Στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης, από τις 16 έως τις 23 Νοεμβρίου, δύο εμβληματικές παραστάσεις συνομιλούν μεταξύ τους, με την Ιστορία, με την έννοια της Δημοκρατίας αλλά και με το κοινό.

Πρόκειται για τη βραβευμένη παράσταση της ομάδας RMS MATAROA «ΤΑΝΚ / Όλη Νύχτα Εδώ», αφιερωμένη στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πρωτότυπη σκηνική σύνθεση «Το Δράμα της Δημοκρατίας», που επανέρχεται ειδικά για να τιμήσει τα 50 χρόνια από την ψήφιση του Συντάγματος του 1975, θεμελίου λίθου της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας.

Κάθε παράσταση κορυφώνεται με ανοιχτή συζήτηση με το κοινό, μετατρέποντας τη σκηνή σε ζωντανό δημόσιο χώρο διαλόγου.

ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ – ΥΠΟΓΕΙΟ
«ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ»
16-23 Νοεμβρίου 2025

«ΤΑΝΚ / Όλη Νύχτα Εδώ»: 16/11

Η παράσταση της ομάδας RMS MATAROA, βασισμένη στο βιβλίο «Όλη Νύχτα Εδώ» (επιμέλεια Ιάσονα Χανδρινού), ανασυνθέτει σχεδόν λεπτό προς λεπτό τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, αξιοποιώντας προφορικές μαρτυρίες και αρχειακό υλικό, σε μια προσπάθεια να φωτίσει την ιστορική αλήθεια και να αφυπνίσει τη μνήμη και τη συνείδησή μας γύρω από τα ζητήματα ελευθερίας και δημοκρατίας.
Βραβευμένη με το Βραβείο Επιτελεστικών Τεχνών 2024 της ΕΛ.Ε.Κ.ΘΕ.Π.ΤΕ., η παράσταση που σημειώνει συγκινητική επιτυχία όποτε παρουσιάζεται τα τελευταία δύο χρόνια στο Θέατρο Τέχνης, επιστρέφει στο Υπόγειο ως κεντρικός άξονας της «Εβδομάδας Δημοκρατίας».

Ειδική επετειακή παράσταση: Κυριακή 16 Νοεμβρίου, 12:00
Ο συγγραφέας, ο σκηνοθέτης και η ομάδα των συντελεστών θα μιλήσουν με το κοινό στο τέλος της παράστασης.

17–21 Νοεμβρίου
Θα πραγματοποιηθούν οργανωμένες πρωινές παραστάσεις για Γυμνάσια & Λύκεια

Ταυτότητα παράστασης

Σκηνοθεσία: Μάνος Βαβαδάκης

Δραματουργία: RMS MATAROA

Σκηνογραφία: Μαρίνα Νικητοπούλου

Φωτισμοί: Μαριέττα Παυλάκη

Βοηθοί σκηνοθέτη: Ειρήνη Μπαζάνη, Κωνσταντίνος Τριαντακωνσταντής

Φωτογραφίες/Τρέιλερ: Φώτης Σκουρλέτης

Παίζουν: Κατερίνα Ζησούδη, Ειρήνη Μακρή, Μάνος Βαβαδάκης

«Το Δράμα της Δημοκρατίας»

21 – 23 Νοεμβρίου 2025

Μια πρωτότυπη σκηνική σύνθεση-δράση που συνδέει τη θεατρική σκηνή με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και ασκούμε τη Δημοκρατία σήμερα. Αρχαία κείμενα (τραγωδία, κωμωδία, ρητορικοί και ιστοριογραφικοί λόγοι) συναντούν σύγχρονες μαρτυρίες και ντοκουμέντα σε μια παράσταση που υπενθυμίζει ότι το θέατρο υπήρξε –και μπορεί να είναι σήμερα– τόπος πολιτικής πράξης: ένα ζωντανό εργαστήριο όπου οι πολίτες αναμετρώνται με αξίες, αντιφάσεις και ευθύνες.

Με αφορμή τα 50 χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, η παράσταση αναστοχάζεται και μας καλεί να συζητήσουμε: πώς προστατεύεται και πόσο απειλείται η Δημοκρατία σήμερα, τι σημαίνει συμμετοχή, δικαιοσύνη και ισονομία, και πώς μπορούμε να διεκδικήσουμε και να υπερασπιστούμε στην πράξη την ουσία της Δημοκρατίας.

Το «Δράμα της Δημοκρατίας» πρωτοπαρουσιάστηκε στην αρχή της σεζόν και αποτελεί την αφετηρία μιας ευρύτερης διαδρομής του Θεάτρου Τέχνης, με στόχο να μετατρέπει τη σκηνή –όποτε το επιτρέπει η θεματική– σε χώρο διαλόγου και συλλογικού αναστοχασμού. Μέσα από τη συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, το θέατρο λειτουργεί ως εργαλείο δημοκρατίας, διαβούλευσης και διασύνδεσης των πολιτών.

