Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της πόλης, όπου η στάση τραμ πλαισιώνεται από πολύχρωμες τουλίπες και νάρκισσους, το τοπίο των διαφημίσεων έχει αλλάξει. Πλέον προβάλλονται εκδηλώσεις όπως συναυλίες πιάνου και το Rijksmuseum, το εθνικό μουσείο της Ολλανδίας, αντί για κοτομπουκιές, SUV και οικονομικά ταξίδια.

Οι πολιτικοί της πόλης υποστηρίζουν ότι η κίνηση αυτή συνάδει με τους περιβαλλοντικούς στόχους του δήμου. Το Άμστερνταμ στοχεύει να γίνει ουδέτερο ως προς τον άνθρακα έως το 2050, ενώ οι κάτοικοι καλούνται να μειώσουν κατά το ήμισυ την κατανάλωση κρέατος την ίδια περίοδο.

«Η κλιματική κρίση είναι εξαιρετικά επείγουσα», τονίζει η Anneke Veenhoff από το κόμμα GreenLeft. «Αν θέλεις να είσαι πρωτοπόρος στις πολιτικές για το κλίμα αλλά ενοικιάζεις τους δημόσιους χώρους σου σε εταιρείες που κάνουν το αντίθετο, τότε τι πετυχαίνεις;» συμπληρώνει.

Την άποψη αυτή συμμερίζεται και η Anke Bakker, επικεφαλής της δημοτικής ομάδας του κόμματος Party for the Animals στο Άμστερνταμ. Η ίδια ήταν βασική εισηγήτρια των νέων περιορισμών και απορρίπτει τις κατηγορίες περί «κράτους-νταντά». «Ο καθένας μπορεί να παίρνει τις δικές του αποφάσεις, αλλά προσπαθούμε να μην μας υπαγορεύουν συνεχώς οι μεγάλες εταιρείες τι πρέπει να τρώμε ή να αγοράζουμε», δηλώνει η Bakker.

Η αφαίρεση αυτών των οπτικών κινήτρων, σύμφωνα με την ίδια, μειώνει τις παρορμητικές αγορές και στέλνει μήνυμα ότι το φθηνό κρέας και τα ταξίδια με υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα δεν αποτελούν πλέον πρότυπα ζωής.

Αντιδράσεις της αγοράς και πολιτικό μήνυμα

Οι διαφημίσεις κρέατος αποτελούσαν μόλις το 0,1% της υπαίθριας διαφημιστικής δαπάνης στο Άμστερνταμ, ενώ τα προϊόντα που σχετίζονται με ορυκτά καύσιμα άγγιζαν περίπου το 4%. Την αγορά κυριαρχούσαν κυρίως εταιρείες ένδυσης, κινηματογραφικές αφίσες και κινητά τηλέφωνα.

Ωστόσο, πολιτικά η απαγόρευση στέλνει σαφές μήνυμα: Η εξίσωση του κρέατος με τα ταξίδια και τα αυτοκίνητα εντάσσει τη διατροφή στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης. Η Dutch Meat Association, που εκπροσωπεί τη βιομηχανία κρέατος, αντιδρά έντονα χαρακτηρίζοντας την απαγόρευση «ανεπιθύμητη παρέμβαση στη συμπεριφορά των καταναλωτών» και υποστηρίζει ότι το κρέας παρέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά και πρέπει να παραμένει ορατό στους καταναλωτές.

Παράλληλα, η Dutch Association of Travel Agents and Tour Operators θεωρεί ότι η απαγόρευση προώθησης ταξιδιών με αεροπλάνο περιορίζει υπερβολικά την εμπορική ελευθερία των εταιρειών.

«Στιγμή-καμπή» για τη δημόσια εικόνα του κρέατος;

Για ακτιβιστές όπως η δικηγόρος Hannah Prins από την οργάνωση Advocates for the Future, η απαγόρευση αποτελεί συνειδητή προσπάθεια να δημιουργηθεί μια «στιγμή καπνού» για τα τρόφιμα υψηλών εκπομπών άνθρακα. «Όπως παλιά βλέπαμε διάσημους σε διαφημίσεις τσιγάρων – ακόμη κι ο Johan Cruyff – έτσι τώρα δεν είναι φυσιολογικό να βλέπουμε σκοτωμένα ζώα σε πινακίδες», επισημαίνει η Prins.

