Υπάρχει πολύς κόσμος μόνος, κάνω σα να το ανακαλύπτω για πρώτη φορά. Οι μόνοι άνθρωποι μιλάνε πιο εύκολα και πιο ουσιαστικά. Η διπλανή μου στο λεωφορείο μου δίνει από τα μπισκότα της, μιλάει γαλλικά στο τηλέφωνο, αλλά διαβάζει ένα βιβλίο στα αγγλικά. Μου χαμογελάει όλη την ώρα και κρατάμε η μία της άλλης τα πράγματα στη στάση για τουαλέτα. Φτάνουμε πολύ νωρίτερα και έχω χρόνο να διαβάσω το νέο μου αγαπημένο βιβλίο. Θα ανέβω στη θέση μου από νωρίς και ο κύριος δίπλα μου θα με ρωτήσει από πού είμαι, θα με ενημερώσει πως διάβασε ότι η παράσταση είναι κάτι παραπάνω από καλή και πως κουβαλάει κιάλια στο σακίδιο του και πως αν επιθυμώ μπορεί να μου τα δανείζει ενώ παρακολουθούμε, για να είμαι πιο κοντά στις σημαντικές στιγμές των ηθοποιών. Λίγη ώρα αργότερα θα δω κάτι που θα θαυμάζω και θα θυμάμαι για πάντα.

Η Εκάβη, ή όχι αυτή (Hecuba, not Hecuba) – ένας τίτλος αριστούργημα για όσους βρεθήκαμε εκεί – θα εγκατασταθεί στο κεφάλι μου και θα ξεχωρίζει για πολλές μέρες. Ένα κείμενο σεβόμενο βαθιά την Εκάβη του Ευριπίδη, μια ωδή στο θέατρο, τη μητρότητα, τους αγώνες για δικαιοσύνη, την αγάπη. Ακούγοντας τα καλύτερα γαλλικά του κόσμου, παρακολουθήσαμε την προσπάθεια μιας μητέρας, της Εκάβης ή Νάντιας και είδαμε στα μάτια της ίδιας γυναίκας να παίρνει μορφή ο αγώνας ενάντια στην αδικία. Ο πόνος μας κάνει πιο δυνατές; Σκέφτομαι συχνά τελευταία κάτι που έλεγε μια «θεία» στο χωριό σε όποιον συμπαθούσε: «Σου εύχομαι να σου τύχουν λίγα, γιατί ο άνθρωπος αντέχει πολλά». Μια μητέρα που ανακαλύπτει πως ο αυτιστικός γιος της είναι θύμα κακοποίησης των ανθρώπων που εμπιστεύτηκε, πόσα μπορεί να αντέξει; Μια μητέρα που αγωνίζεται ήδη από τη διάγνωση του παιδιού της, σε ένα κράτος που αδιαφορεί γι’ αυτά τα άτομα, πού μπορεί να απευθυνθεί για δικαιοσύνη; Το αγαπημένο μου κομμάτι της παράστασης, ήταν το γάβγισμα τους. Ένα γάβγισμα δυνατότερο κι από την κρατική αδιαφορία σε κράτη όπως η ευρωπαϊκή Ελβετία, μιας και η παράσταση είχε αφετηρία ένα σκάνδαλο για μια εστία όπου φιλοξενούνταν παιδιά στο φάσμα του αυτισμού. Κάθε φορά σκέφτομαι πως υποφέρουμε από άγνοια και πως αυτοί οι γονείς και αυτά τα παιδιά χρειάζονται μια πιο έτοιμη και συμπεριληπτική κοινωνία.