Ταυτότητα παράστασης

Σύλληψη – Δραματουργία – Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη
Σκηνικά – Κοστούμια: Κυριακή Φόρτη
Μουσική σύνθεση: Κλέων Αντωνίου
Επιμέλεια κίνησης: Χριστίνα Σουγιουλτζή
Σχεδιασμός φωτισμού: Στέλλα Κάλτσου

Συνεργάτης σκηνοθέτης: Άγγελος Μπούρας
Βοηθός σκηνοθέτις: Μαριλένα Μόσχου
Συνεργάτης σκηνογράφος – ενδυματολόγος: Ιερονίκη Πιπεράκη
Φωτογραφίες: Λάμπρος Ρουμελιωτάκης

Παίζουν (αλφαβητικά): Ρένια Κρητικού, Μενέλαος Κυπαρίσσης, Δημήτρης Μαγγίνας, Μαριλένα Μόσχου, Άννα Μωρογιάννη, Γιώργος Τζανάκος, Μαριλένα Ντρίκου

Αφήγηση – Συντονισμός συζήτησης με το κοινό: Μαριάννα Κάλμπαρη / Άγγελος Μπούρας – Μαριλένα Μόσχου

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ»

Κυριακή 16/11, 12:00
ΤΑΝΚ / Όλη Νύχτα Εδώ – Επετειακή παράσταση + συζήτηση
Δευτέρα 17/11 – Κυριακή 23/11 (πρωινές ώρες)
ΤΑΝΚ / Όλη Νύχτα Εδώ – Οργανωμένες παραστάσεις για Γυμνάσια και Λύκεια
Παρασκευή 21/11, 21:00
Το Δράμα της Δημοκρατίας + συζήτηση
Σάββατο 22/11, 21:00
Το Δράμα της Δημοκρατίας + συζήτηση
Κυριακή 23/11, 19:00
Το Δράμα της Δημοκρατίας + συζήτηση

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ

Ειδική τιμή «Εβδομάδα Δημοκρατίας» για τις παραστάσεις: 16/11, 21/11, 22/11, 23/11:

15€ γενική είσοδος
12€ μειωμένο

Για τις σχολικές παραστάσεις του ΤΑΝΚ / Όλη Νύχτα Εδώ ισχύουν ειδικές τιμές – πληροφορίες- κρατήσεις στο ταμείο του Θεάτρου Τέχνης.

Πληροφορίες-τηλεφωνικές κρατήσεις:

Καθημερινά: 10πμ-1μμ, τηλ. 210-32228706

Ώρες ταμείου καθημερινά: 5μμ-9.30μμ

Ηλεκτρονική προπώληση:

ΤΑΝΚ ΟΛΗ ΝΥΧΤΑ ΕΔΩ

ΤΟ ΔΡΑΜΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΔΩ

Οι Ταινιοθήκες της Ελλάδος, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας γιορτάζουν τα 50 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, με ένα μεγάλο αφιέρωμα στις 13 με 19 Μαρτίου 2025 στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Θα προβληθούν 24 εμβληματικές ταινίες μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ από τις τρεις χώρες, ταινίες σπουδαίων δημιουργών, όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο Κάρλος Σάουρα, ο Πέδρο Κόστα, ο Μανοέλ ντι Ολιβέιρα, ο Ζοάο Σεζάρ Μοντέιροκαι ο Πέδρο Αλμοδόβαρ, που γυρίστηκαν μετά την πτώση των δικτατοριών (κάποιες από αυτές και πριν), σηματοδοτώντας μία νέα εποχή στον κινηματογράφο και την κοινωνία. Το πλούσιο πρόγραμμα περιλαμβάνει συζητήσεις, εκλεκτούς καλεσμένους, που θα προλογίσουν τις προβολές και ένα στρογγυλό τραπέζι.

Το αφιέρωμα πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, τις Πρεσβείες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στην Αθήνα, το Ινστιτούτο Καμόες καιτην Ισπανική Υπηρεσία Διεθνούς Συνεργασίας για την Ανάπτυξη, με την υποστήριξη του ΕΚΚΟΜΕΔ και του Ινστιτούτου Θερβάντες.

Πενήντα χρόνια μεταπολίτευση, πενήντα χρόνια ελεύθερος κινηματογράφος. Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία

Στην Ελλάδα, η πτώση της Χούντας το 1974 συνέπεσε με την Επανάσταση των Γαριφάλων στην Πορτογαλία που ανέτρεψε το καθεστώς του Estado Novo. Μόλις έναν χρόνο αργότερα, το 1975, πεθαίνει ο Φράνκο, τερματίζοντας μια πολύχρονη, αμείλικτη δικτατορία στην Ισπανία.
Το κινηματογραφικό αφιέρωμα εξετάζει το αποτύπωμα αυτών των σημαντικών πολιτικών αλλαγών τόσο σε ταινίες μυθοπλασίας όσο και τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) στην Ελλάδα και στις δύο χώρες της Ιβηρικής Χερσονήσου και περιλαμβάνει περίπου ισάριθμες ταινίες από τις τρεις χώρες με άξονα τη θεματική αυτή. Μέρος του προγράμματος θα προβληθεί εντός του 2025 ή στις αρχές του 2026 στην Ταινιοθήκη της Ισπανίας (Filmoteca Espanola) και την Ταινιοθήκη της Πορτογαλίας (Cinemateca Portuguesa).

