Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος, ενώ το video art και τη βιντεοεγκατάσταση επιμελείται ο εικαστικός και video designer Παντελής Μάκκας.

Η έκθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη μορφή της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο, μέσα από αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και εικαστικές συνθέσεις που αντλούν από την ιστορική παραγωγή της «Μήδειας» του 1961, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και εικαστική σύλληψη του Γιάννη Τσαρούχη. Ο Διονύσης Φωτόπουλος, που υπήρξε μέλος της τότε δημιουργικής ομάδας, συμμετέχει στη σύγχρονη ανασύνθεση ως βοηθός του Τσαρούχη.

Στον χώρο του Αρχαίου Θεάτρου θα εγκατασταθούν οθόνες LED συνολικής επιφάνειας 200 τ.μ., σε πέντε θεματικές ενότητες, καθώς και ειδικές κατασκευές όπου θα προβάλλεται αρχειακό υλικό από την παραγωγή. Παράλληλα, η φωνή της Μαρίας Κάλλας θα συνοδεύει τους επισκέπτες μέσα από ηχητική εγκατάσταση στη διαδρομή προς το θέατρο.

Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να περιηγηθούν σε ένα πολυμεσικό ταξίδι μνήμης, όπου το αρχειακό υλικό της «Μήδειας» συνομιλεί με το αρχαίο τοπίο που ενέπνευσε τη σκηνογραφική σύλληψη του Τσαρούχη.

Το υλικό της έκθεσης προέρχεται από τις συλλογές των Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, Κλεισθένη Δασκαλάκου και Δημήτρη Πυρομάλλη, καθώς και από το Αρχείο της ΕΛΣ, το Αρχείο Κατίνας Παξινού και Αλέξη Μινωτή (ΜΙΕΤ–ΕΛΙΑ).

Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό από την Πέμπτη 18 Ιουνίου στις 19:00 έως και την Κυριακή 21 Ιουνίου στις 20:00.

Η νέα θεατρική πρόταση της «Ειρήνης» αντλεί έμπνευση από τον κόσμο του Αριστοφάνη, μεταφέροντας στο σήμερα τη διαχρονική του ματιά πάνω στον πόλεμο και την ανθρώπινη ανάγκη για ειρήνη.

Η παράσταση παρουσιάζει την «Ειρήνη» ως μια γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε· ένα κωμικό αλλά ταυτόχρονα αιχμηρό επιχείρημα, ένα λαϊκό πανηγύρι μέσα από τα ίδια τα ίχνη και τους καπνούς του πολέμου. Ένας «αναμμένος μπερντές» μέσα στη φρίκη, όπου η κωμωδία συναντά την πολιτική αλληγορία.

Ο Νίκος Καραθάνος, ο Φοίβος Δεληβοριάς και ο Άγγελος Τριανταφύλλου αποτελούν τους βασικούς συντελεστές μιας νέας διασκευής που προσεγγίζει το έργο ως απάντηση στην τρέλα με… περισσότερη τρέλα.

Η κωμωδία του Αριστοφάνη παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στα Μεγάλα Διονύσια το 421 π.Χ., αποσπώντας το δεύτερο βραβείο. Γραμμένη σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο, αντανακλά την κόπωση της αθηναϊκής κοινωνίας από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και σχολιάζει με σαρκασμό την εμμονή στη σύγκρουση και τις συνέπειές της στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Ο Αριστοφάνης αντιπαραβάλλει τη βία και τα συμφέροντα των πολεμοκάπηλων με την ευημερία, τον έρωτα και τη συλλογική ζωή που φέρνει η ειρήνη. Παρά τον ουτοπικό της χαρακτήρα, η κωμωδία δεν είναι αφελής, καθώς αναγνωρίζει τα εμπόδια, τα συμφέροντα και την αδράνεια που εμποδίζουν την ειρηνική συνύπαρξη.

Η «Ειρήνη» αποτελεί μία από τις πιο αισιόδοξες και συμφιλιωτικές πολιτικές κωμωδίες του Αριστοφάνη. Η διαχρονικότητά της έγκειται στο γεγονός ότι φωτίζει έναν επαναλαμβανόμενο μηχανισμό: πολέμους που παρατείνονται εις βάρος των πολλών και προς όφελος των λίγων. Η ανάγκη του απλού ανθρώπου να διεκδικήσει την ειρήνη, ακόμη και απέναντι στην εξουσία, παραμένει εξίσου επίκαιρη σήμερα.

Ταυτότητα παράστασης

Διασκευή – Πρωτότυπο Κείμενο – Τραγούδια: Φοίβος Δεληβοριάς
Σκηνοθεσία – Σύλληψη: Νίκος Καραθάνος
Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Άγγελος Τριανταφύλλου
Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Άγγελος Μέντης
Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς, Άγγελος Τριανταφύλλου
Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Κίνηση: Αμάλια Μπένετ
Χορογραφία: Αλέξανδρος Σταυρόπουλος
Σύμβουλος επί του αρχαίου κειμένου: Γιάννης Αστερής
Βοηθοί σκηνοθέτες: Δημήτρης και Ορέστης Σταυρόπουλος
Βοηθός σκηνογράφου: Μαρία Καλοφούτη
Βοηθός ενδυματολόγου: Αλεξάνδρα Αναστασία Φτούλη
Βοηθός σκηνοθέτη: Ναυσικά Κίρκη
Φωτογραφίες backstage: Δημήτρης Μακρής
Φωτογραφίες promo: Ελίνα Γιουνανλή
Υπεύθυνη περιοδείας: Κατερίνα Καμαρινοπούλου
Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου: Μαρία Τσολάκη
Social Media – Διαφήμιση: Renegade Media, Βασίλης Ζαρκαδούλας
Διεύθυνση παραγωγής: Έφη Πανουργιά
Εκτέλεση παραγωγής: Γιάννης Κουλούρης, Κατερίνα Καμαρινοπούλου
Παραγωγή: Θεατρικές Παραγωγές Τεχνηχώρος

Σε συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Διανομή

Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Εμιλυ Κολιανδρή, Γιάννης Κότσιφας, Πάνος Παπαδόπουλος, Ζέτα Μακρυπούλια, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριαντάφυλλος Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Βασίλης Παπαδόπουλος, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου.

Ορχήστρα επί σκηνής: Ανδρέας Πολυζωγόπουλος, Θοδωρής Ρέλλος, Γιόελ Σότο, Γιάννης Αγγελόπουλος (Jan Van De Engel).

Πληροφορίες

Παρασκευή 24 & Σάββατο 25 Ιουλίου
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Εισιτήρια από 16 ευρώ
Προπώληση ΕΔΩ

Όσοι παρακολούθησαν την παράσταση του Μουαουάντ -ενός από τους πλέον εμβληματικούς σκηνοθέτες του σύγχρονου Ευρωπαϊκού θεάτρου, όπως τον έχει χαρακτηρίσει η Le Monde- κάνουν λόγο για μια εμπειρία που δεν ξεχνιέται εύκολα. Ένα σύγχρονο δράμα με αρχαία έμπνευση και ένταση, που φέρνει στο φως το τραύμα και που αποδεικνύει πως το Θέατρο μπορεί να γίνει χώρος μέθεξης και ίασης. Οι κριτικές από μεγάλα διεθνή ΜΜΕ συμφώνησαν: πρόκειται για μια από τις πιο τολμηρές, συγκινητικές και ουσιώδεις θεατρικές πράξεις των τελευταίων ετών. «Ο Όρκος της Ευρώπης» έφερε στο προσκήνιο ζητήματα όπως το διαγενεακό τραύμα και η εξάπλωση της βίας. Ο Λιβανοκαναδός συγγραφέας και σκηνοθέτης Ουαζντί Μουαουάντ, γνωστός για τη βαθιά πολιτική και ποιητική του γραφή, παρέδωσε ένα έργο εκρηκτικό και σπαρακτικό που «μίλησε» στην ψυχή των θεατών. Μια κορυφαία στιγμή που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη όσων την παρακολούθησαν.

Οι κριτικές υπογράμμισαν τόσο την καθηλωτική δύναμη του φιλοσοφικού κείμενου του Μουαουάντ όσο και τις εξαιρετικές ερμηνείες των έξι σπουδαίων ηθοποιών που βρέθηκαν στη σκηνή του Αργολικού θεάτρου. Η Juliette Binoche, η Violette Chauveau, η Δανάη Επιθυμιάδη, η Daria Pisareva, η Leora Rivlin και ο Emmanuel Schwartz έδωσαν ερμηνείες υψηλής υποκριτικής δύναμης, μεταφέροντας με ένταση και ευαισθησία το τραύμα, τη σιωπή και τη μνήμη που διατρέχουν το έργο.

Το έργο αποτέλεσε μια σύμπραξη του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με το La Colline – Théâtre National και δημιουργήθηκε από τον συγγραφέα και σκηνοθέτη με ανάθεση του Φεστιβάλ, στο πλαίσιο του επιτυχημένου Κύκλου Contemporary Ancients, ενός κύκλου αναθέσεων σε συγγραφείς για νέα έργα, εμπνευσμένα από το Αρχαίο Δράμα.