Το Άμστερνταμ δεν ξεκινά από το μηδέν. Το Haarlem, μόλις 18 χιλιόμετρα δυτικά, ήταν η πρώτη πόλη παγκοσμίως που ανακοίνωσε ευρεία απαγόρευση διαφήμισης κρέατος σε δημόσιους χώρους ήδη από το 2022 – μέτρο που τέθηκε σε ισχύ φέτος μαζί με απαγορεύσεις για ορυκτά καύσιμα.

Ουτρέχτη και Nijmegen ακολούθησαν με δικά τους μέτρα που περιορίζουν ρητά τις διαφημίσεις κρέατος (και γαλακτοκομικών στο Nijmegen) στις δημοτικές πινακίδες, πέρα από τις ήδη υπάρχουσες απαγορεύσεις για καύσιμα, αυτοκίνητα βενζίνης και πτήσεις.

Παγκοσμίως, δεκάδες πόλεις όπως Εδιμβούργο, Sheffield, Στοκχόλμη και Φλωρεντία έχουν υιοθετήσει ή εξετάζουν παρόμοιες απαγορεύσεις για τα ορυκτά καύσιμα. Στη Γαλλία ισχύει ακόμη και πανεθνική απαγόρευση.

Αποτελεσματικότητα ή συμβολισμός;

Παρά την απουσία μπέργκερ ή φτηνών πτήσεων στις στάσεις τραμ του Άμστερνταμ, οι ίδιες προσφορές εμφανίζονται ακόμη στις ψηφιακές πλατφόρμες μέσω αλγορίθμων κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό εγείρει ερωτήματα για τον πραγματικό αντίκτυπο των δημοτικών απαγορεύσεων στην καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι η κατάργηση διαφημίσεων κρέατος στους δημόσιους χώρους οδηγεί αυτόματα σε πιο φυτικές διατροφικές επιλογές. Ωστόσο, ερευνητές όπως η καθηγήτρια Joreintje Mackenbach, επιδημιολόγος του Amsterdam University Medical Center, εκτιμούν πως πρόκειται για ένα «φυσικό πείραμα» μεγάλης αξίας. Όπως επισημαίνει: «Οι συνεχείς διαφημίσεις πρόχειρου φαγητού κανονικοποιούν τέτοιου είδους συμπεριφορές – αν αφαιρεθούν αυτά τα ερεθίσματα από τον δημόσιο χώρο, αλλάζουν οι κοινωνικοί κανόνες».

Επιπτώσεις στις μικρές επιχειρήσεις

Η Prins πιστεύει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα επωφεληθούν από την αλλαγή: «Όλα όσα αγαπάμε – φεστιβάλ, καλό τυρί ή ένα ανθοπωλείο στη γειτονιά – τα ανακαλύπτουμε κυρίως μέσω γνωστών ή περνώντας μπροστά τους. Πιστεύω πως οι τοπικές επιχειρήσεις θα ευνοηθούν κι ότι οι μεγάλες ρυπογόνες εταιρείες θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν τις επιλογές τους».

Σε πόλεις όπως η Αθήνα, που οι αποστάσεις είναι και πρακτικά μεγαλύτερες, παρέες αργούν να ξανακλείσουν ραντεβού για ταινία ή catch-up, γονείς ξεχνάνε να μαγειρέψουν μια μερίδα παραπάνω την Κυριακή το μεσημέρι, γιατί το παιδί μένει στο κέντρο κι εκείνοι πιο δυτικά και οι Κυριακές είναι πια μόνο για ζεστό καφέ στον καναπέ και νεοσύστατες οικογένειες αϋπνίας έχουν ξεχάσει τα πρόσωπα ακόμα και των γιαγιάδων και παππούδων που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους.

Ποιοι βιώνουν όμως περισσότερο τις συνέπειες της μοναξιάς που τείνει να εγκατασταθεί μόνιμα στα δυάρια της πρωτεύουσας;

Τη βρίσκω εύκολα την απάντηση γιατί τη βλέπω συχνά μέσα από το παράθυρο μιας γιαγιάς σε κάποιο ισόγειο στα Πατήσια, μέσα στα παράπονα των γιαγιάδων μου όταν έχω καιρό να τηλεφωνήσω, στην απορία του μικρού αγοριού στη διαφήμιση του καφέ Λουμίδη Παπαγάλου όταν ρωτάει με μάτια που ψάχνουν απαντήσεις: Μαμά, η γιαγιά ποιον έχει να μιλάει όταν φεύγουμε;