Το Σάββατο 15 Μαρτίου στις 12.30 μ.μ., στην Ταινιοθήκη, θα διοργανωθεί συζήτηση στρογγυλής τράπεζας. Συνομιλούν οι: Μαρία Κομνηνού, Πρόεδρος του ΔΣ, Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Valeria Camporesi, Διευθύντρια της Ταινιοθήκης της Ισπανίας, José Manuel Costa, πρώην Διευθυντής της Ταινιοθήκης της Πορτογαλίας, καθηγητής και ιστορικός κινηματογράφου, Αθηνά Καρτάλου-Αντούκου, Γενική Διευθύντρια Κινηματογράφου ΕΚΚΟΜΕΔ και Κωστής Κορνέτης, Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας, Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, Επιτροπή για τα 50 Χρόνια Ισπανικής Δημοκρατίας.
Συντονισμός: Ιουλία Μέρμηγκα, Δρ. Πολιτισμικών και Κινηματογραφικών Σπουδών
Θα υπάρχει δυνατότητα ταυτόχρονης διερμηνείας (ελληνικά, αγγλικά).

Το κινηματογραφικό αφιέρωμα συνομιλεί με την έκθεση του ΜΙΕΤ «1967 -1974 ΚΟΥΛΤΟΥΡΕΣ ΣΕ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ / ΖΩΗ – ΤΕΧΝΗ – ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ» που συνεχίζεται έως τις 16 Απριλίου στο Μέγαρο Εϋνάρδου (Αγ. Κωνσταντίνου 20. Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 10.00 – 17.00, Σάββατο: 11.00-15.00). Στην έκθεση, που το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης διοργανώνει σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και το Αρχείο της ΕΡΤ, παρουσιάζονται τεκμήρια και έργα τέχνης από τις πλούσιες συλλογές τους, τα οποία αποτυπώνουν γλαφυρά όχι τόσο την ιστορία της περιόδου όσο την ιδεολογική περιπέτεια της νεοελληνικής κοινωνίας τα ταραγμένα εκείνα χρόνια.

Η έναρξη του αφιερώματος για το κοινό θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη, 13 Μαρτίου και ώρα 19:00 στην Ταινιοθήκη Ελλάδος. Θα προβληθεί η ταινία «Ο θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου και θα προλογίσει η Μαρία Κομνηνού. Η έναρξη του αφιερώματος για τις δύο προσκεκλημένες χώρες (είσοδος μόνο με προσκλήσεις) θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 14 Μαρτίου: η Valeria Camporesi θα προλογίσει την ταινία «Θρέψε κοράκια», ενώ ο José Manuel Costa θα εισαγάγει Τα πράσινα χρόνια». Χαιρετισμό θα απευθύνουν: ο Πρέσβης της Ισπανίας στην Ελλάδα, κ. Jorge Manuel Domecq Fernández de Bobadilla, ο Πρέσβης της Πορτογαλίας στην Ελλάδα, κ. Rui Macieira, και η Πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, Μαρία Κομνηνού.

Ελληνικές ταινίες

Πρόσωπο με πρόσωπο (1966), Ροβήρος Μανθούλης
Ευδοκία (1971), Αλέξης Δαμιανός
Μετά σαράντα μέρες (1972), Φρίντα Λιάππα (μικρού μήκους)
Μέγαρα (1974), Σάκης Μανιάτης, Γιώργος Τσεμπερόπουλος (ντοκιμαντέρ)
Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (1974), Νίκος Παναγιωτόπουλος
Ο θίασος (1975), ΘόδωροςΑγγελόπουλος
Χάππυ Νταίη (1976), Παντελής Βούλγαρης
Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις (1977), Φρίντα Λιάππα (μεσαίου μήκους)
Ένα τραγούδι δε φτάνει (2003), Ελισάβετ Χρονοπούλου
Εμείς, όχι εγώ (2023), Σταύρος Στάγκος (ντοκιμαντέρ)

Επιμέλεια: Μαρία Κομνηνού

Ισπανικές ταινίες

Τραγούδια για μετά τον πόλεμο /Canciones para después de una guerra (1973), Basilio Martín Patino (ντοκιμαντέρ)
Θρέψε κοράκια / Cría cuervos (1976), Carlos Saura
Η απομάγευση/ El desencanto(1976), Jaime Chávarri (ντοκιμαντέρ)
Χάρτινες τίγρεις/ Tigres de papel (1977), Fernando Colomo
Το έγκλημα στην Κουένκα/ El crimen de Cuenca (1980), Pilar Miró
Οι άγιοι αθώοι / Los santos inocentes (1984), Mario Camus
Παράλληλες Μητέρες / Madres paralelas (2021), Pedro Almodóvar

