Όταν ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια, το ηλεκτρονικό τσιγάρο προβαλλόταν συχνά ως μια ακίνδυνη, «cool» και μοντέρνα συνήθεια. Σήμερα, το ζήτημα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας υγείας. Η ανάγκη να προστατευθούν οι έφηβοι από τα νέα προϊόντα νικοτίνης έχει κινητοποιήσει την Πολιτεία, τους επιστήμονες, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, με έμφαση στην έγκυρη ενημέρωση και την πρόληψη. Η W4O Hellas επέλεξε εξαρχής να αποφύγει τις απαγορεύσεις, την κινδυνολογία και το επικριτικό ύφος. Αντί να κουνήσει το δάχτυλο στους νέους, μίλησε απευθείας στη γλώσσα τους. Μέσα από μια σύγχρονη εκστρατεία στα social media, με βίντεο και θετικά πρότυπα, η καμπάνια ξεπέρασε τις 7 εκατομμύρια εμφανίσεις, προκαλώντας χιλιάδες αλληλεπιδράσεις. Η επιτυχία αυτή ενισχύθηκε καθοριστικά από την BAAS DIGITAL, η οποία ανέλαβε αφιλοκερδώς τον δημιουργικό σχεδιασμό και την παραγωγή, προσφέροντας έναν φρέσκο τρόπο επικοινωνίας.

Από τα social media στην τάξη: Η εξέλιξη μιας εθνικής πρωτοβουλίας

Μέσα σε δώδεκα μήνες, η καμπάνια εξελίχθηκε σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ευαισθητοποίησης με παρουσία στα σχολεία, στα ψηφιακά μέσα, σε επιστημονικά συνέδρια και δημόσιες εκδηλώσεις. Σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η Συνέντευξη Τύπου της W4O Hellas στο Athens Capital Hotel τον περασμένο Νοέμβριο, όπου παρουσιάστηκαν ανησυχητικά δεδομένα για την κατακόρυφη αύξηση του ατμίσματος στους εφήβους, παρουσία εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας και των ΜΜΕ. Παράλληλα, τα μηνύματα της εκστρατείας ταξίδεψαν μέσα από συνεντεύξεις στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο, άρθρα στον Τύπο και στοχευμένες ενημερωτικές δράσεις για γονείς και εκπαιδευτικούς, αποδομώντας τους μύθους γύρω από τις νέες μορφές εξάρτησης.

Η τριλογία των βίντεο που αποδομεί το ψεύτικο trend του ατμίσματος

Η επικοινωνιακή καρδιά της εκστρατείας χτύπησε μέσα από τρία πρωτότυπα βίντεο, καθένα από τα οποία προσέγγισε το ζήτημα με ανατρεπτικό τρόπο:

«Το vape είναι λίγο σάντ. Εσύ όχι!»: Το πρώτο βίντεο αποδόμησε με έξυπνο χιούμορ και σάτιρα την ψευδαίσθηση στυλ που υπόσχονται τα προϊόντα ατμίσματος.

«Το vape δεν είναι cool. Εσύ είσαι»: Με την υποστήριξη της Κολυμβητικής Ομοσπονδίας Ελλάδας, οι Παγκόσμιες Πρωταθλήτριες της Εθνικής Ομάδας Υδατοσφαίρισης Γυναικών –Σοφία Τορνάρου, Φωτεινή Τριχά, Βασιλική Πλευρίτου και Ειρήνη Νίνου– έδειξαν ότι η πραγματική δύναμη κρύβεται στην ικανότητα να λες «όχι» στις επιζήμιες μόδες.

Η ωδή στην καθαρή ανάσα: Το τρίτο βίντεο, που παρουσιάζεται σήμερα, φέρνει στο προσκήνιο τη Δανάη Ιατρίδου, αθλήτρια ελεύθερης κατάδυσης. Μέσα από τη διαχείριση της αναπνοής στον βυθό, η αθλήτρια υπενθυμίζει ότι η πιο ισχυρή μας δεξιότητα είναι η ίδια μας η ανάσα και η ελευθερία να επιλέγουμε αυτόνομα.

Παράλληλα, η W4O Hellas σχεδιάζει την επόμενη ημέρα αναπτύσσοντας νέες συνεργασίες με σημαντικούς εθνικούς και διεθνείς φορείς, οι οποίες θα ανακοινωθούν σύντομα με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης.

Η νικοτίνη άλλαξε πρόσωπο: Μια διαρκής δέσμευση για το μέλλον

Για τη W4O Hellas, το άτμισμα δεν είναι απλώς μια συνήθεια, αλλά μια μάχη για το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς. Σήμερα, η νικοτίνη κρύβεται πίσω από έντονα χρώματα, φρουτώδεις γεύσεις και ψηφιακά trends που μοιάζουν αθώα, αλλά προκαλούν ισχυρό εθισμό. Πίσω από τα στατιστικά στοιχεία υπάρχει πάντα η ζωή ενός παιδιού που αξίζει να προστατευθεί.

Έναν χρόνο μετά, οι στόχοι παραμένουν σταθεροί: να μη θεωρηθεί ποτέ το άτμισμα μια ακίνδυνη επιλογή, να αποτραπεί η είσοδος της νικοτίνης στην καθημερινότητα των εφήβων και να μεγαλώσει μια γενιά που επιλέγει την ελευθερία και όχι την εξάρτηση. Η W4O Hellas απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε νέους, γονείς και εκπαιδευτικούς να γίνουν μέρος αυτής της προσπάθειας. Η πραγματική ελευθερία δεν βρίσκεται στην άκριτη υιοθέτηση μιας τάσης, αλλά στη δύναμη να απορρίπτεις ό,τι σε βλάπτει. Ας μοιραστούμε τα μηνύματα της καμπάνιας, γιατί η νέα γενιά αξίζει ένα αύριο με καθαρή ανάσα και ελεύθερη επιλογή.

Η Wentholt διερεύνησε τον ρόλο της γονικής συμπεριφοράς στην κατάθλιψη των εφήβων, επισημαίνοντας ότι «τα προβλήματα δεν εντοπίζονται σε ένα άτομο, αλλά στη δυναμική του συστήματος». Λίγους μήνες πριν την υπεράσπιση της διατριβής της, συνάντησε σε συνέδριο τη φράση της Αμερικανίδας ανθρωπολόγου Mary Catherine Bateson (1939–2021): «Η παθολογία δεν βρίσκεται στο παιδί, τη μητέρα ή τον πατέρα, αλλά στο σύστημα». Για τη Wentholt, αυτή η οπτική ήταν αποκαλυπτική: «Δεν πρόκειται για μονόδρομη διαδικασία. Όταν κάτι συμβαίνει στο παιδί, επηρεάζει τους γονείς και το αντίστροφο».

Ενεργός ρόλος των γονέων στη θεραπεία

Κατά τη διάρκεια της διδακτορικής της έρευνας, η Wentholt μελέτησε πώς η συμπεριφορά των γονέων επηρεάζει την κατάθλιψη των παιδιών και ανέλυσε τις διαφορετικές οπτικές που συμμετέχουν στη διαδικασία αυτή — ένα θέμα που δεν έχει μελετηθεί εκτενώς μέχρι σήμερα. Σε αντίθεση με τους γονείς μικρών παιδιών με ψυχικά προβλήματα, οι γονείς εφήβων με κλινική κατάθλιψη συχνά δεν συμμετέχουν ενεργά στη θεραπεία. «Τα παιδιά αυτά συχνά σταματούν το σχολείο, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, βιώνουν επίμονη θλίψη και αυτοκτονικό ιδεασμό. Αυτό δημιουργεί άγχος και ανησυχία στους γονείς και επηρεάζει και τη δική τους λειτουργικότητα», εξηγεί η Wentholt. Παράλληλα, οι νέοι αυτοί ζουν ακόμα στο σπίτι και αλληλεπιδρούν διαρκώς με τους γονείς τους.

Σύμφωνα με τη Wentholt, είναι λογικό να εμπλέκονται περισσότερο οι γονείς στη θεραπευτική διαδικασία. «Για να υποστηρίξουμε αποτελεσματικά τόσο τους γονείς όσο και τους εφήβους, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τι συμβαίνει μέσα στην οικογένεια» τονίζει.

