Κατά την περίοδο πριν από τη γέννηση ενός παιδιού, η προετοιμασία επικεντρώνεται συχνά στη μητρότητα, με εκτενή ενημέρωση για τον τοκετό, τον θηλασμό και τις σωματικές αλλαγές της γυναίκας. Είναι ευρέως γνωστό ότι το γυναικείο σώμα υφίσταται σημαντικές μεταβολές: οι ορμόνες μεταβάλλονται, τα όργανα προσαρμόζονται και ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται.

Ωστόσο, λιγότερο συζητημένη είναι η ιδέα ότι και το ανδρικό σώμα και ο εγκέφαλος υφίστανται αλλαγές στο πλαίσιο της πατρότητας.

Σύμφωνα με το βιβλίο Father Time της πρωτευοντολόγου Sarah Blaffer Hrdy, οι άνδρες διαθέτουν τη βιολογική βάση για να αναπτύξουν συμπεριφορές φροντίδας και προστασίας, αντίστοιχες με εκείνες που παρατηρούνται στις μητέρες.

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα υποστηρίζει ότι η ενεργή συμμετοχή των πατέρων στη φροντίδα των παιδιών δεν αποτελεί μόνο κοινωνική ή πολιτισμική επιλογή, αλλά σχετίζεται και με βιολογικούς μηχανισμούς. Μελέτες δείχνουν ότι η πατρότητα μπορεί να συνοδεύεται από αλλαγές στο ενδοκρινικό και νευρωνικό σύστημα των ανδρών.

Επιπλέον, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι όσο πιο ενεργά εμπλέκεται ένας πατέρας στη φροντίδα του παιδιού, τόσο πιο έντονες μπορεί να είναι αυτές οι αλλαγές. Οι διαπιστώσεις αυτές ενισχύουν την άποψη ότι η πατρική φροντίδα αποτελεί μια βαθιά ριζωμένη βιολογική δυνατότητα και όχι αποκλειστικά ένα σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο.

Ορμονικές αλλαγές στους νέους πατέρες

Οι πρώτες έρευνες σχετικά με τις φυσικές αλλαγές των πατέρων ξεκίνησαν μελετώντας ζώα. Στα τέλη του 20ού αιώνα διαπιστώθηκε ότι πολλά αρσενικά θηλαστικά – συμπεριλαμβανομένων και πρωτευόντων – παρουσιάζουν σημαντικές ορμονικές μεταβολές καθώς ασχολούνται ενεργά με τα μικρά τους, όπως πτώσεις ή αυξήσεις σε ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η αγγειοπρεσίνη και η προλακτίνη.

Όταν ο Αμερικανός ανθρωπολόγος Lee Gettler, τότε φοιτητής, άκουσε για αυτά τα ευρήματα στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενθουσιάστηκε. «Ρώτησα τον καθηγητή μου αν κάποιος μελετά αυτά τα ερωτήματα στους ανθρώπινους πατέρες, και τότε η απάντηση ήταν κυρίως όχι», λέει σήμερα ως διευθυντής του εργαστηρίου Hormones, Health, and Human Behavior στο Πανεπιστήμιο Notre Dame της Ιντιάνα.

Η πρώτη έρευνα που απέδειξε τις ορμονικές αλλαγές στους άνδρες δημοσιεύθηκε μόλις το 2000 από τις Καναδές ερευνήτριες Katherine Wynne-Edwards και Anne Storey. Μέχρι να ασχοληθεί ο Gettler με το θέμα, είχε ήδη διαπιστωθεί πως οι πατέρες έχουν χαμηλότερη τεστοστερόνη από άνδρες χωρίς παιδιά.

Όμως υπήρχε ένα βασικό ερώτημα: Είναι οι άνδρες με χαμηλή τεστοστερόνη πιο πιθανό να γίνουν πατέρες ή μήπως η μετάβαση στην πατρότητα προκαλεί αυτές τις βιολογικές αλλαγές;

Για να απαντήσει, ο Gettler συνεργάστηκε με επιστήμονες που διεξήγαγαν πολυετή έρευνα στην Cebu City, στις Φιλιππίνες. Το 2005 συνέλεξαν δείγματα σάλιου από 624 νεαρούς άνδρες, μέσης ηλικίας 21 ετών χωρίς σύντροφο, μέτρησαν τα επίπεδα τεστοστερόνης τους και επανέλαβαν τη μέτρηση τέσσερα χρόνια αργότερα.

Τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα: όσοι έγιναν πατέρες παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης από εκείνους που δεν είχαν παιδιά. Επιπλέον, όσοι αφιέρωναν περισσότερο χρόνο στη φροντίδα των μωρών είχαν ακόμα μεγαλύτερη πτώση. Ακόμα και όσοι κοιμούνταν μαζί με το μωρό είχαν χαμηλότερες τιμές.

«Νομίζω ότι ήταν το πρώτο σαφές μήνυμα στη βιβλιογραφία ότι οι άνδρες έχουν αυτή τη δυνατότητα προετοιμασίας για την πατρότητα», εξηγεί ο Gettler – είναι ουσιαστικά η βιολογία τους που τους προετοιμάζει για φροντίδα.

Η σημασία της τεστοστερόνης και άλλων ορμονών

Ανάλογα ευρήματα καταγράφηκαν και από άλλες ομάδες. Πτώσεις στην τεστοστερόνη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της συντρόφου σχετίστηκαν με μεγαλύτερη δέσμευση και ικανοποίηση μετά τη γέννα, ενώ παρατηρήθηκε σύνδεση μεταξύ χαμηλής τεστοστερόνης και μεγαλύτερης ανταπόκρισης στα κλάματα του μωρού.

Το 2018 ομάδα στο εργαστήριο του Gettler συμπέρανε πως οι πατέρες με χαμηλότερη τεστοστερόνη ασχολούνται περισσότερο με τη φροντίδα βρεφών και μικρών παιδιών. Αλλά πότε συμβαίνουν αυτές οι αλλαγές;

James K Rilling, διευθυντής του Εργαστηρίου Κοινωνικής Νευροεπιστήμης Ανθρώπου στο Emory University των ΗΠΑ, πίστευε πως αυτό θα γινόταν μετά τη γέννα. Όμως όταν δοκίμασαν υποψήφιους πατέρες μόλις τέσσερις μήνες μετά τη σύλληψη, διαπίστωσαν ήδη σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης και αγγειοπρεσίνης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.

«Όσο χαμηλότερη η τεστοστερόνη ενός άνδρα πριν τη γέννα τόσο πιο ενεργός γίνεται στη φροντίδα μητέρας και βρέφους μετά», εξηγεί ο Rilling. Παρόμοια επίδραση είχε και η αγγειοπρεσίνη.

Το κύμα της “ορμόνης της αγάπης”

Ένα άλλο εντυπωσιακό εύρημα αφορά την ωκυτοκίνη, γνωστή ως «ορμόνη της αγάπης». Στα προγεννητικά μαθήματα είχα ακούσει ότι βοηθά τον τοκετό και το δέσιμο μητέρας-βρέφους μέσω θηλασμού – όμως δεν γνώριζα ότι αμέσως μετά τη γέννα αυξάνεται σημαντικά και στους νέους πατέρες.

Μελέτες έχουν δείξει υψηλότερα επίπεδα ωκυτοκίνης στους πατέρες που ασχολούνται ενεργά με παιδιά ηλικίας έως δύο ετών ή ακόμη μικρότερα βρέφη κάτω των έξι μηνών – ανάλογα πάντα με τον χρόνο επαφής τους μαζί τους.

Πατέρες που συμμετείχαν σε παιχνίδι ή σωματική επαφή παρουσίαζαν άνοδο στην ωκυτοκίνη – ακόμα κι όταν κρατούσαν για πρώτη φορά το νεογέννητο στα χέρια τους.

Η ωκυτοκίνη ενισχύει το πατρικό ένστικτο: πειράματα όπου χορηγήθηκε ενδορινικά έδειξαν πως οι πατέρες αντιδρούν πιο έντονα στα ερεθίσματα του μωρού – κινούν π.χ. το κεφάλι τους ζωηρά προς κάθε πλευρά για να ανταποκριθούν καλύτερα στο παιδί.

Όσο περισσότερο ασχολείται ένας άντρας με το παιδί του τόσο περισσότερη ωκυτοκίνη παράγει – δημιουργώντας έτσι έναν θετικό αυτοενισχυόμενο κύκλο δεσίματος μεταξύ τους.

Kαι άλλες ορμονικές μεταμορφώσεις

Η επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει συνεχώς νέες αλλαγές: σε πρόσφατη εργασία (2025) η ομάδα του Rilling διαπίστωσε ότι η αγγειοπρεσίνη – συνδεδεμένη στα ζώα με επιθετικότητα ή φύλαξη περιοχής – καταστέλλεται στους νέους πατέρες πριν ακόμα γεννηθεί το παιδί.

Προλακτίνη: Μια ακόμη απροσδόκητη «πατρική» ορμόνη γνωστή κυρίως για τον ρόλο της στον θηλασμό των μητέρων. Οι βιολόγοι όμως έχουν συνδέσει την προλακτίνη στη φροντίδα αρσενικών ζώων (πουλιών, ψαριών αλλά και μαϊμούδων marmoset).

