίστωσε πως όταν νέοι αθλητές βύθιζαν ένα πόδι σε κρύο νερό μετά από άσκηση αντίστασης, μειωνόταν η ροή αίματος και η μεταφορά αμινοξέων – κάτι που τελικά αναστέλλει και δεν ενισχύει τη μυϊκή ανάπτυξη.

Ο χυμός παντζαριού επιστρέφει στο προσκήνιο. Θυμάστε την τάση του 2012; Πρόκειται για μια φυσική πηγή νιτρικών αλάτων που ο οργανισμός μετατρέπει σε μονοξείδιο του αζώτου, βελτιώνοντας τη ροή αίματος και μειώνοντας το «κόστος οξυγόνου» της άσκησης. Αθλητές κορυφαίου επιπέδου και ερασιτέχνες δοκίμασαν τον χυμό παντζαριού, αλλά τα οφέλη για τους περισσότερους ήταν μικρά κι έτσι η μόδα ξεθύμανε. Τώρα όμως επιστρέφει: μελέτη του Πανεπιστημίου του Exeter, που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο, έδειξε ότι δύο συμπυκνωμένες «δόσεις» ημερησίως μείωσαν την αρτηριακή πίεση ηλικιωμένων μέσα σε δύο εβδομάδες. Ενήλικες 60-70 ετών είδαν βελτίωση στη στοματική μικροχλωρίδα τους – αυξήθηκαν τα ωφέλιμα βακτήρια και μειώθηκαν τα επιβλαβή – διευκολύνοντας τη μετατροπή των νιτρικών σε μονοξείδιο του αζώτου, σημαντικό για υγιή αγγεία. Το ίδιο δεν παρατηρήθηκε στους νεότερους εθελοντές· αν δεν σας αρέσει το παντζάρι μπορείτε να περιμένετε ή να δοκιμάσετε άλλα λαχανικά πλούσια σε νιτρικά όπως το σπανάκι, τη ρόκα, τον μάραθο, το σέλερι και το kale.

Η άσκηση βοηθά κατά του εθισμού στο διαδίκτυο

Η μείωση του χρόνου στο TikTok ή στα YouTube Shorts είναι σημαντική – μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο δείχνει πως η υπερβολική χρήση σύντομων βίντεο σχετίζεται με χειρότερη γνωστική λειτουργία, μειωμένη προσοχή και αυξημένο στρες. Η διακοπή δεν είναι εύκολη υπόθεση, όμως η σωματική δραστηριότητα φαίνεται να βοηθά: άλλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο έδειξε πως παρεμβάσεις άσκησης μείωσαν τον εθισμό στο διαδίκτυο και βελτίωσαν ψυχολογικά συμπτώματα φοιτητών που αντιμετώπιζαν τέτοιο πρόβλημα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι λεγόμενες «ανοιχτές» κινητικές δεξιότητες – όπου απαιτούνται γρήγορες αποφάσεις – είναι πιο αποτελεσματικές από τις «κλειστές» όπως η άρση βαρών ή το κολύμπι. Μήπως ήρθε η ώρα να δοκιμάσετε Brazilian jiu-jitsu;

Το γαργάρισμα με χυμό τουρσί σταματά τις κράμπες. Οι αθλητές χρησιμοποιούν εδώ και χρόνια χυμό τουρσί – ακόμη και η Εθνική Αγγλίας φέρεται να τον χρησιμοποίησε στο Euro 2024 για κράμπες – όμως φέτος ξεχώρισε στον τελικό του Γαλλικού Όπεν όταν οι Carlos Alcaraz και Jannik Sinner τον κατανάλωσαν κατά τη διάρκεια ενός μαραθώνιου αγώνα πέντε σετ. Ο χυμός παρέχει ηλεκτρολύτες (κυρίως νάτριο και κάλιο), αλλά το αντι-κραμπικό αποτέλεσμα φαίνεται πως σχετίζεται περισσότερο με την ξινή γεύση που ενεργοποιεί αντανακλαστικά χαλάρωσης των μυών. Το καλό νέο είναι ότι δεν χρειάζεται καν να καταπιείτε τον χυμό – μόνο ένα γαργάρισμα μπορεί να δράσει μέσα σε μόλις 35 δευτερόλεπτα.

Κρεατίνη & διάθεση: νέα δεδομένα

Η κρεατίνη, γνωστή στους αθλητές ως βοήθημα για μεγαλύτερη ένταση στις προπονήσεις, φαίνεται πλέον ότι ωφελεί και τον εγκέφαλο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο δείχνει ότι βοηθά στη γνωστική λειτουργία ηλικιωμένων ενηλίκων, ενώ άλλη εργασία του Αυγούστου υποστηρίζει ότι μπορεί να βελτιώσει κλινικά αποτελέσματα στις γυναίκες στην εμμηνόπαυση.

