Όμως, υπάρχει και μία πλευρά του που είναι ελάχιστα γνωστή. Ο Νικηταράς εκτός από τις μάχες για την ελευθερία, ενδιαφερόταν και για την ανάπτυξη της παιδείας, την υγείας και του πολιτισμού. Κι ίσως αυτό να φαίνεται περίεργο για έναν αγωνιστή που έχει άρρηκτα συνδεθεί με την εξολόθρευση του εχθρού.

Το Νοέμβριο του 1823 στη διάρκεια μιας σύντομης ανάπαυλας από τις μάχες, ο Νικηταράς διορίσθηκε «πολιτάρχης» του Ναυπλίου, δηλαδή διοικητής της πόλης που λειτουργούσε ως πρωτεύουσα της Ελλάδας. Στη θέση αυτή παρέμεινε προσωρινά για ένα μήνα.

Έχει σωθεί επιστολή του προς τον υπουργό Εσωτερικών, Ιωάννη Κωλέττη, με ημερομηνία 25 Νοεμβρίου 1823, στην οποία κάνει πρακτικές προτάσεις για την παιδεία, με την ίδρυση σχολείου, για την υγεία, με την ίδρυση νοσοκομείου και για τον πολιτισμό, με την ίδρυση θεάτρου.

Η επιστολή του Νικηταρά

Η επιστολή του Νικηταρά – που ήταν αγράμματος – καταδεικνύει ότι οι Έλληνες του 1821 δεν αγωνίζονταν μόνο για την ελευθερία τους, αλλά και για να αποκτήσουν κάποτε μία σύγχρονη κοινωνία με βάση τις διδαχές του Διαφωτισμού:

(έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου κειμένου)

«Εξοχώτατε υπουργέ των Εσωτερικών,

Επειδή και εις την ανθρωπότητα το πρώτον αγαθόν πράγμα ήναι η παιδεία, καθώς προς τούτοις εις την ιδίαν ιερώτατον και η υπεράσπισις των πτωχών ασθενών, μάλιστα δε των στρατιωτών, ζητώ δια του παρόντος μου μέσον του υπουργείου του παρά της Υπέρτατης Διοικήσεως, ίνα δοθώσιν εις την εξουσίαν μου πρώτον το τζαμή του Αγάπασσα μεθ’ όλα του τα περιεχόμενα εργαστήρια, ίνα χρησιμεύση διά θέατρον. Δεύτερον την μεγάλην οικίαν ευρισκομένην εις το πλάτωμα απέναντι του τζαμιού, ίνα χρησιμεύση διά σχολείον μεθ’ όλα του τα περιεχόμενα εργαστήρια και τρίτον ένα οσπήτιον μεγάλον κατά τα Πέντε Αδέλφια, ίνα χρησιμεύση διά νοσοκομείον, διά τα οποία και αφ’ ου μου δωθή η άδεια αφίνω επίτροπον δια να τα τελειώση. Περικαλώντας την Υπερτάτην διά να ήθελεν διορίση έναν επιστάτην της ίνα μετά του εδικού μου λαμβάνωσι τα εισοδήματα και κάμνωσι τα έξοδα και χρονικώς δίδωσι λογαριασμόν

Όθεν και να έχω την απόκρισην, προσκυνώ και μένω

Εκ Ναυπλοίου

Τη 25 9βρίου 1823

Νικήτας Σταματελόπουλος”

Η επιστολή αυτή έχει δημοσιευθεί στα Απομνημονεύματα Νικηταρά του Τουρκοφάγου, εκ Καταγραφής Γεωργίου Τερτσέτη, επιμέλεια Νικήτας Ράπτης, εκδόσεις Μέρμηγκα, σελίδα 121.

Πηγή: Μηχανή του Χρόνου

Χιλιάδες κυρίως άνθρωποι της εργατικής τάξης ήρθαν από όλο τον κόσμο για να βοηθήσουν τους εργάτες της Ισπανίας. Ένας από αυτούς ήταν ο γνωστός σε όλους Βρετανός σοσιαλιστής συγγραφέας Τζορτζ Όργουελ, ο οποίος περιέγραψε τη σκηνή στη Βαρκελώνη με τα παρακάτω λόγια:

«Ήταν η πρώτη φορά που ήμουν ποτέ σε μια πόλη όπου η εργατική τάξη ήταν στην εξουσία. Πρακτικά κάθε κτίριο οποιουδήποτε μεγέθους είχε καταληφθεί από τους εργάτες και ήταν ντυμένο με κόκκινες σημαίες ή με την κόκκινη και μαύρη σημαία των αναρχικών, κάθε τοίχος ήταν χαραγμένος με το σφυροδρέπανο και με τα αρχικά των επαναστατικών κομμάτων. Κάθε μαγαζί και καφενείο είχε μια επιγραφή που έλεγε ότι είχε γίνει κολεκτιβοποίηση. Οι σερβιτόροι και οι περιπατητές σε κοιτούσαν κατάματα και σε αντιμετώπιζαν σαν ίσο με εκείνους. Οι δουλοπρεπείς συμπεριφορές και ακόμη και οι επίσημες μορφές στον λόγο είχαν εξαφανιστεί προσωρινά. Κανείς δεν έλεγε «Señor» ή «Don». Μάλιστα δε χρησιμοποιούσαν ούτε τον πληθυντικός ευγενείας, το «usted» στα ισπανικά».

Οι δυτικές δημοκρατίες, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας και της Γαλλίας, εγκατέλειψαν τη δημοκρατία και επέβαλαν αποκλεισμό στην Ισπανία γεγονός που σταμάτησε τη ροή βοήθειας και όπλων προς τους αντιφασίστες. Εν τω μεταξύ, η Ιταλία και η Γερμανία αψήφησαν ανοιχτά την απαγόρευση και ο αμερικανικός πετρελαϊκός γίγαντας Texaco προμήθευε τους εθνικιστές με πετρέλαιο και άλλες προμήθειες χωρίς καν να απαιτήσει πληρωμή, ενώ σταμάτησε οποιαδήποτε προμήθεια στους δημοκρατικούς.

Τελικά, μετά από σχεδόν τρία χρόνια σκληρού και αιματηρού πολέμου, οι εθνικιστές με τα ανώτερα όπλα και τον εξοπλισμό τους, ήταν νικητές.

Για μια γενικότερη προσέγγιση της ιστορίας, ακούστε το παρακάτω πολύ ενδιαφέρον Podcast στα αγγλικά.

Με πληροφορίες από Working Class History.