Το 2023 ομάδα υπό την κλινική ψυχολόγο Darby Saxbe, διαπίστωσε ότι υποψήφιοι πατέρες που ένιωθαν ισχυρότερο δεσμό με το αγέννητο παιδί είχαν υψηλότερα επίπεδα προλακτίνης· αυτά τα επίπεδα προέβλεπαν πόσο εμπλεκόμενοι θα ήταν στη φροντίδα μετά τη γέννα.

Kαι όπως συμβαίνει με την ωκυτοκίνη, αυτές οι αλλαγές είναι εντονότερες σε όσους αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στα παιδιά τους. «Δεν είναι μόνο οι νέες μαμάδες που έχουν… ορμονικά σκαμπανεβάσματα», σχολιάζει χαρακτηριστικά η Saxbe· φαίνεται πως οι άνδρες εμφανίζουν ανάλογες προσαρμογές στη γονεϊκότητα.

“Δεύτερη εφηβεία”: Νευρωνικές αλλαγές στον εγκέφαλο

Η Saxbe διερευνά αν αυτές οι ορμονικές μεταβολές αφήνουν αποτύπωμα στον εγκέφαλο των αντρών. «Οι πατέρες αποτελούν μια σχεδόν ιδιαίτερη πληθυσμιακή ομάδα επειδή βιώνουν τις μεταμορφώσεις της γονεϊκότητας χωρίς να έχουν περάσει εγκυμοσύνη», εξηγεί.

Ενώ οι μητέρες λαμβάνουν ισχυρή δόση ορμονών κατά την κύηση αλλά κι άλλον… καταιγισμό κατά τον τοκετό, οι εμπειρίες των συντρόφων τους είναι πιο διακριτικές – κάτι που επιτρέπει στους επιστήμονες να ξεχωρίσουν τα αποτελέσματα της εγκυμοσύνης από αυτά της ίδιας της ανατροφής.

Σε συνεργασία με Ισπανούς συναδέλφους, σάρωσαν εγκεφάλους πρωτότοκων αντρών πριν και μετά τον ερχομό του παιδιού· διαπίστωσαν νευρωνικές αλλαγές καθώς ο εγκέφαλος προσαρμοζόταν στις νέες εμπειρίες.

Saxbe: Η είσοδος στην πατρότητα θυμίζει μια δεύτερη κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης όπως η εφηβεία· όσοι ένιωθαν ισχυρή σύνδεση ή σχεδίαζαν να πάρουν μεγαλύτερη άδεια ανατροφής εμφάνιζαν εντονότερες εγκεφαλικές μεταβολές. Το ίδιο διαπίστωσε κι ο Rilling σε νέα εργασία (2026).

“Χάνεις ή κερδίζεις”: Βιολογικά ενεργή συμμετοχή

Aν υπάρχει ένα μοτίβο στις παραπάνω αλλαγές είναι ότι όσο πιο πολύ εμπλέκεται ένας άντρας τόσο πιο βαθιά μεταμορφώνεται: «Είναι σαν κάτι να ενεργοποιείται», λέει η Hrdy από το Father Time. Πιστεύει ότι όλοι έχουμε ένα λανθάνον δυναμικό φροντίδας – μια “alloparental substrate”– που μπορεί να αφυπνιστεί κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες.

Aυτό επιβεβαιώθηκε εντυπωσιακά σε ισραηλινή έρευνα (2014) υπό τη Ruth Feldman: σκανάροντας εγκεφάλους ετερόφυλων ζευγαριών όπου η γυναίκα είχε τον κύριο ρόλο φροντίδας (και ο άντρας βοηθούσε), αλλά και ομοφυλόφιλων αντρικών ζευγαριών χωρίς γυναίκα στην οικογένεια ενώ παρακολουθούσαν βίντεο των παιδιών τους.

Aποτέλεσμα: στους ετερόφυλους οι εγκέφαλοι των γυναικών “άναβαν” σε περιοχές σχετιζόμενες με ένστικτα (όπως η αμυγδαλή), ενώ των αντρών σε κοινωνικά κέντρα αξιολόγησης καταστάσεων· αντίθετα στους gay μπαμπάδες-κύριους φροντιστές ενεργοποιούνταν τόσο τα «μητρικά» όσο και τα κοινωνικά δίκτυα. Η ίδια η εγκεφαλική δομή άλλαξε λόγω της φροντίδας!

“Υψηλής ευαισθησίας” σύγχρονοι μπαμπάδες: Όφελος για όλους

“Πρέπει επειγόντως ως κοινωνία να ενισχύσουμε τις ευκαιρίες των μπαμπάδων να χτίζουν δεσμό”, υπογραμμίζει η Saxbe – πχ μέσω καλύτερης άδειας ανατροφής. Ο Gettler συμφωνεί: Η συμμετοχή των αντρών από νωρίς (υπερηχογραφήματα, ραντεβού γιατρού κλπ) ενεργοποιεί αυτήν τη βιολογία ήδη κατά την εγκυμοσύνη!

Eνεργοί πατέρες = όφελος για όλη την οικογένεια: Οι μητέρες αναφέρουν καλύτερη ψυχική υγεία όταν έχουν δίπλα τους συμμετέχοντες συντρόφους (διαπιστώθηκε μεταξύ άλλων σε Πακιστάν, Κένυα & ΗΠΑ).

Tο σημαντικότερο: Τα παιδιά ωφελούνται ακόμα περισσότερο! Σε μεγάλη αμερικανική έρευνα (2026) που παρακολούθησε 292 οικογένειες επί επτά χρόνια, τα παιδιά προσεκτικών μπαμπάδων είχαν καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία– ενώ αυτό δεν ίσχυε αντίστοιχα για τη συμπεριφορά των μητέρων!

“Η ίδια η βιολογία της πατρότητας θέτει βάσεις για ισχυρές οικογένειες εξαρχής”, καταλήγει ο Gettler.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ας δούμε αναλυτικά τους πέντε πιο απρόσμενους τρόπους με τους οποίους η κρεατίνη μπορεί να στηρίξει την εγκεφαλική λειτουργία.

Τροφοδοτεί την ενέργεια του εγκεφάλου
Ο εγκέφαλος καταναλώνει περισσότερη ενέργεια από οποιοδήποτε άλλο όργανο του σώματος. Η κρεατίνη συμβάλλει στην παραγωγή αυτής της ενέργειας, λειτουργώντας ως ένα είδος εφεδρικής «μπαταρίας» στην οποία ο εγκέφαλος —όπως και οι μυϊκοί ιστοί— μπορεί να βασιστεί για την αναγέννηση του ATP (τριφωσφορική αδενοσίνη), της βασικής μονάδας ενέργειας των κυττάρων.

Ενισχύει τη μνήμη και τη μαθησιακή ικανότητα
Η αποθήκευση και ανάκληση πληροφοριών απαιτούν σημαντική ποσότητα νοητικής ενέργειας, κάτι στο οποίο η κρεατίνη μπορεί να συμβάλει στο να παραχθεί πιο αποτελεσματικά.

Μια μετα-ανάλυση του 2023, η οποία εξέτασε τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές για την επίδραση της συμπληρωματικής κρεατίνης στη μνήμη, έδειξε ότι η ουσία μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική απόδοση, ιδίως σε άτομα άνω των 65 ετών.

Αντίστοιχα, μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2024 έδειξε ότι όσοι λάμβαναν κρεατίνη:

· Κατέγραψαν 15% βελτίωση στην ανάκληση και στη μαθησιακή ικανότητα

· Βελτίωσαν την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών κατά 19%

· Παρουσίασαν 13% αύξηση στη συγκέντρωση και την προσοχή

Σε κρατά πνευματικά «αιχμηρό» σε στρες ή έλλειψη ύπνου
Άυπνες νύχτες, πιεστικά deadlines, ταξίδια και συναισθηματικό στρες αυξάνουν δραματικά τις ενεργειακές απαιτήσεις του εγκεφάλου. Η κρεατίνη βοηθά στη διατήρηση νοητικής αντοχής σε αυτές τις απαιτητικές συνθήκες, διατηρώντας τα ενεργειακά αποθέματα πλήρως «γεμάτα».

Σε μελέτη του 2024, υψηλότερη δόση κρεατίνης κατάφερε να αντισταθμίσει την πνευματική «βαρύτητα» που προκαλεί ο ύπνος μόλις τριών ωρών. Μέσα σε τρεις ώρες από τη λήψη της, παρατηρήθηκαν θετικές μεταβολές στον εγκεφαλικό μεταβολισμό και στη γνωστική απόδοση, με το μέγιστο όφελος να καταγράφεται στη τέταρτη ώρα και να διαρκεί συνολικά έως και εννέα ώρες.

Τα μεγαλύτερα οφέλη καταγράφηκαν στην ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών και στη βραχυπρόθεσμη μνήμη.

Υποστηρίζει την υγιή δραστηριότητα των νευροδιαβιβαστών
Η κρεατίνη συμβάλλει, επίσης, στη διατήρηση υγιούς λειτουργίας των νευροδιαβιβαστών. Γιατί αυτό είναι σημαντικό; Επειδή τα νευρικά κύτταρα επικοινωνούν μέσω χημικών σημάτων και αυτός ο μηχανισμός βασίζεται σε επαρκή κυτταρική ενέργεια.