«Ο Όρκος της Ευρώπης» ήταν η τελευταία παραγωγή του Φεστιβάλ για το επετειακό έτος 2025 στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Οι κριτικές του διεθνούς Τύπου

«Ο “Όρκος της Ευρώπης” του Wajdi Mouawad με τη Juliette Binoche: μια συγκλονιστική εμπειρία στην Επίδαυρο

Μια παράσταση με έξι εξαιρετικούς ηθοποιούς και ένα κοριτσάκι 8 ετών – εμφανώς ενθουσιασμένο που βρίσκεται στο αρχαίο θέατρο. Η Violette Chauveau, η Leora Rivlin, η Daria Pisareva, η Δανάη Επιθυμιάδη, ο Emmanuel Schwartz και φυσικά η Juliette Binoche. Αυτό που κάνει την παράσταση να ξεχωρίζει είναι ακριβώς αυτή η συλλογικότητα. Καμία ηθοποιός, ούτε καν η διάσημη πρωταγωνίστρια, δεν κυριαρχεί. Σχηματίζουν πραγματικά έναν χορό – κι από τις πιο δυνατές στιγμές αυτής της τρίγλωσσης (και με διαλείμματα σε άλλες γλώσσες) παράστασης είναι όταν οι πέντε γυναίκες δεν είναι πια παρά ένα σώμα, σαν ένα παζλ πέντε κομματιών που αποκαλύπτεται στο βάθος της σκηνής.

Στο μαγευτικό πλαίσιο του αρχαίου θεάτρου, η δημιουργία του λιβανέζο-καναδού σκηνοθέτη παρέσυρε το κοινό σε μια τραγωδία κάθαρσης, που απηχεί τις προσωπικές μας ιστορίες, αλλά και τις σύγχρονες καταστροφές».
Anne Diatkine, Liberation

«Με την ευκαιρία της 70ής επετείου του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, ο Ουαζντί Μουαουάντ παρουσίασε τη νέα του δημιουργία στο αρχαίο θέατρο της Πελοποννήσου.

Η συγκίνηση διαπερνά το κοινό. Στο αρχαίο θέατρο αντηχούν οι αντίλαλοι του κόσμου. Η Ζιλιέτ Μπινός, σπουδαία ερμηνεύτρια των αρχαίων, περίπλοκων, αιώνιων ηρωίδων, καταφέρνει να μεταδώσει την ηθική και ψυχολογική αμφισημία που αποτελεί τη δύναμη των μεγάλων τραγωδιών. Όποιες κι αν είναι, οι τραγωδίες είναι πάντα επίκαιρες».
Clément Ghys, Le Monde

«Το θέατρο του Μουαουάντ είναι εκρηκτικό σαν ναρκοπέδιο. Ίσως μια ανάμνηση από τον Λίβανο, μες στον εμφύλιο, από όπου ο ίδιος και η οικογένειά του αναγκάστηκαν να φύγουν; Στα έργα του, που συχνά παίζονται ταυτόχρονα σε πολλές γλώσσες και από ηθοποιούς διαφορετικών εθνικοτήτων — εδώ στα ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά — αναδύεται μια βία έτοιμη να εκραγεί. Σαν να θέλει να μας φέρει πρόσωπο με πρόσωπο με αυτό που ο καθένας μας είναι ικανός να κάνει, να δει, να γνωρίζει. Χωρίς να πράττει. Χωρίς να μιλά. Γιατί αυτή η βαθιά βαρβαρότητα μεταδίδεται ακόμη πιο ύπουλα αν δεν την εκφράσουμε. Από την πλευρά των θυτών αλλά και των θυμάτων. Για να μην επαναληφθεί ο τρόμος, ο Μουαουάντ πιστεύει στη καθαρτική δύναμη των λέξεων, των ιστοριών, του θεάτρου».
Fabienne Pascaud, www.telerama.fr

«Ο Wajdi Mouawad δεν φοβάται τις μεγάλες ποιητικές μεταφορές και για τον λόγο αυτό, το έργο του, αν και περιγράφει τη βία και την αγριότητα, δεν βυθίζεται σε μια απαισιόδοξη σκοτεινιά. Είναι ένα τολμηρό εγχείρημα, γιατί, σε αντίθεση με τα μεγάλα αρχαία πρότυπα, δεν προσφέρει κάθαρση. Το μήνυμα; Όλοι μας είμαστε παιδιά μιας σφαγής, αλλά αυτή η κληρονομιά μπορεί να περιβληθεί με ποιητική έμφαση […] Χιλιάδες θεατές εκτίμησαν αυτή τον αναστοχασμό για τη δύναμη της αγάπη σε καιρούς που ακόμα υπάρχει η παλιά κατάρα».
Εberhard Spreng, Deutchlandfunk Kultur, Theater der Zeit

Φέτος, επιστρέφει στην Επίδαυρο, με έναν από τους πιο εμβληματικούς και απαιτητικούς ρόλους του αρχαίου δράματος: την Ηλέκτρα. Απόψε, 5 Ιουλίου, είναι η δεύτερη παράσταση της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή, στο αργολικό θέατρο, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, με τη Λουκία Μιχαλοπούλου να μην σταματά να ερευνά, να σκάβει βαθιά στο υλικό, να διασχίζει περιοχές σκοτεινές, απαιτητικές, αλλά και λυτρωτικές. Μέσα από τα λόγια της, αποκαλύπτεται ένας εσωτερικός κόσμος, που κατοικείται από πάθος, στοχασμό και μια βαθιά αγάπη για την ανθρώπινη εμπειρία. Στη συζήτηση που ακολουθεί, μιλά για το θέατρο ως αναγκαιότητα, για την επαφή της με την αρχαία τραγωδία, για την ψυχική φθορά, αλλά και τη δύναμη της τέχνης να προσφέρει σιγουριά, όταν όλα γύρω μοιάζουν ασταθή.

Λουκία, θυμάσαι ποια ήταν η στιγμή που ένιωσες ότι το θέατρο είναι ο δικός σου δρόμος;

Στην εφηβεία, στα 13 μου, είχα πάθει μια πολύ παράξενη κρίση: δεν ήθελα να μεγαλώσω. Δεν ξέρω, ήταν πολύ παράξενο αυτό το πράγμα. Ήταν η εποχή κιόλας που μας «βομβάρδιζαν» ότι έπρεπε να μπούμε στη διαδικασία να κάνουμε φροντιστήρια, να διαλέξουμε έναν «δρόμο ζωής», το μέλλον μας, με λίγα λόγια. Ήμουν πολύ καλή μαθήτρια, αλλά δεν είχα αποφασίσει τι με εξέφραζε. Λοιπόν, τότε, είχα κάνει μια εργασία για τον Βίνσεντ βαν Γκογκ, ο οποίος, σε κάποιο γράμμα του, έλεγε «σε αυτή τη δουλειά, ρισκάρω εγώ τη ζωή και το μισό μου μυαλό χάθηκε γι’ αυτή». Με συντάραξε αυτό.

Και ήσουν μόνο 13.

Ξαφνικά είπα «αυτό θέλω». Χωρίς να ξέρω πάλι τι ακριβώς. Ήταν, όμως, ξεκάθαρο ότι ήθελα να ασχοληθώ με κάτι, το οποίο να μού δίνει τη δυνατότητα αυτού του ρίσκου. Κι αυτό που λέμε «να είσαι σε θέση να δώσεις τη ζωή σου γι’ αυτό». Η συγκυρία αυτή συνέπεσε με ένα θεατρικό εργαστήρι, που υπήρχε τότε στο σχολείο, και στο οποίο έλαβα μέρος. Το θέατρο, η σκηνή, αυτός ο περίεργος τόπος, έμοιαζε να είναι ένας χώρος, που δεν έχει χρόνο και που, ενδεχομένως, να μπορούσα να δοκιμαστώ και να ψάξω αυτό που προανέφερα.

Έχει πολύ ενδιαφέρον, στην εφηβεία, να νιώσεις κάτι τέτοιο.

Ναι. Μου συνέβη κάτι υπαρξιακό. Στο σπίτι μας, υπήρχε η επαφή με την τέχνη – ο πατέρας μου, συγκεκριμένα, είχε ενασχόληση με την τέχνη-, αλλά δεν σήμαινε κάτι αυτό. Δηλαδή, δεν ήταν ότι με οδηγούσε όλο αυτό το κλίμα στον δρόμο της υποκριτικής. Απλώς, μου άνοιγε τη φαντασία με διάφορους τρόπους.