Το σεξ ανεβάζει τη διάθεση… έως δύο ημέρες! Τα πλεονεκτήματα της τακτικής ερωτικής δραστηριότητας περιλαμβάνουν καλύτερο ύπνο και μειωμένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα· νέα έρευνα δείχνει ότι προσφέρει επιπλέον τόνωση της διάθεσης που διαρκεί μέχρι 48 ώρες. Μελέτη του Ιανουαρίου με σχεδόν 600 εθελοντές διαπίστωσε ότι το «afterglow» διαρκεί τουλάχιστον μία ημέρα κατά μέσο όρο – ιδιαίτερα όταν το σεξ είναι πρωτοβουλία του συντρόφου ή κοινή επιλογή –, ενώ μπορεί να κρατήσει έως δύο ημέρες.

Οι ειδικοί συμφωνούν πως τα συμπληρώματα δεν αντιμετωπίζουν την πραγματική αιτία της αϋπνίας, που συνήθως είναι το άγχος. «Η αϋπνία είναι ιατρική κατάσταση», δηλώνει ο Michael Grandner, κλινικός ψυχολόγος και διευθυντής του Sleep and Health Research Program στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα. Όπως εξηγεί, «τα συμπληρώματα δεν θεραπεύουν ιατρικές παθήσεις».

Επιπλέον, υπάρχουν ελάχιστες επιστημονικές αποδείξεις ότι τα συμπληρώματα βοηθούν στην ποιότητα του ύπνου. Πολύ λίγες ποιοτικές μελέτες έχουν εξετάσει την αποτελεσματικότητά τους, ενώ όσες έγιναν δείχνουν ότι οι αλλαγές στον ύπνο είναι ανύπαρκτες ή ελάχιστες.

Η Janet Cheung, ανώτερη λέκτορας στο Τμήμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ, τονίζει ότι οι άνθρωποι πρέπει να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε βοήθημα ύπνου. «Κάποιοι δεν πρέπει να λαμβάνουν αυτά τα συμπληρώματα, ειδικά οι έγκυες γυναίκες», σημειώνει, καθώς δεν γνωρίζουμε πώς μπορεί να επηρεάσουν συγκεκριμένες ομάδες όπως έγκυες ή παιδιά.

Φυσικά βοηθήματα και το φαινόμενο placebo

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα βοηθήματα ύπνου δεν έχουν καμία δράση. Πολλοί πιστεύουν ότι ωφελούνται μετά από μεγάλες δαπάνες κάθε χρόνο. Η επιστήμη εξετάζει ποια φυσικά σκευάσματα ίσως λειτουργούν καλύτερα από άλλα.

Το χαμομήλι, που περιλαμβάνει διάφορα φυτά της οικογένειας Asteraceae, χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες ως φαρμακευτικό βότανο. Παρά τη δημοτικότητά του, οι μελέτες για τη δράση του στον ύπνο δίνουν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Μία τυχαιοποιημένη μελέτη έδειξε βελτίωση στον ύπνο ηλικιωμένων, ενώ άλλη σε άτομα με αϋπνία δεν βρήκε διαφορά.

Οι αντιφάσεις αυτές οφείλονται εν μέρει στο φαινόμενο placebo: Οποιαδήποτε ουσία ή τελετουργία πριν τον ύπνο μπορεί να βοηθήσει στη χαλάρωση. Όπως εξηγεί ο Chris Winter, νευρολόγος και ειδικός στον ύπνο, ακόμη και μια σταθερή ρουτίνα όπως ένα ντους ή διάβασμα πριν τον ύπνο «εκπαιδεύει» τον εγκέφαλο να συνδέει τη διαδικασία με τον ερχομό του ύπνου.

Έτσι και τα βοηθήματα ύπνου συχνά λειτουργούν περισσότερο ως σήμα για τον εγκέφαλο παρά μέσω της ίδιας της ουσίας. Αυτό κάνει δύσκολη την απόδειξη ότι τα συμπληρώματα είναι πιο αποτελεσματικά από το placebo. Η Cheung επισημαίνει επίσης πως για να επιτευχθούν οι δόσεις που δοκιμάστηκαν στις μελέτες με χαμομήλι θα έπρεπε κάποιος να πίνει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες τσαγιού απ’ ό,τι συνήθως.