Το αποτέλεσμα είναι πιο ομαλή μετάδοση σημάτων, καλύτερη «επικοινωνία» μεταξύ των νευρώνων και συνολικά πιο σταθερή γνωστική λειτουργία μέσα στη διάρκεια της ημέρας.

Συμβάλλει στη συγκέντρωση και τη νοητική ζωτικότητα με την ηλικία
Τα φυσικά αποθέματα κρεατίνης μειώνονται με το πέρασμα του χρόνου, κάτι που επηρεάζει την ισορροπία ενέργειας του εγκεφάλου. Η συμπληρωματική πρόσληψη βοηθά στη διατήρηση αυτής της ισορροπίας, ενισχύοντας τη διαύγεια, τη συγκέντρωση και τη γενικότερη γνωστική ζωτικότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές μελέτες καταλήγουν ότι η κρεατίνη είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη για άτομα 50 ετών και άνω.

Παράλληλα, νέες ενδείξεις υποδεικνύουν ότι η κρεατίνη μπορεί να συμβάλει στη μείωση του οξειδωτικού στρες, διαδικασία που σε διαφορετική περίπτωση επιταχύνει τη γήρανση.

Πώς να λάβετε κρεατίνη για εγκεφαλική υγεία

Η κλασική δόση των 5 γραμμαρίων κρεατίνης μονοϋδρικής, που χρησιμοποιείται για μυϊκή ενίσχυση, υποστηρίζει εξίσου και την εγκεφαλική λειτουργία και μπορεί να αυξηθεί έως και στα 10 γραμμάρια ημερησίως. Ωστόσο, δεν είναι όλα τα σκευάσματα κρεατίνης βελτιστοποιημένα για γνωστικά οφέλη. Είναι χρήσιμο να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας, πριν επιλέξετε το κατάλληλο για εσάς συμπλήρωμα κρεατίνης.

Σημαντικό: Η κρεατίνη πρέπει να λαμβάνεται καθημερινά, όχι μόνο τις ημέρες προπόνησης.

Η κρεατίνη μπορεί να ξεκίνησε ως «εργαλείο» αποκλειστικά για τη γυμναστική, ωστόσο πλέον γνωρίζουμε ότι αποτελεί ένα πολύτιμο συμπλήρωμα για την εγκεφαλική λειτουργία και τη μακροζωία. Για όσους ενδιαφέρονται ειδικά για τα γνωστικά της οφέλη, η επιλογή ενός εξειδικευμένου σκευάσματος μπορεί να προσφέρει μια πιο στοχευμένη και ολοκληρωμένη προσέγγιση.

Αν και η εικόνα αυτή μπορεί να προκαλεί έκπληξη ή ακόμη και χαμόγελο, η επιστήμη γνωρίζει πια ότι δεν πρόκειται για κάτι αθώο: πάνω από το 70% των ατόμων με εκδραμάτιση ονείρων θα αναπτύξουν αργότερα κάποια συνουκλεϊνοπάθεια, όπως τη νόσο Πάρκινσον, την άνοια με σωμάτια Lewy ή την πολλαπλή συστηματική ατροφία. Με απλά λόγια, τα όνειρα αυτά μπορεί να αποτελούν το πρώτο προειδοποιητικό σήμα εκφυλισμού του εγκεφάλου.

Η «ανισότητα» μεταξύ των φύλων

Η iRBD εμφανίζεται κατά κύριο λόγο στους άνδρες. Σε ορισμένες μελέτες, η αναλογία ανδρών προς γυναικών φτάνει έως και 8 προς 1, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη γυναικεία παρουσία στα ερευνητικά δείγματα. Αυτή η παρατήρηση όμως δημιούργησε ένα κρίσιμο ερώτημα:
Μπορεί το γυναικείο φύλο να διαθέτει φυσικούς μηχανισμούς προστασίας απέναντι στη νευροεκφύλιση;

Για να δοθεί απάντηση, πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη διεθνής μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Communications. Συμμετείχαν 888 άτομα –408 ασθενείς με επιβεβαιωμένη εκδραμάτιση ονείρων μέσω πολυυπνογραφίας και 480 υγιείς συνομήλικοι– προερχόμενοι από εννέα ερευνητικά κέντρα σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Αυστραλία.

Όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου υψηλής ανάλυσης, ενώ οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν σύγχρονες τεχνικές χαρτογράφησης για να εντοπίσουν με ακρίβεια τις περιοχές με απώλεια φαιάς ουσίας. Τη μελέτη συνοψίζουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, και η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου.

Οι άνδρες παρουσιάζουν εκτεταμένη απώλεια φαιάς ουσίας

Αν και άνδρες και γυναίκες ασθενείς είχαν παρόμοια ηλικία, γνωστικά χαρακτηριστικά και συμπτωματολογία, οι άνδρες εμφάνιζαν πολύ μεγαλύτερη απώλεια εγκεφαλικού φλοιού. Η ατροφία ήταν πιο εκτεταμένη και βαθύτερη, ενώ στις υγιείς ομάδες δεν καταγράφηκαν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των φύλων.

Στο αριστερό ημισφαίριο, οι άνδρες παρουσίαζαν ατροφία στο 38% του φλοιού, έναντι μόλις 11% στις γυναίκες. Στο δεξί ημισφαίριο, τα ποσοστά ανέρχονταν σε 60% έναντι 17%. Μετά από στατιστική διόρθωση σφαλμάτων, σχεδόν καμία περιοχή στις γυναίκες δεν παρέμενε ατροφική (μόλις 1%), ενώ στους άνδρες το 53% των περιοχών διατηρούσε τον χαρακτηρισμό αυτό.

Οι πιο πληγείσες ζώνες αφορούσαν το αισθητικοκινητικό σύστημα και τον ινιακό λοβό, περιοχές που συνήθως προσβάλλονται και στα πρώιμα στάδια της νόσου Πάρκινσον και της άνοιας με σωμάτια Lewy. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι η εκδραμάτιση ονείρων αποτελεί πρόδρομο στάδιο αυτών των νευροεκφυλιστικών διεργασιών.

Μοριακοί παράγοντες: η δύναμη των οιστρογονικών υποδοχέων

Οι ερευνητές προχώρησαν ακόμη πιο βαθιά: χρησιμοποίησαν δεδομένα γονιδιακής έκφρασης από υγιείς δότες εγκεφαλικού ιστού για να αναγνωρίσουν τις «μοριακές υπογραφές» των περιοχών που αντιστέκονται στην ατροφία.

Στις ανθεκτικές περιοχές των γυναικών, εντοπίστηκε υπερέκφραση γονιδίων που σχετίζονται με οιστρογονικούς υποδοχείς, όπως τα ESRRG και ESRRA. Οι υποδοχείς αυτοί σχετίζονται με τη μιτοχονδριακή λειτουργία και την ενεργειακή ισορροπία των νευρώνων, στοιχεία κρίσιμα για την επιβίωση των εγκεφαλικών κυττάρων απέναντι σε τοξικές πρωτεΐνες που προκαλούν νευροεκφύλιση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γονίδιο ESRRG, το οποίο εκφράζεται σε πολύ υψηλά επίπεδα στον εγκέφαλο σε σχέση με άλλα όργανα, γεγονός που υποδηλώνει εξειδικευμένο ρόλο στη νευροπροστασία. Η παρουσία του στις περιοχές με μειωμένη φλοιϊκή απώλεια στις γυναίκες ενισχύει την υπόθεση ότι οι ορμονικοί και γενετικοί μηχανισμοί συμβάλλουν στην προστασία του γυναικείου εγκεφάλου.

Η όσφρηση ως πιθανό «παράθυρο» πρόγνωσης

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι στις ίδιες περιοχές υπήρχε συμμετοχή γονιδίων που σχετίζονται με τους οσφρητικούς υποδοχείς. Η μειωμένη όσφρηση είναι γνωστό πρώιμο σύμπτωμα των συνουκλεϊνοπαθειών, ενώ οι γυναίκες διαθέτουν γενικά καλύτερη οσφρητική ικανότητα. Παρότι η διαφορά δεν έφτασε στατιστικά σημαντικά επίπεδα –πιθανώς λόγω μικρότερου δείγματος– η τάση ενισχύει περαιτέρω τη θεωρία της φυσικής γυναικείας ανθεκτικότητας.

Βιολογία, κοινωνία και διάγνωση

Η μεγάλη ανισότητα στη συχνότητα μεταξύ των φύλων ίσως δεν εξηγείται αποκλειστικά βιολογικά. Οι κοινωνικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν επίσης ρόλο: οι εκδηλώσεις της διαταραχής μπορεί να περνούν απαρατήρητες στις γυναίκες ή να αποδίδονται σε άλλες αιτίες, ενώ η διαφορετική δυναμική του ύπνου στο οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να περιορίζει τη διάγνωση. Ωστόσο, η βιολογική προστασία που αναδεικνύεται παραμένει εντυπωσιακή και στατιστικά ισχυρή.

Νέα γνώση – νέες θεραπευτικές προοπτικές

Τα ευρήματα δείχνουν ξεκάθαρα ότι το φύλο διαμορφώνει την έκταση και την ταχύτητα της νευροεκφύλισης, ακόμη και πριν εκδηλωθούν τα πρώτα κλινικά συμπτώματα. Η γυναικεία νευροβιολογία φαίνεται να προσφέρει ένα πλεονέκτημα ακριβώς στη φάση όπου η έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση θα μπορούσε να αποτρέψει ή να καθυστερήσει τις μόνιμες βλάβες.