Ωραίο. Υπάρχει κάποια στιγμή από τα χρόνια σου στο θέατρο που δεν θα ξεχάσεις ποτέ;

Μου μένουν αξέχαστες οι συναντήσεις. Είχα την τύχη και την ευλογία να βρεθώ με πολύ σημαντικούς σκηνοθέτες. Με το Θέατρο Τέχνης, στο οποίο σπούδασα, -με ενδιέφερε η φιλοσοφία του Τέχνης, ακόμη κι αν δεν υπήρχε, όταν ήμουν εγώ φοιτήτρια- ήταν πολύ ισχυρό το δέσιμό μου. Και με τους δασκάλους του. Με τον Δημήτρη Οικονόμου, τη Ρένη Πιττακή, τον Μίμη Κουγιουμτζή, που πρόλαβα για πολύ λίγο, όπως και με την Κάτια Γέρου, τη Μάγια Λυμπεροπούλου. Ο Λευτέρης Βογιατζής, επίσης, ήταν ένα πολύ μεγάλο σχολείο. Ήθελα σαν τρελή να είμαι στον Λευτέρη από πάρα πολύ μικρή. Και το ότι ήρθε στις διπλωματικές εξετάσεις ήταν, για μένα, πολύ σημαντικό. Γιατί ήθελα να με δει. Και με το που τελείωσα τη σχολή, δούλεψα μαζί του. Από μόνο του αυτό είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο. Είναι μια δεύτερη σχολή, με έναν τρόπο. Έπειτα, ο Γιώργος Μιχαηλίδης, η Ρούλα Πατεράκη, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, η Κατερίνα Ευαγγελάτου, ο Δημήτρης Μαυρίκιος, ο Γιάννης Χουβαρδάς, ο Στάθης Λιβαθινός, ο Νίκος Μαστοράκης. Δεν θέλω να ξεχάσω κάποιον. Ο Βασίλης Παπαβασιλείου, που οργανώναμε σχέδια, όλα αυτά τα χρόνια, να κάνουμε πράγματα και δεν τα καταφέραμε. Είναι τεράστια η απώλειά του. Με ενέπνεε πολύ αυτός ο άνθρωπος. Κάναμε κάτι συζητήσεις.  Σε μια εποχή, που δεν έχουν μείνει και πολλοί. Μου λείπει, ιδιαίτερα τώρα που είμαι στην Επίδαυρο.

Το καταλαβαίνω, ναι. Σε είχα δει στον μονόλογο «Ανθρώπινη φωνή» του Ζαν Κοκτώ πριν από τρία χρόνια. Πριν έρθω στην παράσταση, διάβασα σε μια κριτική, πως με την ίδια ειλικρίνεια –χωρίς φόβο να εκφράσεις το συναίσθημά σου για ανθρώπους και πράγματα που θαυμάζεις– προσεγγίζεις και τους ρόλους που ερμηνεύεις. Συμφωνείς μ’ αυτή την παρατήρηση;

Αν δεν συνδεθώ με το κείμενο, -αυτό είναι μια προσωπική δουλειά, που δεν έχει να κάνει με τον σκηνοθέτη ή με αυτό που λέμε «επίσημες πρόβες»- , αν δεν καταλάβω τον πραγματικό λόγο που το κάνω, δεν έχει νόημα να συνεχίσω τίποτα. Πιστεύω πάρα πολύ στην προσωπική σχέση με το κείμενο, με το έργο και με τον ρόλο. Αυτό έχει μια πολύ μεγάλη ιστορία για μένα. Που μπορεί να ξεκινά από τις λέξεις μέχρι πώς ανοίγει η φαντασία μου. Κάτι τέτοιο δε σημαίνει ότι μπορεί και να συμπίπτει με την άποψη του σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης μπορεί να μην ξέρει ποτέ τι ακριβώς συμβαίνει μέσα μου. Πιστεύω πολύ στον ηθοποιό-δημιουργό και όχι στον ηθοποιό-εκτελεστή. Οπότε, είμαι δημιουργός του ρόλου μου. Άρα, συνδέομαι με αυτή την ειλικρίνεια, που λες.

Πρωταγωνιστείς στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου. Χθες, ήταν η πρεμιέρα σας στην Επίδαυρο κι απόψε, η δεύτερη παράσταση. Έχεις πει για την Ηλέκτρα ότι είναι κάτι σαν φαινόμενο. Όπως η ανατολή και η δύση του ήλιου. Κάτι που παρατηρούμε, αλλά ταυτόχρονα είμαστε μέσα. Αυτή η αναλογία πώς αποτυπώνεται στη σκηνή;

Δεν παίζονται ακριβώς αυτά τα πράγματα. Είναι πάρα πολύ μεγάλα. Αν μπεις στη διαδικασία να παίξεις όλα αυτά, που συμβαίνουν σε αυτή την ηρωίδα, θα τρελαθείς. Γι’ αυτό, το φαινόμενο το παρακολουθείς, είσαι πάρα πολύ μέσα, αλλά ταυτόχρονα και παρατηρητής του. Δεν μπορείς να το «χαντακώσεις» με μια δική σου, ας πούμε, αντίληψη. Με την ματαιοδοξία ή τον ναρκισσισμό σου. Θα σε φάει. Είναι πολύ περίεργη η ισορροπία, που απαιτούν αυτά τα κείμενα. Είσαι διαρκώς αντιμέτωπος με αυτή την ισορροπία κι εκεί είναι η μεγάλη δυσκολία. Λέω μέσα μου «αρκεί να το παρακολουθήσω, να το σεβαστώ και να στρέψω το βλέμμα μου προς τα εκεί». Δεν μπορείς να το φτάσεις και είναι και χαζό να λες ότι μπορείς να το φτάσεις. Το παρακολουθείς, το αφήνεις να σε επηρεάσει. Αυτό συμβαίνει και με αυτόν τον μαγικό χώρο. Με το θέατρο της Επιδαύρου. Μοιάζει λίγο με τη θάλασσα. Όσο καλός κολυμβητής και να είσαι, δε σημαίνει ότι η θάλασσα δεν έχει κινδύνους και δεν πρέπει να τη σεβαστείς. Είσαι μέρος της. Αλλά πας και μαζί της. Αν νιώσεις ότι την έχεις κατακτήσει και μπορείς να την κάνεις ό,τι θέλεις, είναι πολύ επικίνδυνο. Η Επίδαυρος το έχει αυτό. Εκεί που νομίζεις ότι είναι πολύ φιλόξενη, ζεστή και πανέμορφη –γιατί είναι-  εκεί μπορεί να σε «κατασπαράξει» κιόλας.

Έχεις τους δικούς του κανόνες.

Ναι. Θέλει σεβασμό και δύναμη. Δεν πας ως εκεί λέγοντας «το’ χω». Δεν το’ χουμε και δεν πειράζει που δεν το’ χουμε. Είναι βλακεία να λέμε ότι το’ χουμε. Αυτό.

Τι σου ζητά η αρχαία τραγωδία, που δεν σου ζητά καμία άλλη μορφή θεάτρου; Και ποια «ελευθερία» σου στερεί;

Σου ζητάει το μέγεθος. Είναι τρομερά τα θέματα που «ξύνουν» αυτά τα κείμενα. Και πόσο πάνω στον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Τα έχουν πει όλα. Θα μπορούμε να παίρνουμε  τα κείμενα αυτά και να φωτίζουμε πλευρές τους, χωρίς να έχουμε άλλη ενασχόληση. Είναι τέλεια. Ζητάει, λοιπόν, το μέγεθος. Το ψυχικό μέγεθος και την ψυχική γενναιοδωρία. Αν δεν υπάρχει μέγεθος, αυτά τα κείμενα δεν μπορούν να σταθούν. Το μέγεθος μπορεί να αποτυπωθεί, όπως σου είπα, εσωτερικά, ο καθένας ψάχνει να βρει τη φόρμα και πώς θα αποτυπωθεί στη σκηνή. Σίγουρα, όμως, ψάχνουμε όλοι ένα μέγεθος. Ο τρόπος είναι, που διαφέρει κάθε φορά.

Ανέφερες τη λέξη «εξουθένωση» για την ηρωίδα. Υπάρχει ψυχική φθορά για έναν ηθοποιό, όταν καλείται να βυθιστεί σε τόσο σκοτεινά τοπία;

Είναι πολύ εξουθενωτικό για την Ηλέκτρα αυτό που της συμβαίνει. Αυτή η λούπα που δεν σταματάει. Και για τον ηθοποιό είναι επίσης εξουθενωτικό.

Αυτό. Πόση ψυχική φθορά!

Πάρα πολύ μεγάλη. Όσο αισθάνομαι ευλογημένη – είναι μεγάλη τύχη για έναν ηθοποιό να ασχοληθεί με αυτό το κείμενο- άλλο τόσο νιώθω κι «ατυχία»: δηλαδή, θέλω να τελειώσει. Ο μεγαλύτερός μου φόβος είναι αν θα αντέξω.