Μελατονίνη: Πότε χρειάζεται;

Η μελατονίνη είναι ορμόνη που ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης. Ο εγκέφαλος την εκκρίνει όταν επικρατεί σκοτάδι στο περιβάλλον για να προετοιμάσει το σώμα για ξεκούραση.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η μελατονίνη μπορεί να βοηθήσει όσους έχουν διαταραγμένο βιολογικό ρολόι – όπως εργαζόμενοι σε βάρδιες ή άτομα με jet lag – να αποκοιμηθούν πιο γρήγορα. Ορισμένες μελέτες δείχνουν επίσης πιθανή βοήθεια σε περιπτώσεις αϋπνίας.

Ωστόσο, οι ειδικοί συστήνουν χρήση μόνο για μικρό χρονικό διάστημα. Η μακροχρόνια λήψη μπορεί να μειώσει τη φυσική παραγωγή μελατονίνης από τον οργανισμό. Επίσης, οι γονείς πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί προτού δώσουν μελατονίνη στα παιδιά τους, καθώς οι μακροχρόνιες επιπτώσεις παραμένουν άγνωστες.

Ο Winter επισημαίνει πως η μελατονίνη δεν είναι κατασταλτική ουσία και δεν προκαλεί άμεσα ύπνο· λειτουργεί ως σήμα ότι πλησιάζει η ώρα του ύπνου. Δεν καταπολεμά το άγχος ή τον φόβο της αϋπνίας – που αποτελούν τη βασική αιτία των προβλημάτων ύπνου σύμφωνα με τον Grandner. «Οι περισσότεροι ασθενείς με αϋπνία γνωρίζουν ότι είναι νύχτα, αλλά παρόλα αυτά δεν μπορούν να κοιμηθούν», προσθέτει. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία παραμένει η πιο αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης της αϋπνίας.

Χυμός βύσσινο & μαγνήσιο: Υπόσχονται πολλά;

Η μελατονίνη υπάρχει και σε άλλες μορφές, όπως ο όλο και πιο δημοφιλής χυμός από βύσσινο, που λέγεται ότι προάγει τον ύπνο και μειώνει την αρτηριακή πίεση.

Τα βύσσινα περιέχουν υψηλές ποσότητες φυσικής μελατονίνης, επομένως ο χυμός μπορεί να έχει παρόμοια επίδραση με τα συμπληρώματα. «Μοριακά είναι σχεδόν ίδια», λέει ο Grandner. Ωστόσο, προσθέτει πως δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο επιλογών όσον αφορά την αποτελεσματικότητα.

Όπως συμβαίνει και με άλλα φυσικά βοηθήματα, η επιστημονική τεκμηρίωση για τη σημαντική βελτίωση του ύπνου μέσω χυμού βύσσινο παραμένει περιορισμένη – αν και κάποιες μικρές μελέτες δείχνουν θετικά αποτελέσματα στους ηλικιωμένους.

Το μαγνήσιο, από την άλλη πλευρά, φαίνεται πως μειώνει το ήπιο άγχος και ενισχύει τη διάθεση, κάτι που ίσως διευκολύνει τον ύπνο σε κάποιους ανθρώπους. Ο τρόπος δράσης του όμως παραμένει ασαφής και πιθανότατα δεν βοηθά όσους αντιμετωπίζουν έντονο άγχος ή σοβαρές διαταραχές.

Ο Grandner υπογραμμίζει ότι «η επίδραση είναι συνήθως πολύ ήπια». Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν πως άτομα που λαμβάνουν μαγνήσιο αποκοιμούνται κατά μέσο όρο 17 λεπτά νωρίτερα. Αν και δεν πρόκειται για θεαματική διαφορά, εξακολουθεί να έχει κάποια σημασία για όσους δυσκολεύονται να κοιμηθούν.

Bαλεριάνα & κανναβινοειδή: Νέα πεδία έρευνας

Η ρίζα βαλεριάνας, ένα βότανο που φύεται στην Ευρώπη και τμήματα της Ασίας, θεωρείται ήπιο κατασταλτικό. Οι μελέτες σχετικά με την επίδρασή της στον ύπνο παρουσιάζουν αντιφατικά ευρήματα: κάποιες δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσει στην ταχύτερη επέλευση του ύπνου και στη βελτίωση της ποιότητας του — άλλες όμως δεν βρίσκουν καμία διαφορά σε σχέση με το placebo.

Η Cheung αυτή την περίοδο διερευνά κατά πόσο τα μη συνταγογραφούμενα κανναβινοειδή μπορούν να αντιμετωπίσουν την αϋπνία. Όπως αναφέρει, υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη σχέση μεταξύ ύπνου-πόνου αλλά και ύπνου-άγχους· η ανακούφιση του ενός ίσως ωφελεί το άλλο.