Είναι Χριστούγεννα και οι διαφημίσεις γεμίζουν το κεφάλι μας με ιδέες για δώρα αλλά ευτυχώς και με ιδέες για περισσότερες αγκαλιές και περισσότερο νοιάξιμο. Κάποιες από αυτές, τις διαφημίσεις που νοιάζονται, είναι και οι διαφημίσεις του καφέ Λουμίδη Παπαγάλου, του καφέ που είναι πιο νόστιμος όταν στον φτιάχνει άλλος, αποδεδειγμένα.

Ο καφές Λουμίδης Παπαγάλος λοιπόν, που εδώ και χρόνια αναδεικνύει τις αξίες και τη σημασία των ανθρώπινων σχέσεων, με διαφημιστικά σποτ γεμάτα τρυφερά λόγια, αναγνωρίζει αυτή τη νέα πραγματικότητα και στέλνει ένα ζεστό και αισιόδοξο μήνυμα για την καταπολέμηση της μοναξιάς, μέσα από την τηλεοπτική του καμπάνια με τίτλο: Όπου υπάρχει μοναξιά, ας είμαστε εκεί. Με έναν καφέ, έτσι χωρίς λόγο!

Και στο μυαλό μου ο ελληνικός καφές είναι τόσο κοντά με τις γιαγιάδες μου και τους θαμώνες των καφενείων και σκέφτομαι πως κάθε φορά που φτιάχνω ελληνικό νιώθω χωριό και σόμπα.

Ένα φλυτζάνι καφέ λοιπόν, της προτίμησής σου, γίνεται η αφορμή για να μιλήσουμε για κάτι πιο κοντινό από ότι νομίζουμε, διαφορετικό, αληθινό και σίγουρα συγκινητικό, τη μοναξιά που βιώνουν οι ηλικιωμένοι. Η καμπάνια του καφέ Λουμίδης Παπαγάλος χτίζεται μέσα από αληθινές, ανθρώπινες ιστορίες, με τις οποίες πολλοί θα ταυτιστούν (το μικρό αγόρι μου είναι πιο κοντινό από τους ενήλικες) και θα δουν μέσα σε αυτές τον εαυτό τους και τους δικούς τους ανθρώπους.

Στέλνει ένα μήνυμα ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης για το πόσο πολύτιμη μπορεί να είναι η απλή καθημερινή επικοινωνία με τους μεγαλύτερους αγαπημένους μας συγγενείς. Μας υπενθυμίζει να βρούμε λίγο αυθόρμητο και ανθρώπινο χρόνο, και να απολαύσουμε μαζί τους έναν καφέ με μόνο σκοπό να δείξουμε ότι είμαστε εκεί, ότι φροντίζουμε τη σχέση μας.

Πέρα όμως από τις ιστορίες και τη γλυκύτητα των ηρώων των διαφημίσεων, ένα κοινωνικό θέμα δεν χρειάζεται μόνο ευαισθητοποίηση. Χρειάζεται και πράξεις, που θα βοηθήσουν ουσιαστικά την τρίτη ηλικία να νιώθει και να είναι λιγότερο μόνη. Γι΄αυτό και ο καφές Λουμίδης Παπαγάλος κάνει ένα πρώτο βήμα, ξεκινώντας με την έμπρακτη στήριξη της τρίτης ηλικίας.

Πιο συγκεκριμένα έχει ενισχύσει το πρόγραμμα Φιλία σε κάθε Ηλικία του Ινστιτούτου Prolepsis κι έχει επεκτείνει την «Τηλεφωνική γραμμή για την Μοναξιά (210 6101300)», ώστε λειτουργεί πλέον και τα Σαββατοκύριακα, από 11:00 έως 17:00. Με αυτό τον τρόπο η γραμμή γίνεται διαθέσιμη 365 ημέρες τον χρόνο.

Ο ελληνικός καφές Λουμίδης Παπαγάλος μας παροτρύνει να ενημερωθούμε για το πρόγραμμα του Ινστιτούτου Prolepsis. Ακόμη, μας παροτρύνει να το μοιραστούμε με όσους έχουν ανάγκη από παρέα και επιθυμούν να μιλήσουν με κάποιον. Τέλος, μπορούμε ακόμη να προσφέρουμε κι εμείς ως εθελοντές στο πρόγραμμα.

