Τα νέα χαρτονομίσματα θα κυκλοφορήσουν το 2026, αποτυπώνοντας τη μοιρασμένη ιστορία της Ευρώπης, ενώ ενσωματώνουν σύγχρονες προδιαγραφές ασφάλειας και προσβασιμότητας. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ επέλεξε ως βασικό θέμα τον «Ευρωπαϊκό Πολιτισμό», εστιάζοντας σε προσωπικότητες που διαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Διαχρονικές προσωπικότητες στα νέα χαρτονομίσματα

Κάθε νέο χαρτονόμισμα θα απεικονίζει μια ιστορική μορφή πλάι σε μια πολιτιστική σκηνή που σχετίζεται με το έργο της. Το χαρτονόμισμα των 5 ευρώ τιμά τη διάσημη Ελληνίδα σοπράνο Μαρία Κάλλας, ως σύμβολο της παράδοσης των παραστατικών τεχνών στην Ευρώπη, μαζί με εικόνα καλλιτεχνών του δρόμου.

Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες όλων των εποχών, θα κοσμεί το χαρτονόμισμα των 10 ευρώ, συνοδευόμενος από παιδική χορωδία που αναδεικνύει τη δύναμη της μουσικής να ενώνει γενιές.

Η πρωτοπόρος στη φυσική και πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με Νόμπελ, Μαρί Κιουρί, θα εμφανίζεται στο χαρτονόμισμα των 20 ευρώ, πλάι σε σκηνή σχολικής τάξης για να αναδειχθεί η αξία της εκπαίδευσης και της επιστημονικής ανακάλυψης.

Το χαρτονόμισμα των 50 ευρώ θα φέρει τον Μιγκέλ ντε Θερβάντες, διάσημο Ισπανό συγγραφέα του «Δον Κιχώτη», μαζί με απεικόνιση ανθρώπων που διαβάζουν σε βιβλιοθήκη, ως φόρο τιμής στη λογοτεχνική παράδοση της Ευρώπης.

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, κορυφαίος καλλιτέχνης και εφευρέτης της Αναγέννησης, θα κοσμεί το χαρτονόμισμα των 100 ευρώ. Η συμβολή του στην τέχνη και την επιστήμη θα αποτυπώνεται μέσα από εικόνα ανθρώπων που θαυμάζουν έργα τέχνης.

Στο νέο χαρτονόμισμα των 200 ευρώ θα εμφανίζεται η Μπέρτα φον Ζούτνερ, βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης για τη δράση της υπέρ του διαλόγου και της διπλωματίας, πλαισιωμένη από σκηνή πολυσύχναστης πλατείας που συμβολίζει τη συνεργασία.

Διαβούλευση με το κοινό και επόμενα βήματα

Η ΕΚΤ ενέπλεξε τους πολίτες στη διαδικασία ανασχεδιασμού ήδη από το 2021, όταν πραγματοποιήθηκε πανευρωπαϊκή έρευνα για τις θεματικές των νέων χαρτονομισμάτων. Ακολούθησε δεύτερη διαβούλευση το 2023, με περισσότερες από 365.000 απαντήσεις που οδήγησαν στην επιλογή δύο θεμάτων: «Ευρωπαϊκός Πολιτισμός» και «Ποτάμια & Πουλιά».

Το 2025, προκηρύχθηκε διαγωνισμός σχεδίου στον οποίο κλήθηκαν καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη να καταθέσουν προτάσεις για τα νέα χαρτονομίσματα. Μετά την επιλογή μιας shortlist, οι πολίτες θα έχουν ξανά λόγο πριν εγκριθούν τα τελικά σχέδια το 2026.

Σύγχρονο ευρώ για τη νέα εποχή

Η ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι τα νέα χαρτονομίσματα θα συνδυάζουν τον εορτασμό της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς με σύγχρονα χαρακτηριστικά ασφαλείας και φιλικά προς το περιβάλλον υλικά. Εκτιμάται πως θα χρειαστούν αρκετά χρόνια μέχρι να τεθούν πλήρως σε κυκλοφορία.