Ωστόσο αυτό καθιστά δύσκολο να ξεχωρίσουμε αν η βελτίωση στον ύπνο οφείλεται στην ανακούφιση πόνου/στρες ή στη δράση των ίδιων των κανναβινοειδών. Η Cheung χαρακτηρίζει αυτό το πεδίο ως «ιδιαίτερα συναρπαστικό» για περαιτέρω επιστημονική έρευνα. Εάν αποδειχθεί σύνδεση στο μέλλον, όσοι δυσκολεύονται να κοιμηθούν ίσως αποκτήσουν ένα ακόμα εργαλείο στη φαρέτρα των φυσικών βοηθημάτων ύπνου.

Πηγή: National Geographic

Τι εμποδίζει τα θεραπευτικά εμβόλια

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι δύο πρωτεΐνες του HPV (Ε6 και Ε7) ενεργοποιούν μια διαδικασία που παράγει την πρωτεΐνη IL-23. Αυτή με τη σειρά της «παραλύει» τα κύτταρα-φρουρούς του οργανισμού μας (τα Τ-λεμφοκύτταρα), εμποδίζοντάς τα να καταπολεμήσουν τον όγκο. Έτσι, ο καρκίνος συνεχίζει να αναπτύσσεται, παρά τις προσπάθειες του ανοσοποιητικού.

«Για να εξαλειφθεί ο καρκίνος, τα Τ-λεμφοκύτταρα πρέπει να πολλαπλασιαστούν και να καταστρέψουν τα μολυσμένα κύτταρα. Όμως η IL-23 τα εμποδίζει να λειτουργήσουν σωστά, με αποτέλεσμα ο όγκος να συνεχίζει να αναπτύσσεται», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, W. Martin Kast, από την Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια.

Η νέα προσέγγιση

Η λύση φαίνεται να κρύβεται στον αποκλεισμό της IL-23. Φάρμακα που την αναστέλλουν χρησιμοποιούνται ήδη για παθήσεις όπως η ψωρίαση, και οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορούν να συνδυαστούν με τα νέα θεραπευτικά εμβόλια για τον HPV. Αν το σενάριο αυτό επιβεβαιωθεί, όσοι έχουν ήδη μολυνθεί ίσως αποκτήσουν μια νέα, ισχυρή γραμμή άμυνας. Αυτό αναφέρει μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal for ImmunoTherapy of Cancer.

«Το γεγονός ότι αυτά τα αντισώματα είναι ήδη εγκεκριμένα από τον FDA για άλλες ενδείξεις κάνει την προσέγγιση ιδιαίτερα ελπιδοφόρα — και επιτρέπει τη γρήγορη εφαρμογή της στην κλινική πράξη», τόνισε ο Kast.

Γιατί μας αφορά όλους

Ο HPV είναι ο πιο συχνός σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός και τα περισσότερα ενεργά σεξουαλικώς άτομα θα τον αντιμετωπίσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Παρότι οι περισσότερες λοιμώξεις υποχωρούν από μόνες τους, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές, ακόμη και σε καρκίνο. Ένα αποτελεσματικό θεραπευτικό εμβόλιο θα μπορούσε να σώσει αναρίθμητες ζωές παγκοσμίως.

Το επόμενο βήμα

Η ερευνητική ομάδα ήδη εργάζεται πάνω σε ένα νέο θεραπευτικό εμβόλιο που θα συνδυάζεται με αντισώματα κατά της IL-23. Αν τα αποτελέσματα είναι θετικά, ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις στην πρόληψη και αντιμετώπιση των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων.

Επιστημονικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν τον τελευταίο αιώνα, και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν καταρρίψει αυτή την αντίληψη. Ο εγκέφαλος παραμένει διαρκώς ενεργός όσο κοιμόμαστε, ειδικά κατά τη φάση REM — όταν συμβαίνουν τα περισσότερα όνειρα, συμπεριλαμβανομένων των πιο ζωντανών και περίπλοκων — με την εγκεφαλική δραστηριότητα να αυξάνεται σε ορισμένες περιοχές σε σχέση με την κατάσταση εγρήγορσης.

Τα στάδια του ύπνου και η σημασία του REM

Ο ύπνος είναι μια ενεργή διαδικασία που αποτελείται από δύο φάσεις που εναλλάσσονται κυκλικά όλη τη νύχτα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η μη-REM φάση, που καλύπτει περίπου το 80% του ύπνου στους ενήλικες. Από την άλλη, η REM φάση αντιστοιχεί στο 20%. «Όταν αποκοιμιόμαστε, εισερχόμαστε στη μη-REM φάση και μετά από περίπου 90 λεπτά περνάμε στη REM φάση, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο ύπνου», εξηγεί η Ainhoa Álvarez, κλινική νευροφυσιολόγος στη Μονάδα Ύπνου του Οργανισμού Υγείας Araba.

