Αγαπημένε μου Αλέκο,

Σου γράφω εκ νέου για να σου πω πόσο χάρηκα που σε άκουσα για δεύτερη φορά στο τηλέφωνο. Παρότι δεν μπορούμε να πούμε πολλά πράγματα, αφού εσύ δεν καταλαβαίνεις τίποτα απ΄ όσα λέω κι εγώ δεν καταλαβαίνω τίποτα απ΄ όσα λες, είναι ωραίο να ακούω τη φωνή σου. Εγώ, μετά, νιώθω καλύτερα. Σ΄ευχαριστώ για την απάντηση στην ερώτησή μου «τι σημαίνει να είσαι άνδρας». Τη χρειαζόμουν για το τέλος. Είναι εξαιρετική απάντηση, καλύτερη από την ποίηση του Κίπλινγκ. Μάλλον έτσι όπως θα τη χρησιμοποιήσω θα προσθέσω και τη δική σου ερώτηση προς εμένα: «Και για σένα τι είναι ένας άνδρας;». Έτσι θα μπορέσω να ανταπαντήσω: «Άνδρας είναι… μια δημιουργία, όπως εσύ. Είναι εσύ».

Πάντως ένα μέρος της απάντησής σου με προβλημάτισε. Ο Αντρέας το μετέφρασε ως εξής: «To love without permitting one love to become a handicap». Στα ιταλικά: «Αγάπησε δίχως να επιτρέψεις στην αγάπη να γίνει εμπόδιο». Κατάλαβα ότι αυτό το έλεγες σε μένα, όχι στους άλλους. Ε, λοιπόν, εγώ δεν θα γίνω ποτέ εμπόδιο, αναπηρία. Εγώ ξέρω ότι υπάρχουν πράγματα ακόμα πιο μεγάλα από την αγάπη ενός ανθρώπου ή την αγάπη για έναν άνθρωπο. Για παράδειγμα, ένα όνειρο. Για παράδειγμα, μία μάχη. Για παράδειγμα, μία ιδέα. Τα λέμε το Σάββατο. Το πολύ, Κυριακή. Αν τα καταφέρω, και πριν από το Σάββατο ή την Κυριακή. Η δουλειά στη Βόννη τελείωσε, θα κάνω μια στάση στην Ιταλία να δω τη μητέρα μου, που είναι άρρωστη. Μετά θα πετάξω αμέσως σε σένα. Μη σκεφτείς ούτε λεπτό να βγεις από την κλινική, όταν θα φτάσω. Αν πρέπει να μείνεις στην κλινική, θα μείνεις στην κλινική. Κι εγώ θα σου κάνω παρέα στην κλινική με μία εκ βαθέων συζήτηση στα ελληνικά. ‘H θα παίξουμε σκάκι. ΟΚ; Περίμενέ με. Εγώ σε περίμενα πολύ.

Οριάνα

Η Οριάνα Φαλάτσι ή Φαλλάτσι (ιταλικά: Oriana Fallaci, 29 Ιουνίου 1929 – 15 Σεπτεμβρίου 2006) ήταν Ιταλίδα δημοσιογράφος, πολεμική ανταποκρίτρια και συγγραφέας. Ενεργή στις πολιτικές εξελίξεις σε όλη την διάρκεια της ζωής της, κάλυψε τους περισσότερους πολέμους της δεκαετίας του 1970 αλλά και τις επαναστάσεις της εποχής της. Έχει πάρει συνεντεύξεις από τα πιο ισχυρά και διάσημα πρόσωπα των δεκαετιών 1960 και 1970 οι οποίες έχουν εκδοθεί σε βιβλίο με τίτλο Intervista con la storia.

Πώς ξεκίνησε η σχέση της με τον Αλέκο Παναγούλη

Όλα ξεκίνησαν από μια συνέντευξη. Μια συνέντευξη που ένωσε το πλέον ιδιοσυγκρασιακό, το πλέον εκρηκτικό ζευγάρι εκείνης της εποχής. Εκείνη νευρώδης και δυναμική, εκείνος απρόβλεπτος, με αδάμαστη εσωτερική δύναμη, που έγινε σύμβολο του αγώνα κατά του φασισμού. Ο έρωτάς τους γεννήθηκε με τη διάσημη φράση του Παναγούλη: «Δεν επεδίωξα να σκοτώσω. Δεν είμαι ικανός να σκοτώσω άνθρωπο. Επεδίωξα να σκοτώσω έναν τύραννο».