Ασχολείσαι και με τη σκηνοθεσία, αν δεν κάνω λάθος. Τι σε ελκύει σε αυτή τη θέση που δεν υπάρχει, όταν βρίσκεσαι στη σκηνή ως ηθοποιός;

Όχι, ούτε καν. Ασχολούμαι μόνο στο πρίσμα ότι δηλαδή ένας ηθοποιός οφείλει να είναι και σκηνοθέτης του εαυτού του. Ένας ηθοποιός πρέπει να μπορεί να βλέπει τα πράγματα ολόκληρα. Να μπορεί να είναι πάρα πολύ μέσα και πάρα πολύ έξω. Σε αυτό, εξασκούμαι από μικρή. Τώρα σε σχέση με τη σκηνοθεσία καθεαυτή, ίσως πιο πειραματική να είναι η ενασχόλησή μου μέχρι τώρα. Ίσως να αναφέρεσαι σε αυτό που έκανα στο Τέχνης, την παράσταση «Όστια – αυτό είναι το Σώμα μου». Ήταν μια περφόρμανς, που έκανα με τον Ανδρέα Μαντά. Αλλά με τίποτα δεν θα έλεγα ότι ασχολούμαι με την σκηνοθεσία.

Μόνο με την οπτική, που είπες.

Ναι, στο ότι ένας ηθοποιός οφείλει να είναι σκηνοθέτης του εαυτού του. Να βλέπει τον εαυτό του απ’ έξω και σε σχέση με ένα σύνολο.

Διάβασα κάπου ότι η τέχνη «δίνει σιγουριά στους ανθρώπους, όταν ο κόσμος γίνεται ολοένα και πιο παράλογος». Συμφωνείς; Κι αν ναι, με ποιον τρόπο το καταφέρνει;

Η τέχνη είναι ένα τεράστιο αποκούμπι. Δε μιλάω μόνο για εμάς, που είναι η ζωή μας. Οτιδήποτε ανοίγει τη φαντασία και τον ψυχισμό, σε φέρνει στον πυρήνα σου, οπότε αισθάνεσαι ότι υπάρχεις, ότι ζεις. Αυτή η ζωντάνια δημιουργεί αυτή τη σιγουριά. Σου δίνει δύναμη το να είσαι ζωντανός. Δεν είσαι, δηλαδή, έρμαιο των πραγμάτων και των συνθηκών. Έχεις μια αυτονομία.

Όλο αυτό εγώ το βιώνω με την προϋπόθεση ότι έρχεται η τέχνη, με κάποιον τρόπο, κοντά στις μάζες. Λουκία, έχουν πραγματοποιηθεί όλα όσα έχεις ονειρευτεί ή σχεδιάσει; Τι μένει ακόμα να γίνει;

Ποτέ δεν ολοκληρώνεται κάτι και δεν πραγματοποιείται. Είμαι ευγνώμων όμως για όλα. Νιώθω χαρά που κάνω αυτό που αγαπώ, με τον τρόπο που θέλω. Δεν έχω βάλει πολύ νερό στο κρασί μου. Έντάξει, λίγο μόνο. Τώρα, δεν ξέρω..

Κάπου σε πάει όλο αυτό.

Αυτή τη στιγμή είμαι στο Άβατον, σε ένα ευλογημένο μέρος, κοντά στην Επίδαυρο. Όλο αυτό μου θυμίζει τα χρόνια που ήμουν στη σχολή. Νιώθω, παράλληλα, ότι η σχέση μου με το θέατρο, από εκείνα τα χρόνια, δεν έχει αλλάξει. Το ότι αυτή η σχέση παραμένει ίδια, η πίστη μου παραμένει ίδια, είναι για μένα πολύ σημαντικό.

Πολύ σημαντικό. Σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή την κουβέντα.

Κι εγώ!

Αργύρη, πώς ξεκίνησε η ιστορία σου με το θέατρο; Θυμάσαι τη στιγμή που είπες στον εαυτό σου «ότι εγώ μ’ αυτό θέλω να ασχοληθώ».

Ναι, ήταν αφού μπήκα στη δραματική σχολή. Δεν ήμουν καθόλου, όμως, σίγουρος ότι θα μου ταίριαζε. Δεν με απασχολούσε, από όταν ήμουν μικρός, δεν ήταν όνειρό μου, δεν ήξερα καν πώς γίνεται κάποιος ηθοποιός. Δεν είχα δει και πολύ θέατρο. Με το σχολείο, είχα δει ίσως μόνο μια παράσταση. Παρόλα αυτά, κατά σύμπτωση, χρειάστηκε μια φίλη μου, που είχε αποφασίσει να γίνει ηθοποιός, να κατέβει στο κέντρο της Αθήνας – το κέντρο το ήξερα πολύ καλά, λόγω της δουλειάς του πατέρα μου στην Ευριπίδου-  και προσφέρθηκα να την πάω εγώ μέχρι την Πειραιώς. Φτάσαμε εκεί, μπήκα κι εγώ μαζί της στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου για να δω τι παίζει –τελείως αθώα- . Η αίσθηση που αποκόμισα, βλέποντας τους νέους ανθρώπους, που έκαναν το ζέσταμά τους, ήταν σαν να με κινητοποίησε, ώστε να παραδεχτώ ότι κάτι αρχίζει να μου αρέσει και ότι θα ήθελα να δοκιμάσω κι εγώ. Ρώτησα για το πώς γίνεται η διαδικασία κι επικοινώνησα με κάποιους φίλους από το πολιτιστικό του Αμαρουσίου (είχαμε γνωριστεί τη χρονιά των μαθητικών καταλήψεων), λέγοντάς τους ότι θέλω να δώσω στο Εθνικό κι αν μπορούν να με βοηθήσουν, προτείνοντάς μου κομμάτια. Με βοήθησαν και πέρασα τις εξετάσεις.

Και με την πρώτη.

Δεν είχα όμως ιδέα. Ούτε διαβασμένος ήμουν, ούτε, όπως είπα, ήταν όνειρό μου αυτό το πράγμα. Βρισκόμενος εκεί και προσπαθώντας να «φτάσω» τους συμφοιτητές μου, άρχισα να διαβάζω, να εμβαθύνω, να καταλαβαίνω. Για το μόνο που μπορώ να μιλήσω με σιγουριά είναι ότι είχα δει, σε σχέση με τους άλλους, τον περισσότερο κινηματογράφο. Έβλεπα από πολύ μικρός. Μεγάλωσα πάνω από τρία σινεμά, στο Περιστέρι. Ήμουν τζάνκι με τις ταινίες. Οπότε καταλάβαινα πού μπορεί να στοχεύει αυτό το πράγμα, τι μπορεί να σημαίνει μια καλή ερμηνεία. Μέσα στα χρόνια της σχολής, επίσης, κατάλαβα ότι αποκλείεται αυτό που μας δίδασκαν να είχε την παραμικρή σχέση με ό,τι μου είχε αρέσει εμένα σε οποιαδήποτε ταινία. Στα χρόνια της σχολής, πέρα από τον τεράστιο ανταγωνισμό –ήμουν ο πιο μικρός κι ένιωθα ότι «έτρωγα πολύ ξύλο»-  καταλάβαινα ότι δε με ευχαριστούν τα μαθήματα, δεν πίστευα ότι εκείνος ήταν ο σωστός δρόμος, χωρίς όμως να ξέρω και κάτι παραπάνω. Ένιωθα, όμως, ότι αυτοί που θαύμαζα, ο Πατσίνο ή ο Ντε Νίρο, αποκλείεται να παίζουν, ακολουθώντας όλα όσα μας δίδασκαν τότε στο Εθνικό. Άρα τα φοιτητικά χρόνια, πέρασαν κάπως έτσι. Με αυτή τη συνεχή διαμάχη μέσα μου. Η αλήθεια είναι ότι η αληθινή σχολή και η αληθινή σχέση μου με το θέατρο ξεκίνησε αμέσως μετά τις σπουδές. Ήμουν πολύ τυχερός, γιατί βρέθηκα σε ακρόαση του Θωμά Μοσχόπουλου, πέρασα κι έτσι έπαιξα στο ιστορικό πια “Shopping and fucking”, που ανέβηκε στο «Αμόρε» το 1997, στα 20 μου χρόνια. Εκεί άρχισα να καταλαβαίνω πώς γίνεται αυτή η δουλειά κι ότι ο δρόμος, που είχα να διανύσω, ήταν πολύ μακρύς. Έπρεπε να μελετήσω πολύ. Μέχρι τότε, ασχολιόμουν με τα μαθηματικά και τη φυσική. Ήμουν αυτής της κατεύθυνσης.

Παρόλα αυτά, βρίσκεσαι στο σήμερα με μια μακρόχρονη πορεία πίσω σου.

Κόπιασα πολύ τα πρώτα χρόνια. Υπήρχαν μέρες, που δεν προλάβαινα να κοιμηθώ από το διάβασμα, τις ταινίες, τα πράγματα που έπρεπε να κατακτήσω για να βρεθώ, όπως εγώ πίστευα, σε ένα ισότιμό επίπεδο. Καταλάβαινα σίγουρα ότι όλοι έχουν να μού μάθουν πολλά πράγματα. Τα πρώτα χρόνια, δούλεψα με αρκετούς ανθρώπους, πέρα από τον Μοσχόπουλο και το Αμόρε.