Το ευρώ, που κυκλοφόρησε το 2002, αποτελεί σήμερα νόμισμα για 20 χώρες και πάνω από 340 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο ανασχεδιασμός αυτός σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη αλλαγή εδώ και δύο δεκαετίες, φέρνοντας καθημερινά πολιτιστικά σύμβολα στα χέρια εκατομμυρίων Ευρωπαίων.

Το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και εγκαινιάστηκε το 1901 στο εμβληματικό κτίριο της οδού Αγίου Κωνσταντίνου, σχεδιασμένο από τον Ερνέστο Τσίλλερ.

Παρά τις προκλήσεις που αντιμετώπισε, επαναλειτούργησε το 1932 και εξελίχθηκε σε έναν κορυφαίο φορέα του ελληνικού πολιτισμού. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνέχισε να προσφέρει παραστάσεις, ενισχύοντας το ηθικό του λαού, ενώ μεταπολεμικά ανέδειξε σπουδαίους καλλιτέχνες και συνέβαλε στην ανάπτυξη της θεατρικής παιδείας. Σήμερα, παραμένει πυλώνας δημιουργίας, προβάλλοντας ποικίλες παραγωγές και εκπαιδευτικά προγράμματα.

Στο οργανωμένο και εύχρηστο Ψηφιακό Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου, η λεπτομερής καταγραφή και η δομημένη παρουσίαση των δεδομένων επιτρέπουν μια πολυεπίπεδη μελέτη της πολιτιστικής κληρονομιάς του Εθνικού Θεάτρου, διευκολύνοντας τόσο τους ερευνητές όσο και το ευρύ κοινό στην πρόσβαση και κατανόηση της θεατρικής ιστορίας.

Κάθε παράσταση έχει τεκμηριωθεί εμπεριστατωμένα με τα ονόματα των συντελεστών, τη διανομή των ρόλων, πληροφορίες για το πότε και που έγιναν οι παραγωγές, ενώ τα κοστούμια των παραστάσεων μέσω 360° φωτογραφίσεων μπορούν να περιστραφούν από τον χρήστη, δίνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα του ενδύματος.

Η ομάδα επιστημόνων του SearchCulture.gr στο ΕΚΤ, εμπλούτισε τα 30.000+ τεκμήρια του Αρχείου με όρους από Λεξιλόγια Ανοικτών Διασυνδεδεμένων Δεδομένων, διασυνδέοντάς τα με άλλα τεκμήρια από άλλες ψηφιακές συλλογές, και επιτρέποντας έτσι σύνθετα ερωτήματα και διεπιστημονική μελέτη.

Ιδιαίτερη αξία για τη συγκεκριμένη συλλογή είχε ο σημασιολογικός εμπλουτισμός στα Πρόσωπα, καθώς περισσότερες από 760 αναφορές σε ηθοποιούς, σκηνοθέτες και σκηνογράφους ταυτοποιήθηκαν και συνδέθηκαν με εγγραφές από το Λεξιλόγιο Προσώπων. Το Λεξιλόγιο αυτό περιλαμβάνει βιογραφικές πληροφορίες, όπως χρονολογίες και τόπους γέννησης/θανάτου, επαγγελματικές ιδιότητες, αναφορές σε άλλες πηγές και εικόνες. Επιπλέον, η διαδικασία αυτή οδήγησε στον εμπλουτισμό του Λεξιλογίου με πάνω από 300 νέα Πρόσωπα, ενισχύοντας τη διασύνδεση και τη γνώση γύρω από το Θέατρο.

Για τον χρήστη, το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Πλέον μπορεί να αναζητά μονοσήματα τεκμήρια που σχετίζονται με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά προέρχονται από διαφορετικές συλλογές, και να έχει εύκολη πρόσβαση σε βασικά βιογραφικά στοιχεία, βελτιώνοντας την πλοήγηση και την έρευνα στον πλούτο της πολιτιστικής πληροφορίας.