Ο Αλέκος Παναγούλης σκοτώθηκε την Πρωτομαγιά του 1976, σε ηλικία 36 ετών, κατόπιν τροχαίου ατυχήματος στην λεωφόρο Βουλιαγμένης (το αυτοκίνητό του έπεσε σε υπόγειο κατάστημα επί της λεωφόρου κάθετα στην πορεία του), λίγες μέρες πριν από την αποκάλυψη των φακέλων σχετικά με τα όργανα ασφαλείας της Χούντας (Φάκελος ΕΣΑ).

Η κασέτα φθάνει λαθραία στο Λονδίνο και αυθημερόν η δήλωσή του μεταδίδεται από την Ελληνική Υπηρεσία του BBC, ενώ αναμεταδίδεται από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Παρισιού και τον Deutsche Welle.

Η δήλωση

«Πάει καιρός που πήρα την απόφαση να κρατηθώ έξω από τα πολιτικά του τόπου. Προσπάθησα άλλοτε να το εξηγήσω, αυτό δε σημαίνει διόλου πως μου είναι αδιάφορη η πολιτική ζωή μας.

Έτσι, από τα χρόνια εκείνα ώς τώρα τελευταία έπαψα κατά κανόνα ν’ αγγίζω τέτια θέματα. Εξ άλλου τα όσα δημοσίεψα ως τις αρχές του 1967, και η κατοπινή στάση μου (δεν έχω δημοσιέψει τίποτε στην Ελλάδα από τότε που φιμώθηκε η ελευθερία) έδειχναν, μου φαίνεται αρκετά καθαρά τη σκέψη μου.

Μολαταύτα, μήνες τώρα, αισθάνομαι μέσα μου και γύρω μου, ολοένα πιο επιτακτικά το χρέος να πω ένα λόγο για τη σημερινή κατάστασή μας. Με όλη τη δυνατή συντομία, να τι θα έλεγα:

Κλείνουν δυο χρόνια που μας έχει επιβληθεί ένα καθεστώς όλως διόλου αντίθετο με τα ιδεώδη για τα οποία πολέμησε ο κόσμος μας και τόσο περίλαμπρα ο λαός μας, στον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.

Είναι μια κατάσταση υποχρεωτικής νάρκης όπου, όσες πνευματικές αξίες κατορθώσαμε να κρατήσουμε ζωντανές, με πόνους και με κόπους, πάνε κι’ αυτές να καταποντισθούν μέσα στα ελώδη στεκάμενα νερά. Δε θα μου ήταν δύσκολο να καταλάβω πως τέτοιες ζημιές δε λογαριάζουν παρά πολύ για ορισμένους ανθρώπους. Δυστυχώς, δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτόν τον κίνδυνο.

Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μάς βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό.

Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να το πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι Εθνική επιταγή.

Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό, να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω.»

Η Χούντα, φανερά ενοχλημένη από την εξέλιξη αυτή, θα αφαιρέσει από τον Σεφέρη τον τίτλο του πρέσβεως επί τιμή και το δικαίωμα χρήσης του διπλωματικού διαβατηρίου του. Θα δικαιολογήσει την πράξη της αυτή με το επιχείρημα ότι ή δήλωσή του μεταδόθηκε από τη ραδιοφωνία της Σοβιετικής Ένωσης και άρα συνιστά αντεθνική προπαγάνδα. Στον χορό θα μπει και ο φιλικός της Τύπος, που θα γράψει ότι ο Σεφέρης «πούλησε την Κύπρο για να πάρει το Νόμπελ», ενώ θα τον χαρακτηρίσει «κρυφοκομμουνιστή και μίσθαρνο όργανο ξένων κυβερνήσεων».

Το ποίημα «Φοβάμαι» του Μανόλη Αναγνωστάκη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η Αυγή» για τα 21 χρόνια από την Εξέγερση του Πολυτεχνείου.