Επιμέλεια: Κάρλος Ρεβιριέγκο

Πορτογαλικές ταινίες

Τα πράσινα χρόνια/ Os Verdes Anos (1963), Paulo Rocha
Τραζ-οζ-Μόντες / Trás-os-Montes (1976), António Reis, Margarida Cordeiro (Docufiction)
Οι καλοί άνθρωποι της Πορτογαλίας / Bom Povo Português (1980), Teresa Sá, Rui Simões (ντοκιμαντέρ)
Το αίμα/ O Sangue (1989), Pedro Costa
Αναμνήσεις από το κίτρινο σπίτι / Recordações da Casa Amarela (1989), João César Monteiro
“Όχι” ή η μάταιη δόξα της διαταγής / Non’, ou A VãGlróia de Mandar (1990), Manoel de Oliveira
Η ακτή που σιγοψιθυρίζει / A costa dos murmurios (2004), Margarida Cardoso

Επιμέλεια: Ζοζέ Μανουέλ Κόστα

Η πλειονότητα των ταινιών του αφιερώματος θα παιχτούν με αγγλικούς υπότιτλους.

Οι προβολές των ταινιών «Τα πράσινα χρόνια» και «Θρεψε κοράκια» που την Παρασκευή 14 Μαρτίου θα παιχτούν μόνο με προσκλήσεις. Θα επαναληφθούν για το κοινό την Παρασκευή 14 Μαρτίου στις 22:00 (αλλά στην αίθουσα Β) για «Τα πράσινα χρόνια» και την Τετάρτη 19 Μαρτίου στις 19:15 για το «Θρέψε κοράκια» το οποίο θα προλογίσει η Elena Pérez-Villanueva del Caz, Σύμβουλος της Πρεσβείας της Ισπανίας.

Το Σάββατο 15 Μαρτίου, στις 19.15, η προβολή της ταινίας «Χάρτινες τίγρεις» θα πραγματοποιηθεί παρουσία του σκηνοθέτη Fernando Colomo, ενώ στις 21:45 την ταινία «Το έγκλημα στην Κουένκα» θα προλογίσει ο Carlos Riveriego. Την ίδια μέρα στις 20:00, την «Απομάγευση» θα εισαγάγει ο Κωστής Κορνέτης.

Την Κυριακή 16 Μαρτίου στις 19:00, την ταινία «“Όχι” ή η μάταιη δόξα της διαταγής» θα προλογίσει ο José Manuel Costa. Την Δευτέρα 17 Μαρτίου στις 19:30, η ηθοποιός Νένα Μεντή θα εισαγάγει τις δύο ταινίες της Φρίντα Λιάππα «Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις» και «Μετά σαράντα μέρες».

Την Τρίτη 18 Μαρτίου, οι ταινίες «Μέγαρα» (19:00) και «Εμείς, όχι εγώ» (21:00) θα προβληθούν παρουσία των σκηνοθετών Γιώργου Τσεμπερόπουλου και Σταύρου Στάγκου αντίστοιχα. Παρούσα θα είναι και η σκηνοθέτης Ελισάβετ Χρονοπούλου στη παρουσίαση της ταινίας της «Ένα τραγούδι δε φτάνει» την Τετάρτη 19 Μαρτίου, στις 19:00.

Το ιστορικό πλαίσιο

Ο καθηγητής Κωστής Κορνέτης, συνοψίζει στο προλογικό του σημείωματον ορυμαγδό πολιτικών αλλαγών στις τρεις χώρες, που δημιούργησε τρία μοναδικά «μονοπάτια» προς τη δημοκρατία:

«Στην Πορτογαλία, η Επανάσταση των Γαριφάλων το 1974 ανέτρεψε το καθεστώς του Estado Novo, αλλά άφησε ανοιχτό το ερώτημα αν η χώρα θα προχωρούσε προς μια φιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία ή θα υιοθετούσε σοβιετικού τύπου καθεστώς. Η εσωτερική πίεση και οι εξαντλητικοί πόλεμοι στις αποικίες ήταν καταλυτικοί παράγοντες στην αλλαγή του καθεστώτος.

Στην Ελλάδα, η πτώση της Χούντας το 1974, αν και σχετίζεται με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, είναι περισσότερο αποτέλεσμα της εσωτερικής διάσπασης της στρατιωτικής ηγεσίας και της άρσης της υποστήριξής της προς το καθεστώς. Οι εσωτερικές αντιφάσεις και η κοινωνική πίεση αποτέλεσαν τις βασικές αιτίες της κατάρρευσης του δικτατορικού καθεστώτος – ενώ βέβαια είχε μεσολαβήσει έξι μήνες πρίν η εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Στην Ισπανία, η μετάβαση από τον Φράνκο πραγματοποιήθηκε μετά το θάνατό του δικτάτορα το 1975, σε συνδυασμό με τη σοβαρή αμφισβήτηση του καθεστώτος από τους Βάσκους αυτονομιστές της ETA. Η δολοφονία του προαλειφόμενου για διαδόχου Καρέρο Μπλάνκο το 1973 και η αντίδραση της κοινωνίας ενάντια στην προοπτική συνέχισης του φρανκισμού επιτάχυναν τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις που δρομολογήθηκαν από τον πρωθυπουργό Αντόλφο Σουάρεθ και το βασιλιά Χουάν Κάρλος».