Η ενσωμάτωση του φύλου ως βιολογικής μεταβλητής στις μελλοντικές κλινικές δοκιμές είναι απαραίτητη – τόσο στην επιλογή συμμετεχόντων όσο και στην ανάλυση των αποτελεσμάτων. Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν χρησιμοποιούνται απεικονιστικοί βιοδείκτες, καθώς οι φυσιολογικές τιμές και οι τροχιές ατροφίας διαφέρουν ουσιαστικά μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Το «κλειδί» του γυναικείου εγκεφάλου

Η διαταραχή REM ύπνου φαίνεται να αποτελεί μοναδικό «παράθυρο» κατανόησης των πρώτων σταδίων της νευροεκφύλισης. Και οι γυναίκες, μέσα από τη γενετική και ορμονική τους ιδιαιτερότητα, ίσως κρατούν το κλειδί για την επιβράδυνση τέτοιων διεργασιών.

Η διερεύνηση των οιστρογονικών οδών και των σχετικών γονιδίων όπως το ESRRG ανοίγει τον δρόμο για στοχευμένες θεραπείες, σε ένα χρονικό σημείο όπου η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ριζικά την πορεία της νόσου — πριν ακόμη εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.

Για πολλούς, τα παζλ είναι συνδεδεμένα με ήσυχα απογεύματα και οικογενειακές στιγμές. Ωστόσο, πέρα από τη χαλάρωση που προσφέρουν, ειδικοί αποκαλύπτουν ότι αυτή η απλή δραστηριότητα ενισχύει τη μνήμη, βοηθά στην πρόληψη της γνωστικής φθοράς και συμβάλλει στην ψυχική ηρεμία. Η ενασχόληση με παζλ ενεργοποιεί πολλές περιοχές του εγκεφάλου ταυτόχρονα, προάγοντας τη συνολική γνωστική υγεία. Σύμφωνα με την θεραπεύτρια τέχνης και ψυχοθεραπεύτρια Έμιλι Ντάβενπορτ, η συναρμολόγηση παζλ ενεργοποιεί- ειδκότερα μετά τα 50- οπτική επεξεργασία, επίλυση προβλημάτων, λεπτή κινητικότητα και ανάσυρση μνήμης, όλα ταυτόχρονα.

Πώς το παζλ ενισχύει τη μνήμη

Η διαδικασία αυτή, που ονομάζεται «διμερείς ενσωματώσεις», βοηθά τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου να συνεργαστούν, ενισχύοντας τις νευρωνικές συνδέσεις. Η γνωστική εξάσκηση μέσω παζλ έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και Αλτσχάιμερ. Ο Τζόελ Σαλίνας, νευρολόγος εξειδικευμένος σε θέματα άνοιας, εξηγεί στην ιστοσελίδα marthastewart.com: «Η συχνή ενασχόληση με δραστηριότητες που προκαλούν το μυαλό χτίζει αυτό που ονομάζουμε ‘γνωστικό απόθεμα’. Έτσι, ο εγκέφαλος μπορεί να ανταποκριθεί καλύτερα στις αλλαγές που φέρνει το γήρας ή η ασθένεια». Η νευρολόγος Ρόντα Βόσκουλ, με μακρά εμπειρία σε θέματα νευροεκφυλιστικών παθήσεων, αναφέρει πως έρευνες δείχνουν ότι άτομα άνω των 50 που κάνουν παζλ επί σειρά ετών έχουν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ γενικής γνωστικής λειτουργίας.

Πέρα από τις γνωστικές λειτουργίες, τα παζλ έχουν θετική επίδραση και στην ψυχική υγεία. Για πολλούς, αποτελούν έναν τρόπο διαλογιστικής ενασχόλησης. Όπως λέει ο Σαλίνας, «βοηθούν να αποσπάσεις την προσοχή από τους στρεσογόνους παράγοντες και να επιστρέψεις στο παρόν, μειώνοντας το άγχος και προάγοντας τη χαλάρωση». Η διαδικασία είναι καθησυχαστική, ενσυνείδητη και καταλήγει σε ένα αίσθημα ολοκλήρωσης.

Η ψυχική διάθεση επηρεάζει άμεσα τη γνωστική λειτουργία, και επομένως η θετική επίδραση των παζλ στην ψυχολογία μπορεί να έχει και έμμεσο όφελος για τον εγκέφαλο.

Εξίσου σημαντική είναι η δημιουργικότητα και η πρόκληση. Η ενασχόληση με νέες, απαιτητικές δραστηριότητες βοηθά τον εγκέφαλο να παραμένει σε εγρήγορση και ενισχύει την ανάπτυξη νέων συνδέσεων μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων. Όπως σημειώνει ο Σαλίνας, «όσο πιο καινούργιο και δύσκολο είναι το παζλ, τόσο περισσότερη προσπάθεια απαιτεί ο εγκέφαλος για να προσαρμοστεί. Αυτή η προσπάθεια λειτουργεί σαν γυμναστική για το μυαλό». Παρότι τα παζλ έχουν δομή, η συναρμολόγηση των κομματιών απαιτεί δημιουργική επίλυση προβλημάτων και παρέχει συμβολικά θεραπευτικά οφέλη. Η Ντάβενπορτ τονίζει: «Προσφέρουν έναν προβλέψιμο και ασφαλή τρόπο να συμμετάσχεις σε δημιουργική χειρωνακτική εργασία, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τις ηρεμιστικές και ενσωματωτικές επιδράσεις της δημιουργικότητας».

Για να εντάξετε τα παζλ στην καθημερινότητά σας, δεν χρειάζεται να αφιερώσετε πολλές ώρες. Αρκούν 10 με 15 λεπτά την ημέρα ή ακόμη και την εβδομάδα. Όπως προτείνει η Ντάβενπορτ, είναι ιδανική συνήθεια είτε για να ξεκινήσετε τη μέρα σας είτε για να χαλαρώσετε πριν τον ύπνο. Μπορούν επίσης να αποτελέσουν έναν ευχάριστο τρόπο να περάσετε ποιοτικό χρόνο με φίλους ή οικογένεια, καλλιεργώντας την υπομονή και τη σύνδεση.

Απ’ ό,τι φαίνεται, τα παζλ δεν είναι απλώς διασκέδαση για παιδιά ή για τις μέρες με κακοκαιρία. Είναι ένα απλό, προσιτό εργαλείο για την υγεία του μυαλού και της ψυχής -μια ήρεμη, αλλά βαθιά ωφέλιμη δραστηριότητα που αξίζει να γίνει μέρος της ζωής μας.

Πηγή: Bovary

«Μελέτες σε πειραματόζωα δείχνουν ότι ο διατροφικός περιορισμός μπορεί να μειώσει τις εναποθέσεις αμυλοειδούς-β, να περιορίσει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, να ενισχύσει την αυτοφαγία —την «καθαριότητα» των κυττάρων— και να διεγείρει τη δημιουργία νέων νευρώνων», εξηγεί η Διαιτολόγος–Διατροφολόγος, Δήμητρα Ευθυμιοπούλου. «Παράλληλα, μικρές κλινικές μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει βελτίωση στον μεταβολισμό, την εγκεφαλική λειτουργία και την ποιότητα ζωής, αν και τα στοιχεία σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη νόσο Alzheimer είναι ακόμη περιορισμένα».

Γιατί να στραφούμε στη διατροφή;

Οι υπάρχουσες θεραπείες για τη νόσο Alzheimer περιλαμβάνουν:

· Φαρμακευτικές αγωγές όπως οι αναστολείς χολινεστεράσης και οι αποκλειστές NMDA, που απλώς ανακουφίζουν τα συμπτώματα αλλά δεν αναχαιτίζουν την πρόοδο της νόσου.

· Νέες θεραπείες με αντισώματα (lecanemab, donanemab), οι οποίες στοχεύουν το αμυλοειδές-β και την πρωτεΐνη tau, αλλά ενδέχεται να προκαλέσουν οίδημα ή αιμορραγία στον εγκέφαλο.

Αντίθετα, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και ιδιαίτερα η διατροφή μπορούν να δράσουν ταυτόχρονα σε πολλαπλούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στη νόσο, προσφέροντας μια πιο ανεκτή και ασφαλή προσέγγιση.

Περιορισμός Θερμίδων: «Φρενάροντας» την παθογένεια

Ο περιορισμός θερμίδων κατά 20–30% χωρίς να μειώνεται η θρεπτική αξία των τροφών έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την εναπόθεση αμυλοειδούς-β σε πειραματικά μοντέλα, βελτιώνει τη μνήμη και αυξάνει την αυτοφαγία.

· Μηχανισμός δράσης: Η μείωση γλυκόζης και ινσουλίνης ενεργοποιεί ένζυμα που διασπούν το αμυλοειδές-β και διεγείρει τον μεταβολικό διακόπτη AMPK, ο οποίος προάγει την απομάκρυνση των κατεστραμμένων πρωτεϊνών.

· Κλινικές παρατηρήσεις: Αν και η μελέτη CALERIE σε υγιείς ενήλικες έδειξε βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, απαιτούνται μελέτες σε ασθενείς με Alzheimer. Σημαντικό μειονέκτημα είναι ο κίνδυνος υποσιτισμού σε ηλικιωμένους.