*Η Ελλάδα από τον Απρίλιο του 1967 μέχρι τον Ιούλιο του 1974 κυβερνήθηκε από στρατιωτική δικτατορία, που επιβλήθηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα στις 21 Απριλίου 1967, γι’ αυτό και ονομάζεται και «Δικτατορία της 21ης Απριλίου» και οι ηγέτες της «Απριλιανοί». Η περίοδος της δικτατορικής διακυβέρνησης διήρκησε μέχρι τις 23 Ιουλίου 1974, δηλαδή επτά χρόνια, εξ ου και η περίοδος αυτή αποκαλείται «επταετία». Οι πραξικοπηματίες την αποκαλούσαν «Επάνασταση της 21ης Απριλίου».

Τα ποιητικά έργα της κίνησαν το ενδιαφέρον του Γιάννη Ρίτσου και της Νανάς Καλλιανέση, ενώ τα ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, ενώ δημοσιεύθηκαν σε ανθολογίες και περιοδικά ανά τον κόσμο.

Oι μεγάλοι
κουβαλούν πάντα μέσα τους
το παιδί που υπήρξαν
στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο
το κορίτσι που δεν πρόφτασαν να φιλήσουν
έναν αγιάτρευτο καημό λαχανίδας. Το πρώτο χνούδι στο πανωχείλι τους τους Βαρβάρους του Καβάφη
και μια παλιά φυματίωση.
Τις μέρες τους
καταχωρισμένες σε δελτία τροφίμων.
Ένα καρφί στον τοίχο
μπορούσε να σημαδέψει μια εποχή
– τα καλοκαίρια ξυριζόντουσαν
με τον καθρέφτη κρεμασμένο στο παράθυρο.
Όνειρα συνοικιακά
σα μια μοτοσυκλέτα με καρότσα
για πολυμελείς οικογένειες.
Εμείς
κουβαλάμε, απλούστατα, μέσα μας
τους μεγάλους.

«Διόδια», Κέδρος

Η Τζένη Μαστοράκη πέθανε στις 30 Ιουλίου 2024, σε ηλικία 75 ετών. Γεννήθηκε στου Ζωγράφου και τα τελευταία χρόνια έμενε στην Κυψέλη. Όταν της ζητούσαν να περιγράψει, με πέντε λέξεις, τον εαυτό της έλεγε «είμαι η γιαγιά της Αλίνας».

Είναι οι ιδεολογικοί, κοινωνικοί και πολιτικοί παράγοντες, που λειτουργούν καταλυτικά για την δημιουργία του συγκεκριμένο έργο; Ποια είναι δηλαδή η «ιστορική αλήθεια», η «αντικειμενικότητα» και η «πραγματικότητα», που οδηγούν στη συγκεκριμένη καταγραφή: Ο σκηνοθέτης Μάνος Καρατζογιάννης κλήθηκε φέτος να απαντήσει σε πολλά από αυτά τα ερωτήματα.

Στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, με αφορμή την επέτειο για τα 50 χρόνια από την πτώση της Χούντας και τη Μεταπολίτευση, ανέβηκε η παράσταση «50 χρόνια, μια νύχτα», σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, βασισμένη σε μαρτυρίες για τα γεγονότα, που οδήγησαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Τη δραματουργία του κειμένου υπογράφουν η Δήμητρα Κονδυλάκη και ο Μάνος Καρατζογιάννης με ιστορικό συμβούλο της παράστασης τον Κωστή Κορνέτη (που έχει υπογράψει το βιβλίο «Τα παιδιά της Δικτατορίας»). Ακούστηκαν αποσπάσματα από μαρτυρίες των Γιώργου Αλεξάτου, Κώστα Βοσταντζόγλου, Αγγελικής Ξύδη, Θεοδώρας Φάμελλου, Ανθής Μυρογιάννη (ήδη δημοσιευμένες είτε σε βιβλία είτε σε εφημερίδες, είτε σε τηλεοπτικές εκπομπές) και αυτές του Παναγιώτη Μαυρομάτη και της Υβόννης Μαλτέζου, στο πλαίσιο της έρευνας για την παράσταση.

Το σκηνικό, στον Χώρο Ε της Πειραιώς 260, έδειχνε ως κάτοψη οικοδομικών τετραγώνων, που ήταν φτιαγμένα από τσιμεντόλιθους. Ένα σύνολο ανθρώπων κινείται εκεί. Άλλοτε σκόρπιοι, άλλοτε κατά ομάδες, συναντιούνται, μιλάνε και περπατάνε μαζί.