Ο ελληνικός κινηματογράφος στη Μεταπολίτευση

Όπως σημειώνει στον κατάλογο του αφιερώματος η Μαρία Κομνηνού, Πρόεδρος της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, στην χώρα μας «η άνθιση του νέου κινηματογράφου σημειώθηκε κατά την περίοδο της δικτατορίας, καθώς τόσο βετεράνοι όσο και νέοι σκηνοθέτες ένωσαν τις δυνάμεις τους με δημοσιογράφους, πανεπιστημιακούς και συγγραφείς που αγωνίζονταν ενάντια στο καταπιεστικό καθεστώς. Από το 1966, ο Ροβήρος Μανθούλης, με το «Πρόσωπο με πρόσωπο», είχε παρουσιάσει τις υποβόσκουσες συγκρούσεις μεταξύ των μικρομεσαίων στρωμάτων και της μεταπρατικής αστικής τάξης. Μέσα σε αυτό το κλίμα νέοι σκηνοθέτες, όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, η Φρίντα Λιάππα, ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος και βετεράνοι, όπως ο Αλέξης Δαμιανός, δημιούργησαν ταινίες που είτε εξέφραζαν αλληγορικά την αντιθετική δημόσια σφαίρα είτε υιοθέτησαν τη μορφή του ντοκιμαντέρ του άμεσου κινηματογράφου, για να αναπαραστήσουν αγροτικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις».

Ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος εδραίωσε την ηγεμονία του στην ελληνική οθόνη την περίοδο 1974-81 μετά την πτώση της δικτατοριας. Το «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη δρομολογεί την επανεκτίμηση της σύγχρονης Ιστορίας. Με αφορμή τον εγκλεισμό του στη Γυάρο, επανεξετάζει την περίπτωση της Μακρονήσου όπου εξορίστηκαν και βασανίστηκαν κομμουνιστές, δημιουργώντας ένα σουρεαλιστικό σκηνικό για να αφηγηθεί το μαρτύριό τους.

Ο Αγγελόπουλος, στον «Θίασο» αναθεωρεί τον τρόπο ανάγνωσης της πρόσφατης ιστορίας και χρησιμοποιεί το μοντάζ και το ντεκουπάζ για να δημιουργήσει «διαλεκτικές εικόνες». Η ταινία αποτελεί και το ορόσημο της καταξίωσης του ΝΕΚ, γιατί μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ των Καννών οδήγησε στην κατάταξη του Αγγελόπουλου στην χωρία των σπουδαιότερων διεθνών δημιουργών (auteur).

Η Φρίντα Λιάππα, στις ταινίες της πραγματεύεται την ιδέα θηλυκότητας και τελικά ο Γκοντάρ αντικαθίσταται από τον μαρξισμό. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, δίνει τη δική του σατιρική εκδοχή της «διακριτικής γοητείας της ελληνικής αστικής τάξης» με αριστοτεχνικό τρόπο. Δύο νεότεροι σκηνοθέτες, η Ελισάβετ Χρονοπούλου και ο Σταύρος Στάγκος, δίνουν τις δικές τους πρόσφατες εκδοχές για τις επιπτώσεις της δικτατορίας, η πρώτη με μια μυθοπλασία βασισμένη σε ένα σενάριο που εμπνέεται από τον εγκλεισμό της μητέρας της και τις επιπτώσεις στην οικογένειά της και η δεύτερη με ένα ντοκιμαντέρ που βασίζεται σε συστηματική έρευνα για τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης του Πολυτεχνείου».

Ο κινηματογράφος στην Ισπανία μετά τον Φράνκο

Σύμφωνα με τον Κάρλος Ρεβιριέγκο, η επιλογή των ισπανικών ταινιών του αφιερώματος «επικεντρώνεται σε εκείνες τις παραγωγές που ασχολούνται με τα γεγονότα της ισπανικής πολιτικής μετάβασης, είτε σε χρόνο προγενέστερο των ιστορικών γεγονότων είτε μετά το τέλος της δικτατορίας.
Παρουσιάζουν μια ορισμένη ποικιλομορφία αισθητικών προσεγγίσεων από την περίοδο μεταξύ 1973 και 1984, οι οποίες κατά κάποιον τρόπο προτείνουν τόσο μια ιστορική αποτύπωση και κοινωνική αντανάκλαση της εποχής τους, όσο και μια έκφραση των «απελευθερωμένων» εικόνων του ισπανικού κινηματογράφου, ο οποίος βεβαίως είχε ήδη αρχίσει την ιδιαίτερη μετάβασή του στη δεκαετία του 1960 με τον λεγόμενο «Νέο Ισπανικό Κινηματογράφο».

Σκηνοθέτες, όπως ο Μπαζίλιο Μαρτίν Πατίνο και ο Κάρλος Σάουρα ανήκαν σε αυτή την ομάδα εξαιρετικών δημιουργών που επέδειξαν κριτική στάση απέναντι στο καθεστώς, αν και πάντα εκ των έσω, και πρότειναν μια αισθητική στροφή μακριά από την εσωστρεφή εθνική κουλτούρα προς έναν πιο «ευρωπαϊκό» κινηματογράφο.