Διαλειμματική Νηστεία: Όταν ο χρόνος παίζει ρόλο

Η διαλειμματική νηστεία περιλαμβάνει σχήματα, όπως 5:2, εναλλασσόμενη νηστεία ή περιορισμένο χρονικό παράθυρο σίτισης.

· Οφέλη σε πειράματα: Σε ζωικά μοντέλα Alzheimer βελτιώνει τη μνήμη, μειώνει το αμυλοειδές-β και τα δεμάτια tau και επαναρυθμίζει τον κιρκαδικό ρυθμό, διευκολύνοντας την απομάκρυνση τοξικών πρωτεϊνών.

· Μεταβολική προσαρμογή: Ο εγκέφαλος αρχίζει να χρησιμοποιεί κετόνες αντί για γλυκόζη, μειώνοντας την παραγωγή ελεύθερων ριζών και αυξάνοντας τον νευροτροφικό παράγοντα BDNF.

· Προκλήσεις: Σε ανθρώπους μπορεί αρχικά να προκαλέσει πείνα και ευερεθιστότητα. Οι κλινικές μελέτες είναι ενθαρρυντικές αλλά μικρής κλίμακας.

Κετογονική Δίαιτα: Η μεταβολική «ξαδέλφη» της νηστείας

Η κετογονική δίαιτα μιμείται τις μεταβολικές επιδράσεις της νηστείας, παράγοντας κετόνες ενώ επιτρέπει τακτικά γεύματα.

· Αποτελέσματα: Σε ασθενείς με Alzheimer έχει συσχετιστεί με βελτίωση καθημερινών δραστηριοτήτων και καλύτερη ποιότητα ζωής.

· Μειονεκτήματα: Απαιτεί αυστηρή τήρηση, κάτι που δυσκολεύει τη συμμόρφωση, ενώ χρειάζεται παρακολούθηση για την αποφυγή υποσιτισμού.

Μεσογειακή διατροφή και παραλλαγές: Η πιο φιλική λύση

Η κλασική Μεσογειακή δίαιτα, η DASH και η MIND επικεντρώνονται σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, άπαχες πρωτεΐνες και καλά λιπαρά.

· Ερευνητικά δεδομένα: Συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Alzheimer, βραδύτερη γνωστική έκπτωση και καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.

· Βιολογικοί δείκτες: Κλινικές μελέτες δείχνουν μικρότερη εναπόθεση αμυλοειδούς-β και διατήρηση του όγκου του ιπποκάμπου.

Πώς δρα ο διατροφικός περιορισμός

· Μεταβολική ισορροπία: Μετατοπίζει την πηγή ενέργειας προς κετόνες και βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

· Καταστολή φλεγμονής & οξειδωτικού στρες: Μειώνει τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύει τα μιτοχόνδρια.

· Ενίσχυση αυτοφαγίας: Απομακρύνει κατεστραμμένες πρωτεΐνες και υποστηρίζει τη λειτουργία του εγκεφάλου.

· Υγιές μικροβίωμα & κιρκαδικοί ρυθμοί: Ευνοεί τη σωστή λειτουργία του εντέρου και τη ρύθμιση του ύπνου.

Προοπτικές για το μέλλον

«Ο διατροφικός περιορισμός αγγίζει πολλαπλούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς της νόσου Alzheimer —από τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών μέχρι τη φλεγμονή και την ενεργειακή ανισορροπία», τονίζει η κα Ευθυμιοπούλου. «Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στη δημιουργία εξατομικευμένων πρωτοκόλλων, ώστε να αποφεύγεται ο υποσιτισμός, αλλά και στην ανάπτυξη νέων μορίων που μιμούνται τα οφέλη του περιορισμού θερμίδων χωρίς τις αυστηρές απαιτήσεις των ειδικών διαιτών».

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέες, πιο ήπιες και αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας της νόσου.

Είναι ένα φυτό που αποτελεί βασικό συστατικό της παραδοσιακής ινδικής αγιουρβεδικής ιατρικής εδώ και αιώνες χάρη στις φημισμένες ιδιότητες που ενισχύουν τη μνήμη και τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Και τελευταία έχει γίνει απαραίτητο και για τους οπαδούς των συμπληρωμάτων που θέλουν να ακονίσουν το μυαλό τους και να ενισχύσουν τη γνωστική τους απόδοση. Ενδεικτικό είναι πως τα συμπληρώματα με μπακόπα εμφανίζουν κατά μέσο όρο 2.000 μηνιαίες αναζητήσεις στο Google – μια αύξηση 115% σε σχέση με πέρυσι, σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας παρακολούθησης τάσεων. Αξίζει να μάθουμε γιατί έχει γίνει τόσο δημοφιλής.

Τι προσφέρει στον οργανισμό το ινδικό βότανο μπακόπα

Αρχικά, φαίνεται πως τονώνει την εγκεφαλική ισχύ. Οι πρώτες έρευνες σχετικά με τα οφέλη της είναι πολλά υποσχόμενες, ειδικά όταν πρόκειται για την υγεία του εγκεφάλου. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι, αποδείχθηκε πως η κατανάλωση μπακόπα πρόσφερε σημαντικές βελτιώσεις στη μνήμη, την εστίαση, τη συγκέντρωση, την εγρήγορση και την πνευματική ευελιξία.

Πώς ακριβώς μπορεί η bacopa να έχει αυτή την επίδραση στον εγκέφαλο; Αν και οι επιστήμονες ακόμη το ψάχνουν, υπάρχουν υποθέσεις ότι τα συστατικά του φυτού μπορούν να προστατεύσουν τα νευρικά κύτταρα, να μειώσουν τη φλεγμονή, να ρυθμίσουν τις ορμόνες του στρες και να επηρεάσουν θετικά νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη.

Η μπακόπα έχει επίσης αντιοξειδωτικές ιδιότητες που μπορεί να βοηθήσουν στην καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες – μια διαδικασία που συνδέεται με σημαντικές νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ και η νόσος του Πάρκινσον.

Αλλά πριν την θεωρήσουμε πανάκεια, ορισμένες μελέτες προσέφεραν μικτά αποτελέσματα. Ενώ η μπακόπα μπορεί να βοηθήσει στην προστασία των εγκεφαλικών κυττάρων, δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι μπορεί να αντιστρέψει τη γνωστική παρακμή. Μια άλλη δοκιμή δεν έδειξε καμία βελτίωση στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μεταξύ εφήβων, αν και αναφέρθηκαν βελτιώσεις στη διάθεση, τον ύπνο και τη γνωστική λειτουργία.

Παρά τα αντικρουόμενα συμπεράσματα, ο θόρυβος της μπακόπα ως πιθανής θεραπείας της ΔΕΠΥ εκτοξεύεται στα ύψη στο TikTok. Το hashtag #ADHD είναι η κορυφαία ετικέτα που σχετίζεται με την μπακόπα στον ιστότοπο, συγκεντρώνοντας 4.700 εβδομαδιαίες προβολές κατά μέσο όρο.

Κάτι περισσότερο από ένα απλό βοήθημα μνήμης

Τα πιθανά οφέλη της μπακόπα δεν περιορίζονται στην υγεία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές διερευνούν τις δυνατότητές της να βοηθήσει σε μια σειρά άλλων προβλημάτων, από το άγχος και την κατάθλιψη μέχρι την αϋπνία, τη φλεγμονή και ακόμη και τη χρήση τσιγάρων.

Μελέτη του 2021 έδειξε πως αν και δεν βελτίωσε σημαντικά την ποιότητα του ύπνου, οι συμμετέχοντες ανέφεραν λιγότερο πόνο και καλύτερη υγεία και συναισθηματική ευεξία.Τα συμπληρώματα μπακόπα διατίθενται σε κάψουλες, χάπια, σκόνη και υγρές μορφές. Το βότανο θεωρείται, επίσης, γενικά ασφαλές για κατανάλωση και ευεργετικό.

Πηγή: Bovary

Νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, αποκαλύπτει τα μυστικά τους, τόσο στον τρόπο που ζουν όσο και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου τους.

Σύμφωνα με το Medical News Today, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι superagers είναι ιδιαίτερα κοινωνικοί και διαθέτουν μοναδικά εγκεφαλικά χαρακτηριστικά, όπως υψηλότερα επίπεδα των νευρώνων von Economo («φον Οικονόμου» ή «spindle»). Αυτά τα κύτταρα φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην επεξεργασία συναισθημάτων και στην κοινωνική κατανόηση.

Τι ακριβώς είναι οι superagers;

Η έρευνα βασίστηκε στα πρώτα 25 χρόνια του Northwestern University Super Aging Program, που μελετά πώς μπορεί να αποφευχθεί η πτώση της νοητικής ικανότητας με την ηλικία και ποια βιολογικά χαρακτηριστικά σχετίζονται με αυτό.

Ο όρος superaging καθιερώθηκε από το Northwestern Alzheimer’s Disease Research Center (ADRC). Ως Superagers θεωρούνται άνθρωποι 80 ετών και άνω που σημειώνουν υψηλή επίδοση στο Rey Auditory Verbal Learning Test, με αποτελέσματα αντίστοιχα ατόμων ηλικίας 56–66 ετών.