Η έρευνα RE-PAIR: Συγκρούσεις και επιπτώσεις

Στην έρευνα RE-PAIR, ομάδα ψυχολόγων με επικεφαλής την καθηγήτρια Bernet Elzinga εξετάζει πώς οι καθημερινές συγκρούσεις μεταξύ εφήβων και γονέων μπορούν να πυροδοτήσουν ή να διατηρήσουν τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Η Wentholt και οι συνεργάτες της πραγματοποίησαν ανασκόπηση βιβλιογραφίας και παράλληλα μελέτησαν δύο ομάδες: 35 εφήβους με κλινική κατάθλιψη μαζί με τους δύο γονείς τους και 80 εφήβους χωρίς κατάθλιψη επίσης μαζί με τους γονείς.

Όλοι οι συμμετέχοντες πήραν μέρος σε ολοήμερο πρόγραμμα στο θεραπευτικό κέντρο LUBEC. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν συνεντεύξεις και ζήτησαν από τις οικογένειες να συζητήσουν θέματα που προκαλούν εντάσεις στο σπίτι, όπως η χρήση οθόνης. Επιπλέον, οι έφηβοι σχεδίασαν μια έξοδο με τους γονείς τους και μοιράστηκαν μια δύσκολη εμπειρία.

Ζεστασιά vs Κριτική: Τα ευρήματα της ανάλυσης

Οι συνομιλίες καταγράφηκαν και αναλύθηκε η παρατηρούμενη συμπεριφορά των γονέων. «Εξετάσαμε πόση συναισθηματική υποστήριξη και ενίσχυση αυτονομίας προσέφεραν οι γονείς, αλλά και σε ποιο βαθμό υπήρχε κριτική ή ψυχολογικός έλεγχος», εξηγεί η Wentholt. Μετά τις συζητήσεις, τόσο οι έφηβοι όσο και οι γονείς αξιολόγησαν την αλληλεπίδραση: «Ρωτήσαμε τους εφήβους: πόσο καλά σε άκουσε η μητέρα σου; Πόσο επικριτικός ήταν ο πατέρας σου; Και αντίστοιχα τους γονείς: πόσο επικριτικοί ήσασταν προς το παιδί σας;».

Οι έφηβοι με κατάθλιψη βίωναν τους γονείς ως λιγότερο υποστηρικτικούς και πιο επικριτικούς. Η ανασκόπηση έδειξε ξεκάθαρα ότι η παρατηρούμενη συμπεριφορά των γονέων επηρεάζει την κατάθλιψη του παιδιού, ωστόσο αυτή η σχέση διαφέρει σημαντικά από οικογένεια σε οικογένεια. «Στη δική μας έρευνα RE-PAIR διαπιστώσαμε ότι οι γονείς εφήβων με κατάθλιψη δεν είχαν διαφορετική συμπεριφορά από εκείνους στην ομάδα ελέγχου, όμως οι ίδιοι οι έφηβοι αντιλαμβάνονταν τους γονείς ως λιγότερο υποστηρικτικούς και πιο επικριτικούς», σημειώνει η Wentholt.

Επιπλέον, η διάθεση των εφήβων με κατάθλιψη χειροτέρευε όταν οι γονείς παρουσίαζαν ψυχολογικά ελεγκτική συμπεριφορά. «Αντίθετα, αυτό το φαινόμενο δεν παρατηρήθηκε στους εφήβους χωρίς κατάθλιψη», προσθέτει. Αυτοί φαίνεται να επηρεάζονται λιγότερο από αρνητικές συμπεριφορές των γονιών.

Ο προστατευτικός ρόλος του γονέα

Οι έφηβοι με κατάθλιψη φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στη συμπεριφορά των γονιών τους — κάτι που μπορεί να είναι δύσκολο αλλά ταυτόχρονα δίνει ελπίδα. «Αυτό σημαίνει ότι ο γονέας μπορεί να παίξει προστατευτικό ρόλο στην εξέλιξη της κατάθλιψης», εξηγεί η Wentholt. Προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για κατάθλιψη. Όμως αν το παιδί βρίσκει υποστήριξη στο σπίτι από τους γονείς του, ο κίνδυνος μειώνεται σημαντικά στο μέλλον.

Η συμβουλή είναι να προσφέρετε άφθονη ζεστασιά και αγάπη ενώ πρέπει να είστε προσεκτικοί με την κριτική ή τον υπερβολικό έλεγχο. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Wentholt: «Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να διορθώσετε το παιδί σας ή να σταματήσετε να ασκείτε τον ρόλο του γονέα. Μπορείτε να θέσετε όρια με υποστήριξη και ενσυναίσθηση».

Αυτογνωσία & προοπτική του παιδιού

Είναι επίσης σημαντικό για τους γονείς να αναστοχάζονται τη δική τους συμπεριφορά προς όφελος της διάθεσης του παιδιού. «Ελέγξτε αν το παιδί σας βιώνει τις αλληλεπιδράσεις σας όπως τις αντιλαμβάνεστε κι εσείς και προσπαθήστε να μπείτε στη θέση του», συμβουλεύει η Wentholt.

Το να είστε λιγότερο επικριτικοί δεν σημαίνει ότι σταματάτε να διορθώνετε το παιδί σας. Αυτό είναι ένα μήνυμα που απευθύνεται επίσης σε άλλους ερευνητές: «Φροντίστε τα συμπεράσματά σας να ανταποκρίνονται ακριβώς σε όσα πραγματικά μετρήσατε. Αν αξιολογήσατε τη γονική συμπεριφορά από την προοπτική του εφήβου, τότε μπορείτε να καταλήξετε μόνο για αυτή την οπτική — όχι για τη “αντικειμενική” συμπεριφορά του ίδιου του γονέα».

Κεντρικός πυλώνας του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση των 15 ετών ως το αυστηρό όριο για την πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, μια κίνηση που τοποθετεί την Ελλάδα στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας.

Γιατί η παρέμβαση κρίθηκε επιτακτική «εδώ και τώρα»

Η απόφαση αυτή δεν ήρθε στο κενό. Αποτελεί μέρος μιας συγκροτημένης στρατηγικής που ξεκίνησε από την ομιλία του Πρωθυπουργού στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2024. Η καθημερινότητα των παιδιών έχει μεταφερθεί πλέον σε τέτοιο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον, ώστε οι κίνδυνοι να μην είναι πλέον θεωρητικοί, αλλά μετρήσιμοι και συχνά επικίνδυνοι.

Η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει πια ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην «ατομική ευθύνη» των γονέων ή στην αυτορρύθμιση των κολοσσών της τεχνολογίας. Με την Αυστραλία, τη Γαλλία και την Ισπανία να έχουν ήδη ανοίξει τον δρόμο, η Ελλάδα παρεμβαίνει για να δώσει στους γονείς πραγματικά εργαλεία εποπτείας, ώστε να μην νιώθουν ανήμποροι απέναντι σε τεχνολογίες που εξελίσσονται ταχύτερα από τις δυνατότητες ελέγχου τους.

Ψηφιακός εθισμός: Ο νέος «αόρατος» κίνδυνος για τη δημόσια υγεία

Η επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από το νομοσχέδιο είναι αποκαλυπτική. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η υπέρμετρη χρήση των social media ενεργοποιεί στον εγκέφαλο τα ίδια «κυκλώματα ανταμοιβής» με εκείνα των εξαρτησιογόνων ουσιών. Δεν πρόκειται απλώς για μια «κακή συνήθεια», αλλά για έναν παράγοντα που παρεμβαίνει στην ωρίμανση του εγκεφάλου, επηρεάζει την αυτορρύθμιση και αντικαθιστά ζωτικές δραστηριότητες, όπως ο ύπνος και η άσκηση.

Πρόσφατες έρευνες ενισχύουν αυτή την ανησυχία:

• Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση smartphone πριν τα 12 έτη συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και παχυσαρκίας.

• Στον ΟΟΣΑ, 1 στους 4 εφήβους έχει υποστεί δυσφορία από διαρροή προσωπικών δεδομένων, ενώ το 17% των παιδιών έχει πέσει θύμα cyberbullying.

• Το 23% των 15χρονων εμφανίζει έντονα στερητικά συμπτώματα (νευρικότητα και ανασφάλεια) όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.

Όπως τόνισε ο Υπουργός Υγείας, οι μονάδες ψυχικής υγείας καταγράφουν κατακόρυφη αύξηση περιστατικών ψηφιακού εθισμού, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη προληπτικών μέτρων πριν ο εθισμός αυτός γίνει μη αναστρέψιμος τρόπος ζωής.

Πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο στην πράξη

Το νέο πλαίσιο αφορά πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok — υπηρεσίες δηλαδή όπου οι χρήστες αλληλεπιδρούν και δημοσιεύουν περιεχόμενο. Η εφαρμογή του θα γίνει σταδιακά, με πλήρη ενεργοποίηση από την 1η Ιανουαρίου 2027, ώστε να υπάρξει ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής.