Ντοκιμαντέρ όπως το «Τραγούδια για μετά τον πόλεμο», που πρόσφατα αποκαταστάθηκε από την Ταινιοθήκη της Ισπανίας, και «H απομάγευση», συμπυκνώνουν το πνεύμα μιας χώρας που αναπολεί με ειρωνεία τις επίσημες πολιτιστικές εικόνες (δηλαδή τις προπαγανδιστικές ειδήσεις, τη μεταπολεμική λαϊκή μουσική και τους ποιητές του καθεστώτος) την ίδια στιγμή που την απεικονίζουν στην παρακμή της. Η Σεσίλια Μπαρτολομέ και η Πιλάρ Μιρό, σπουδάστριες στην Επίσημη Σχολή Κινηματογράφου (Escuela Oficial de Cinematografía), ήταν μερικές από τις λίγες γυναίκες της κινηματογραφικής βιομηχανίας, το έργο των οποίων αναδείχθηκε ως ένδειξη του ραγδαία εξελισσόμενου ρόλου της γυναίκας στην Ισπανία από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 έως τη δεκαετία του 1980.

Η περίπτωση του «Εγκλήματος της Κουένκα» της Μιρό έγινε ένα από τα πολύ σπάνια παραδείγματα λογοκρισίας ήδη στη δημοκρατία, γνωστή ως «υπόθεση Μιρό». Χρόνια αργότερα ακολούθησε ο «νομός Μιρό» σχετικά με τους κανονισμούς και τις επιδοτήσεις στον κινηματογραφικό κλάδο, όταν η σκηνοθέτιδα διορίστηκε το 1982 διευθύντρια του Ινστιτούτου Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Τεχνών (ICAA). Αυτές οι πολιτικές δημιούργησαν ένα μοντέλο εθνικού κινηματογράφου που θα αποτελούσε τη βάση του κινηματογράφου που θα ακολουθούσε, όπως η διεθνής επιτυχία του Μάριο Καμού με το «Οι άγιοι αθώοι».

Το νέο πορτογαλικό σινεμά μετά την πτώση της δικτατορίας

Ο Ζοζέ Μανουέλ Κόστα αναφερόμενος στον βασικό στόχο αυτού του κοινού προγράμματος, εξηγεί πως η επιλογή δεν επικεντρώνεται τόσο στην αναπαράσταση των πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων του 1974-75 –δηλαδή της πτώσης της δικτατορίας και της επακόλουθης επαναστατικής περιόδου- όσο στην άνθιση ενός νέου κινηματογράφου που αναπτύχθηκε μετά από αυτό το ιστορικό όριο. «Αυτό που επικαλούμαστε λοιπόν εδώ είναι το ξέσπασμα ενός μοναδικού και ιδιόμορφου κινηματογραφικού σύμπαντος, του οποίου η ίδια η ευθραυστότητα σε βιομηχανικό επίπεδο, σε συνδυασμό με ένα κρατικό πλέον σύστημα χρηματοδότησης απαλλαγμένο από περαιτέρω περιορισμούς, συχνά άνοιγε το δρόμο σε μεμονωμένες και ισχυρές καλλιτεχνικές εκφράσεις».

Το ταξίδι ξεκινά με ένα προγενέστερο έργο, τα «Πράσινα χρόνια» (1963) του Πάολο Ρόσα, μια ταινία-σύνορο, η οποία, ενώ γυρίστηκε ακόμα υπό τη δικτατορία, διαχώρισε ριζικά τον «παλιό» από τον «νέο» κινηματογράφο και άνοιξε το δρόμο για την άνθιση που επέτρεψε τελικά η κατάρρευση του καθεστώτος. Από εκεί μεταπηδάμε στο πλαίσιο μετά το 1974, πρώτα με τον Ρουί Σιμόες, με την οδυνηρή και καινοτόμο ανατομία της επαναστατικής περιόδου και της ορατής και λιγότερο ορατής πραγματικότητας που αποκάλυψε, και στη συνέχεια με τέσσερα μεγάλα δημιουργικά σύμπαντα, που αντιπροσωπεύουν διάφορες γενιές αυτού του άλλου κινηματογράφου. Όλοι τους σπουδαία παραδείγματα της εν λόγω ανθοφορίας, αυτό που κάνουν αυτοί οι δημιουργοί (Ρέις / Κορντέιρο, Mοντέιρο και Κόστα), πέρα από το ότι παρατηρούν τις νέες κοινωνικές συνθήκες, είναι πως σκάβουν βαθύτερα στην ίδια την ταυτότητα μιας χώρας που είχε από καιρό ξεθωριάσει, κάτω από τη ρητορική της δικτατορίας και το ξέσπασμα της επανάστασης.