Οι επιδόσεις τους σε άλλες γνωστικές δοκιμασίες βρίσκονται τουλάχιστον στο μέσο όρο για την ηλικία τους. Σήμερα, στο πρόγραμμα συμμετέχουν 133 ενεργοί εθελοντές, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί 77 αυτοψίες για τη μελέτη των εγκεφαλικών χαρακτηριστικών των superagers.

Τρόπος ζωής και κοινωνικότητα

Οι ερευνητές δεν εντόπισαν κοινό τρόπο ζωής που να εξηγεί το φαινόμενο. Κάποιοι superagers ακολουθούσαν υγιεινές συνήθειες, ενώ άλλοι όχι. Ωστόσο, φάνηκε πως μοιράζονταν ορισμένα κοινωνικά χαρακτηριστικά:

ήταν ιδιαίτερα κοινωνικοί,
συμμετείχαν σε δραστηριότητες,
έτειναν να είναι εξωστρεφείς,
αξιολογούσαν πιο θετικά τις σχέσεις τους σε σχέση με τους συνομηλίκους τους.

Τι δείχνουν οι εξετάσεις του εγκεφάλου

Με τη βοήθεια νευροαπεικόνισης, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι superagers δεν παρουσίαζαν τη συνηθισμένη αραίωση του εγκεφαλικού φλοιού που παρατηρείται στους υπόλοιπους ηλικιωμένους.

Επιπλέον, η περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου εμφάνιζε μεγαλύτερο πάχος ακόμη και σε σύγκριση με νεότερους ενήλικες. Αυτή η περιοχή σχετίζεται με τα συναισθήματα και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Οι superagers είχαν επίσης:

περισσότερους νευρώνες «Φον Οικονόμου»,
λιγότερους νευροϊνιδιακούς κόμβους (συσσωρεύσεις πρωτεΐνης που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ),
χαμηλότερα επίπεδα p-tau181, μιας πρωτεΐνης συνδεδεμένης με τον εκφυλισμό των νευρώνων,
λιγότερα ενεργοποιημένα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία σε φυσιολογική γήρανση αυξάνονται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι περιοχές, όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος των superagers έμοιαζαν με εκείνες ενός πολύ νεότερου ανθρώπου.

Τι σημαίνει αυτό για τη γήρανση του εγκεφάλου;

Τα ευρήματα δείχνουν ότι υπάρχουν τουλάχιστον δύο μονοπάτια για τη διατήρηση νεανικής μνήμης σε προχωρημένη ηλικία:

Αντίσταση στην εμφάνιση παθολογικών αλλαγών.
Ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις τους.

Η έρευνα υποδηλώνει ότι οι εγκέφαλοι των superagers ίσως έχουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ή αναπτύσσουν προσαρμογές που τους προστατεύουν από την απώλεια μνήμης.

Τι μπορούμε να μάθουμε από τους superagers;

Η μελέτη είχε σχετικά μικρό αριθμό συμμετεχόντων, δεν δημοσιεύτηκαν πλήρη στοιχεία για το φύλο ή την εθνοτική σύνθεση, ενώ απαιτείται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν τα χαρακτηριστικά των superagers υπάρχουν από τη γέννησή τους ή αναπτύσσονται με τον χρόνο.

Επιπλέον, τα μέχρι τώρα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν άμεσα τρόπους που μπορούν να εφαρμοστούν στον γενικό πληθυσμό.

Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μελέτη αυτών των ατόμων μπορεί να οδηγήσει σε νέες στρατηγικές για την προστασία της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών:

πιθανές ιατρικές παρεμβάσεις,
αλλαγές τρόπου ζωής,
καλύτερη κατανόηση των βιολογικών διαφορών που σχετίζονται με υγιή γήρανση.

Η ερευνήτρια Alexandra Touroutoglou (Harvard Medical School) σημείωσε στο Medical News Today: «Οι superagers δείχνουν ότι η πτώση μνήμης με την ηλικία δεν είναι αναπόφευκτη. Αντί να μελετάμε μόνο τι πάει στραβά, μπορούμε να μάθουμε από αυτούς που γερνούν με τον καλύτερο τρόπο».

«Η μελέτη των superagers μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα στη μάχη ενάντια στη νοητική φθορά και να μας βοηθήσει να δούμε την αξία των ηλικιωμένων όχι μέσα από την ηλικία τους, αλλά μέσα από τις ικανότητές τους», συμπλήρωσε η γιατρός Emily K. Hurst.

Πηγή: Newsbeast

Επιστημονικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν τον τελευταίο αιώνα, και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν καταρρίψει αυτή την αντίληψη. Ο εγκέφαλος παραμένει διαρκώς ενεργός όσο κοιμόμαστε, ειδικά κατά τη φάση REM — όταν συμβαίνουν τα περισσότερα όνειρα, συμπεριλαμβανομένων των πιο ζωντανών και περίπλοκων — με την εγκεφαλική δραστηριότητα να αυξάνεται σε ορισμένες περιοχές σε σχέση με την κατάσταση εγρήγορσης.

Τα στάδια του ύπνου και η σημασία του REM

Ο ύπνος είναι μια ενεργή διαδικασία που αποτελείται από δύο φάσεις που εναλλάσσονται κυκλικά όλη τη νύχτα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η μη-REM φάση, που καλύπτει περίπου το 80% του ύπνου στους ενήλικες. Από την άλλη, η REM φάση αντιστοιχεί στο 20%. «Όταν αποκοιμιόμαστε, εισερχόμαστε στη μη-REM φάση και μετά από περίπου 90 λεπτά περνάμε στη REM φάση, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο ύπνου», εξηγεί η Ainhoa Álvarez, κλινική νευροφυσιολόγος στη Μονάδα Ύπνου του Οργανισμού Υγείας Araba.

«Κατά τη διάρκεια μιας νύχτας, περνάμε συνήθως τέσσερις με πέντε κύκλους ύπνου, με το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι κάθε φορά η REM διαρκεί περισσότερο. Έτσι, είναι πιο εύκολο να ξυπνήσουμε το πρωί σε REM φάση και να θυμόμαστε τι ονειρευτήκαμε. Ακόμη όμως κι αν δεν θυμόμαστε, επίσης ονειρευόμαστε».

Όνειρα εμφανίζονται και στη μη-REM φάση, αλλά όπως σημειώνει ο Gerard Mayà, νευρολόγος στο Hospital Clínic της Βαρκελώνης, συνήθως είναι «πολύ απλά και οι πιθανότητες να τα θυμόμαστε είναι πολύ μικρότερες». Σύμφωνα με αδημοσίευτη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο ισπανικό νοσοκομείο με δεδομένα από 1.000 υπνάκους ασθενών της Μονάδας Ύπνου, το 60% όσων μπήκαν σε REM κατά τον υπνάκο ανέφεραν ότι ονειρεύτηκαν όταν ξύπνησαν αμέσως μετά. Το ποσοστό αυτό έπεσε στο 20% για όσους παρέμειναν σε βαθύ μη-REM ύπνο.

«Ο σημαντικότερος παράγοντας για να θυμηθούμε ένα όνειρο είναι ο ύπνος REM», λέει ο Mayà. Σε άτομα που θυμούνται συχνότερα τα όνειρά τους, αυτή η φάση χαρακτηρίζεται από αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα σε δύο συγκεκριμένες περιοχές (το temporoparietal junction και τον medial prefrontal cortex) — περιοχές που είναι πιο ενεργές τόσο στην εγρήγορση όσο και στον REM ύπνο στους συγκεκριμένους ανθρώπους. Επιπλέον παρατηρείται ένας τύπος ηλεκτρικής δραστηριότητας (frontal theta oscillations) λίγο πριν το ξύπνημα.

Γιατί ονειρευόμαστε; Οι επικρατέστερες θεωρίες

Γιατί όμως ονειρευόμαστε; Ο Jandial αναλύει στο βιβλίο του διάφορες θεωρίες που προσπαθούν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα. Η πρώτη υποστηρίζει ότι τα όνειρα λειτουργούν ως εικονική προσομοίωση: δοκιμάζουμε διαφορετικές αντιδράσεις σε απειλές ή καταστάσεις και φανταζόμαστε τις συνέπειες. Αυτό εξηγεί γιατί σε πολλές μελέτες τα όνειρα των συμμετεχόντων επαναλαμβάνονται ανεξάρτητα από γεωγραφία ή κοινωνικοοικονομικό επίπεδο: ονειρευόμαστε πως πέφτουμε, μας κυνηγούν ή μας επιτίθενται, αργούμε ή προσπαθούμε μάταια να κάνουμε κάτι… Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη, αλλά αυτή η πραγματικότητα υποδηλώνει κάποια γενετική επιρροή — σαν τα χαρακτηριστικά και το περιεχόμενο των ονείρων να είναι «ενσωματωμένα στο DNA μας», όπως σημειώνει ο νευροχειρουργός.

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το όνειρο διατηρεί τον εγκέφαλο ενεργό ακόμη κι όταν κοιμόμαστε ώστε μόλις ξυπνήσουμε να μπορεί να λειτουργήσει άμεσα. Επιπλέον, επειδή τα όνειρα συχνά είναι παράξενα ή σουρεαλιστικά, ο Αμερικανός νευροεπιστήμονας Erik Hoel πρότεινε την υπόθεση του «overfitted brain», σύμφωνα με την οποία τα όνειρα μας βοηθούν να γενικεύουμε όσα μαθαίνουμε όταν είμαστε ξύπνιοι — οδηγώντας ενδεχομένως σε πιο ευέλικτη και δημιουργική σκέψη.