Μπορείτε να βρείτε όλες τις πληροφορίες στον παρακάτω σύνδεσμο.

Και θυμηθείτε εκείνη τη γιαγιά που νωρίς το απόγευμα πίνει τον καφέ της μπροστά από μια ανοιχτή τηλεόραση σε κάποιο τηλεπαιχνίδι.

Όλες οι διαφημίσεις της καμπάνιας, εδώ.

Τα περιβάλλοντα τροφίμων αναγνωρίζονται ως καθοριστικοί παράγοντες της παχυσαρκίας και άλλων προβλημάτων, που σχετίζονται με την υγεία. Το μάρκετινγκ τροφίμων και ποτών συμβάλλει αρνητικά στο περιβάλλον των τροφίμων, καθώς οι περισσότερες διαφημίσεις προωθούν τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, ζάχαρη και νάτριο.

Οι έφηβοι και τα παιδιά είναι ευάλωτα στο μάρκετινγκ τροφίμων. Επομένως, η αυξημένη έκθεση σε ανθυγιεινές διαφημίσεις μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη διατροφή, το βάρος και τις προτιμήσεις τους στα τρόφιμα. Επιπλέον, οι πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης προωθούν τη δέσμευση και τη διαδραστικότητα με επώνυμο περιεχόμενο, επιτρέποντας έτσι στις εταιρείες τροφίμων και ποτών να στοχεύουν άτομα με τρόπο που τα παραδοσιακά μέσα δεν επιτρέπουν.

Για παράδειγμα, τα τρόφιμα και τα ποτά που κοινοποιούνται από την οικογένεια ή τους φίλους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να επηρεάσουν τη νεολαία περισσότερο από τις αναρτήσεις με επωνυμία εταιρείας. Αυτές οι αναρτήσεις μπορούν να διαμορφώσουν τις διατροφικές επιλογές και τη συμπεριφορά των παιδιών και των εφήβων, τονίζοντας έτσι την ανάγκη να εξεταστεί ο αντίκτυπός τους στους νέους.

Σχετικά με τη μελέτη

Οι κορυφαίες μάρκες τροφίμων ανά πωλήσεις στον Καναδά προσδιορίστηκαν σε τέσσερις κατηγορίες: ποτά με ζάχαρη, εστιατόρια γρήγορου φαγητού, καραμέλες και σοκολάτες και σνακ. Εξετάστηκαν δεδομένα σχετικά με τα μερίδια επωνυμίας μεταξύ 2015 και 2020, με τις 10 κορυφαίες μάρκες να επιλέγονται για κάθε κατηγορία. Οι επωνυμίες ήταν αριθμημένες και δεν αναφέρθηκαν ονομαστικά. Τα ποτά με ζάχαρη είχαν πέντε υποκατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων των ανθρακούχων αναψυκτικών, των χυμών φρούτων, των ενεργειακών ποτών, των έτοιμων προς κατανάλωση ροφημάτων και των αθλητικών ποτών, με δύο μάρκες να επιλέγονται από κάθε υποκατηγορία.

Τα δεδομένα ψηφιακών μέσων αφοσίωσης αδειοδοτήθηκαν από το Brandwatch για το Reddit, το YouTube, το Twitter και το Tumblr. Λήφθηκαν δεδομένα για δημοσιεύσεις σχετικά με τις 40 κορυφαίες μάρκες το 2020. Τα αποτελέσματα περιελάμβαναν τη συχνότητα, το καθαρό συναίσθημα και τη συνολική εμβέλεια των αναρτήσεων. Η συχνότητα ανάρτησης αντικατόπτριζε τον αριθμό των φορών που αναφέρθηκε μια επωνυμία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ το καθαρό συναίσθημα αναφερόταν σε συναισθήματα σχετικά με μια επωνυμία.

Η συνολική προσέγγιση χρηστών ορίστηκε ως ο αριθμός των ατόμων που είδαν κάθε αναφορά ή ανάρτηση. Ωστόσο, δεν αντικατοπτρίζει τον αριθμό των μοναδικών χρηστών. Προσδιορίστηκαν επίσης οι συνολικές εντυπώσεις και οι ακόλουθοι στο Twitter.