Και αυτό ακριβώς κάνει κι ο Ολιβέιρα -εκπρόσωπος μιας παλαιότερης γενιάς στην οποία ο νέος κινηματογράφος απέτισε φόρο τιμής- στην τολμηρή αντι-ηρωική του διερεύνηση της συλλογικής πορτογαλικής μοίρας. Τέλος, η ταινία της Μαργαρίντα Καρντόσο μάς επαναφέρει στο βασικό άξονα της δικής μας ιστορίας που είναι η περίοδος του Αποικιακού Πολέμου (την οποία επίσης πραγματεύεται ο Ολιβέιρα), μέσα από το βλέμμα μιας σκηνοθέτίδας που εμβαθύνει στο ευρύτερο ζήτημα της θέσης της γυναίκας σε ένα τεταμένο και αυστηρά κανονικοποιημένο κοινωνικό πλαίσιο”.

Πληροφορίες

Εισιτήρια: 6 ευρώ (γενική είσοδος).
Η Ταινιοθήκη της Ελλάδας προσφέρει την δυνατότητα online κράτησης εισιτηρίων
Στην ιστοσελίδα της Ταινιοθήκης θα βρείτε σύντομα τα πάντα για το αφιέρωμα

Με σημείο αφετηρίας τις οραματικές ιδέες της Χάνα Άρεντ και του Φίλιπ Κ. Ντικ, η έκθεση διερευνά τη δύσκολη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) με τη Δημοκρατία και αντίστροφα, θέτοντας καίρια ερωτήματα για το μέλλον της ανθρωπότητας σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται διαρκώς και αυξανόμενα από τους αλγόριθμους και τις ψηφιακές τεχνολογίες.

Η σκέψη της Χάνα Άρεντ διαπνέεται από στοχασμούς και κριτικές θεωρήσεις σχετικά με την ικανότητα της ανθρωπότητας να ξεκινήσει κάτι νέο. Στο εμβληματικό φιλοσοφικό της έργο, Η ανθρώπινη κατάσταση (1958), εισάγει τον όρο vita activa για να περιγράψει τις «τρεις θεμελιώδεις ανθρώπινες δραστηριότητες: τον μόχθο, την εργασία και τη δράση», κομβικές «γιατί αντιστοιχούν στις βασικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες έχει προσφερθεί ως δεδομένη στον άνθρωπο η ζωή πάνω στη Γη».

Μια δεκαετία αργότερα, ο Φίλιπ Κ. Ντικ γράφει το καλειδοσκοπικό μυθιστόρημα «Το Ηλεκτρικό Πρόβατο», που ενέπνευσε και το περίφημο φιλμ του Ρίντλεϊ Σκοτ, Blade Runner, τοποθετώντας την ιστορία και τους πρωταγωνιστές του σε μια διαλυμένη Γη, γεμάτη συντρίμμια και ραδιενεργή σκόνη, με ανθρώπους έρμαια της οδύνης και της καταστροφής, οι οποίοι μεταναστεύουν σε άλλον πλανήτη, με κίνητρο μια κυβερνητική υπόσχεση για ένα ανδροειδές σύντροφο τόσο προηγμένο που μόνο ένα περίπλοκο τεστ ενσυναίσθησης μπορεί να το διακρίνει από τον άνθρωπο. Η σκέψη του Φ. Ντικ διαπνέεται από στοχασμούς σχετικά με την ικανότητα των ανθρώπων να καταστρέφουν τον πλανήτη και τον πολιτισμό τους, την ώρα που τα ανδροειδή έχουν αναλάβει τις «τρεις θεμελιώδεις ανθρώπινες δραστηριότητες» (κατά Άρεντ) καθώς και πολλές περισσότερες.

Μέσα από τα έργα και τη συμμετοχή τους στο δημόσιο πρόγραμμα, καλλιτέχνες και επιστήμονες εμβαθύνουν σε ζητήματα Δημοκρατίας, δικαιοσύνης και δικαίου, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιτήρησης, προσφύγων, εργασίας, ελεύθερου χρόνου, τέχνης και δημιουργικότητας, εκπαίδευσης, ακόμα και των δυνατοτήτων παρέμβασης σε αποφάσεις ζωής και θανάτου στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Εδώ, η «Δημοκρατία» λειτουργεί ως ένας όρος – περιεκτικό πλαίσιο για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες κοινωνίες, χρησιμεύοντας ως εννοιολογικό πεδίο έμπνευσης αλλά και κριτικής, μέσω του οποίου εξετάζονται οι ηθικές και πολιτικές επιπτώσεις των εξελίξεων από την καθολική πλέον εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η έκθεση θα εξελιχθεί σε τέσσερις χώρους του κέντρου της Αθήνας: το Φυσικείο (Παλαιό Χημείο), το Μαράσλειο Διδασκαλείο, το Μέγαρο Στάη και το Γρυπάρειο Μέγαρο. Θα θέλαμε να υπογραμμίσουμε ότι τόσο το Φυσικείο ως κτήριο και συμβολικό περιεχόμενο, με τη Βιβλιοθήκη της Νομικής, όσο και το Μαράσλειο Διδασκαλείο, ένα ιστορικό κτήριο – σύμβολο που λειτούργησε ως Τόπος μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης – μήτρας της Δημοκρατίας, είναι για εμάς οι ιδανικοί χώροι για να αναπτυχθεί η έκθεση «Ονειρεύονται τα ηλεκτρικά πρόβατα; Η Ανθρώπινη κατάσταση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης».

