Το περιβαλλοντικό τίμημα του εμφιαλωμένου νερού

Η κατάσταση έχει ως εξής: αντιστοιχούν 220 πλαστικά μπουκάλια ανά Γάλλο ετησίως· η βιομηχανία εμφιαλωμένου νερού έχει δημιουργήσει μια μόδα που διαρκεί πολλές δεκαετίες. Κάθε λεπτό αγοράζονται στον κόσμο ένα εκατομμύριο μπουκάλια νερό, το οποίο δεν είναι καν υγιεινό: περιέχει μολυσματικές ουσίες, μικροπλαστικά κυρίως, που υπονομεύουν την υγεία και το περιβάλλον. Στον ανεπτυγμένο κόσμο, όπου υπάρχουν αξιόπιστες υποδομές ύδρευσης, η χρήση εμφιαλωμένου νερού είναι σκέτη τρέλα· αντιθέτως, στις φτωχές χώρες, δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι με περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό βασίζονται στο εμφιαλωμένο και δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά.

Πάντως, στις ανεπτυγμένες χώρες η διαφήμιση έχει πείσει τα πλήθη ότι το εμφιαλωμένο δεν είναι μόνο βολικό αλλά και πιο ασφαλές και υγιεινό από το νερό της βρύσης. Λάθος. Σύμφωνα με ειδικούς από την ιατρική σχολή του Weill Cornell στο Κατάρ, το εμφιαλωμένο δεν υπόκειται στα ίδια αυστηρά πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας με το νερό της βρύσης και μπορεί να ενέχει τον κίνδυνο έκπλυσης επιβλαβών χημικών ουσιών από τα πλαστικά μπουκάλια, ειδικά αν αυτά αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα και εκτίθενται στο ηλιακό φως ή σε υψηλές θερμοκρασίες.

Μεταξύ 10 τοις εκατό και 78% των δειγμάτων εμφιαλωμένου νερού περιέχουν μικροπλαστικά που θεωρούνται διαταράκτες ορμονών· διάφορες άλλες ουσίες, όπως φθαλικές ενώσεις, που χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά πιο ανθεκτικά, καθώς και δισφαινόλη Α, γνωστή και ως BPA. Η μόλυνση από μικροπλαστικά προκαλεί οξειδωτικό στρες, μια ανισορροπία ελεύθερων ριζών και αντιοξειδωτικών στο σώμα που μπορεί να οδηγήσει σε κυτταρική βλάβη, απορρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και αλλαγές στα επίπεδα λίπους στο αίμα. Η έκθεση σε BPA έχει συνδεθεί με προβλήματα υγείας στη μετέπειτα ζωή, όπως υψηλή αρτηριακή πίεση, καρδιαγγειακές παθήσεις, διαβήτης και παχυσαρκία.

Όσο για το περιβάλλον, υποφέρει από πλαστικά μπουκάλια που επιπλέουν στα ποτάμια και στους ωκεανούς. Αν και υποτίθεται ότι τα πλαστικά μπουκάλια ανακυκλώνονται, στην πραγματικότητα το 91% κυκλοφορούν στη φύση και χρειάζονται 200-250 χρόνια για να βιοδιασπαστούν. Αλλά και όταν βιοδιασπώνται, τα μικροπλαστικά -το πολύ 5μμ σε μήκος- βρίσκονται παντού, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπινων φλεβών και του μητρικού γάλακτος.

Το 12% των πλαστικών απορριμμάτων είναι φιάλες νερού οι περισσότερες από τις οποίες καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής ή αποτεφρωτήρες ή εξάγονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Επιπροσθέτως, η διαδικασία εξόρυξης των πρώτων υλών για την κατασκευή πλαστικών φιαλών συμβάλλει σημαντικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Και ενώ έχουν γίνει κάποιες προσπάθειες για να ενθαρρυνθεί η χρήση του πόσιμου νερού σε εστιατόρια και δημόσιους χώρους και να περιοριστεί η επικράτηση των πλαστικών μιας χρήσης, έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα εξάρτησης από το εμφιαλωμένο νερό.

Μόνο στη Γαλλία, παράγονται 15 δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια νερού ετησίως. Σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η παραγωγή πλαστικών αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2060, αν δεν γίνει κάτι για να αλλάξουν οι καταναλωτικές συνήθειες.

Περίπου το 90% των σωματιδίων είναι νανοπλαστικά μικρότερα από 1 μικρόμετρο. Τα νανοπλαστικά είναι αρκετά μικρά και μπορούν να περάσουν από τα έντερα και τους πνεύμονες, απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος

Κατά μέσο όρο, ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού περιέχει περίπου 240.000 ανιχνεύσιμα πλαστικά θραύσματα – 10 έως 100 φορές περισσότερα από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως, είπαν οι ερευνητές. Εννέα στα 10 από αυτά τα πλαστικά σωματίδια ήταν νανοπλαστικά, πρόσθεσαν.

Τα νανοπλαστικά σωματίδια είναι τόσο μικροσκοπικά που μπορούν να περάσουν μέσα από τα έντερα και τους πνεύμονες απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος, εν τέλει εγκλωβισμένα σε όργανα, όπως η καρδιά και ο εγκέφαλος, είπαν οι ερευνητές.