Οι βασικοί άξονες εφαρμογής περιλαμβάνουν:

Υποχρεωτική Επαλήθευση Ηλικίας (Age Verification): Οι πλατφόρμες υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους (όπως το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet) για να διασφαλίζουν την ηλικία των χρηστών.

Καθολική Επανεπαλήθευση (Re-verification): Κατά την έναρξη ισχύος, όλοι οι υφιστάμενοι λογαριασμοί στην Ελλάδα θα περάσουν από έλεγχο, ώστε να αποκλειστούν όσοι ανήκουν σε παιδιά κάτω των 15 ετών.

Ευρωπαϊκή Εποπτεία: Μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), η Ελλάδα θα μπορεί να καταγγέλλει παραβάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει τη δύναμη να επιβάλλει πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου τζίρου των εταιρειών.

Η ελληνική «διπλωματία της τεχνολογίας» στην Ε.Ε.

Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη αποστείλει επιστολή στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, ζητώντας την εμβάθυνση του κανονιστικού πλαισίου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ελληνικές προτάσεις περιλαμβάνουν την καθιέρωση μιας ενιαίας «Ψηφιακής Ηλικίας Ενηλικίωσης» στα 15 έτη για όλη την Ευρώπη, την υποχρεωτική επανεπαλήθευση ηλικίας ανά εξάμηνο και τη δημιουργία ενός ταχύτερου μηχανισμού επιβολής κυρώσεων.

Ο ρόλος-κλειδί των γονέων

Παρά την αυστηρότητα των ρυθμίσεων, η πολιτεία ξεκαθαρίζει ότι ο νόμος δεν αποτελεί «ψηφιακή αστυνομία» που θα αντικαταστήσει την οικογένεια. Αντιθέτως, λειτουργεί ως σύμμαχος του γονέα. Η καθημερινή εφαρμογή εξαρτάται από τη γονική εποπτεία: οι γονείς καλούνται να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία προστασίας και να συζητούν με τα παιδιά τους για τους κινδύνους.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε, «όταν ανοίγει ένα κινητό, κλείνει μια παρέα». Το μήνυμα της ελληνικής πολιτείας προς τις εταιρείες τεχνολογίας είναι πλέον σαφές και ηχηρό: η ψυχική υγεία των παιδιών μας δεν είναι αναλώσιμη και το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση της ανηλικότητας τελειώνει εδώ.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ο διαδικτυακός κόσμος δεν είναι μόνο αρνητικός, καθώς προσφέρει σε πολλούς νέους σύνδεση, αλληλεγγύη, δημιουργικότητα και ουσιαστική υποστήριξη. Κάθε πολιτική παρέμβαση πρέπει να διασφαλίζει την πρόσβαση σε αυτούς τους θετικούς χώρους και όχι να αποκόπτει τους νέους από αυτούς.

Τα όρια ηλικίας δεν αρκούν χωρίς αλλαγές στις πλατφόρμες

Η απαγόρευση των social media για ανήλικους κάτω των 16 ετών, όσο καλοπροαίρετη κι αν είναι, δεν μπορεί να λύσει το βασικό πρόβλημα: οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που επιτρέπει στη μισογυνία, την παρενόχληση και το μίσος να διαδίδονται ανεξέλεγκτα, προβάλλοντας συχνά τέτοιο περιεχόμενο ακόμη και σε χρήστες που δεν το αναζητούν. Η καθυστέρηση στην πρόσβαση, χωρίς να διορθωθούν αυτά τα δομικά ελαττώματα, σημαίνει πως οι νέοι θα βρεθούν αργά ή γρήγορα σε ένα περιβάλλον που παραμένει μη ασφαλές.

Αν τεθεί όριο ηλικίας, αυτό πρέπει να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πακέτο μέτρων: αυστηρότερη ρύθμιση, ξεκάθαρες απαιτήσεις για τον σχεδιασμό των πλατφορμών, διαφάνεια σχετικά με τους αλγορίθμους και ουσιαστική λογοδοσία όταν οι πλατφόρμες αποτυγχάνουν να προστατεύσουν τους χρήστες τους.

Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίσουμε πως οι νέοι είναι ειδικοί στις δικές τους ψηφιακές ζωές. Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις στην ψυχική υγεία των νέων, πρέπει να τους συμπεριλάβουμε στη συζήτηση και να απαιτήσουμε πολύ μεγαλύτερη υπευθυνότητα από τις πλατφόρμες που διαμορφώνουν την καθημερινότητά τους.

Alexa Knight, Διευθύντρια πολιτικής & επιρροής, Mental Health Foundation

Ανησυχίες για τα αγόρια και τα πρότυπα ανδρισμού

Ως άνδρας ψυχοθεραπευτής, το άρθρο αυτό επιβεβαίωσε έντονα όσα βλέπω στη δουλειά μου. Πέρα από την ανησυχία μου για τα κορίτσια που υφίστανται αυτό το περιβάλλον και τις συνέπειές του στην αυτοεικόνα και την αντίληψή τους για τα αγόρια, με προβληματίζει εξίσου τι συμβαίνει στα ίδια τα αγόρια.

Με την αύξηση των μονογονεϊκών οικογενειών — 25% όλων των οικογενειών με εξαρτώμενα παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο, κυρίως με μητέρες επικεφαλής — φαίνεται πιθανό ότι σε τέτοιες οικογένειες λείπει μια σταθερή ανδρική παρουσία. Σε αυτό το περιβάλλον, πού θα βρει το αγόρι ένα θετικό πρότυπο ανάπτυξης;

Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η μονογονεϊκή οικογένεια αφήνει τα αγόρια χωρίς σταθερό ανδρικό πρότυπο. Έτσι εκτίθενται στις αρνητικές επιρροές διαδικτυακών και πολιτισμικών «ινφλουένσερ» που προωθούν μια εντυπωσιακή αλλά τοξική εικόνα του ανδρισμού. Χρειάζεται περισσότερη έμφαση στην ανάδειξη των θετικών στοιχείων του ανδρισμού, παράλληλα με τη δίκαιη ανησυχία για τη ζημιά που υφίστανται τα κορίτσια.

Dr Ralph Holtom, Ψυχαναλυτικός ψυχοθεραπευτής, Colchester

Η ευθύνη της Πολιτείας και των εταιρειών social media

Ως θεία τριών έφηβων κοριτσιών (και δύο εφήβων αγοριών) αλλά και κοινωνική λειτουργός με 30 χρόνια εμπειρίας, εξοργίζομαι με την απουσία παρέμβασης από πολιτικούς και εταιρείες social media ώστε να προστατευτούν οι νέοι από την εχθρότητα που κυριαρχεί στα κοινωνικά δίκτυα. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τη συρρίκνωση των λέσχων νεολαίας και των κοινοτικών υποδομών για τους νέους.

Οφείλουμε στη σημερινή γενιά εφήβων να διορθώσουμε αυτή την κατάσταση πριν προκληθεί περαιτέρω βλάβη.

Rebecca Solway, Old Trafford, Manchester

Η φωνή των γονέων: Προστασία στο σπίτι

Συμφωνώ απόλυτα με την απαγόρευση χρήσης social media σε κάτω των 16 ετών — ήδη την εφαρμόζω στο σπίτι μου. Η κόρη μου (14) και ο γιος μου (12) δεν έχουν δικούς τους λογαριασμούς στα social media· το κινητό της κόρης μου δεν έχει δεδομένα κινητής ούτε σχετικές εφαρμογές. Ο λογαριασμός Google της παραμένει με παιδικούς περιορισμούς ώστε να μην μπορεί να εγκαταστήσει εφαρμογές χωρίς τη γνώση μου. Ο γιος μου βλέπει YouTube βίντεο μέσω του δικού μου λογαριασμού ώστε να παρακολουθώ το ιστορικό και να φιλτράρω κανάλια όπου χρειάζεται.

Δεν χρειάζονται TikTok ή Snapchat ή Facebook ή Instagram. Επικοινωνούν με φίλους μέσω μηνυμάτων ή τηλεφωνικά. Έχω συζητήσει διεξοδικά μαζί τους για τις τοξικές πλευρές του διαδικτύου — όπως οφείλουν όλοι οι γονείς με τους εφήβους τους.