«Κατά τη διάρκεια μιας νύχτας, περνάμε συνήθως τέσσερις με πέντε κύκλους ύπνου, με το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι κάθε φορά η REM διαρκεί περισσότερο. Έτσι, είναι πιο εύκολο να ξυπνήσουμε το πρωί σε REM φάση και να θυμόμαστε τι ονειρευτήκαμε. Ακόμη όμως κι αν δεν θυμόμαστε, επίσης ονειρευόμαστε».

Όνειρα εμφανίζονται και στη μη-REM φάση, αλλά όπως σημειώνει ο Gerard Mayà, νευρολόγος στο Hospital Clínic της Βαρκελώνης, συνήθως είναι «πολύ απλά και οι πιθανότητες να τα θυμόμαστε είναι πολύ μικρότερες». Σύμφωνα με αδημοσίευτη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο ισπανικό νοσοκομείο με δεδομένα από 1.000 υπνάκους ασθενών της Μονάδας Ύπνου, το 60% όσων μπήκαν σε REM κατά τον υπνάκο ανέφεραν ότι ονειρεύτηκαν όταν ξύπνησαν αμέσως μετά. Το ποσοστό αυτό έπεσε στο 20% για όσους παρέμειναν σε βαθύ μη-REM ύπνο.

«Ο σημαντικότερος παράγοντας για να θυμηθούμε ένα όνειρο είναι ο ύπνος REM», λέει ο Mayà. Σε άτομα που θυμούνται συχνότερα τα όνειρά τους, αυτή η φάση χαρακτηρίζεται από αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα σε δύο συγκεκριμένες περιοχές (το temporoparietal junction και τον medial prefrontal cortex) — περιοχές που είναι πιο ενεργές τόσο στην εγρήγορση όσο και στον REM ύπνο στους συγκεκριμένους ανθρώπους. Επιπλέον παρατηρείται ένας τύπος ηλεκτρικής δραστηριότητας (frontal theta oscillations) λίγο πριν το ξύπνημα.

Γιατί ονειρευόμαστε; Οι επικρατέστερες θεωρίες

Γιατί όμως ονειρευόμαστε; Ο Jandial αναλύει στο βιβλίο του διάφορες θεωρίες που προσπαθούν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα. Η πρώτη υποστηρίζει ότι τα όνειρα λειτουργούν ως εικονική προσομοίωση: δοκιμάζουμε διαφορετικές αντιδράσεις σε απειλές ή καταστάσεις και φανταζόμαστε τις συνέπειες. Αυτό εξηγεί γιατί σε πολλές μελέτες τα όνειρα των συμμετεχόντων επαναλαμβάνονται ανεξάρτητα από γεωγραφία ή κοινωνικοοικονομικό επίπεδο: ονειρευόμαστε πως πέφτουμε, μας κυνηγούν ή μας επιτίθενται, αργούμε ή προσπαθούμε μάταια να κάνουμε κάτι… Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη, αλλά αυτή η πραγματικότητα υποδηλώνει κάποια γενετική επιρροή — σαν τα χαρακτηριστικά και το περιεχόμενο των ονείρων να είναι «ενσωματωμένα στο DNA μας», όπως σημειώνει ο νευροχειρουργός.

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το όνειρο διατηρεί τον εγκέφαλο ενεργό ακόμη κι όταν κοιμόμαστε ώστε μόλις ξυπνήσουμε να μπορεί να λειτουργήσει άμεσα. Επιπλέον, επειδή τα όνειρα συχνά είναι παράξενα ή σουρεαλιστικά, ο Αμερικανός νευροεπιστήμονας Erik Hoel πρότεινε την υπόθεση του «overfitted brain», σύμφωνα με την οποία τα όνειρα μας βοηθούν να γενικεύουμε όσα μαθαίνουμε όταν είμαστε ξύπνιοι — οδηγώντας ενδεχομένως σε πιο ευέλικτη και δημιουργική σκέψη.

Σύμφωνα με τον Mayà, αυτό ίσως εξηγεί γιατί συνθέτες όπως οι The Beatles ή οι Rolling Stones έχουν ονειρευτεί τραγούδια που έγραψαν μετά το ξύπνημα ή γιατί κάποια όνειρα προηγήθηκαν τεχνολογικών ή επιστημονικών ανακαλύψεων όπως η ραπτομηχανή, το ατομικό μοντέλο του Bohr ή ο περιοδικός πίνακας των στοιχείων.

Τέλος, υπάρχει η λεγόμενη «θεωρία του ονείρου» του Jandial: τα όνειρα λειτουργούν ως νυχτερινός θεραπευτής που βοηθά στη διαχείριση συναισθημάτων άγχους — θεωρία που πρόσφατα έχει υποστηριχθεί επιστημονικά. «Το όνειρο είναι θεμελιώδες για τη συναισθηματική ρύθμιση: βοηθά αφενός να θυμόμαστε πολύτιμες εμπειρίες και αφετέρου να ξεχνάμε επώδυνες», αναφέρει η Álvarez.