Σύμφωνα με τον Mayà, αυτό ίσως εξηγεί γιατί συνθέτες όπως οι The Beatles ή οι Rolling Stones έχουν ονειρευτεί τραγούδια που έγραψαν μετά το ξύπνημα ή γιατί κάποια όνειρα προηγήθηκαν τεχνολογικών ή επιστημονικών ανακαλύψεων όπως η ραπτομηχανή, το ατομικό μοντέλο του Bohr ή ο περιοδικός πίνακας των στοιχείων.

Τέλος, υπάρχει η λεγόμενη «θεωρία του ονείρου» του Jandial: τα όνειρα λειτουργούν ως νυχτερινός θεραπευτής που βοηθά στη διαχείριση συναισθημάτων άγχους — θεωρία που πρόσφατα έχει υποστηριχθεί επιστημονικά. «Το όνειρο είναι θεμελιώδες για τη συναισθηματική ρύθμιση: βοηθά αφενός να θυμόμαστε πολύτιμες εμπειρίες και αφετέρου να ξεχνάμε επώδυνες», αναφέρει η Álvarez.

Η ειδικός εξηγεί πως η αμυγδαλή — μια δομή-κλειδί για την επεξεργασία συναισθημάτων όπως φόβος και άγχος — είναι ιδιαίτερα ενεργή στον ύπνο REM και συμμετέχει στην εδραίωση της συναισθηματικής μνήμης.

Ακόμη πολλά ερωτήματα για τα όνειρα

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι όλες αυτές οι θεωρίες περιέχουν στοιχεία αλήθειας. Όπως γράφει ο Jandial: «Δεν πρέπει να περιμένουμε να υπάρχει μόνο ένας λόγος για τον οποίο ονειρευόμαστε — όπως δεν υπάρχει μόνο ένας λόγος για τον οποίο σκεφτόμαστε όταν είμαστε ξύπνιοι».

Η Álvarez επισημαίνει ότι η επιστήμη του ύπνου έχει ιστορία μικρότερη του ενός αιώνα. «Έχουμε ακόμα πολλά να μάθουμε. Και τα όνειρα παραμένουν το μεγάλο άγνωστο», παραδέχεται. Ένα από τα άλυτα μυστήρια είναι η πραγματική σημασία των ονείρων για την υγεία μας.

Όπως σημειώνει ο Jandial, γίνεται πολύς λόγος για την ανάγκη του ύπνου για καλή υγεία — αλλά ίσως τελικά αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι τόσο ο ύπνος όσο τα ίδια τα όνειρα.

«Ο ύπνος είναι εξαιρετικά σημαντικός και το όνειρο — είτε το θυμόμαστε είτε όχι — αποτελεί βασικό στοιχείο του ποιοτικού ύπνου», προσθέτει ο Mayà. Σύμφωνα με τον νευρολόγο, τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά καταστέλλουν τον REM ύπνο· έτσι στις εξετάσεις ασθενών που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα συχνά παρατηρείται ότι δεν μπαίνουν σε REM παρά μόνο τις τελευταίες ώρες ή ξυπνούν χωρίς ποτέ να έχουν μπει — με αποτέλεσμα λιγότερες πιθανότητες σύνθετων ονείρων ή ανάκλησης αυτών, χωρίς όμως εμφανή προβλήματα ή συμπτώματα.

«Μήπως τελικά REM ύπνος και όνειρα δεν είναι τόσο αναγκαία στους ενήλικες;» διερωτάται ο Mayà.

Ο Mayà θέτει ακόμη ένα ερώτημα: ενώ στους ενήλικες η REM φάση καταλαμβάνει μόλις το 20% του συνολικού ύπνου, στα νεογέννητα καλύπτει το μισό χρόνο — γεγονός που πιθανώς επιτρέπει στους ανθρώπους να ονειρεύονται περισσότερο στα πρώτα στάδια της ζωής τους. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Αυτό ανοίγει νέους προβληματισμούς: έχουμε τη δυνατότητα να ονειρευτούμε από τη γέννησή μας ή απαιτείται πρώτα ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως χωροταξικές ικανότητες, γλώσσα ή μνήμη; Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Η επιστήμη του ύπνου εξακολουθεί να ψάχνει τις απαντήσεις.

Πηγή: EL PAÍS

Επιστήμονες εξηγούν στην Washington Post, γιατί κάποια τραγούδια εντυπώνονται πιο εύκολα στη μνήμη, πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο, αλλά και τι μπορούμε να κάνουμε για να τα αποβάλουμε όταν αρχίσουν να γίνονται ενοχλητικά.

Από όλους τους ήχους με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή καθημερινά, η μουσική φαίνεται να είναι η πιο επίμονη για να «κυριεύσει» τον εγκέφαλό μας. Ενώ λέξεις και ήχοι μπορούν επίσης να εμφανιστούν στο κεφάλι μας, είναι λιγότερο πιθανό να αντηχήσουν εκεί από ό,τι τα τραγούδια, τα οποία τείνουν να έχουν μια επαναλαμβανόμενη δομή και μοτίβα.

«Ο μεγαλύτερος παράγοντας που θα κρίνει εάν ένα τραγούδι μεταμορφώνεται σε earworm, είναι ότι το ακούσατε πρόσφατα – μερικές φορές το τραγούδι απλά συνεχίζει να υπάρχει στο κεφάλι σας και μετά», δήλωσε η Kelly Jakubowski, αναπληρώτρια καθηγήτρια μουσικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Durham. Η δημοφιλής μουσική, από τη φύση της, ακούγεται ξανά και ξανά.

Τα τραγούδια (και άλλα ερεθίσματα) στα οποία εκτιθέμεθα γίνονται πιο ευχάριστα με την πάροδο του χρόνου, μια ψυχολογική τάση γνωστή ως «φαινόμενο της απλής έκθεσης». Αλλά η δημοφιλής μουσική είναι πιασάρικη επειδή είναι δημοφιλής ή είναι δημοφιλής επειδή είναι πιασάρικη; Για να απαντήσουν σε αυτό, οι ερευνητές έπαιξαν τραγούδια που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν ακούσει ποτέ σε μια μελέτη του 2023. Οι συμμετέχοντες άκουσαν κάθε τραγούδι σε διαφορετικό αριθμό φορών. Και όσο περισσότερες φορές ο συμμετέχων άκουγε ένα τραγούδι, τόσο πιο πιθανό ήταν να επηρεάσει τη μνήμη του την επόμενη ημέρα, ακόμη και όταν δεν έπαιζε μουσική. Αυτό ήταν ένα σημάδι ότι το τραγούδι κόλλησε.

«Εάν ακούτε τραγούδια περισσότερο, είναι πιο πιθανό να γίνουν earworms», δήλωσε η Callula Killingly, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Queensland και συγγραφέας της μελέτης.

Η ανατομία των earworms

Τα earworms τείνουν να είναι πιο γρήγορα. Οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να έχουν στο μυαλό τους αισιόδοξα τραγούδια παρά θρηνητικά μοιρολόγια», σύμφωνα με τους ειδικούς. Αλλά αυτό που μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το πόσο εύκολα σε κάνει να το τραγουδήσεις, έστω και μόνο στο μυαλό σου.

«Κολλάει ένα τραγούδι στο μυαλό σου επειδή στην πραγματικότητα αισθάνεσαι κάπως υποσυνείδητα υποχρεωμένος να τραγουδήσεις μαζί του», σημειώνει η Killingly.

«Και έχοντας στην πραγματικότητα ένα τραγούδι στο κεφάλι σου, κατά κάποιο τρόπο συνδιαλέγεις τους πόρους της μνήμης εργασίας μας», συνεχίζει.

Τα earworms τείνουν να είναι απλά, σύντομα και επαναλαμβανόμενα. (Η δημοφιλής μουσική στο σύνολό της τείνει να γίνει πιο σύντομη, πιο απλή και πιο επαναλαμβανόμενη, ενδεχομένως και γι’ αυτό τον λόγο.) Αυτά τα τραγούδια έχουν πιο γενικά μελωδικά περιγράμματα που είναι προβλέψιμα, αλλά περιέχουν και απροσδόκητα διαστήματα που τα κρατούν το ενδιαφέρον. Τείνουν να είναι μελωδίες που τραγουδιούνται εύκολα και το ρεφρέν είναι επίσης πιο πιθανό να γίνει earworm στο αυτί, όπως το «Never Gonna Give You Up» του Rick Astley.

Οι «ωτοσκώληκες» έχουν στίχους «που δεν έχουν κανένα νόημα, αλλά είναι αρκετά εύκολο να τους τραγουδήσεις» σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι οποίοι φέρνουν το παράδειγμα του «Ra, ra, ah-ah-ah» από το «Bad Romance» της Lady Gaga ή το δημοφιλές παιδικό τραγούδι, «Baby Shark, doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo».