Εξαιτίας αυτού, ιατρικοί ερευνητές αγωνίζονται να μελετήσουν πώς αυτά τα νανοπλαστικά μπορεί να βλάψουν το ανθρώπινο σώμα. Προηγουμένως, αυτή ήταν απλώς μια σκοτεινή περιοχή, αχαρτογράφητη. Οι μελέτες τοξικότητας απλώς μάντευαν τι υπάρχει εκεί. Αυτό ανοίγει ένα παράθυρο όπου μπορούμε να κοιτάξουμε έναν κόσμο που δεν μας είχε εκτεθεί πριν.

Τα μικροπλαστικά ορίζονται ως θραύσματα που κυμαίνονται από λιγότερο από τέταρτο της ίντσας έως 1/25.000ο της ίντσας. Τα νανοπλαστικά είναι ακόμη πιο μικροσκοπικά σωματίδια, με μέγεθος μικρότερο από 1 μικρόμετρο. Συγκριτικά, μια ανθρώπινη τρίχα έχει διάμετρο περίπου 70 έως 75 μικρόμετρα.

Σε αντίθεση με τη φυσική οργανική ύλη, τα περισσότερα πλαστικά δεν διασπώνται σε αβλαβείς ουσίες, είπαν οι ερευνητές. Απλώς αλέθονται σε όλο και μικρότερα σωματίδια από το ίδιο υλικό, χωρίς θεωρητικό όριο στο πόσο μικρά μπορούν να γίνουν.

Τα πλαστικά στο εμφιαλωμένο νερό έγιναν δημόσιο θέμα αφού μια μελέτη του 2018 βρήκε κατά μέσο όρο 325 σωματίδια ανά λίτρο. Οι μελέτες παρακολούθησης έχουν βρει έκτοτε όλο και περισσότερα σωματίδια στο εμφιαλωμένο νερό, είπαν οι ερευνητές. Ωστόσο, οι καλές εκτιμήσεις σταμάτησαν σε μεγέθη κάτω του 1 μικρομέτρου, που θεωρείται το όριο του νανοκόσμου, είπαν οι ερευνητές.

Προηγούμενες μελέτες θα μπορούσαν να παρέχουν μια μαζική εκτίμηση της πλαστικής νανομάζας στο εμφιαλωμένο νερό, αλλά ως επί το πλείστον δεν μπορούσαν να μετρήσουν τα μεμονωμένα σωματίδια. Οι άνθρωποι ανέπτυξαν μεθόδους για να δουν νανοσωματίδια, αλλά δεν ήξεραν τι έβλεπαν

Για αυτήν τη μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια νέα τεχνική μικροσκοπίας στην οποία δύο λέιζερ ανιχνεύουν ταυτόχρονα δείγματα για να κάνουν συγκεκριμένα μόρια να αντηχούν, ώστε να μπορούν να ανιχνευθούν. Η ομάδα στόχευσε επτά κοινά πλαστικά, για να δει πόσα σωματίδια θα μπορούσαν να βρουν στο εμφιαλωμένο νερό. Δοκίμασαν τρεις δημοφιλείς μάρκες εμφιαλωμένου νερού που πωλούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναλύοντας πλαστικά σωματίδια σε μέγεθος μόλις 100 νανόμετρα.

Βρήκαν 110.000 έως 370.000 σωματίδια σε κάθε λίτρο, το 90% των οποίων ήταν νανοπλαστικά.

Ένα κοινό πλαστικό σωματίδιο ήταν το τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET), από το οποίο κατασκευάζονται πολλά μπουκάλια νερού. Τα σωματίδια πιθανότατα διοχετεύονται στο νερό όταν το μπουκάλι συμπιέζεται ή εκτίθεται σε θερμότητα, είπαν οι ερευνητές.

Αλλά τα σωματίδια PET στην πραγματικότητα ήταν περισσότερα από τα σωματίδια πολυαμιδίου, ενός τύπου νάιλον που χρησιμοποιείται σε πλαστικά φίλτρα που προορίζονται για τον καθαρισμό του νερού πριν από την εμφιάλωση, δείχνουν τα αποτελέσματα. Βιομηχανικά πλαστικά όπως το πολυστυρένιο, το χλωριούχο πολυβινύλιο και ο μεθακρυλικός πολυμεθυλεστέρας βρέθηκαν επίσης συνήθως στο εμφιαλωμένο νερό.

Ωστόσο, οι επτά πλαστικοί τύποι αντιπροσώπευαν μόνο το 10% περίπου όλων των νανοσωματιδίων που βρέθηκαν στα δείγματα. Οι ερευνητές δεν έχουν ιδέα από τι αποτελούνται τα υπόλοιπα σωματίδια. Εάν είναι όλα νανοπλαστικά, αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να ανέρχονται σε δεκάδες εκατομμύρια ανά λίτρο.

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει στη συνέχεια να εξετάσει τα επίπεδα νανοπλαστικών στο νερό της βρύσης και τα λύματα. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι εκατομμύρια μικροπλαστικά και νανοπλαστικά σωματίδια τυλίγονται στα λύματα από κάθε φορτίο 10 λιβρών ρούχων, που βγαίνουν από τα συνθετικά υλικά σε πολλά είδη ένδυσης.

Η νέα μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, τον χειμώνα του 2024.

πηγή: Columbia University, news release