Η ειδικός εξηγεί πως η αμυγδαλή — μια δομή-κλειδί για την επεξεργασία συναισθημάτων όπως φόβος και άγχος — είναι ιδιαίτερα ενεργή στον ύπνο REM και συμμετέχει στην εδραίωση της συναισθηματικής μνήμης.

Ακόμη πολλά ερωτήματα για τα όνειρα

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι όλες αυτές οι θεωρίες περιέχουν στοιχεία αλήθειας. Όπως γράφει ο Jandial: «Δεν πρέπει να περιμένουμε να υπάρχει μόνο ένας λόγος για τον οποίο ονειρευόμαστε — όπως δεν υπάρχει μόνο ένας λόγος για τον οποίο σκεφτόμαστε όταν είμαστε ξύπνιοι».

Η Álvarez επισημαίνει ότι η επιστήμη του ύπνου έχει ιστορία μικρότερη του ενός αιώνα. «Έχουμε ακόμα πολλά να μάθουμε. Και τα όνειρα παραμένουν το μεγάλο άγνωστο», παραδέχεται. Ένα από τα άλυτα μυστήρια είναι η πραγματική σημασία των ονείρων για την υγεία μας.

Όπως σημειώνει ο Jandial, γίνεται πολύς λόγος για την ανάγκη του ύπνου για καλή υγεία — αλλά ίσως τελικά αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι τόσο ο ύπνος όσο τα ίδια τα όνειρα.

«Ο ύπνος είναι εξαιρετικά σημαντικός και το όνειρο — είτε το θυμόμαστε είτε όχι — αποτελεί βασικό στοιχείο του ποιοτικού ύπνου», προσθέτει ο Mayà. Σύμφωνα με τον νευρολόγο, τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά καταστέλλουν τον REM ύπνο· έτσι στις εξετάσεις ασθενών που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα συχνά παρατηρείται ότι δεν μπαίνουν σε REM παρά μόνο τις τελευταίες ώρες ή ξυπνούν χωρίς ποτέ να έχουν μπει — με αποτέλεσμα λιγότερες πιθανότητες σύνθετων ονείρων ή ανάκλησης αυτών, χωρίς όμως εμφανή προβλήματα ή συμπτώματα.

«Μήπως τελικά REM ύπνος και όνειρα δεν είναι τόσο αναγκαία στους ενήλικες;» διερωτάται ο Mayà.

Ο Mayà θέτει ακόμη ένα ερώτημα: ενώ στους ενήλικες η REM φάση καταλαμβάνει μόλις το 20% του συνολικού ύπνου, στα νεογέννητα καλύπτει το μισό χρόνο — γεγονός που πιθανώς επιτρέπει στους ανθρώπους να ονειρεύονται περισσότερο στα πρώτα στάδια της ζωής τους. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Αυτό ανοίγει νέους προβληματισμούς: έχουμε τη δυνατότητα να ονειρευτούμε από τη γέννησή μας ή απαιτείται πρώτα ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως χωροταξικές ικανότητες, γλώσσα ή μνήμη; Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Η επιστήμη του ύπνου εξακολουθεί να ψάχνει τις απαντήσεις.

Πηγή: EL PAÍS

Οι βασικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τα αντισυλληπτικά χάπια

Τα αντισυλληπτικά χάπια, και ιδιαίτερα εκείνα που περιέχουν συνδυασμό οιστρογόνων και προγεστερινοειδών, είναι διαδεδομένα σε παγκόσμια κλίμακα χάρη στην υψηλή τους αποτελεσματικότητα κατά μίας ανεπιθύμητης κύησης. Ωστόσο, η χρήση τους συνδέεται με συγκεκριμένους κινδύνους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν την έναρξη της αγωγής.

Όπως εξηγούν οι ειδικοί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα και της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, ο καθηγητής Θάνος Δημόπουλος και η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, ένας από τους πιο σοβαρούς κινδύνους είναι η φλεβική θρομβοεμβολή. Πρόκειται για τη δημιουργία θρόμβων στο φλεβικό δίκτυο, που μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική εμβολή. Ο σχετικός κίνδυνος αυξάνεται κατά 2 έως 4 φορές σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, ειδικά κατά τους πρώτους έξι μήνες της χρήσης ή σε γυναίκες με γενετική προδιάθεση (κληρονομική θρομβοφιλία) ή θετικό οικογενειακό ιστορικό.

