Από αντιβιοτικά και παυσίπονα μέχρι ινσουλίνη και θεραπείες για σοβαρές ή χρόνιες παθήσεις, αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετώπισαν καθυστερήσεις, προβλήματα εφοδιασμού και αβεβαιότητα γύρω από τη διαθεσιμότητα κρίσιμων θεραπειών.

Η πανδημία Covid-19, οι γεωπολιτικές κρίσεις αλλά και η μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από εργοστάσια παραγωγής εκτός ΕΕ, κυρίως στην Ασία, ανέδειξαν με τον πιο έντονο τρόπο πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η πρόσβαση των ασθενών στα φάρμακα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για το Critical Medicines Act, μια νέα ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη διαχειρίζεται την παραγωγή, την προμήθεια και τη διαθεσιμότητα κρίσιμων φαρμάκων.

Τι είναι το Critical Medicines Act

Το Critical Medicines Act στοχεύει στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού για βασικά φάρμακα, όπως αντιβιοτικά, ινσουλίνη, παυσίπονα, φάρμακα για σοβαρές και χρόνιες παθήσεις καθώς και ορισμένες θεραπείες για σπάνια νοσήματα.

Κεντρική φιλοσοφία της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής είναι ότι οι ευρωπαίοι ασθενείς δεν θα πρέπει να κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς θεραπεία επειδή υπάρχουν προβλήματα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ή επειδή η παραγωγή συγκεκριμένων φαρμάκων συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες εκτός Ευρώπης.

Η συμφωνία προβλέπει, μεταξύ άλλων:

• ενίσχυση της παραγωγής κρίσιμων φαρμάκων εντός ΕΕ
• μεγαλύτερη διαφοροποίηση στις αλυσίδες εφοδιασμού
• δυνατότητα κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών
• καλύτερο συντονισμό μεταξύ κρατών-μελών
• ενίσχυση αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης
• ανταλλαγή πληροφοριών για πιθανές ελλείψεις
• στήριξη στρατηγικών επενδύσεων στη φαρμακοβιομηχανία.

Παράλληλα, το πλαίσιο επεκτείνεται και σε ορισμένα ορφανά φάρμακα, δηλαδή φάρμακα για σπάνια νοσήματα, τα οποία συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα διαθεσιμότητας λόγω μικρής αγοράς και υψηλού κόστους παραγωγής.

Πώς μπορεί να αλλάξει η πρόσβαση στα φάρμακα

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του νέου κανονισμού αφορά στη δυνατότητα κοινών προμηθειών μεταξύ κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι χώρες της ΕΕ θα μπορούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους για την αγορά κρίσιμων φαρμάκων, αυξάνοντας τη διαπραγματευτική τους ισχύ απέναντι στις φαρμακευτικές εταιρείες και μειώνοντας τον κίνδυνο ελλείψεων.

Για μικρότερες αγορές, όπως η ελληνική, αυτό θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό. Μέχρι σήμερα, αρκετές χώρες αντιμετώπιζαν μεγαλύτερες καθυστερήσεις στην πρόσβαση σε θεραπείες ή δυσκολίες στην εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων, ειδικά σε περιόδους αυξημένης ζήτησης.

Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική επιχειρεί επίσης να ενισχύσει την «ανθεκτικότητα» της Ευρώπης απέναντι σε κρίσεις. Με απλά λόγια, στόχος είναι η ΕΕ να μπορεί να ανταποκρίνεται πιο γρήγορα και πιο οργανωμένα όταν προκύπτουν προβλήματα στην παραγωγή ή στη διακίνηση φαρμάκων.

Κάτι που αξίζει επίσης να τονίσουμε είναι ότι η συζήτηση γύρω από το Critical Medicines Act συνδέεται ευρύτερα και με τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, καθώς τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ προσπαθεί να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες σε κρίσιμους τομείς, από την ενέργεια μέχρι τα φάρμακα και τις πρώτες ύλες.

Οι τιμές των φαρμάκων και οι προβληματισμοί της φαρμακοβιομηχανίας

Η δυνατότητα κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών θεωρείται από πολλούς και ένα σημαντικό βήμα για τη μείωση των ανισοτήτων στην πρόσβαση στα φάρμακα μεταξύ των κρατών-μελών.

Σε μια περίοδο όπου το κόστος αρκετών καινοτόμων θεραπειών παραμένει εξαιρετικά υψηλό, η ενιαία διαπραγματευτική δύναμη της Ευρώπης θα μπορούσε να συμβάλει σε καλύτερους όρους πρόσβασης και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα φαρμάκων ακόμη και για μικρότερες χώρες.

Ωστόσο, υπάρχουν προβληματισμοί από πλευράς φαρμακοβιομηχανίας. Ορισμένες εταιρείες εκφράζουν φόβους ότι μια πιο επιθετική πολιτική κοινών διαπραγματεύσεων και πίεσης στις τιμές ενδέχεται να επηρεάσει τα επενδυτικά κίνητρα για την ανάπτυξη νέων θεραπειών στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με αυτή τη λογική, αν το ευρωπαϊκό πλαίσιο γίνει υπερβολικά περιοριστικό ως προς τις τιμές και τις αποζημιώσεις, υπάρχει ο κίνδυνος να καθυστερεί η κυκλοφορία καινοτόμων φαρμάκων, να μειωθούν επενδύσεις στην έρευνα και να να μεταφερθούν δραστηριότητες ανάπτυξης και παραγωγής εκτός Ευρώπης.

Και κάπου εκεί βρίσκεται σήμερα η μεγάλη ευρωπαϊκή πρόκληση: πώς θα εξασφαλιστεί πιο δίκαιη και σταθερή πρόσβαση των ασθενών στα φάρμακα, χωρίς να αποδυναμωθεί η καινοτομία και η φαρμακευτική έρευνα που παράγει τις θεραπείες του μέλλοντος.