Παροτρύνω όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια online να μην παίρνουν κατάκαρδα τα λόγια των μισογύνηδων. Στόχος τους είναι η καταστροφή της αυτοεκτίμησης σας· ένα κορίτσι που νιώθει ανάξιο γίνεται πιο εύκολα χειραγωγήσιμο. Όταν κατηγορούν τις γυναίκες για «ανταγωνισμό στην ελευθεριότητα», προβάλλουν δικά τους θέματα· όταν σχολιάζουν εμφάνιση, σας χειραγωγούν ψυχολογικά. Θέλουν να σας κάνoυν να μισείτε τον εαυτό σας επειδή οι ίδιοι νιώθουν έτσι — ο μόνος τρόπος ελέγχου στη ζωή τους είναι η εξουσία πάνω στις γυναίκες.

Μην τους αφήσετε να σας ορίζουν ή να σας καθορίζουν. Εσείς αποφασίζετε τη δική σας αξία — έχετε όλη τη ζωή μπροστά σας· σταθείτε ψηλά κι ασταμάτητες.

Rachel Spires, Garland, Texas, US

Η φωνή της εμπειρίας: Η μισογυνία δεν είναι νέο φαινόμενο

Ως 96χρονη γυναίκα δεν μπορώ παρά να σας ευχαριστήσω θερμά για τη δημοσίευση της γνώμης αυτής. Μακάρι να μπορούσα να πω ότι η μισογυνία που βιώνει η συγγραφέας online είναι κάτι νέο· η γλώσσα στην οποία εκδηλώνεται στο διαδίκτυο είναι σίγουρα νέα, όμως ο φόβος και το μίσος απέναντι σε κορίτσια και γυναίκες — στα οποία εκείνη κι οι συνομήλικές της εκτίθενται πλέον 24 ώρες το 24ωρο — είναι τόσο παλιά όσο ο κόσμος.

Αυτό που με συγκλονίζει είναι ότι χρειάστηκε μια 15χρονη κοπέλα για να σπάσει τη σιωπή γύρω από αυτήν την εχθρική απεικόνιση του μισού ανθρώπινου είδους online. Το θάρρος της — εκεί όπου εμείς οι μεγαλύτερες αποτύχαμε — είναι πραγματικά εκπληκτικό.

Jane Roland Martin, Ομότιμη καθηγήτρια φιλοσοφίας, University of Massachusetts Boston, US

Πηγή: The Guardian

60% των παιδιών παρουσιάζει συμπτώματα διαδικτυακής εξάρτησης.

50% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά διαδικτυακής βίας (cyberbullying).

Σύνδεση με τη σχολική διαρροή: Η υπερβολική έκθεση στις οθόνες ταυτίζεται πλέον άμεσα με το φαινόμενο της σχολικής άρνησης.

Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η εξάρτηση αυτή δεν είναι μια απλή συνήθεια, αλλά μια κατάσταση με γενετικό και βιοχημικό υπόβαθρο που επηρεάζει τη γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη.

Kids Wallet: Ο ψηφιακός φρουρός στην τσέπη των ανηλίκων

Η απάντηση της Πολιτείας στην κρίση αυτή έρχεται μέσω του Kids Wallet, ενός αδιάβλητου τεχνολογικού εργαλείου που θα αποτελέσει τον πυλώνα της νέας νομοθεσίας. Η εφαρμογή αυτή, που θα παρουσιαστεί επίσημα από τον Πρωθυπουργό στις 26 Φεβρουαρίου 2026, εισάγει τρία επίπεδα προστασίας:

Υποχρεωτική Εγκατάσταση: Οι γονείς θα ενσωματώνουν την εφαρμογή σε κάθε συσκευή (smartphone, tablet, PC) του ανηλίκου.

Αυστηρό Age Verification: Μέσω διασταύρωσης στοιχείων, το σύστημα θα αποκλείει αυτόματα την πρόσβαση σε social media για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Κατάργηση Λογαριασμών και DMs: Η ρύθμιση επιβάλλει την παύση και των υπαρχόντων προφίλ, διακόπτοντας τη δυνατότητα ανταλλαγής προσωπικών μηνυμάτων, όπου συχνά επωάζεται η παρενόχληση.

Μηδενική ανοχή: Γιατί καταργείται η γονική συναίνεση

Η σημαντικότερη τομή του νομοσχεδίου είναι ο απόλυτος χαρακτήρας του. Η Ελλάδα επιλέγει να μην αφήσει «παράθυρο» γονικής συγκατάθεσης για τους κάτω των 15 ετών. Η Πολιτεία παρεμβαίνει εμφατικά, κρίνοντας ότι η έκθεση σε εθιστικούς αλγορίθμους αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας που υπερβαίνει την ατομική επιλογή του κηδεμόνα.

Εκτός από τα social media, ο ψηφιακός «κόφτης» θα αποκλείει την πρόσβαση σε:

Online τζόγο και τυχερά παιχνίδια.

Πλατφόρμες γνωριμιών (dating apps).

Περιεχόμενο με σεξουαλικό χαρακτήρα ή προϊόντα καπνού/αλκοόλ.

Η ευθύνη των Big Tech και η μέριμνα για τους εφήβους 15-18

Το βάρος της συμμόρφωσης μεταφέρεται πλέον από τους γονείς στους τεχνολογικούς κολοσσούς. Οι εταιρείες υποχρεούνται να ενσωματώσουν το Kids Wallet στα συστήματά τους, αντιμετωπίζοντας βαρύτατες κυρώσεις σε περίπτωση άρνησης.

Παράλληλα, για την ηλικιακή ομάδα 15 έως 18 ετών, μελετώνται στοχευμένα μέτρα περιορισμού του χρόνου έκθεσης (screen time), με στόχο την προστασία από «σκοτεινά» σημεία του διαδικτύου και επικίνδυνες προκλήσεις (challenges) που προάγουν αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Μια ολιστική προσέγγιση Wellbeing

Η νομοθετική πρωτοβουλία έρχεται να συμπληρώσει τη δημιουργία των Κέντρων Ευεξίας (Wellbeing) της UNESCO σε όλη τη χώρα, τα οποία θα προσφέρουν αξιολόγηση, πιστοποίηση και ακαδημίες γονέων. Η Ελλάδα δεν περιμένει πλέον τις αργόσυρτες οδηγίες της Ε.Ε., αλλά προκρίνει μια εθνική λύση, αναγνωρίζοντας ότι η ψηφιακή ασφάλεια είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την ψυχική υγεία του μέλλοντός μας.

Μέσα από κείμενα όπως «Η Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη και το λαϊκό παραμύθι «Ήλιος, αυγερινός και πούλια», οι έφηβοι θα εξερευνήσουν τις διαφορετικές όψεις της μητρότητας -από τη σκοτεινή έως την απόλυτη και τρυφερή αγάπη- μεταφέροντάς τες στη σκηνή με σύγχρονες ψηφιακές φόρμες. Το πρόγραμμα, που θα υλοποιηθεί έως τις 3 Απριλίου 2026 με δωρεάν συμμετοχή, δίνει στους μαθητές τη δυνατότητα να περάσουν από τον ρόλο του θεατή σε εκείνον του δημιουργού, παράγοντας οι ίδιοι ένα συλλογικό ψηφιακό καλλιτεχνικό έργο.

Μάθε. Εμπνεύσου. Γίνε δημιουργός. Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ο Ελληνικός Λαϊκός Πολιτισμός στη Σκηνή του Ψηφιακού μας Κόσμου».

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΙΑ

2025-2026

Ο Ελληνικός Λαϊκός Πολιτισμός στη Σκηνή του Ψηφιακού μας Κόσμου

Ψηφιακές θεατρικές ιστορίες στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

Το πρόσωπο της μάνας στη λαϊκή μας παράδοση

Το ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΙΑ αφουγκράζεται και συνομιλεί με τους νέους, τους μαθητές, το σύγχρονο σχολείο και προτείνει.

Μάθε. Εμπνεύσου. Γίνε δημιουργός.

Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά με τη δημιουργική του ομάδα -πάντα δίπλα στις σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές- διοργανώνει για τρίτη χρονιά το πρόγραμμα Η λαϊκή μας παράδοση στη σκηνή του ψηφιακού μας κόσμου και προσκαλεί τους/τις μαθητές/ριες να γίνουν μέρος του, να εμπνευστούν, να συνεργαστούν και τέλος να συν-δημιουργήσουν χτίζοντας ένα θεατρικό, κινηματογραφικό ψηφιακό σύμπαν.

Ένα πρωτότυπο και μοναδικής δυναμικής ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Δήμου Πειραιά, αλλά και ευρύτερα της Περιφέρειας Αττικής.