Επιπλέον, τα χάπια έχουν συνδεθεί με μικρή αύξηση του κινδύνου για προβλήματα με την κυκλοφορία του αίματος, όπως ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και έμφραγμα του μυοκαρδίου. Αυτός ο κίνδυνος είναι υψηλότερος για γυναίκες άνω των 35 ετών που καπνίζουν ή πάσχουν από υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη ή άλλα καρδιοαγγειακά νοσήματα.

Καρκίνοι που φαίνεται να συνδέονται

Μία άλλη συχνή ανησυχία για τα αντισυλληπτικά φάρμακα είναι η σύνδεσή τους με καρκίνο. Όταν μιλάμε για τη σχέση των αντισυλληπτικών χαπιών με τον καρκίνο, η εικόνα είναι σύνθετη. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ήπια αύξηση του κινδύνου για συγκεκριμένες μορφές καρκίνου, όπως:

• Καρκίνος του μαστού: Η παρατεταμένη χρήση (πέραν των 5 ετών) φαίνεται να σχετίζεται με μικρή αύξηση του κινδύνου, ειδικά σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό.
• Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας: Επίσης καταγράφεται αυξημένος σχετικός κίνδυνος, ιδίως σε περιπτώσεις μακροχρόνιας χρήσης.

Καρκίνοι από τους οποίους πιθανώς προστατεύουν

Σε αντίθεση με τις παραπάνω περιπτώσεις, τα αντισυλληπτικά χάπια φαίνεται πως προσφέρουν προστασία έναντι άλλων μορφών καρκίνου:

• Καρκίνος των ωοθηκών: Η χρήση χαπιών μειώνει τον σχετικό κίνδυνο κατά 30–50%, ανάλογα με τη διάρκεια χρήσης.
• Καρκίνος του ενδομητρίου: Παρόμοια μείωση στον κίνδυνο παρατηρείται και εδώ.
• Καρκίνος του παχέος εντέρου: Τα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά και σε αυτό το πεδίο, αν και η προστατευτική επίδραση δεν είναι ακόμη απόλυτα τεκμηριωμένη.

Τα νέα δεδομένα για τη σχέση των αντισυλληπτικών με τον καρκίνο του ήπατος

Ίσως το πιο σημαντικό εύρημα των τελευταίων χρόνων είναι η απουσία ουσιαστικής σύνδεσης μεταξύ των αντισυλληπτικών και του καρκίνου του ήπατος.Πρόσφατη πληθυσμιακή μελέτη από το Ηνωμένο Βασίλειο, που δημοσιεύθηκε στο TheLancetOncology, ανέλυσε δεδομένα από δύο μεγάλες προοπτικές μελέτες:

• Million Women Study (MWS): Περιέλαβε πάνω από 1,3 εκατομμύρια γυναίκες, από τις οποίες σχεδόν 775.000 ήταν χρήστριες χαπιών. Μετά από 21,4 χρόνια παρακολούθησης, δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στον αριθμό καρκίνων του ήπατος μεταξύ χρηστριών και μη χρηστριών.

• UK Biobank: Από τις 253.000 γυναίκες, 206.000 ήταν χρήστριες αντισυλληπτικών. Και εδώ, τα 191 περιστατικά καρκίνου του ήπατος που καταγράφηκαν δεν έδειξαν στατιστική συσχέτιση με τη χρήση των χαπιών.

Μια παράλληλη συστηματική ανασκόπηση 23 μελετών και μετα-ανάλυση 5.422 περιπτώσεων κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: δεν υπάρχει σαφής σύνδεση. Αν και σημειώθηκε μικρή αύξηση του κινδύνου σε χρήστριες με χρήση ≥5 ετών, οι ειδικοί σημειώνουν ότι η αύξηση αυτή μπορεί να επηρεάζεται από άλλους παράγοντες.

Τι κρατάμε

Τα αντισυλληπτικά χάπια, όταν χρησιμοποιούνται υπό ιατρική καθοδήγηση, αποτελούν όχι μόνο ένα ασφαλές μέσο αντισύλληψης αλλά και μια δυνητικά προστατευτική παρέμβαση απέναντι σε ορισμένους καρκίνους. Η σύγχρονη επιστήμη απομακρύνει τους αδικαιολόγητους φόβους, αποδεικνύοντας πως, τουλάχιστον όσον αφορά στον καρκίνο του ήπατος, δεν υπάρχει ανησυχία. Η σωστή ενημέρωση και η εξατομικευμένη προσέγγιση είναι το κλειδί για τη λήψη ασφαλών και αποτελεσματικών αποφάσεων, πάντα σε συνεργασία με τον γιατρό που μας παρακολουθεί.