Μέσα από μαρτυρίες και ντοκουμέντα της εποχής παρουσιάζονται, με τρόπο θεατρικό και κατανοητό, τα γεγονότα πριν από την Χούντα ή όσα συνέβησαν κατά τη διάρκειά της. Ο Ανένδοτος, οι Λαμπράκηδες, το «1-1-4», το «Δημοψήφισμα» στη Χούντα, η κηδεία του Παπανδρέου. Ακόμη, είδαμε την Άνοιξη της Πράγας, τον Μάη του ’68, την Πλατεία Τιεν Αν Μεν στο Πεκίνο, αλλά και σημερινές διαδηλώσεις φοιτητών.

Και κατόπιν, ξεδιπλώθηκαν, μέσα από μαρτυρίες, οι ημέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, η δράση των νεολαιών και των πολιτικών κομμάτων. Σίγουρα, υπήρχαν υπερβολές και στην καταγραφή των γεγονότων, αλλά και στις διηγήσεις. Μην ξεχνάμε, όμως, ότι τα γεγονότα είναι σχετικά πρόσφατα και η μνήμη νωπή. Στην κόψη του ξυραφιού. Κάποιες στιγμές, σίγουρα εκβιάστηκε η συγκίνηση. Τα τραγούδια της εποχής, που ακόμη και σήμερα ακούμε, έγιναν υπόκρουση στα κινηματογραφικά ή ηχητικά ντοκουμέντα.

Κι όταν η Υβόνη Μαλτέζου κατέβηκε από την πλατεία στη σκηνή για να μοιραστεί –ως βίωμα και ρόλος μαζί- όσα έζησε τότε, ο χρόνος πήρε άλλη διάσταση. Η παρουσία της στιβαρή και ταυτόχρονα απογειωτική. Συνδέοντας το «Γιαξεμπόρε» του Λουκιανού Κηλαηδόνη με το Ελεύθερο Θέατρο και την προσωπική της περιπέτεια, (όταν συνελήφθη από την Ασφάλεια, μαζί με τον Κώστα Αρζόγλου), κατέθεσε, με απλότητα και χωρίς καμία υπερβολή, την εμπειρία της και την ατμόσφαιρα, που βίωνε η θεατρική ομάδα. Δεν ήθελε να πείσει κανέναν. Ήταν εκεί και εμείς μαζί της. Ο Μάνος Καρατζογιάννης προσέγγισε τα γεγονότα, τους ανθρώπους και την εποχή με γνώση και επίγνωση. Με σεβασμό που τον μετέδωσε και στους ηθοποιούς της παράστασης, που έγιναν μέρος της εποχής. Μέρος της ιστορίας.

Πληροφορίες

Σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης
Δραματουργία: Μάνος Καρατζογιάννης – Δήμητρα Κονδυλάκη
Μουσική: Τηλέμαχος Μούσας
Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου
Σκηνικό: Λουκία Μάρθα
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Φωτισμοί: Άγγελος Παπαδόπουλος
Βίντεο: Goran Gagic
Βοηθός σκηνοθέτη: Ντίνα Ντεμπέμπε
Ιστορικός σύμβουλος: Κωστής Κορνέτης
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Παίζουν: Γιώργος Βουρδαμής, Μαρία Ζορμπά, Υβόννη Μαλτέζου, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Γιάννης Νταλιάνης, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Γιώργος Νούσης, Στρατής Χατζησταματίου
Συμμετέχουν σπουδαστές του Γ Έτους της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης «Κάρολος Κουν»: Μάριος Αλεξανδρής, Μάριος Βερτζίνης, Νατάσα Βλυσίδου, Αναστασία Γαλερού, Αναστασία Γαλερού-Βλάση, Χριστιάννα Γκίνογλου, Γιάννης Εσκιντζόγλου, Γιάννης Ζερβός, Πάνος Θεοδωρακόπουλος, Νεφέλη – Βασιλική Καρατσώλη, Μαριάνθη Κοσκινά, Μάρθα Ορφανάκη, Κέλλυ Σαραβάνου