· Απευθύνεται σε μαθητές/ριες Α’ Γυμνασίου έως και Γ’ Λυκείου.

· Περίοδος Υλοποίησης: 16 Φεβρουαρίου έως 3 Απριλίου 2026

· Διάρκεια Εκπαιδευτικού Προγράμματος: 3 ώρες με διάλειμμα, 10.00-13.00.

· Χώροι διεξαγωγής: Φουαγιέ Α’ & σκηνή Ωμέγα – Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

· Μέγιστος αριθμός θέσεων ανά ημέρα: 30 σε κάθε χώρο, 60 στο σύνολο (αναλογικά περίπου δύο τμήματα σχολείου ανά ημέρα).

· Κόστος συμμετοχής: ΔΩΡΕΑΝ (η σχολική μονάδα καλύπτει μόνο τα έξοδα μετακίνησης από και προς το ΔΘΠ).

Όταν το παρελθόν δεν είναι, τελικά, και τόσο ξένο. Όταν το παρελθόν μας εμπνέει.

Οι σημερινοί έφηβοι βρίσκονται ακόμα κοντά στον φυσικό τρόπο χρήσης της ανθρώπινης φωνής και του σώματος, μια που δεν τους χωρίζουν πολλά χρόνια από την παιδική ηλικία, ενώ την ίδια στιγμή σκέφτονται, επικοινωνούν και εξελίσσονται μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας.

Μετά τους δύο πρώτους κύκλους, στους οποίους συμμετείχαν 3.500 μαθητές/ριες, που ασχολήθηκαν με τα έργα Γκόλφω του Σπυρίδωνα Περεσιάδη, Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου και τα δημοτικά τραγούδια Του Νεκρού Αδελφού και Του Γιοφυριού της Άρτας, στον φετινό τρίτο (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2025), το πρόσωπο της μάνας, οι διαφορετικές εκφάνσεις και σημασίες του, θα παρουσιάζεται κάθε φορά πάνω στην θεατρική σκηνή, μέσα από νέες φόρμες, με την χρήση της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας.

Έτσι, φέτος, το ένα κείμενο εργασίας θα είναι η “Φόνισσα” του Παπαδιαμάντη, παρουσιάζοντας την “άγρια/σκοτεινή” πλευρά της μητρότητας, ενώ το δεύτερο θα είναι το λαϊκό παραμύθι της Θεσσαλίας (όπως εμφανίζεται στην κλασική συλλογή της Μαρούλας Κλιάφα) “Ήλιος, αυγερινός και πούλια”, αναδεικνύοντας την τρυφερή, μοναδική και απέραντη αγάπη. Ως επιπλέον παράλληλο υλικό από την λαϊκή μας παράδοση εντάσσεται -και στα δύο παραπάνω- το δημοτικό νανούρισμα “Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά”.

Πώς εκφέρονται και πώς χορογραφούνται σήμερα τα δημοτικά τραγούδια; Τι κοινό έχουν με το hip hop; Ποια σχέση έχει το δημοτικό τραγούδι και η συντριπτική γλώσσα του Παπαδιαμάντη με τα cyborgs και τα avatars, ή ακόμη και με τον κόσμο του ονείρου ή εκείνον της μαγείας; Πού βρίσκεται το πρόσωπο της μάνας σήμερα; Η μοναδική, η απόλυτη αγάπη, η συντροφιά και παρηγοριά ζωής. Πώς χάνεται ένας νέος και μια νέα, σήμερα, στην αγκαλιά της;

Τι αξίζει να έχουμε στο νου και στις πνευματικές μας αποσκευές προκειμένου να παρακολουθήσουμε και να ενσωματώσουμε τις ψηφιακές εξελίξεις του σήμερα, ταυτόχρονα διατηρώντας τη μνήμη μας, ανθρώπινη, θεατρική, κινηματογραφική;

Γιατί η παράδοση, η ελληνική γλώσσα, κείμενα, τραγούδια και θεατρικά έργα τόσο παλιά εξακολουθούν να μας αφορούν σήμερα; Με ποιους τρόπους μπορούν να εξακολουθήσουν να μας αφορούν;

Γίνε δημιουργός!

Στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά επαγγελματίες καλλιτέχνες των ψηφιακών μέσων και της σκηνής του θεάτρου, της σκηνογραφίας, του κινηματογράφου, της μουσικής, της δραματουργίας, συμπράττουν και καθοδηγούν τους/τις μαθητές/ριες από το στάδιο της γνώσης στη σύλληψη-έμπνευση μέχρι την τελική υλοποίηση ενός έργου.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στοχεύει στο να πυροδοτήσει με δημιουργικούς πειραματισμούς τους/τις συμμετέχοντες/ουσες και να ενεργοποιήσει την φαντασία, τη φωνή και το σώμα τους με τα σημερινά τεχνολογικά μέσα.

Στόχος: Οι έφηβοι/ες να οικοδομήσουν μέσα από την δική τους γλώσσα, με την χρήση κάμερας, μουσικής και εικόνας, την δική τους, προσωπική σύνδεση με τον λαϊκό πολιτισμό και να πετύχουν την εξοικείωσή τους με τα λογοτεχνικά είδη που ανήκουν σε αυτόν. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητές/ριες θα μπορέσουν να

συναντηθούν, να ξανασυστηθούν και να συνομιλήσουν με τον λαϊκό πολιτισμό μας, μέσω της χρήσης αυτών των οικείων για αυτούς/ές νέων μέσων. Επαναπροσδιορίζουν και εξερευνούν, λοιπόν, τα κείμενα αυτά μέσω μιας δημιουργικής διαδικασίας κοντά στον δικό τους τρόπο σκέψης και αφομοίωσης, που συνδυάζει την σωματικότητα με τα πολυμέσα και τα ψηφιακά περιβάλλοντα.

Προσδοκώμενο Αποτέλεσμα: Η εκ νέου καλλιτεχνική μεταμόρφωση ήδη γνωστών κειμένων και ιστοριών. Μια συλλογική δουλειά βασισμένη στην ελευθερία της φαντασίας και της δημιουργικότητας των μαθητών/ριών βασισμένη σε μέρη των κειμένων που οι ίδιοι έχουν επιλέξει. Οι συμμετέχοντες/ουσες ΠΑΡΑΓΟΥΝ ένα συλλογικό έργο τέχνης (πολυμεσικό ψηφιακό έργο), ανάμεσα στο θέατρο και τον κινηματογράφο, ανάμεσα στο τότε και το τώρα. Από δέκτες μιας πληροφορίας γίνονται πομποί και η φαντασία τους προκαλείται για να πλάσει νέα σύμπαντα.

Αναλυτική Περιγραφή: Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα υλοποιείται σε δύο φάσεις:

• Αρχικά, προ της επίσκεψης των μαθητών/ριών στο Θέατρο, εμψυχωτής-θεατρολόγος επισκέπτεται τη σχολική μονάδα και παρουσιάζει το συγκεκριμένο πρόγραμμα στους/στις μελλοντικούς/ές συμμετέχοντες/ουσες.
• Έπειτα, σε προγραμματισμένη ημερομηνία, το σχολείο επισκέπτεται το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, όπου η δράση λαμβάνει χώρα και διαρθρώνεται ως εξής:
• Ομαδικές Ασκήσεις για ενεργοποίηση του σώματος και του λόγου.
• Καταμερισμός σε τέσσερις (4) ομάδες εργασίας [1.Μουσικης – Ήχου 2.Υποκριτικής 3.Κοστούμια/Σκηνικά 4.Σκηνοθεσία] και δημιουργία ιστορίας – σεναρίου
• Πρόβα με τη συμμετοχή όλων των ομάδων
• Γύρισμα («παραγωγή») του νέου έργου
• Διάλειμμα

• Οι μαθητές/ριες παρακολουθούν το υλικό που δημιούργησαν (ένα πολύ μικρό βίντεο) και ακολουθεί συζήτηση για την καλλιτεχνική διαδικασία.