Η παράσταση τελειώνει, συγκινούμαι, συγκινείται παραπάνω ο μπροστινός μου κι ένα κορίτσι στα δεξιά σηκώνει την Παλαιστινιακή σημαία για να φωνάξει μαζί με μια μεγάλη μερίδα του κοινού ένα σύνθημα που θα έπρεπε όλους να μας ενώνει. Ο κύριος δίπλα μου δηλώνει πως είδαμε κάτι φανταστικό. «Ταρακουνήθηκα, εσύ;», με ρωτάει μόνο για να συμφωνήσω μαζί του. Τις τραγωδίες τις έγραφαν για να τις διδάξουν. Οι θεατές είμαστε σαν μαθητές προνομιούχοι. Μαθαίνουμε για τα όρια της ανθρώπινης φύσης και βρίσκουμε κάθε φορά και κάτι για εμάς σε έργα σαν αυτά. Αλλά η ζωή δεν είναι θέατρο. Ο νέος αγαπημένος μου σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας – που ευτυχώς θα ξανάρθει στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση – πιστεύει ότι πρέπει να είμαστε πεσιμιστές στο θέατρο για να είμαστε οπτιμιστές στην πραγματική μας ζωή. Συμφωνώ, γιατί εγώ κι ο διπλανός μου επιβεβαιώνουμε ότι ταρακουνηθήκαμε.

Φτάνω στο λεωφορείο της επιστροφής για να γνωρίσω τον κύριο Αντώνη. Πότε ήταν η τελευταία φορά που μίλησα σε τόσο άγνωστο κόσμο; Είναι πωλητής του περιοδικού δρόμου Σχεδία και με ενημερώνει πως πούλησε 43 περιοδικά και είναι πολύ ευχαριστημένος. Χαμογελάει πολύ. Με ρωτάει για την παράσταση, θα ήθελε πολύ να την έχει δει. Έρχεται χρόνια ως πωλητής αλλά δεν έχει δει ποτέ παράσταση. Κάποτε εύχεται να τα καταφέρει. Λέμε για την Αθήνα, τα νησιά των γονιών του που έχει χρόνια πολλά να επισκεφτεί, τη ζέστη, την επιβίωση, τη λέξη τραγωδία, τη Νέα Φιλαδέλφεια όπου μένει και πουλάει τη Σχεδία του που έγινε η σωτηρία του. Στο λεωφορείο όλοι συζητάνε και τελικά αποκοιμιούνται λίγο πιο γεμάτοι.

Χθες είδα ακόμα μια παράσταση και κάθε φορά είμαι και πιο σίγουρη πως κοιτάζοντας μια οποιαδήποτε σκηνή, μαθαίνω. Κι έχω υποσχεθεί να μαθαίνω για πάντα.

Ο Ροντρίγκες αναμετράται με την ιστορία της Εκάβης. Ο μύθος συναντά την πραγματικότητα και το θέατρο τη δικαιοσύνη, σε ένα ανατρεπτικό σκηνικό. Πώς συνδέονται τα προβλήματα του αρχαίου και του σύγχρονου κόσμου; Τι κοινό έχει μια Τρωαδίτισσα με μια σημερινή γυναίκα, ηθοποιό και μητέρα;

«Το Θέατρο αντανακλά την ύπαρξή μας»

Ο Τιάγκο Ροντρίγκες συχνά λέει πως δεν γράφει έργα για το θέατρο αλλά για τους ηθοποιούς που τα ενσαρκώνουν. Στο Hecuba, not Hecuba ηρωίδα είναι η Νάντια, μια ηθοποιός που κάνει πρόβα στην Εκάβη του Ευριπίδη. Η πρώην βασίλισσα αξιώνει δικαιοσύνη. Κι αυτό γιατί με την ήττα της Τροίας έχασε τα πάντα: τον άντρα της, την ελευθερία της, τα παιδιά της. Σύμφωνα με τον μύθο μεταμορφώθηκε σε σκύλο με φλογερά μάτια προκειμένου να πάρει εκδίκηση.

Η οργή μιας μητέρας γίνεται υπερδύναμη

Ο μύθος της τραγωδίας όμως μοιάζει πολύ με την πραγματικότητα της Νάντιας, μητέρας ενός εφήβου στο φάσμα του αυτισμού. Το παιδί της έχει υποστεί κακοποίηση στο δημόσιο ίδρυμα όπου φιλοξενείται.