Τι ξεχωρίζεις όλα αυτά τα χρόνια; Υπήρξε συγκεκριμένη στιγμή που είπες, «παρόλο το ξύλο που έχω φάει, άξιζε όλο αυτό»;

Τα χρόνια του Αμόρε, υπήρχαν στιγμές –γιατί δεν είναι κάθε χρονιά η καλύτερή σου χρονιά- , όπου συνέβαιναν πράγματα θεατρικά, που ήταν και για μένα ένα άλμα σε κάτι καινούριο, αλλά και για τη θεατρική πραγματικότητα, γενικότερα. Ξεκινώντας με το“Shopping and fucking”, μια παράσταση που έφερε ένα τελείως απροσδόκητο κοινό στο θέατρο, κυρίως νέους ανθρώπους. Πρώτη φορά, μπήκε στο θέατρο τόσος νέος κόσμος. Ήταν πρωτεργάτης σε αυτό το “Shopping and fucking” και η ποπ διάσταση, που είχε αποκτήσει. Ο νέος κόσμος είχε ανάγκη να μιλήσει για τα δικά του ζητήματα. Αυτό φάνηκε. Από εκεί και πέρα, υπήρχαν πολλές παραστάσεις: Ο Βυσσινόκηπος, «H ζωή είναι ένα όνειρο» του Καλντερόν, «Το στρίψιμο της βίδας» του Χενρι Τζέημς, για το οποίο πήρα και το βραβείο Χορν. Αργότερα, η συνεργασία με τον Γιώργο Λάνθιμο, στην πρώτη του θεατρική σκηνοθεσία, στο «Διαδικασίες διακανονισμού διαφορών» του Δημήτρη Δημητριάδη -μια στιγμή που με βρήκε σε ένα τέλμα γιατί δεν ήξερα αν θέλω να συνεχίσω να δουλεύω-. Η συγκεκριμένη συνεργασία με αναπτέρωσε, οπότε και το δίλημμα διαλύθηκε. Νομίζω κάπως έτσι ήρθαν τα πράγματα και βρέθηκα με τους ανθρώπους που βρέθηκα. Άνθρωποι που με πήγαν παραπέρα, που με βοήθησαν να ανακαλύψω πράγματα, που ούτε ο ίδιος ήξερα ότι είχα.

Έτσι είναι. Αργύρη, ερχόμενος στο παρόν, θέλω πολύ να σε ρωτήσω για την τελευταία παράσταση «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί ποτέ σε αυτό το μέρος». Την είδα και μου άρεσε πάρα πολύ. Μάλιστα, ήμουν και στη γενική δοκιμή.

Ω, ήσουν από αυτό το κλειστό, αγαπημένο κοινό. Λοιπόν, η συγκεκριμένη παράσταση έχει προχωρήσει σε άλλα επίπεδα.

Ναι, το μαθαίνω.

Έχω καταφέρει να συμβαίνουν πολύ περισσότερα πράγματα εσωτερικά. Πρόκειται για μια παράσταση, που είχε χρόνο να δοκιμαστεί με το κοινό. 150 παραστάσεις μέχρι τώρα.

Γιατί πιστεύεις είχε αυτή την έντονη απήχηση στο κοινό;

Ένα έργο με queer θεματική παίζεται και βρίσκει ανταπόκριση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη αυτής της κατακαημένης χώρας. Για μένα είναι σημαντικό. Από το να είναι ένα ακόμη ρεαλιστικό κείμενο, με δύο τύπους, που πλακώνονται και βρίζονται. Ωραία κι αυτά που είναι αυτή τη στιγμή και στη μόδα. Αλλά το να είναι ένα τέτοιο έργο, όπως προανέφερα, είναι πολύ σημαντικό. Και πολιτικά, φυσικά.

Ναι, σωστά. Άρα αυτός ήταν κι ένας από τους λόγους που μίλησε στον κόσμο, δηλαδή.

Νομίζω ότι ήταν ο συνδυασμός πολλών πραγμάτων. Υπήρξε συντονισμός: από εμένα, από τη Ζωή Ξανθοπούλου, από το κείμενο. Αυτός ο συντονισμός έχει πολύ μεγάλο μερίδιο στην αποδοχή αυτής της παράστασης. Μπορεί να προέκυπτε μια «μάπα» παράσταση: με το ίδιο θέμα, με τα ίδια λόγια, ακόμη και με τους ίδιους ανθρώπους, αν δεν συνέβαιναν όλα τα προηγούμενα. Γίνεται στο θέατρο να συντονίζονται τα πράγματα. Νομίζω ότι κάτι τέτοιο συνέβη εδώ.

Φέτος το καλοκαίρι, θα είσαι στην «Ανδρομάχη», στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.

Ναι, σε σκηνοθεσία της Μαρίας Πρωτόπαππα. Από την Ιώ Βουλγαράκη, στη Ζωή Ξανθοπούλου και τώρα στη Μαρία Πρωτόπαππα. Γυναίκες όλες κι από τις πιο αγαπημένες μου συνεργασίες. Με την Μαρία ξανασυνεργαζόμαστε, έξι χρόνια μετά από το «Ρίττερ, Ντένε, Φος» στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης. Από τότε είχαμε δώσει μια υπόσχεση να δουλέψουμε ξανά μαζί, γιατί είχαμε συνεργαστεί υπέροχα.

Θες να μοιραστείς κάτι παραπάνω για την «Ανδρομάχη»;

Σε αυτόν τον θίασο, έχουμε έναν πολύ καλό οδηγό στο τιμόνι. Η Μαρία, σε σχέση με το κείμενο, είναι πάρα πολύ καλά και βαθιά διαβασμένη. Στις πρόβες, υπάρχει διάχυτη μια έντονη δύναμη και μια ελευθερία να δοκιμάσουμε πράγματα. Επίσης, το γεγονός ότι η Μαρία έχει τολμήσει κι έχει βάλει δύο άνδρες στους δύο βασικούς γυναικείους ρόλους, της Ανδρομάχης και της Ερμιόνης, το θεωρώ αρκετά δυνατό. Θεματικά για τον τρόπο που οι άνδρες έβλεπαν τις γυναίκες τότε και μέσα από αυτή τη ματιά προσπαθούσαν να τις αποκαλύψουν, κι εμείς, με την σχεδόν επιστημονική έρευνα της Μαρίας πάνω σε αυτό το κομμάτι, έτσι κινούμαστε. Είναι πολύ σημαντικό γιατί δεν ασχολούμαστε με το κέλυφος καθόλου. Έχουμε κάτι ουσιαστικότερο να ασχοληθούμε.

Ακούγεται ενδιαφέρον, αν μη τι άλλο.

Αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Υπάρχει βάθος στην ανάγνωση, με μια συμφιλιωτική διάθεση. Όχι όμως τακτοποίησης, αλλά με έντονη την ανάγκη να βρεθεί ένας κοινός τόπος.

Ασχολείσαι και με τη διδασκαλία. Σωστά;

Σωστά. Από το 2009, διδάσκω στο Ωδείο Αθηνών.

Πώς είναι η επαφή με τη νέα γενιά;

Είμαι πωρωμένος με αυτό. Έχω εισαγάγει κι έναν θεσμό ο οποίος έχει καθιερωθεί στο Ωδείο κι έχει να κάνει με τον καθηγητή, που είναι υπεύθυνος για την πρόοδο συνολικά ενός έτους. Υπάρχει ένας καθηγητής που είναι σταθερός και στην πραγματικότητα οδηγεί τις σπουδές των μαθητών. Αυτό είναι κάτι που το ξεκίνησα το 2010, με ένα έτος που αγαπούσα πάρα πολύ. Δε βασίστηκε σε κάποια επιστημονική σκέψη, απλώς ήθελα να συνεχίσω να είμαι με τα παιδιά. Κατάλαβα ότι επιμένοντας και ασχολούμενος με όλες τις πτυχές της εκπαίδευσής τους, κάτι τέτοιο, κατά τη γνώμη μου, τους έκανε πληρέστερους και πιο εμπλεκόμενους. Είμαι πολύ περήφανος για τους μαθητές μου. Τους βλέπω να κάνουν τόσα ξεχωριστά πράγματα και καμαρώνω, σαν τον μπάρμπα (γέλια).

Νιώθεις περηφάνια. Θέλω να μιλήσουμε και για την εποχή που ζούμε. Αρχικά, συμβαίνουν τα πάντα: μια γενοκτονία σε ζωντανή μετάδοση, πολεμικές συγκρούσεις, άνοδος της ακροδεξιάς, φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός. Πώς αντανακλάται όλο αυτό στην τέχνη; Πιστεύεις ότι αντιδρά στο βαθμό που θα έπρεπε; Αν έπρεπε.