Συντελεστές

Καλλιτεχνικός Διευθυντής ΔΘΠ: Νίκος Διαμαντής

Καλλιτεχνικός Υπεύθυνος Προγράμματος: Γιάννης Μαργαρίτης

Βοηθός Καλλιτεχνικού Υπεύθυνου: Κωνσταντίνος Κυριακού

Υπεύθυνη Παραγωγής: Βίκυ Μαυρογόνατου

Επιστημονική Σύμβουλος: Αγγελική Πούλου

Συντονιστής Προγράμματος: Άρης Λάσκος

Υπεύθυνος Οργανογράμματος Επισκεψιμότητας: Ανδρέας Κολίσογλου

Υπεύθυνος Συντονιστής έργου: Τάσος Πυργιέρης

Υπηρεσίες Νοηματικής Μετάφρασης: Σοφία Ρομπόλη

Θεατρολόγοι: Εύα Πουλή, Μυρτώ Πίγκου-Ρεπούση

Υπηρεσίες διασκευής κειμένων σε κόμικ και εκτύπωση αυτών: ΜΑΤΘΑΙΟΥ ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

Υπηρεσίες παραγωγής: GR ENTERTAINMENT WORLD LTD

Υπηρεσίες παραγωγής εκπαιδευτικού προγράμματος: GR ENTERTAINMENT WORLD LTD

Υπηρεσίες Δημοσιότητας: «TQS GROUP ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ»

Υπεύθυνη Πράξης: Φωτεινή Μουτεσίδου

Τεχνικός Φώτων: Παναγιώτης Ψύχας

Τεχνικός Ήχου: Γιάννης Φουντουλάκης

Τεχνικός Φώτων-Ήχου: Ιωσήφ Τζιαμπαζίδης

Φροντιστές: Παναγιώτης Παρασκευόπουλος, Αντώνης Ανδρουλιδάκης

Ομάδα Δημιουργικού

Σκηνοθέτες: Αλέκος Μπουρελιάς, Χρήστος Μπουρελιάς

Διαδραστικοί Σχεδιαστές: Ελένη Ξυνογαλά, Άννα-Μαρία Γαλάνη

Σκηνογράφος: Ελίνα Δράκου

Ενδυματολόγος: Άση Δημητρολοπούλου

Μουσικοί: Κώστας Βόμβολος, Γιώτα Δημητρακοπούλου

Χορογράφος: Κατερίνα Παρισσινού

Ηθοποιοί: Αντιγόνη Αλικάκου, Δανάη Γραμμένου, Βασίλης Λέμπερος, Χριστίνα Μωρόγιαννη, Δανάη Παπουτσή

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ο Ελληνικός Λαϊκός Πολιτισμός στη Σκηνή του Ψηφιακού μας Κόσμου» διοργανώνεται από τη Διεύθυνση Πολιτισμού του Δήμου Πειραιά και θα υλοποιηθεί στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στο πλαίσιο της Πράξης «Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΜΑΣ ΚΟΣΜΟΥ» (κωδ. MIS 6018165), η οποία είναι ενταγμένη στο Περιφερειακό Πρόγραμμα «Αττική 2021‑2027» του ΕΣΠΑ 2021‑2027, στο πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ/ΒΑΑ) Δήμου Πειραιά, και χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).

Για δηλώσεις συμμετοχής:

Μέσω e-mail: laikospolitismos.dithepi@gmail.com

& τηλεφωνικά: 2130340993 (ώρες 10:00 – 15:00)

Συντονιστής προγράμματος -πληροφορίες/κρατήσεις: Άρης Λάσκος

«Εκατομμύρια άνθρωποι σταματούν ή δεν ξεκινούν τη χρήση καπνού χάρη στις προσπάθειες των χωρών για τον έλεγχο του καπνού», δήλωσε ο Δρ. Τεντρός Αντάνομ Γκεμπρεγιέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ. «Ως αντίδραση σε αυτή την ισχυρή πρόοδο, η βιομηχανία καπνού αντεπιτίθεται με νέα προϊόντα νικοτίνης, στοχεύοντας επιθετικά τους νέους. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δράσουν ταχύτερα και πιο αποφασιστικά στην εφαρμογή αποδεδειγμένων πολιτικών ελέγχου του καπνού».

Το άλμα του vaping: πάνω από 100 εκατομμύρια χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων

Για πρώτη φορά, ο ΠΟΥ εκτιμά τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων σε παγκόσμιο επίπεδο, με τα στοιχεία να είναι ανησυχητικά: πλέον περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως κάνουν χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων (vaping). Σε αυτό το σύνολο περιλαμβάνονται:

· Ενήλικες: τουλάχιστον 86 εκατομμύρια χρήστες, κυρίως σε χώρες υψηλού εισοδήματος.

· Έφηβοι: τουλάχιστον 15 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13–15 ετών ήδη χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα. Στις χώρες με διαθέσιμα δεδομένα, τα παιδιά έχουν κατά μέσο όρο εννέα φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να κάνουν χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων σε σχέση με τους ενήλικες.

Η βιομηχανία του καπνού λανσάρει αδιάκοπα μια σειρά νέων προϊόντων και τεχνολογιών με στόχο να εμπορευματοποιήσει την εξάρτηση από τη νικοτίνη —όχι μόνο με τα τσιγάρα, αλλά και με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches), τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και άλλα— όλα με επιπτώσεις στην υγεία, και ιδιαίτερα επικίνδυνα για τις νέες γενιές.

«Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα τροφοδοτούν ένα νέο κύμα εξάρτησης από τη νικοτίνη», προειδοποίησε ο Ετιέν Κρουγκ, Διευθυντής του Τμήματος Προσδιοριστών Υγείας, Προώθησης και Πρόληψης του ΠΟΥ. «Προωθούνται ως μέτρο μείωσης της βλάβης, αλλά στην πραγματικότητα εθίζουν τα παιδιά στη νικοτίνη νωρίτερα και κινδυνεύουν να υπονομεύσουν δεκαετίες προόδου».

Οι γυναίκες διακόπτουν το κάπνισμα πιο γρήγορα από ότι οι άνδρες

Καταγράφεται σταθερή μείωση της χρήσης καπνού σε άνδρες και γυναίκες σε όλες τις ηλικιακές ομάδες την περίοδο 2000–2024. Ωστόσο, οι γυναίκες προπορεύονται στην προσπάθεια αυτή: πέτυχαν τον παγκόσμιο στόχο μείωσης μέχρι το 2025 πέντε χρόνια νωρίτερα, φθάνοντας το ορόσημο του 30% ήδη το 2020. Η επικράτηση της χρήσης καπνού μεταξύ των γυναικών μειώθηκε από 11% το 2010 σε 6,6% το 2024, ενώ ο αριθμός των γυναικών χρηστών καπνού μειώθηκε από 277 εκατομμύρια το 2010 σε 206 εκατομμύρια το 2024.

Αντιθέτως, για τους άνδρες η επίτευξη του στόχου προβλέπεται το 2031. Σήμερα, πλέον των τεσσάρων στους πέντε χρήστες καπνού παγκοσμίως είναι άνδρες, με σχεδόν 1 δισεκατομμύριο άνδρες να συνεχίζουν τη χρήση προϊόντων καπνού. Η επικράτηση μεταξύ των ανδρών έπεσε από 41,4% το 2010 σε 32,5% το 2024, αλλά ο ρυθμός της μείωσης κρίνεται ανεπαρκής.

Μεγάλες διαφορές στις καπνιστικές συνήθειες ανά περιοχή

· Νοτιοανατολική Ασία: Παλαιότερα αποτελούσε το επίκεντρο του προβλήματος, το κάπνισμα στους άνδρες σχεδόν έχει μειωθεί στο μισό: από 70% το 2000 σε 37% το 2024. Στην περιοχή αυτή, σημειώθηκε πάνω από το μισό της παγκόσμιας μείωσης.

· Αφρική: Η επικράτηση είναι η χαμηλότερη ανάμεσα σε όλες τις περιφέρειες, στο 9,5% το 2024, και η περιοχή είναι σε τροχιά να πετύχει τον στόχο μείωσης 30%. Ωστόσο, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, ο απόλυτος αριθμός χρηστών συνεχίζει να αυξάνεται.

· Αμερική: Η περιφέρεια έχει επιτύχει 36% σχετική μείωση, με την επικράτηση να φθάνει στο 14% το 2024, αν και σε ορισμένες χώρες εξακολουθούν να λείπουν επαρκή δεδομένα.

· Ευρώπη: Πλέον αποτελεί την περιοχή με τη μεγαλύτερη επικράτηση σε παγκόσμιο επίπεδο, με 24,1% των ενηλίκων να χρησιμοποιούν προϊόντα καπνού το 2024. Επιπλέον, οι γυναίκες στην Ευρώπη έχουν την υψηλότερη παγκόσμια επικράτηση, στο 17,4%.

· Ανατολική Μεσόγειος: Η επικράτηση της καπνιστικής συνήθειας φτάνει το 18%, με τη χρήση καπνού να συνεχίζει να αυξάνεται σε ορισμένες χώρες.