Οι υπεύθυνοι προσπαθούν να συγκαλύψουν την υπόθεση αλλά εκείνη αποφασίζει να τη δημοσιοποιήσει. Οι πρόβες για την παράσταση συμπίπτουν με τη δικαστική έρευνα. Η οργή μιας μητέρας που θρηνεί γίνεται υπερδύναμη δηλώνει ο Ροντρίγκες σε πρόσφατη συνέντευξή του.

«Το αρχαίο δράμα μοιάζει με ένα ζευγάρι γυαλιά που φορώντας το μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο καλύτερα»

Σύμφωνα με τον Τιάγκο Ροντρίγκες, η όλη ιδέα πίσω από το Hecuba, not Hecuba ήταν να συνδυαστεί μια προσωπική τραγωδία με μια αρχαία τραγωδία. Ο Πορτογάλος σκηνοθέτης επέλεξε να πλέξει δύο παράλληλες ιστορίες επί σκηνής, ή με δικά του λόγια, να «γράψει ανάμεσα στις γραμμές του Ευριπίδη». Κι αυτό γιατί το παρόν δεν είναι ανεξάρτητο από το παρελθόν.

Πάντα, εξηγεί, γυρνάμε στα αξεπέραστα έργα των αρχαίων τραγικών, αναλογιζόμενοι «τι έχουν να μας πουν σήμερα». Και η απάντηση που δίνει ο ίδιος είναι πως «το αρχαίο δράμα μοιάζει με ένα ζευγάρι γυαλιά που φορώντας το μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο καλύτερα».

«Ο Ευριπίδης θέτει τα θεμέλια του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου»

Το Hecuba, not Hecuba είναι ένα εξίσου πολιτικό έργο με την Εκάβη του Ευριπίδη, ο οποίος θέλει να δηλώσει ότι σε καιρό πολέμου ακόμα και οι πιο ευάλωτοι αξίζουν δικαιοσύνη. Με έναν τρόπο, «ο Ευριπίδης θέτει τα θεμέλια του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου».

Ο Τιάγκο Ροντρίγκες επιδιώκει να προβάλει με την παράστασή του αυτή τη διαχρονική αποτυχία απόδοσης δικαιοσύνης. Και στα δύο έργα η ηρωίδα αναγκάζεται να πάρει την κατάσταση στα χέρια της.

«Ακόμη και σήμερα, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της δικαιοσύνης είναι η πολιτική και ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της πολιτικής είναι η δικαιοσύνη», εξηγεί ο σκηνοθέτης.

Η πρεμιέρα του Hecuba, not Hecuba έγινε στις 30 Ιουνίου στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, στο θέατρο Carrière de Boulbon. Η παράσταση απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, τόσο για το περιεχόμενό της όσο και για τις ερμηνείες των πρωταγωνιστών της:

«Ο θίασος της Comédie Française αποτίνει με τον πιο όμορφο τρόπο φόρο τιμής στους ήρωες του Ευριπίδη, στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, λίγο πριν η παράσταση έρθει στην Επίδαυρο. Οι ηθοποιοί μεταβαίνουν από την αρχαία τραγωδία στο σύγχρονο δράμα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Όλοι επιδεικνύουν μια λεπτότητα που συγκινεί. Εύθραυστοι, αδύναμοι, θλιμμένοι ή και όχι, οι ηθοποιοί ψάχνουν, κάνουν κύκλους, αποκωδικοποιούν μηχανισμούς. Χωρίς ειδικά εφέ και με τη μοναδική δύναμη της τέχνης τους, εξυψώνουν την τραγωδία»

Un Fauteuil pour L’ Orchestre, 02/07/2024

Tiago Rodrigues: ο αντισυμβατικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν

Συγγραφέας θεατρικών έργων και σκηνοθέτης, ο Τιάγκο Ροντρίγκες πιστεύει απόλυτα στο ισότιμο, συμμετοχικό πνεύμα ως αρχή της θεατρικής πράξης. Το 1997, όσο ήταν ακόμη φοιτητής, ήρθε σε επαφή, ως ηθοποιός, με τη βελγική θεατρική ομάδα tgSTAN. Η συμμετοχή του στην ομάδα επιβεβαίωσε τη δέσμευσή του για ελευθερία και απουσία ιεραρχίας σε μια δημιουργική ομάδα και καθόρισε όλη τη μετέπειτα πορεία του.