Υπάρχουν πολλές ταχύτητες σε αυτό το πράγμα. Υπάρχουν άνθρωποι που βιάζονται να αντιδράσουν, άνθρωποι που προφανώς αντιδρούν και δεν πράττουν όμως κάτι, άνθρωποι που αντιδρούν φωνάζοντας ενώ πράττουν ταυτόχρονα, άνθρωποι που δεν φωνάζουν, αλλά πράττουν και υπάρχουν άνθρωποι που αδιαφορούν. Υπάρχουν όλα αυτά τα επίπεδα και για μένα είναι πολύ σημαντικό να ξέρεις ότι υπάρχουν για να μην απαιτείς από όλους να κάνουν ακριβώς το ίδιο. Το λέω, βλέποντας τον εαυτό μου, που, κάποιες φορές, απαιτώ από τους άλλους να είναι το ίδιο δραστικοί και φωνακλάδες, όσο εγώ. Το οποίο είναι λάθος. Γιατί είναι πολύ εύκολο να παρεξηγείς ανθρώπους. Οπότε θέλω να είμαι πολύ προσεκτικός σε αυτό το κομμάτι. Βλέπουμε τη γενοκτονία στη Γάζα, έναν ασταμάτητο πόλεμο στην Ουκρανία τελείως ιμπεριαλιστικό από τη μεριά της Ρωσίας και του δικτάτορα Πούτιν, στην Αφρική εμφύλιοι με άπειρα θύματα, έναν γελοίο κλόουν, πρόεδρο της Αμερικής και μια Ευρώπη, η οποία ψάχνει να βρει το πάτημά της, παραπαίοντας δεξιά και δεξιότερα. Και ταυτόχρονα, μια Αριστερά που δεν ξέρει πώς να μιλήσει. Είναι ενίοτε κολλημένη σε ένα παρελθόν, που ίσως να μην μπορεί να συντονιστεί με το σήμερα. Εξαιτίας αυτού, πολλές φορές, δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί σοβαρά θέματα, όπως είναι το μεταναστευτικό. Όλοι περιμένουμε, ως πολίτες, να βρεθεί κάποιος να επανεφεύρει κάτι που θα μας εμπνέει. Γιατί υπάρχει έντονα η αίσθηση ότι «όλα περίπου είναι ίδια».

Ίσως η απάντηση έρθει από τον κόσμο. Από τα κάτω, που λένε.

Ναι. Σε αυτή τη φάση είμαστε πολιτικά. Η τέχνη τώρα πώς αντιδρά σε όλα αυτά; Η τέχνη παράγει θέατρα, φτιάχνει παραστάσεις. Υπάρχουν πολύ περισσότερες πολιτικές παραστάσεις απ’ ό,τι παλιά. Το θέατρο δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει τον πλανήτη. Το θέατρο έχει τη δύναμη να αλλάξει κάποιους ανθρώπους, να τους βάλει να ξανασκεφτούν πράγματα. Και αυτή η αναθεωρημένη σχέση με τον εαυτό τους να τους οδηγήσει να πράξουν κάτι. Κι αυτό το κάτι να βοηθήσει ενδεχομένως να αλλάξει ένα κομμάτι του κόσμου. Αυτή είναι η δύναμη της τέχνης. Τα ενημερωτικά μέσα, από την άλλη, κινούνται στη λογική του «σας τρομοκρατώ για τα πάντα ώστε να κλειστείτε και να μην κάνετε τίποτα». Κι αντίστοιχα, η εκπαίδευση, ή η θρησκεία, επίσης. Δεν οδηγούν στη δράση όλα αυτά. Το θέατρο σε σπρώχνει στη δράση, εφόσον έχεις στοιχειώδη συνείδηση.

Υπάρχει κάτι που νιώθεις ότι ακόμη δεν έχεις πει μέσω της δουλειάς σου και το κουβαλάς ως επιθυμία ή ανάγκη να το κάνεις, κάποια στιγμή, στο μέλλον;

Η ζωή είναι ένα ατελείωτο φάσμα πραγμάτων, σκέψεων, ιδεών, ερωτημάτων. Αυτό μου έλειπε να θεωρώ ότι έχω ασχοληθεί με βασικά ερωτήματα. Είμαι πολύ μακριά από αυτό, νομίζω. Κάθε φορά, προκύπτουν καινούρια, σε σχέση με όλες τις συνισταμένες της πραγματικότητας που ζω. Στην προσπάθειά μου, να κάνω zoom out, ανακαλύπτω ερωτήματα που απασχολούν περισσότερο κόσμο. Μ’ αρέσει πάρα πολύ να ασχολούμαι με καινούρια κείμενα, να δουλεύω με νέους ανθρώπους, μ’ αρέσουν πολύ τα καινούρια πράγματα, που δεν τα ξέρω. Με τραβάνε πολύ.

Και κάτι τελευταίο. Πέρα από την «Ανδρομάχη» και την περιοδεία της, πού θα σε δούμε μετά το καλοκαίρι;

Πριν από την Επίδαυρο (8 και 9 Αυγούστου), παίζουμε την «Ανδρομάχη» σε δυο- τρία μέρη και μετά τις 9 Αυγούστου, αρχίζει η περιοδεία της σε όλη σχεδόν την Ελλάδα. Τελειώνοντας, θα επιστρέψω στο «Σώμα», σε έναν τελευταίο κύκλο παραστάσεων για ενάμιση μήνα και μετά φουλ πρόβες για τον «Ιβάνοφ» του Τσέχωφ, που θα ανέβει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά. Με έναν φοβερό θίασο, με φίλους κι αγαπημένους συναδέρφους.

Σε ευχαριστώ πολύ, Αργύρη. Δεν έχω να ρωτήσω κάτι άλλο. Αν θες εσύ να πεις κάτι, feel-free.

Κι εγώ σε ευχαριστώ. Δε θέλω να πω κάτι φοβερό, μόνο ότι αισθάνομαι πάρα πολύ τυχερός που είμαι στην «Ανδρομάχη», για τον τρόπο που δουλεύουμε με τους συγκεκριμένους αυτούς ανθρώπους. Αυτό. Με εκπληρώνει αυτή τη στιγμή και μου αρέσει πάρα πολύ. Έχω πολλές ελπίδες γι’ αυτό που πρόκειται να συμβεί.

Θα έρθουμε να σας δούμε!

*Κεντρική φωτογραφία: Ανδρέας Σιμόπουλος

Υπάρχει πολύς κόσμος μόνος, κάνω σα να το ανακαλύπτω για πρώτη φορά. Οι μόνοι άνθρωποι μιλάνε πιο εύκολα και πιο ουσιαστικά. Η διπλανή μου στο λεωφορείο μου δίνει από τα μπισκότα της, μιλάει γαλλικά στο τηλέφωνο, αλλά διαβάζει ένα βιβλίο στα αγγλικά. Μου χαμογελάει όλη την ώρα και κρατάμε η μία της άλλης τα πράγματα στη στάση για τουαλέτα. Φτάνουμε πολύ νωρίτερα και έχω χρόνο να διαβάσω το νέο μου αγαπημένο βιβλίο. Θα ανέβω στη θέση μου από νωρίς και ο κύριος δίπλα μου θα με ρωτήσει από πού είμαι, θα με ενημερώσει πως διάβασε ότι η παράσταση είναι κάτι παραπάνω από καλή και πως κουβαλάει κιάλια στο σακίδιο του και πως αν επιθυμώ μπορεί να μου τα δανείζει ενώ παρακολουθούμε, για να είμαι πιο κοντά στις σημαντικές στιγμές των ηθοποιών. Λίγη ώρα αργότερα θα δω κάτι που θα θαυμάζω και θα θυμάμαι για πάντα.

Η Εκάβη, ή όχι αυτή (Hecuba, not Hecuba) – ένας τίτλος αριστούργημα για όσους βρεθήκαμε εκεί – θα εγκατασταθεί στο κεφάλι μου και θα ξεχωρίζει για πολλές μέρες. Ένα κείμενο σεβόμενο βαθιά την Εκάβη του Ευριπίδη, μια ωδή στο θέατρο, τη μητρότητα, τους αγώνες για δικαιοσύνη, την αγάπη. Ακούγοντας τα καλύτερα γαλλικά του κόσμου, παρακολουθήσαμε την προσπάθεια μιας μητέρας, της Εκάβης ή Νάντιας και είδαμε στα μάτια της ίδιας γυναίκας να παίρνει μορφή ο αγώνας ενάντια στην αδικία. Ο πόνος μας κάνει πιο δυνατές; Σκέφτομαι συχνά τελευταία κάτι που έλεγε μια «θεία» στο χωριό σε όποιον συμπαθούσε: «Σου εύχομαι να σου τύχουν λίγα, γιατί ο άνθρωπος αντέχει πολλά». Μια μητέρα που ανακαλύπτει πως ο αυτιστικός γιος της είναι θύμα κακοποίησης των ανθρώπων που εμπιστεύτηκε, πόσα μπορεί να αντέξει; Μια μητέρα που αγωνίζεται ήδη από τη διάγνωση του παιδιού της, σε ένα κράτος που αδιαφορεί γι’ αυτά τα άτομα, πού μπορεί να απευθυνθεί για δικαιοσύνη; Το αγαπημένο μου κομμάτι της παράστασης, ήταν το γάβγισμα τους. Ένα γάβγισμα δυνατότερο κι από την κρατική αδιαφορία σε κράτη όπως η ευρωπαϊκή Ελβετία, μιας και η παράσταση είχε αφετηρία ένα σκάνδαλο για μια εστία όπου φιλοξενούνταν παιδιά στο φάσμα του αυτισμού. Κάθε φορά σκέφτομαι πως υποφέρουμε από άγνοια και πως αυτοί οι γονείς και αυτά τα παιδιά χρειάζονται μια πιο έτοιμη και συμπεριληπτική κοινωνία.