· Δυτικός Ειρηνικός: Το ποσοστό των ενηλίκων που χρησιμοποιούν καπνό είναι 22,9% το 2024, από 25,8% το 2010 — η πρόοδος σε αυτή την περιοχή είναι η βραδύτερη. Οι γυναίκες εμφανίζουν χαμηλή επικράτηση (2,5%), ενώ οι άνδρες έχουν την υψηλότερη επικράτηση από όλες τις περιοχές, στο 43,3%.

Τι πρέπει να γίνει — έκκληση ΠΟΥ προς τις κυβερνήσεις

Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις να εντείνουν τον έλεγχο του καπνού: να εφαρμόσουν και να επιβάλουν πλήρως το πακέτο MPOWER (ένα σύνολο αποδεδειγμένων μέτρων ελέγχου του καπνού) και τη Σύμβαση-Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον Έλεγχο του Καπνού, να κλείσουν νομικά κενά που επιτρέπουν στη βιομηχανία καπνού και νικοτίνης να στοχεύει τα παιδιά, και να ρυθμίσουν τα νέα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Επιπλέον, προτείνεται η αύξηση των φόρων στον καπνό, η απαγόρευση της διαφήμισης και η διεύρυνση των υπηρεσιών υποστήριξης για τη διακοπή, ώστε εκατομμύρια περισσότεροι να μπορέσουν να κόψουν το κάπνισμα.

«Σχεδόν το 20% των ενηλίκων εξακολουθεί να χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Δεν μπορούμε να εφησυχάσουμε τώρα», τόνισε ο Τζέρεμι Φάραρ, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Προώθηση της Υγείας και την Πρόληψη Νοσημάτων και Φροντίδα. «Ο κόσμος έχει σημειώσει πρόοδο, αλλά μόνο ισχυρότερη και ταχύτερη δράση μπορεί να νικήσει την επιδημία του καπνίσματος».

Αξίζει να σημειώσουμε, τέλος, πως τα ευρήματα της νέας έκθεσης με τίτλο «Παγκόσμια έκθεση του ΠΟΥ για τις τάσεις στην επικράτηση της χρήσης καπνού 2000–2024 και προβλέψεις 2025–2030» βασίζονται σε 2.034εθνικές έρευνες, οι οποίες καλύπτουν το 97% του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα δεδομένα υποστηρίζουν την παγκόσμια αναφορά για τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης και το Παγκόσμιο Σχέδιο Δράσης του ΠΟΥ για τις Μη Μεταδοτικές Ασθένειες (ΜΜΑ), το οποίο στόχευε σε σχετική μείωση της χρήσης καπνού κατά 30% έως το 2025. Έως τώρα, η μείωση έχει επιτευχθεί σε ποσοστό 27%, υπολείπεται κατά 50 εκατομμύρια χρήστες.

Πολλοί ενήλικες φαίνονται να αποσύρονται από το ερωτικό παιχνίδι, και όχι μόνο οι νέοι. Αλλά η τάση φαίνεται να είναι ιδιαίτερα έντονη για τη γενιά Z, ή για τα άτομα που γεννήθηκαν μεταξύ 1997 και 2012. Φυσικά, μπορεί κανείς να εξελιχθεί σε έναν απόλυτα ώριμο και υγιή ενήλικα χωρίς να έχει κάνει ποτέ ρομαντική σχέση – ορισμένες έρευνες δείχνουν μάλιστα ότι ίσως κάποιες φορές να είναι και καλύτερα έτσι.

Συνολικά, όμως, αυτή η τάση θα μπορούσε να είναι ανησυχητική: ένα σημάδι, όπως λένε οι ερευνητές, μιας ιδιαιτέρως ευάλωτης γενιάς. Ο πρώτος έρωτας, για πολλούς ανθρώπους, ήταν ένα ορόσημο στην πορεία προς την ενηλικίωση – μια προκλητική, συναρπαστική, οικουμενική εμπειρία που μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να καταλάβουν ποιοι είναι και ποιον αναζητούν. Τι χάνεται αν αυτή η εφηβική τελετουργία εξαφανιστεί;

Μπορεί σε κάποιο βαθμό να είναι η «ετικέτα» των εφηβικών ρομαντικών σχέσεων που έχει αλλάξει και όχι τόσο η συναισθηματική πραγματικότητα, σύμφωνα με τον Thao Ha, αναπτυξιακό ψυχολόγο στο Arizona State University, ο οποίος διαπίστωσε ότι πολλοί μαθητές λυκείου αναφέρουν ότι έχουν «βγει ραντεβού» στο παρελθόν – ένας πιο χαλαρός όρος που ίσως ταιριάζει καλύτερα στην πραγματικότητα του εφηβικού φλερτ σήμερα. Σε μια περσινή δημοσκόπηση του YouGov, περίπου το 50% των ερωτηθέντων ηλικίας 18 έως 34 ετών δήλωσαν ότι είχαν βρεθεί στο παρελθόν σε μια απροσδιόριστη σχέση ή κατάσταση ρομαντικού τύπου, που από κάποιους αποκαλείται “situationship”.

Κάποιες από αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να μην συνεπάγονται αποκλειστικότητα ή οποιαδήποτε υπόσχεση μακροπρόθεσμης δέσμευσης. Όποια όμως κι αν είναι η μορφή της σχέσης, υπάρχουν πάντα κάποιες βασικές ανταμοιβές της πρώιμης ρομαντικής εξερεύνησης, όπως η απόκτηση αυτονομίας από τους γονείς και η ανάπτυξη μιας αίσθησης ταυτότητας – αυτό που η Lisa A. Phillips, μια δημοσιογράφος που διδάσκει ένα μάθημα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης με τίτλο «Love and Heartbreak», αποκαλεί «υπαρξιακό» όφελος: την «κάποιες φορές επώδυνη, κάποιες φορές συναρπαστική διαδικασία αναζήτησης της εγγύτητας με ένα άλλο πρόσωπο».

Ορισμένες έρευνες πάντως, επισημαίνει η ίδια, δείχνουν ότι οι νέοι άνθρωποι μπορεί να ωφεληθούν από την έλλειψη ρομαντικής δραστηριότητας. Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι, σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που έβγαιναν ραντεβού, οι μαθητές που έβγαιναν ραντεβού πολύ σπάνια ή καθόλου κατά τη διάρκεια μιας επταετούς περιόδου θεωρήθηκαν από τους καθηγητές τους ότι είχαν καλύτερες ηγετικές και κοινωνικές δεξιότητες και ανέφεραν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης.

Ως γνωστόν, ο νεανικός έρωτας δεν είναι πάντα κάτι θετικό. Μπορεί να είναι μια συναισθηματική δίνη, μπορεί να αποσπάσει την προσοχή από τις σχολικές εργασίες, από τους φίλους, ή από άλλα ενδιαφέροντα. Στις χειρότερες περιπτώσεις, μπορεί να περιλαμβάνει κακοποίηση (τα κορίτσια στην εφηβεία βιώνουν τη βία από τους ρομαντικούς τους συντρόφους τους σε ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά). Και όταν τελειώσει, οι έφηβοι, που δεν έχουν ακόμα την εμπειρία η τους μηχανισμούς διαχείρισης τέτοιων ζητημάτων, μπορεί να νιώσουν μεγάλη συντριβή.

Παρά το πόσο συνηθισμένη είναι πλέον η έλλειψη εμπειρίας στις σχέσεις – ειδικά για τους εφήβους αλλά όχι μόνο για εκείνους– πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να ντρέπονται γι’ αυτό. Το TikTok είναι γεμάτο από influencers που δηλώνουν ότι είναι 26 ή 30 ή 40 ετών και δεν έχουν κάνει ποτέ σχέση, κάτι που όπως λένε τους προκαλεί αισθήματα ανασφάλειας και ντροπής. Άδικα ίσως. Μια μελέτη του 2019, η οποία παρακολούθησε 165 άτομα ηλικίας 13 έως 30 ετών, διαπίστωνε ότι οι ισχυρές φιλίες στην εφηβεία προδιαθέτουν για ικανοποιητικές ρομαντικές σχέσεις στην ενήλικη ζωή, ενώ οι πρώιμες ρομαντικές εμπειρίες δεν φαίνονται να σχετίζονται και τόσο με την μετέπειτα εξέλιξη των ρομαντικών σχέσεων ενός ατόμου.