Το 2003, ο Ροντρίγκες ίδρυσε μαζί με τη Magda Bizzaro τη θεατρική ομάδα Mundo Perfeito στη Λισαβόνα. Από τότε, έχει ανεβάσει περίπου 30 παραστάσεις σε πάνω από 20 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των: António e Cleópatra (βασισμένο στον Σαίξπηρ), Bovary (βασισμένο στο μυθιστόρημα του Γκουστάβ Φλομπέρ), The Way She Dies (βασισμένο στην Άννα Καρένινα του Λέο Τολστόι) και το Danslamesuredel’ impossible (βασισμένο στις συνεντεύξεις τριάντα μελών της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και των Γιατρών Χωρίς Σύνορα).

Από το 2015 έως το 2021, ο Τιάγκο Ροντρίγκεζ ήταν Διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Λισαβόνα Dona Maria II, ενώ το 2023 ανέλαβε Διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν.

Εκεί, παρουσίασε το 2022 τον Βυσσινόκηπο του Τσέχοφ στην Αυλή των Τιμών του Παπικού Ανακτόρου. Το θεατρικό έργο του Πορτογάλου σκηνοθέτη, γραμμένο στα πορτογαλικά, έχει εκδοθεί στα γαλλικά και μεταφραστεί σε άλλες 9 γλώσσες.

Comédie–Française: ο αρχαιότερος ενεργός θίασος στον κόσμο

Μετά τη θριαμβευτική υποδοχή της παράστασης Ηλέκτρα / Ορέστης στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου το 2019, ο κορυφαίος θίασος επανέρχεται στα Επιδαύρια συμπράττοντας αυτή τη φορά με τον Τιάγκο Ροντρίγκες. «Αγαπώ το θέατρο του Τιάγκο Ροντρίγκες, και αγαπώ το γεγονός ότι η ποιότητά του, είναι τόσο πηγαία και τόσο απλή όσο και ο ίδιος σαν άνθρωπος» δηλώνει ο Éric Ruf, Γενικός Διευθυντής της Κομεντί Φρανσέζ.

H Comédie Française είναι ένα εθνικός θεατρικός οργανισμός, γνωστός και ως «Σπίτι του Μολιέρου». Με περίπου τριάντα έργα να παρουσιάζονται κάθε χρόνο στις τρεις σκηνές της στο Παρίσι αλλά και κατά τις περιοδείες, το ρεπερτόριο της Comédie Française αριθμεί πάνω από 3.000 έργα, σύγχρονα και κλασικά. Περιοδεύει κάθε σεζόν, τόσο στη Γαλλία όσο και στο εξωτερικό, δίνοντας περίπου 800 παραστάσεις σε 80 χώρες, μια παράδοση που χρονολογείται από την αρχή της ίδρυσής του, το 1681.

Ο θίασος της Comédie Française είναι ο αρχαιότερος ενεργός στον κόσμο. Βασικό τους μότο, το Simul and Singulis, που σημαίνει να ενεργούμε ταυτόχρονα ως ομάδα και ως άτομα, αντιπροσωπεύει τον τρόπο λειτουργίας του οργανισμού: ένας τόπος διαρκούς δημιουργικότητας και αέναης ανανέωσης, μια σχολή των τεχνών και του λόγου, ένας χώρος ωρίμανσης και μια εστία δημιουργίας.

Περισσότερες πληροφορίες για τους καλλιτέχνες, τους συντελεστές και τα εισιτήρια, εδώ.