Η παράσταση τελειώνει, συγκινούμαι, συγκινείται παραπάνω ο μπροστινός μου κι ένα κορίτσι στα δεξιά σηκώνει την Παλαιστινιακή σημαία για να φωνάξει μαζί με μια μεγάλη μερίδα του κοινού ένα σύνθημα που θα έπρεπε όλους να μας ενώνει. Ο κύριος δίπλα μου δηλώνει πως είδαμε κάτι φανταστικό. «Ταρακουνήθηκα, εσύ;», με ρωτάει μόνο για να συμφωνήσω μαζί του. Τις τραγωδίες τις έγραφαν για να τις διδάξουν. Οι θεατές είμαστε σαν μαθητές προνομιούχοι. Μαθαίνουμε για τα όρια της ανθρώπινης φύσης και βρίσκουμε κάθε φορά και κάτι για εμάς σε έργα σαν αυτά. Αλλά η ζωή δεν είναι θέατρο. Ο νέος αγαπημένος μου σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας – που ευτυχώς θα ξανάρθει στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση – πιστεύει ότι πρέπει να είμαστε πεσιμιστές στο θέατρο για να είμαστε οπτιμιστές στην πραγματική μας ζωή. Συμφωνώ, γιατί εγώ κι ο διπλανός μου επιβεβαιώνουμε ότι ταρακουνηθήκαμε.

Φτάνω στο λεωφορείο της επιστροφής για να γνωρίσω τον κύριο Αντώνη. Πότε ήταν η τελευταία φορά που μίλησα σε τόσο άγνωστο κόσμο; Είναι πωλητής του περιοδικού δρόμου Σχεδία και με ενημερώνει πως πούλησε 43 περιοδικά και είναι πολύ ευχαριστημένος. Χαμογελάει πολύ. Με ρωτάει για την παράσταση, θα ήθελε πολύ να την έχει δει. Έρχεται χρόνια ως πωλητής αλλά δεν έχει δει ποτέ παράσταση. Κάποτε εύχεται να τα καταφέρει. Λέμε για την Αθήνα, τα νησιά των γονιών του που έχει χρόνια πολλά να επισκεφτεί, τη ζέστη, την επιβίωση, τη λέξη τραγωδία, τη Νέα Φιλαδέλφεια όπου μένει και πουλάει τη Σχεδία του που έγινε η σωτηρία του. Στο λεωφορείο όλοι συζητάνε και τελικά αποκοιμιούνται λίγο πιο γεμάτοι.

Χθες είδα ακόμα μια παράσταση και κάθε φορά είμαι και πιο σίγουρη πως κοιτάζοντας μια οποιαδήποτε σκηνή, μαθαίνω. Κι έχω υποσχεθεί να μαθαίνω για πάντα.

Ο Ροντρίγκες αναμετράται με την ιστορία της Εκάβης. Ο μύθος συναντά την πραγματικότητα και το θέατρο τη δικαιοσύνη, σε ένα ανατρεπτικό σκηνικό. Πώς συνδέονται τα προβλήματα του αρχαίου και του σύγχρονου κόσμου; Τι κοινό έχει μια Τρωαδίτισσα με μια σημερινή γυναίκα, ηθοποιό και μητέρα;

«Το Θέατρο αντανακλά την ύπαρξή μας»

Ο Τιάγκο Ροντρίγκες συχνά λέει πως δεν γράφει έργα για το θέατρο αλλά για τους ηθοποιούς που τα ενσαρκώνουν. Στο Hecuba, not Hecuba ηρωίδα είναι η Νάντια, μια ηθοποιός που κάνει πρόβα στην Εκάβη του Ευριπίδη. Η πρώην βασίλισσα αξιώνει δικαιοσύνη. Κι αυτό γιατί με την ήττα της Τροίας έχασε τα πάντα: τον άντρα της, την ελευθερία της, τα παιδιά της. Σύμφωνα με τον μύθο μεταμορφώθηκε σε σκύλο με φλογερά μάτια προκειμένου να πάρει εκδίκηση.

Η οργή μιας μητέρας γίνεται υπερδύναμη

Ο μύθος της τραγωδίας όμως μοιάζει πολύ με την πραγματικότητα της Νάντιας, μητέρας ενός εφήβου στο φάσμα του αυτισμού. Το παιδί της έχει υποστεί κακοποίηση στο δημόσιο ίδρυμα όπου φιλοξενείται.

Οι υπεύθυνοι προσπαθούν να συγκαλύψουν την υπόθεση αλλά εκείνη αποφασίζει να τη δημοσιοποιήσει. Οι πρόβες για την παράσταση συμπίπτουν με τη δικαστική έρευνα. Η οργή μιας μητέρας που θρηνεί γίνεται υπερδύναμη δηλώνει ο Ροντρίγκες σε πρόσφατη συνέντευξή του.

«Το αρχαίο δράμα μοιάζει με ένα ζευγάρι γυαλιά που φορώντας το μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο καλύτερα»

Σύμφωνα με τον Τιάγκο Ροντρίγκες, η όλη ιδέα πίσω από το Hecuba, not Hecuba ήταν να συνδυαστεί μια προσωπική τραγωδία με μια αρχαία τραγωδία. Ο Πορτογάλος σκηνοθέτης επέλεξε να πλέξει δύο παράλληλες ιστορίες επί σκηνής, ή με δικά του λόγια, να «γράψει ανάμεσα στις γραμμές του Ευριπίδη». Κι αυτό γιατί το παρόν δεν είναι ανεξάρτητο από το παρελθόν.

Πάντα, εξηγεί, γυρνάμε στα αξεπέραστα έργα των αρχαίων τραγικών, αναλογιζόμενοι «τι έχουν να μας πουν σήμερα». Και η απάντηση που δίνει ο ίδιος είναι πως «το αρχαίο δράμα μοιάζει με ένα ζευγάρι γυαλιά που φορώντας το μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο καλύτερα».

«Ο Ευριπίδης θέτει τα θεμέλια του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου»

Το Hecuba, not Hecuba είναι ένα εξίσου πολιτικό έργο με την Εκάβη του Ευριπίδη, ο οποίος θέλει να δηλώσει ότι σε καιρό πολέμου ακόμα και οι πιο ευάλωτοι αξίζουν δικαιοσύνη. Με έναν τρόπο, «ο Ευριπίδης θέτει τα θεμέλια του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου».

Ο Τιάγκο Ροντρίγκες επιδιώκει να προβάλει με την παράστασή του αυτή τη διαχρονική αποτυχία απόδοσης δικαιοσύνης. Και στα δύο έργα η ηρωίδα αναγκάζεται να πάρει την κατάσταση στα χέρια της.

«Ακόμη και σήμερα, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της δικαιοσύνης είναι η πολιτική και ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της πολιτικής είναι η δικαιοσύνη», εξηγεί ο σκηνοθέτης.

Η πρεμιέρα του Hecuba, not Hecuba έγινε στις 30 Ιουνίου στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, στο θέατρο Carrière de Boulbon. Η παράσταση απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, τόσο για το περιεχόμενό της όσο και για τις ερμηνείες των πρωταγωνιστών της:

«Ο θίασος της Comédie Française αποτίνει με τον πιο όμορφο τρόπο φόρο τιμής στους ήρωες του Ευριπίδη, στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, λίγο πριν η παράσταση έρθει στην Επίδαυρο. Οι ηθοποιοί μεταβαίνουν από την αρχαία τραγωδία στο σύγχρονο δράμα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Όλοι επιδεικνύουν μια λεπτότητα που συγκινεί. Εύθραυστοι, αδύναμοι, θλιμμένοι ή και όχι, οι ηθοποιοί ψάχνουν, κάνουν κύκλους, αποκωδικοποιούν μηχανισμούς. Χωρίς ειδικά εφέ και με τη μοναδική δύναμη της τέχνης τους, εξυψώνουν την τραγωδία»

Un Fauteuil pour L’ Orchestre, 02/07/2024

Tiago Rodrigues: ο αντισυμβατικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν

Συγγραφέας θεατρικών έργων και σκηνοθέτης, ο Τιάγκο Ροντρίγκες πιστεύει απόλυτα στο ισότιμο, συμμετοχικό πνεύμα ως αρχή της θεατρικής πράξης. Το 1997, όσο ήταν ακόμη φοιτητής, ήρθε σε επαφή, ως ηθοποιός, με τη βελγική θεατρική ομάδα tgSTAN. Η συμμετοχή του στην ομάδα επιβεβαίωσε τη δέσμευσή του για ελευθερία και απουσία ιεραρχίας σε μια δημιουργική ομάδα και καθόρισε όλη τη μετέπειτα πορεία του.