Αυτή η «ύφεση» όμως που παρατηρείται στις νεανικές ρομαντικές σχέσεις μπορεί να αντικατοπτρίζει μια πραγματική αλλαγή στο πόσο άνετα αισθανόμαστε, συνολικά, με τη συναισθηματική οικειότητα. Οι ερευνητές έχουν περιγράψει τη γενιά Z ως μια ομάδα που ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ασφάλεια, αποστρέφεται το ρίσκο και αργεί να εμπιστευτεί – οπότε μοιάζει λογικό το ότι πολλοί έφηβοι σήμερα μπορεί να διστάζουν να πέσουν με τα μούτρα σε μια σχέση, ή ακόμα και να παραδεχτούν ότι τους ενδιαφέρει αν η ερωτική τους περιπέτεια τους θα κρατήσει μέχρι την επόμενη εβδομάδα.
Σε μια έρευνα του 2023 για τους «daters» της Gen Z, το 90% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι ήθελε να βρει την αγάπη – αλλά το 56% δήλωσε ότι ο φόβος της απόρριψης τους είχε αποτρέψει από την επιδίωξη μιας πιθανής σχέσης, ενώ το 57% δήλωσε ότι απέφευγε να εξομολογηθεί τα συναισθήματά του επειδή ανησυχούσε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν «ξενέρωτο» και «απωθητικό».

Αυτές οι αναστολές μπορούν να δημιουργήσουν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, κατά την οποία οι νέοι κρατούν μια ρομαντική προοπτική σε απόσταση – και στη συνέχεια, όταν αισθάνονται μπερδεμένοι ή πληγωμένοι, γίνονται ακόμη πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις σχέσεις.

Οι νεαροί άνδρες στην εποχή μας φαίνονται να μετατοπίζονται προς τα δεξιά και πολλοί αισθάνονται έντονα παρεξηγημένοι. Οι γυναίκες, εν τω μεταξύ, έχουν γίνει πολύ πιο καχύποπτες απέναντι στους άνδρες, καθώς ο φόβος της σεξουαλικής επίθεσης έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, όπως και η ανησυχία για την ασφάλεια των εφαρμογών γνωριμιών.

Φανταστείτε πώς αισθάνονται τα κορίτσια σε μια ευάλωτη ηλικία, που ακόμα μαθαίνουν για τον κόσμο, όταν περιβάλλονται από το μήνυμα – και, σε πολλές περιπτώσεις, την πραγματικότητα– ότι τα αγόρια και οι άνδρες είναι επικίνδυνοι. Φανταστείτε, επίσης, πώς αισθάνονται ορισμένα αγόρια και νεαροί άνδρες: μόλις έχουν ανακαλύψει ποιοι είναι και ήδη λαμβάνουν το μήνυμα ότι δεν τους εμπιστεύονται.

Ακόμα όμως και σ’ αυτές τις συνθήκες ψυχρού πολέμου μεταξύ των δύο φύλων, πολλά κορίτσια μπορεί να τα καταφέρουν μια χαρά και τα αγόρια μπορεί να είναι εκείνα υποφέρουν περισσότερο. Οι νέοι άνθρωποι μπορούν να ευδοκιμήσουν ακόμα και χωρίς ρομαντικές σχέσεις, με την προϋπόθεση όμως ότι έχουν στενούς φίλους και κοινωνικό περίγυρο που μπορούν να βασιστούν. Όμως η ενίσχυση του σκεπτικισμού απέναντι στον έρωτα αποτελεί απώλεια, όχι μόνο για τα αγόρια αλλά και για την κοινωνία στο σύνολό της.

Πηγή: Lifo.gr

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από 3.222 εφήβους που συμμετείχαν στη μεγαλύτερη μακροχρόνια έρευνα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την παιδική υγεία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συμμετέχοντες υπεβλήθησαν σε εγκεφαλικές απεικονίσεις, γνωστικά τεστ και φορούσαν ειδικά βραχιολάκια ύπνου (Fitbits) για την παρακολούθηση των συνηθειών τους.

Οι έφηβοι κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις ομάδες, ανάλογα με τις συνήθειες ύπνου τους:

Ομάδα 1 (39%): Κοιμούνταν αργά και ξυπνούσαν νωρίς, με μόλις 7 ώρες και 10 λεπτά ύπνου κατά μέσο όρο.
Ομάδα 2 (24%): Είχαν ελαφρώς καλύτερες συνήθειες ύπνου με 7 ώρες και 21 λεπτά.
Ομάδα 3 (37%): Κοιμούνταν νωρίτερα, κοιμόντουσαν περισσότερο και είχαν χαμηλότερους καρδιακούς παλμούς κατά τη διάρκεια του ύπνου — κοιμούνταν περίπου 7 ώρες και 25 λεπτά.
Η τρίτη ομάδα παρουσίασε τις καλύτερες επιδόσεις στα τεστ ανάγνωσης, λεξιλογίου και επίλυσης προβλημάτων, ενώ τα αποτελέσματα των εγκεφαλικών απεικονίσεων έδειξαν μεγαλύτερο όγκο εγκεφάλου και καλύτερη νευρική λειτουργία.

Μικρές διαφορές με μεγάλο αντίκτυπο

«Είναι εντυπωσιακό ότι ακόμη και τόσο μικρές διαφορές στον ύπνο είχαν τόσο σημαντική επίδραση», σχολίασε η καθηγήτρια Κλινικής Νευροψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν. «Οι διαφορές αυτές συσσωρεύονται με τον χρόνο και τελικά οδηγούν σε καλύτερες ή χειρότερες γνωστικές επιδόσεις».

Παρά τις διαφοροποιήσεις στα τεστ, δεν καταγράφηκαν σημαντικές αποκλίσεις στην ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της γνωστικής ευελιξίας πέρα από τους σχολικούς βαθμούς.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι έφηβοι χρειάζονται τουλάχιστον 8 έως 10 ώρες ύπνου κάθε βράδυ, κάτι που ελάχιστοι επιτυγχάνουν. Η χρήση οθονών πριν τον ύπνο, η έλλειψη φυσικής άσκησης και οι πρώιμες σχολικές ώρες συμβάλλουν στη λεγόμενη «κοινωνική τζετ λαγκ», δηλαδή τη συστηματική διαταραχή του φυσικού ρυθμού ύπνου.

Ο καθηγητής Ύπνου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Κόλιν Έσπι, προτείνει την ένταξη θεματικής για την υγιεινή του ύπνου στο σχολικό πρόγραμμα, ενώ ο καθηγητής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Γιορκ, Γκάρεθ Γκάσκελ, καλεί σε παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν τις θετικές αλλαγές στις ρουτίνες ύπνου των εφήβων.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι σαφές: ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια — είναι θεμέλιο της γνωστικής και συναισθηματικής ανάπτυξης.

Πηγή: Lifo.gr

Ακόμη, γονική έγκριση θα απαιτείται όταν ένας έφηβος χρήστης των εφαρμογών της Meta θέλει να απενεργοποιήσει τη «θόλωση», που το Instagram εφαρμόζει αυτόματα σε εικόνες που στέλνονται σε προσωπικά μηνύματα και ενδέχεται να εμπεριέχουν γυμνό.

Η Meta ανακοίνωσε επίσης πως παρόμοιες ρυθμίσεις και αυτόματες προστασίες θα εφαρμοστούν στους λογαριασμούς εφήβων στο Facebook και στο Messenger, με στόχο τον περιορισμό του ακατάλληλου περιεχομένου και των ανεπιθύμητων επαφών. «Θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι ο χρόνος των εφήβων στις πλατφόρμες μας ξοδεύεται με τρόπο εποικοδομητικό», αναφέρει η εταιρεία.

Τα νέα μέτρα προστίθενται στις ήδη υφιστάμενες δικλείδες ασφαλείας για τους ανήλικους χρήστες του Instagram, όπως η προεπιλεγμένη ρύθμιση των λογαριασμών τους ως ιδιωτικών, ο αποκλεισμός των ιδιωτικών μηνυμάτων από αγνώστους, υπενθυμίσεις για αποσύνδεση από την εφαρμογή μετά από 60 λεπτά χρήσης, καθώς και διακοπή των ειδοποιήσεων κατά τις ώρες του ύπνου.

Πότε θα εφαρμοστούν οι αλλαγές

Τα νέα μέτρα θα τεθούν αρχικά σε ισχύ στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Αυστραλία και αναμένεται να επεκταθούν σε παγκόσμιο επίπεδο μέσα στους επόμενους μήνες. Το πρόγραμμα ελέγχου λογαριασμών για εφήβους στο Instagram ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2023, και σύμφωνα με τη Meta, περισσότεροι από 54 εκατομμύρια λογαριασμοί ανηλίκων έχουν δημιουργηθεί έκτοτε.

Πηγή: Lifo.gr