Αξιοποιώντας δημιουργικά τους μηχανισμούς που διαθέτει το μοντέλο δεδομένων της Europeana, κατέστη δυνατή, μέσα από την επιτυχημένη συνεργασία ΕΚΤ και Εθνικού Θεάτρου, να αποδοθεί ιεραρχική δομή στο υλικό, έτσι ώστε τα σχετικά με μια παράσταση τεκμήρια (φωτογραφίες, κοστούμια, μαγνητοσκοπήσεις, ηχητικά αποσπάσματα, προγράμματα και αποκόμματα από τον Τύπο, κ.α.) να διασυνδέονται με το τεκμήριο παράσταση, αποτελώντας μια «οικογένεια» που επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση της παράστασης στο σύνολό της.

Από τα φίλτρα επιμερισμού, ο χρήστης μπορεί να εξερευνήσει επιμέρους συλλογές, όπως είναι η Συλλογή Θεατρικών Κοστουμιών από παραστάσεις, Συλλογή Φωτογραφιών από παραστάσεις, αλλά και Μαγνητοσκοπήσεις ολόκληρων παραστάσεων, να επιλέξει χρονολογία παράστασης ή να δει τεκμήρια που σχετίζονται με ένα Πρόσωπο, ηθοποιό, σκηνοθέτη ή ενδυματολόγο.

Οι Εικαστικές Τέχνες, στηριζόμενες στα ιστορικά τους αρχεία, τεκμηριώνονται πιο εύκολα. Το Θέατρο από την άλλη, συνεπές με τη μεταμορφωτική του φύση, επικεντρώνεται στην έκφραση, την κίνηση και την αλλαγή. Η τεκμηρίωση σήμερα προσεγγίζει το θέατρο όχι απλά ως κείμενο, αλλά ως ζωντανό γεγονός, εισάγοντας μια νέα μεθοδολογία που αναδεικνύει τη δυναμική του και επανεξετάζει στατικές αντιλήψεις για την Ιστορία του Θεάτρου.

H ολιστική αυτή προσέγγιση βασίζεται στα ψηφιοποιημένα ίχνη του θεατρικού γεγονότος: τα κοστούμια, τα σκηνικά, τις μακέτες, τις φωτογραφίες, ηχογραφήσεις, προγράμματα και δημοσιεύματα που αποτυπώνουν την υποδοχή των παραστάσεων από το κοινό της εποχής. Οι θεατρικές κριτικές, ειδικότερα, αποτελούν ανεκτίμητες πηγές για την κατανόηση της θεατρικής πρακτικής στο ιστορικό της πλαίσιο.

Η ψηφιοποίηση, η σημασιολογική διασύνδεση και ανοικτή διάθεση αυτών των αρχείων επιτρέπει την πολυδιάστατη μελέτη της σκηνογραφίας, της ενδυματολογίας, της δραματουργίας και της υποδοχής του κοινού, προσφέροντας πολύτιμο εννοιολογικό πλαίσιο για τις καλλιτεχνικές τάσεις κάθε εποχής. Έτσι, η συλλογή και ανάλυση θεατρικών τεκμηρίων επιτρέπει τη μελέτη του θεάτρου ως μια τέχνη που συνομιλεί με την κοινωνία της εκάστοτε εποχής, αποκαλύπτοντας τη δυναμική της παράστασης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας μέσα στον χρόνο.

Το SearchCulture.gr φιλοξενεί ήδη σημαντικές ψηφιακές συλλογές παραστατικών τεχνών από διάφορους φορείς, όπως: Το αρχείο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής,
το Αρχείο της Κρατικής Ορχήστρας και πιο πρόσφατα
το αρχείο του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης και
το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με ένα αρχείο που αποτυπώνει 65 έτη καλλιτεχνικών εκδηλώσεων μέσα από φωτογραφίες, καταλόγους, αφίσες, βίντεο, προγράμματα και διαφημιστικά έντυπα.

Αναζητήστε το αρχείο, εδώ.

Πηγή: ΕΚΤ / Κεντρική φωτογραφία: Από την παράσταση «Η άμαξα – Γλέντι, κρασί, αγάπη» (1931). Άδεια χρήσης CC BY ND 4.0