Ευρήματα μελέτης

Οι 40 κορυφαίες μάρκες τροφίμων και ποτών αναφέρθηκαν πάνω από 16,85 εκατομμύρια φορές στο Reddit, στο Tumblr, στο YouTube και στο Twitter, φτάνοντας περίπου τους 42,2 δισεκατομμύρια χρήστες το 2020. Τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού είχαν τις υψηλότερες δημοσιεύσεις, φτάνοντας το 60,5% και το 58,1% αντίστοιχα. Τα ποτά με ζάχαρη αντιπροσώπευαν το 29,3% των συνολικών θέσεων και το 37,9% της συνολικής απήχησης.

Οι επωνυμίες έφτασαν και αναφέρθηκαν περισσότερο από άντρες παρά από γυναίκες για όλες τις κατηγορίες εκτός από τις καραμέλες και τη σοκολάτα. Όσον αφορά τις επωνυμίες, τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού δύο και τρία και τα αναψυκτικά δύο ήταν επωνυμίες με τις υψηλότερες θέσεις με 26,5%, 10,1% και 10,4%, αντίστοιχα. Τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού δύο και έξι και τα αναψυκτικά ένα είχαν τη μεγαλύτερη απήχηση, αντιπροσωπεύοντας το 63,4% της συνολικής απήχησης.

Οι άνδρες ανέφεραν τα ενεργειακά ποτά δύο φορές πιο συχνά από τις γυναίκες, ενώ οι γυναίκες ανέφεραν γλυκά και σοκολάτα οκτώ φορές πιο συχνά από τους άνδρες. Οι περισσότερες κατηγορίες βαθμολογήθηκαν θετικά, με το υψηλότερο καθαρό συναίσθημα για την κατηγορία των ζαχαρωτών και της σοκολάτας. Η κατηγορία των εστιατορίων γρήγορου φαγητού είχε αρνητικό συναίσθημα. Οι υψηλότερες διαφορές στο καθαρό συναίσθημα ήταν για την κατηγορία ζαχαρωτών και σοκολάτας, η οποία βαθμολογήθηκε πιο θετικά από τις γυναίκες παρά από τους άνδρες. Οι καραμέλες και η σοκολάτα επτά και εννέα, καθώς και το ρόφημα RTD δύο, ήταν μάρκες με τις πιο θετικές δημοσιεύσεις.

Τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού οκτώ και δέκα και το σνακ 10 ήταν επωνυμίες με τις περισσότερες αρνητικές δημοσιεύσεις. Ο χυμός φρούτων τρία και η καραμέλα και η σοκολάτα πέντε σημείωσαν πιο θετική βαθμολογία, ενώ το σνακ 10 σημείωσε πιο αρνητική βαθμολογία στις γυναίκες από ότι στους άνδρες. Συνολικά, ο συνολικός αριθμός των οπαδών του Twitter που συζητούσαν τις 40 επωνυμίες ήταν 383,8 δισεκατομμύρια, με αυτά τα Tweets να προβλήθηκαν 491,2 δισεκατομμύρια φορές. Τα ποτά με ζάχαρη και τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού αντιπροσώπευαν πάνω από το 98% των συνολικών ακολούθων και εντυπώσεων στο Twitter. Οι άνδρες είχαν περισσότερες εντυπώσεις και οπαδούς από τις γυναίκες.

Η πιο δημοφιλής επωνυμία ήταν το εστιατόριο φαστ φουντ δύο, με 71,8% και 76,5% των συνολικών εμφανίσεων και ακολούθων, αντίστοιχα. Αυτή η μάρκα ήταν επίσης πιο δημοφιλής μεταξύ των γυναικών, ενώ ένα εστιατόριο γρήγορου φαγητού ήταν πιο δημοφιλής στους άνδρες.

Συμπεράσματα

Τα ευρήματα της μελέτης καταδεικνύουν την πανταχού παρουσία των αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με μάρκες ανθυγιεινών τροφίμων και ποτών, ειδικά εστιατόρια φαστ φουντ και μάρκες ποτών με ζάχαρη. Έτσι, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν μέρος του διατροφικού περιβάλλοντος και θα πρέπει να παρακολουθούνται από τις κυβερνήσεις. Οι πολιτικές που στοχεύουν στην προστασία της υγείας των παιδιών θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το ψηφιακό περιβάλλον τροφίμων που προβάλλει ως ωφέλιμα τα ανθυγιεινά τρόφιμα και ποτά.

Πηγή: Cibum