Earworms: Πώς αντιδρά ο εγκέφαλός μας

«Όταν ακούμε μουσική στο μυαλό μας, ο εγκέφαλός μας χρησιμοποιεί πολλούς από τους ίδιους γνωστικούς πόρους όπως όταν την ακούμε πραγματικά» αναφέρεται στο δημοσίευμα για τα earworms. Η νευροαπεικόνιση δείχνει ότι όταν φανταζόμαστε σκόπιμα μουσική, ενεργοποιούνται παρόμοιες ακουστικές και κινητικές περιοχές του εγκεφάλου όπως όταν την ακούμε πραγματικά. Η φαντασία της μουσικής, ωστόσο, χρησιμοποιεί περισσότερες μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη μνήμη ή την ανάκληση, τις οποίες δεν χρειαζόμαστε τόσο πολύ όταν ακούμε. Ακόμα και όταν σταματήσει η μουσική, ο εγκέφαλος «συνεχίζει» να τη συμπληρώνει.

Δεν αποκλείεται, τα earworms να προκαλούν υποσυνείδητες μυϊκές κινήσεις στο λαρύγγι και τα χείλη, σαν να τραγουδάμε εσωτερικά — μια μορφή «σιωπηλής φωνητικής παραγωγής».

Όταν ακούμε ένα τραγούδι και η μουσική σταματά, ο εγκέφαλός μας συμπληρώνει τα κενά. Σε μια μελέτη, οι ερευνητές έπαιξαν τραγούδια όπως το «Satisfaction» των Rolling Stones και εισήγαγαν κενά σιωπής. Η νευροαπεικόνιση έδειξε ότι ο ακουστικός φλοιός συνέχισε να ενεργοποιείται ακόμη και στη σιωπή, σαν να συνέχιζε το τραγούδι.

Μπορεί ένα τραγούδι που «μας έχει κολλήσει» και «παίζει» σε επανάληψη στον εγκέφαλό μας να μας κουράσει. Η επιστήμη προτείνει μερικές λύσεις για να το «ξεφορτωθούμε».

Earworms: Πώς να τα ξεφορτωθούμε

Το να σκεφτόμαστε ή να ακούμε ένα άλλο τραγούδι μπορεί να μας βοηθήσει να απαλλαγούμε από αυτό που έχει κολλήσει στο κεφάλι μας, σύμφωνα με τους ειδικούς. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να έχεις δύο τραγούδια στο κεφάλι σου ταυτόχρονα, επειδή χρησιμοποιούν το ίδιο είδος γνωστικών πόρων», υποστηρίζουν. Το κόλπο είναι να διαλέξεις ένα τραγούδι που το ίδιο δεν θα εξελιχθεί σε earworm.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις, ότι η ολοκλήρωση του earworm τραγουδιού θα μπορούσε να βοηθήσει, όπως τραγουδώντας το μέχρι το τέλος ή αναγνωρίζοντας όλους τους στίχους Σε μια μελέτη του 2021, η Killingly και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι όταν τα πιασάρικα τραγούδια ήταν «κουτσουρεμένα», φαινόταν να διαταράσσουν περισσότερο την μνήμη, υπονοώντας ότι ήταν πιο πιθανό να γίνουν earworms. Η Killingly είναι επιφυλακτική, ωστόσο, ότι η μεγαλύτερη ακρόαση θα έκανε το τραγούδι να κολλήσει λιγότερο.

Άλλες προτάσεις, είναι οι δραστηριότητες με νοητική απαίτηση, όπως συζητήσεις, εργασία ή παιχνίδια που απαιτούν συγκέντρωση και το μάσημα της τσίχλας, για το οποίο υπάρχουν ενδείξεις, ότι αποσπά την εγκεφαλική δραστηριότητα από τις φωνητικές κινήσεις που προκαλούν τα earworms.

Πηγή: Lifo.gr

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της προπόνησης, άρχισε να τον απασχολεί ένα βασανιστικό ερώτημα: «Πώς καταφέρνουμε να φτάνουμε στη γραμμή τερματισμού όταν οι αποθήκες ενέργειας μας έχουν αδειάσει;»

Η απάντηση που πρότεινε μέσα από τη μελέτη του, που δημοσιεύθηκε στο Nature Metabolism, είναι εντυπωσιακή: η μυελίνη – η λιποειδής ουσία που περιβάλλει τις νευρικές ίνες – μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή ενέργειας όταν τα αποθέματα εξαντλούνται.

Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για ένα παράδειγμα της αξιοθαύμαστης προσαρμοστικότητας του εγκεφάλου, ακόμα και σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Καίγοντας το λίπος του εγκεφάλου

Στη μελέτη του, ο Matute και η ομάδα του χρησιμοποίησαν μαγνητικές τομογραφίες για να μελετήσουν τους εγκεφάλους δέκα ερασιτεχνών δρομέων, πριν και μετά τον μαραθώνιο, αλλά και σε διάστημα δύο εβδομάδων έως δύο μηνών αργότερα.

Δύο ημέρες μετά τον αγώνα, διαπιστώθηκε μείωση της μυελίνης σε 12 από τις 100 περιοχές του εγκεφάλου που εξετάστηκαν – κυρίως σε περιοχές που σχετίζονται με την κινητικότητα, την αισθητηριακή επεξεργασία και το συναίσθημα.

Οι ερευνητές απέκλεισαν την αφυδάτωση ως πιθανή αιτία και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τη μυελίνη, η οποία αποτελείται κυρίως από λιπίδια, ως εναλλακτική πηγή καυσίμου. «Όταν δεν υπάρχει γλυκόζη από το αίμα, τότε ο εγκέφαλος πρέπει να χρησιμοποιήσει ό,τι έχει διαθέσιμο», λέει ο Matute.

Το πιο εντυπωσιακό; Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας από 45 έως 73 ετών – κάτι που αποδεικνύει ότι ο εγκέφαλος παραμένει ευέλικτος και ικανός να προσαρμόζεται, ακόμα και σε προχωρημένες ηλικίες.

Δύο μήνες μετά τον μαραθώνιο, ωστόσο, όπως αναφέρεται στο National Geographic, τα επίπεδα μυελίνης των συμμετεχόντων στην έρευνα επέστρεψαν στα φυσιολογικά.

Τα οφέλη του τρεξίματος για τον εγκέφαλο

Το τρέξιμο έχει από καιρό συνδεθεί με οφέλη για τον εγκέφαλο: αυξάνει τις ορμόνες που ρυθμίζουν τη διάθεση, όπως ντοπαμίνη, σεροτονίνη και νορεπινεφρίνη, προσφέροντας ανακούφιση από άγχος και κατάθλιψη.

Η γνωστή «ευφορία του δρομέα» φαίνεται να οφείλεται περισσότερο στα ενδοκανναβινοειδή – ουσίες που λειτουργούν σαν τη φυσική εκδοχή της κάνναβης στον εγκέφαλο.

Η αερόβια άσκηση συμβάλλει, επίσης, στη δημιουργία νέων νευρώνων στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και τη μάθηση, προσφέροντας μακροπρόθεσμη προστασία από τη γνωστική φθορά.

Η Astrid Roeh, γιατρός στο Πανεπιστήμιο του Άουγκσμπουργκ, της Γερμανίας, διαπίστωσε ότι οι μαραθωνοδρόμοι εμφάνιζαν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης και καλύτερη διάθεση – ειδικά την επομένη του αγώνα.

Άλλες μελέτες δείχνουν, επίσης, αύξηση σε περιοχές του ιππόκαμπου και παροδικές αλλαγές στη λειτουργία των εγκεφαλικών κυκλωμάτων, όπως μετρήθηκαν με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) – μια ικανότητα αναδιοργάνωσης που οι επιστήμονες ονομάζουν «νευροπλαστικότητα».

Οι κίνδυνοι της «υπερπροπόνησης»

Ωστόσο, δεν είναι όλες οι αλλαγές στον εγκέφαλο θετικές. Η Luana Main, καθηγήτρια στο Deakin University, προειδοποιεί για το «σύνδρομο της υπερπροπόνησης», στο οποίο πέφτουν πολλοί αθλητές αντοχής: όταν η προπόνηση ξεπερνά τα όρια χωρίς επαρκή ξεκούραση, μπορεί να προκύψουν τραυματισμοί, κακή απόδοση και διαταραχές στη διάθεση.

Οι αθλητές που το παρακάνουν με την προπόνησή τους, συχνά, αισθάνονται εκνευρισμένοι, αγχωμένοι, και ψυχικά κουρασμένοι. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με έρευνες της Main, παρατηρείται μείωση στις γνωστικές επιδόσεις – ιδιαίτερα στον χρόνο αντίδρασης – ενώ αυξάνεται η πιθανότητα λαθών και τραυματισμών.

Η παρακολούθηση της ψυχικής διάθεσης και της αντίδρασης, μάλιστα, μπορεί να είναι πιο «ευαίσθητος» δείκτης κόπωσης από βιολογικά μέτρα, όπως ο καρδιακός ρυθμός. Η καταγραφή της διάθεσης και της κόπωσης με καθημερινό ημερολόγιο μπορεί να αποτρέψει την υπερπροπόνηση.

Η λύση; Ισορροπημένη προπόνηση με ενσωματωμένη ξεκούραση. Όπως λέει η Main, «περισσότερο δεν σημαίνει πάντα καλύτερα. Μερικές φορές, το λιγότερο είναι αυτό που κάνει τη διαφορά».

Ο Matute συμφωνεί: «Για όσους αναρωτιούνται ‘μήπως να σταματήσω το τρέξιμο;’ η απάντηση είναι: ‘Όχι, ποτέ’ – απλώς να προπονείστε σωστά.»

Πηγή: Pride.gr