Το project πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Αθηναίων, του ΟΠΑΝΔΑ και του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ και υπό την αιγίδα της Νομικής Σχολής Αθηνών ΕΚΠΑ, καθώς και την στενή συνεργασία με την Σχολή των Επιστημών της Αγωγής και άλλων τμημάτων του ΕΚΠΑ.

Συντελεστές

Επιμέλεια: Δημήτρης Τρίκας

Οργάνωση: ΡΙΖΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΜΚΕ

Συμμετέχοντες Καλλιτέχνες: Δημήτρης Αληθεινός, Κατερίνα Αποστολίδου, Φανή Αράπη, Αντώνης Βασιλάκης, Φίλιππος Βασιλείου, Μπάμπης Βενετόπουλος, Χάρης Βλάχος, Ναταλία Γεράκη, Ευαγγελία Δαναδάκη, Νεφέλη Δημητριάδη, Γιώργος Διβάρης, Γιώργος Δρίβας, Γιώργος Δρόσος, Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος, Έκτορας Θεουλάκης, Νίκος Καναρέλης, Απόστολος Καρακατσάνης, Χριστόφορος Κατσαδιώτης, Δημήτρης Κοντοδήμος, Λευτέρης Κοντοπόδης, Δανάη Κωτσάκη, Άλεξ Λουλούδης, Μανούσος Μανουσάκης, Μαρία Μαυροπούλου, Δημήτρης Μέρτζος, Ελένη Μεσάδου, Χριστίνα Μήτρενσε, Γιάννης Μήτρου, Βασίλης Μπακάλης, Φανή Μπουντούρογλου, Νουράκο, Γιούλα και Όλγα Παπαδοπούλου, Γιώργος Παπαφίγγος, Ελευθερία Προφητηλιώτη, Πάνος Προφήτης, Μάνθος Σαντοριναίος, Γιάννης Σκουρλέτης, Νίκος Σταθόπουλος, Μάριος Σταμάτης, Κωστής Σταφυλάκης, Δανάη Στράτου, Αθανασία Τσάτσου, Γιώργος Τσεριώνης, Φίλιππος Τσιτσόπουλος, Αθανασία Τσοπαναργιά, Πάνος Φαμέλης, Μάριος Φούρναρης, Πάνος Χαραλάμπους, Γιάννης Χρηστάκος, Κώστας Χριστόπουλος, Βασίλης Ψαρράς, Collective Continuum (Διονύσης Ζαμπλάρας, Νεφέλη Γεωργακοπούλου, Σοφία Κουρκουλάκου), Ingo Dunnebier, Kildi Drasa, Shekine Naidi, Τμήμα Κινηματογράφου ΑΠΘ (Άκης Αφεντουλίδης, Δημήτρης Βαφειάδης, Μάριος Λεωκράτης, Δευκαλίων Νικόλαος Παπαδόπουλος, Δαμιανός Παπατσικουράκης, Νατάσα Χασάκιοϊλη)

Επιστημονική Επιτροπή για τη διοργάνωση των Ημερίδων: Σπύρος Βλαχόπουλος (καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ), Γιώργος Πλειός (καθηγητής τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ ΕΚΠΑ), Μανώλης Πατηνιώτης (καθηγητής τμήματος Κοινωνιολογίας ΕΚΠΑ), Βασίλης Τσάφος (κοσμήτορας της Σχολής των Επιστημών της Αγωγής)
Δημήτρης Τρίκας (επιμελητής, μουσειολόγος, μέλος AICA HELLAS)

Βοηθοί Επιμέλειας: Ανδριάνα Παπαφλωράτου, Άρια Φίνου, Ελπίδα Χαρίτου

Γραφιστική Επιμέλεια: Αναστασία Δαφερέρα

Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Ελπίδα Χαρίτου

Εκθεσιακοί Χώροι: Παλαιό Χημείο, Σόλωνος 104 & Μαυρομιχάλη, Αθήνα, Μαράσλειο Διδασκαλείο, Μαρασλή 4, Αθήνα, Μέγαρο Στάη (εικαστικό εργαστήριο Παιδαγωγικού), Σταδίου 5, Αθήνα, Γρυπάρειο Μέγαρο (αίθριο), Σοφοκλέους 1, Αθήνα

*Οι ομιλίες και τα στρογγυλά τραπέζια διεξάγονται στο Μικρό Αμφιθέατρο του Παλαιού Χημείου, Σόλωνος 104, Αθήνα και στο Αμφιθέατρο του Μαράσλειου Διδασκαλείου, Μαρασλή 4, Αθήνα. Θα ακολουθήσει η ανακοίνωση του αναλυτικού προγράμματος των στρογγυλών τραπεζιών και των performances στα social media του project και στον ημερήσιο Τύπο.

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 22 Δεκεμβρίου.

Επισκέψεις: Παρασκευή 17:00 – 21:00, Σάββατο και Κυριακή 15:00 – 21:00