Τι λέει η επιστήμη;

Το αλκοόλ έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις στο σώμα, τις οποίες καλό είναι να γνωρίζουμε, ειδικά όταν βρισκόμαστε εκτεθειμένοι στον ήλιο για ώρες:

Αφυδάτωση: Το αλκοόλ είναι διουρητικό, δηλαδή αυξάνει την αποβολή υγρών από το σώμα. Όταν βρίσκεσαι ήδη σε συνθήκες ζέστης και ιδρώνεις, η αφυδάτωση έρχεται πολύ πιο γρήγορα.

Υπερθερμία: Το σώμα δυσκολεύεται να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του όταν υπάρχει αλκοόλ στο αίμα. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο θερμοπληξίας, ειδικά σε συνδυασμό με άμεση έκθεση στον ήλιο.

Μειωμένη κρίση: Το αλκοόλ επηρεάζει την ικανότητά σου να παίρνεις σωστές αποφάσεις. Αν έχεις πιει και μπεις στη θάλασσα, ο κίνδυνος πνιγμού αυξάνεται δραματικά.

Αίσθηση «ψεύτικης» δροσιάς: Μπορεί να αισθάνεσαι ότι ένα παγωμένο κοκτέιλ σε δροσίζει, όμως το αποτέλεσμα είναι προσωρινό. Στην πραγματικότητα, το σώμα σου χάνει υγρά και ενέργεια.

Νομικά και πρακτικά ζητήματα

Σε πολλές οργανωμένες παραλίες ή δημοτικούς χώρους, η κατανάλωση αλκοόλ ενδέχεται να απαγορεύεται. Αυτό σημαίνει ότι, εκτός από τις επιπτώσεις στην υγεία σου, υπάρχει και το ρίσκο προστίμου. Επίσης, αν οδηγείς μετά την παραλία, ακόμη και ένα-δυο ποτά μπορεί να σε φέρουν πάνω από το νόμιμο όριο αλκοόλ για οδήγηση.

Είναι όλες οι επιλογές ίδιες;
Όχι. Η ποσότητα και το είδος του αλκοόλ παίζουν ρόλο. Για παράδειγμα:

• Μια μπίρα έχει λιγότερο αλκοόλ σε σχέση με ένα κοκτέιλ.
• Το κρασί βρίσκεται κάπου στη μέση.
• Τα δυνατά ποτά, όπως ουίσκι ή ρούμι, είναι σαφώς πιο επιβαρυντικά για το σώμα κάτω από τον ήλιο.

Ακόμα και η μπίρα, όμως, όσο «ελαφριά» κι αν φαίνεται, δεν είναι η καλύτερη επιλογή για ενυδάτωση ή προστασία από τη ζέστη.

Εναλλακτικές που ενυδατώνουν και σε δροσίζουν

Αν θέλεις να περάσεις καλά στην παραλία χωρίς να διακινδυνεύσεις την υγεία ή την ασφάλειά σου, υπάρχουν πολλές δροσιστικές επιλογές χωρίς αλκοόλ:

Μπίρα χωρίς αλκοόλ: Έχει σχεδόν την ίδια γεύση με την κανονική, αλλά χωρίς τις ανεπιθύμητες συνέπειες. Μάλιστα, πολλές από αυτές περιέχουν και ηλεκτρολύτες που υποστηρίζουν τον οργανισμό σε συνθήκες ζέστης και αυξημένης εφίδρωσης.

Ανθρακούχο νερό με γεύση: Απλό, δροσιστικό και χωρίς θερμίδες. Δοκίμασε γεύσεις όπως λεμόνι, ροδάκινο ή αγγούρι-μέντα.

Φυσικοί χυμοί: Ο φρεσκοστυμμένος χυμός πορτοκαλιού ή καρπουζιού όχι μόνο ενυδατώνει αλλά και παρέχει βιταμίνες και ενέργεια.

Σπιτικά κρύα ροφήματα: Φτιάξε δικό σου παγωμένο τσάι (πράσινο ή μαύρο), χωρίς ζάχαρη, και πρόσθεσε φρούτα ή βότανα για φυσική γεύση.

Smoothies με φρούτα: Μπανάνα, φράουλα, καρπούζι, παγάκια και λίγο γιαούρτι — ένας τέλειος συνδυασμός γεύσης και ενυδάτωσης.

Τι κρατάμε από τις συμβουλές της ειδικού

Η κατανάλωση αλκοόλ στην παραλία δεν είναι εντελώς απαγορευτική, αλλά χρειάζεται προσοχή και μέτρο. Το αλκοόλ και ο ήλιος δεν είναι ο ιδανικός συνδυασμός, ειδικά όταν μιλάμε για ασφάλεια και υγεία. Αν θέλεις να απολαύσεις την ημέρα σου χωρίς ρίσκα, οι εναλλακτικές είναι πολλές, δροσερές και, το κυριότερο, φιλικές προς το σώμα σου.