Το 2003, ο Ροντρίγκες ίδρυσε μαζί με τη Magda Bizzaro τη θεατρική ομάδα Mundo Perfeito στη Λισαβόνα. Από τότε, έχει ανεβάσει περίπου 30 παραστάσεις σε πάνω από 20 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των: António e Cleópatra (βασισμένο στον Σαίξπηρ), Bovary (βασισμένο στο μυθιστόρημα του Γκουστάβ Φλομπέρ), The Way She Dies (βασισμένο στην Άννα Καρένινα του Λέο Τολστόι) και το Danslamesuredel’ impossible (βασισμένο στις συνεντεύξεις τριάντα μελών της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και των Γιατρών Χωρίς Σύνορα).

Από το 2015 έως το 2021, ο Τιάγκο Ροντρίγκεζ ήταν Διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Λισαβόνα Dona Maria II, ενώ το 2023 ανέλαβε Διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν.

Εκεί, παρουσίασε το 2022 τον Βυσσινόκηπο του Τσέχοφ στην Αυλή των Τιμών του Παπικού Ανακτόρου. Το θεατρικό έργο του Πορτογάλου σκηνοθέτη, γραμμένο στα πορτογαλικά, έχει εκδοθεί στα γαλλικά και μεταφραστεί σε άλλες 9 γλώσσες.

Comédie–Française: ο αρχαιότερος ενεργός θίασος στον κόσμο

Μετά τη θριαμβευτική υποδοχή της παράστασης Ηλέκτρα / Ορέστης στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου το 2019, ο κορυφαίος θίασος επανέρχεται στα Επιδαύρια συμπράττοντας αυτή τη φορά με τον Τιάγκο Ροντρίγκες. «Αγαπώ το θέατρο του Τιάγκο Ροντρίγκες, και αγαπώ το γεγονός ότι η ποιότητά του, είναι τόσο πηγαία και τόσο απλή όσο και ο ίδιος σαν άνθρωπος» δηλώνει ο Éric Ruf, Γενικός Διευθυντής της Κομεντί Φρανσέζ.

H Comédie Française είναι ένα εθνικός θεατρικός οργανισμός, γνωστός και ως «Σπίτι του Μολιέρου». Με περίπου τριάντα έργα να παρουσιάζονται κάθε χρόνο στις τρεις σκηνές της στο Παρίσι αλλά και κατά τις περιοδείες, το ρεπερτόριο της Comédie Française αριθμεί πάνω από 3.000 έργα, σύγχρονα και κλασικά. Περιοδεύει κάθε σεζόν, τόσο στη Γαλλία όσο και στο εξωτερικό, δίνοντας περίπου 800 παραστάσεις σε 80 χώρες, μια παράδοση που χρονολογείται από την αρχή της ίδρυσής του, το 1681.

Ο θίασος της Comédie Française είναι ο αρχαιότερος ενεργός στον κόσμο. Βασικό τους μότο, το Simul and Singulis, που σημαίνει να ενεργούμε ταυτόχρονα ως ομάδα και ως άτομα, αντιπροσωπεύει τον τρόπο λειτουργίας του οργανισμού: ένας τόπος διαρκούς δημιουργικότητας και αέναης ανανέωσης, μια σχολή των τεχνών και του λόγου, ένας χώρος ωρίμανσης και μια εστία δημιουργίας.

Περισσότερες πληροφορίες για τους καλλιτέχνες, τους συντελεστές και τα εισιτήρια, εδώ.

Καλοκαίρι του 2006, 4 και 5 Αυγούστου, ημερομηνίες χαραγμένες στην μνήμη όσων είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν, στο θέατρο της Επιδαύρου, την Αντιγόνη του Σοφοκλή, την Αντιγόνη του Βογιατζή, όπως έχει πια περάσει η παράσταση στην σφαίρα του μύθου.

Η πρώτη Αντιγόνη που ανέβασε ο Βογιατζής ήταν το 1991, στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων και έγραψε κι αυτή τη δική της ιστορία, ως σκηνοθετική ερμηνεία και εικαστική προσέγγιση της αρχαίας τραγωδίας στο σύγχρονο θέατρο. Ειδικά για τις ανάγκες του σκηνικού, είχε σκαφτεί το πάτωμα του θεάτρου μέχρι να αποκαλυφθεί το χωμάτινο υπέδαφος, ενώ γκρεμίστηκαν οι σοβάδες στον τοίχο της σκηνής, φτάνοντας στην παλιά λιθοδομή, όπου ο Αλέκος Λεβίδης ζωγράφισε μια τοιχογραφία ελληνιστικού ανακτόρου στήνοντας μια ιωνική πύλη.

Και στη νέα εκδοχή της Αντιγόνης του, η προσέλευση του κόσμου στο Αρχαίο Θέατρο ήταν τόσο μεγάλη, ώστε η παράσταση καθυστέρησε να αρχίσει, ενώ πολλοί θεατές, που δεν βρήκαν θέση στο άνω διάζωμα, που είχε γεμίσει ασφυκτικά, αναγκάστηκαν να φύγουν. Στο τέλος, το χειροκρότημα αποθεωτικό.              

Το λιτό μη σκηνικό της Χλόης Ομπολένσκι που θύμιζε αλώνι και τα διαχρονικά από τον μεσοπόλεμο κοστούμια της, η a capella χορωδία, όπως την δίδαξε ο Σπύρος Σακκάς, ο μοντέρνα ντυμένος χορός, ξαπλωμένος ανάσκελα να λέει τα χορικά, η εκφορά του Λόγου από τον Κρεόντα του Βογιατζή, η Αντιγόνη της Αμαλίας Μουτούση, η Ισμήνη της Εύης Σαουλίδου και ο φύλακας του Δημήτρη΄Ημελλου ταξιδεύουν, χρόνια τώρα, στον χωροχρόνο.

Στην συνέντευξη τύπου για την παράσταση, ο Βογιατζής είχε πει χαρακτηριστικά: «Ελπίζω του χρόνου που θα επαναληφθεί στο Φεστιβάλ να γίνει καλύτερη». Πραγματικά, το 2007, κατ΄εξαίρεση, η παράσταση επαναλήφθηκε, ανοίγοντας τα Επιδαύρια και βιντεοσκοπήθηκε. Μέσα στην καραντίνα, η Κατερίνα Ευαγγελάτου, βοηθός τότε του σκηνοθέτη στην παράσταση, ως διευθύντρια του Φεστιβάλ πια, αποφάσισε την προβολή της ψηφιοποιημένης εκδοχής της. Χιλιάδες θεατές –κυρίως νέοι- είχαν την ευκαιρία, μέσα από το πολύτιμο υλικό, να έρθουν σε επαφή με τον σκηνοθέτη, που σφράγισε με την παρουσία και το έργο του το ελληνικό θέατρο.

Φέτος, θα συνεχίσει το ταξίδι της στον χρόνο και θα προβληθεί ξανά, με αφορμή τα ογδόντα χρόνια από τη γέννηση του αξέχαστου θεατρικού δημιουργού. Το αφιέρωμα στη μνήμη του, που οργανώνει το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, περιλαμβάνει την προβολή της παράστασης και στις 22 Ιουνίου μια συζήτηση με τη συμμετοχή συντελεστών της παράστασης, που μιλούν για τον σκηνοθέτη που σφράγισε με την παρουσία και το έργο του το ελληνικό θέατρο.

Οι συντελεστές της παράστασης

Μετάφραση: Νίκος Παναγιωτόπουλος
Σκηνοθεσία: Λευτέρης Βογιατζής
Σκηνικά – Κοστούμια: Χλόη Ομπολένσκι
Φωνητικά σχήματα: Σπύρος Σακκάς
Κίνηση: Ερμής Μαλκότσης
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος

Παίζουν: Αμαλία Μουτούση (Αντιγόνη), Λευτέρης Βογιατζής (Κρέων), Νίκος Κουρής (Αίμων), Δημήτρης ΄Ημελλος (Φύλακας), Εύη Σαουλίδου (Ισμήνη)
Χορός: Δημήτρης Αγαρτζίδης, Αθανάσιος Βλαβιανός, Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, Αθανάσιος Δόβρης, Αλεξία Καλτσίκη, Γιάννης Κλίνης, Παναγιώτης Κλίνης, Κωνσταντίνος Κορωναίος, Ειρήνη Κυριαζή, Βέρα Λαρδή, Ευστράτιος Μενουτής, Νικόλαος Παπαγιάννης, Αγλαΐα Παππά, Απόστολος Πελεκάνος, Δημήτρης Σδρόλιας, Αμαλία Τσεκούρα, Μενέλαος Χαζαράκης, Αθανάσιος Χαλκιάς, Χαράλαμπος Χαραλάμπους

Αφιέρωμα στον Λευτέρη Βογιατζή: προβολή παράστασης και συζήτηση
Πειραιώς 260 (Δ)
21-23/6, 21:00

Η είσοδος στον Χώρο Δ γίνεται με δελτία τα οποία δίνονται την ημέρα και ώρα της εκδήλωσης με προτεραιότητα από το ταμείο του θεάτρου